ئالوودەبوون: هەمووان لە مەترسیدان، تەنانەت باوەڕدارانیش

ئالوودەبوون: هەمووان لە مەترسیدان

Dictionary.com «ئالوودەبوون» بەم شێوەیە پێناسە دەکات: «حاڵەتی پابەندبوونی زۆر بە عادەتێک یان کردارێک یان بە شتێک کە لە ڕووی دەروونی یان جەستەییەوە عادەت دروست دەکات.» ئایا هیچ کەسێک بەرگری لە ئالوودەبوون دەکات؟ ئایا هیچ یەکێک لە ئێمە دەتوانێت ببێتە کۆیلەی هێزێکی لەو جۆرە؟ ئەمە ڕەنگە پێویست بێت بپرسرێت بە لەبەرچاوگرتنی ئایەتەکە «با ئەوەی کە پێی وایە وەستاوە، ئاگادار بێت نەوەک بکەوێت» (1 کۆرنسۆس 10:12 NKJV).

ئەگەر داود، «پیاوەکەی دڵی [خودا]» (1 ساموێل 13:14)، تووشی ئالوودەبوونێکی گوناهبار بووبێت، ئەوا هەر یەکێک لە ئێمە دەبێت ئەزموونی ئەو وەک هۆشدارییەک وەربگرێت. هیچ کەسێک بەرگری ناکات، بە تایبەتی کاتێک متمانە بە خودا ناکات یان بە نزیکی لەگەڵ خودا ناڕوات. «ئاگادار بن و نوێژ بکەن، نەوەک تووشی تاقیکردنەوە ببن. ڕۆح بە دڵنیاییەوە ئامادەیە، بەڵام جەستە لاوازە» (مەرقۆس 14:38) ئامۆژگارییەکە بۆ هەمووان. گرنگ نییە چەند گەنج یان پیر، لاواز یان بەهێز، ڕەوشتبەرز یان بێ ڕەوشت، هەمووان لە مەترسی کەوتنە ناو ئالوودەبوون دان.

ئاسانە تووشی ئالوودەبوون ببیت تەنانەت کاتێک لە سەرەتادا کردارێک دژی ویژدانی کەسێک دەڕوات. بەڵام، کاتێک ئەو کردارە دیاریکراوە دەبێتە عادەت، وەستاندنی قورسە، و بۆ ئەوەش ڕەنگە پێویستی بە یارمەتی دەرەکی بێت.

ڕەنگە حاڵەتی داود جێگەی سەرسوڕمان بێت بۆ ئێوە. لە کۆتاییدا، جگە لەو لێدوانەی کە لە 1 ساموێل 13 دا لەسەری خوێندمانەوە، پێی دەوترا «پیاوی خودا» (نەحمیا 12:24). بۆ لێکۆڵینەوە لە بارودۆخی ئالوودەبوونەکەی، ڕەنگە گونجاو بێت سەرەتا دیمەنەکە بەپێی مێژوو، جوگرافیا، لاهوت و بارودۆخ دابنێین.

مێژوو

کاتێک یەکەم پاشای ئیسرائیل، شاول، دەستی بە فەرمانڕەوایی کرد، داود کوڕێکی شوان بوو کە زەبوورە سەرەتاییەکانی دەنووسی. بە ناگوێڕایەڵیکردن لە فەرمانەکانی خودا (تەسنیە 7:1-5)، ئیسرائیلییەکان، لەوەتەی 350 ساڵ پێشتر هاتبوونە خاکی بەڵێندراو، شکستیان هێنابوو لە لەناوبردنی دانیشتووە بێدینەکانی کەنعان. بۆیە، خودا ڕێگەی دا چەندین نەتەوەی بتپەرست ببنە داو و تەڵە بۆ ئیسرائیل (یەشوع 23:13).

یەکێک لەو گەلانە فەلەستینییەکان بوون، دوژمنێکی هەمیشەیی ئیسرائیلییەکان، کە لە ماوەی تەواوی فەرمانڕەوایی شا شاولدا شەڕیان لەگەڵدا دەکردن. دوای شەڕی گۆلیاس (1 ساموێل 17)، داود بوو بە هەڵگری چەکی پاشا، و وەک فەرماندەی سوپا داود لە هەموو لایەکەوە سەرکەوتوو بوو. سەرکەوتنەکەی بووە هۆی ئەوەی پاشا حەسادەت بە داود ببات، کە شاول، بۆ ماوەی ژیانی، هانی دا بۆ هەوڵدان بۆ کوشتنی داود.

جوگرافیا

فەلەستینییەکان بە درێژایی کەناراوەکانی باشووری ڕۆژئاوای کەنعان دەژیان، بە شێوەیەکی سەرەکی لە پێنج شاری-دەوڵەت کە پایتەختی شاهانەی گاتیشی دەگرتەوە. هیچ سنوورێکی جێگیریان نەبوو لە ڕۆژهەڵاتیان، کە هۆزی یەهودا تێیدا دەژیان – بە زەحمەت 30 میل (50 کم) لە ئۆرشەلیمەوە دوور بوو. پاشای فەلەستینییەکان زیکلاگی بە داود بەخشی (27:6) لە کاتێکدا کە داود لە شاول هەڵاتبوو. ئەم شارۆچکەیە نزیک بوو لە گوندەکانی تری ئیسرائیلییەکان و هەروەها شوێنی نیشتەجێبوونی چەندین هۆز کە دوژمنی ئیسرائیل بوون.

لاهوت

لە ڕۆژگاری کاهینایەتییەکی شکستخواردوودا، خودا گەلە سەرکەشەکەی خۆی دادگایی کرد، و ڕێگەی دا فەلەستینییە بتپەرستەکان سوپاکانی ئیسرائیل بشکێنن. تەنانەت سندوقی پەیمانیشیان گرت (4:10-11)، کە پاشان لە ماوەی گەنجێتی داوددا لە خێمەی پەرستندا نەبوو. داود خودای خۆی خۆش دەویست بە متمانەیەکی پتەو وەک کوڕێکی شوان، کاتێک خزمەتی پاشای دەکرد، و کاتێک بۆ یەکەم جار لە شاول هەڵدەهات بۆ ژیانی. لەم کاتانەدا زەبووری 23ی نووسی – ڕەنگە کاتێک شوان بووبێت – و زەبوورەکانی 7، 27 و 31 کاتێک لەلایەن شاولەوە چەوسێنرابووەوە. بە کورتی، داود لەناو گەلێکدا دەژیا کە بە گشتی بێباک بوون – کەمترین یان هیچ گرنگییەکیان بە ڕێگاکانی خودا نەدەدا – لە کاتێکدا بە کولتوورێک دەورە درابوو کە لەلایەن دوژمنی گەلی خوداوە کۆنترۆڵ کرابوو.

بارودۆخ

داود لە ڕاوچییەکەی بێزار بوو دوای حەوت ساڵ هەڵاتن لێی. هەستی کرد کە لە کۆتاییدا، هیچ ڕێگایەک نییە بۆ ڕزگاربوون لە مردن بە دەستی شا شاول. ئەمەش بووە هۆی کاتێک کە داود متمانەی بە خودا لەدەست دا و ئەو بارودۆخەی کە ڕەنگە ئالوودەبوونەکەی وروژاندبێت.

ئالوودەبوونی داود

لە 1 ساموێل 27:1-2 دا سەرەتای کێشەکە دەبینین: «داود لە دڵی خۆیدا وتی: «ئێستا ڕۆژێک لە ڕۆژان بە دەستی شاول لەناو دەچم. هیچ شتێک باشتر نییە بۆ من لەوەی کە بە خێرایی هەڵبێم بۆ خاکی فەلەستینییەکان؛ و شاول بێ هیوا دەبێت لە من، بۆ ئەوەی چیتر لە هیچ شوێنێکی ئیسرائیل بەدوامدا نەگەڕێت. بەم شێوەیە لە دەستی ڕزگارم دەبێت.» پاشان داود هەستا و لەگەڵ شەش سەد پیاوەکەی کە لەگەڵیدا بوون چوو بۆ لای ئاخیشی کوڕی ماۆخ، پاشای گات.»

ئەمە لەدەستدانی پشت بەستن بوو بە خودا کە وادیارە دەرگای بۆ داود کردەوە بۆ پشت بەستن بە پیلانەکانی خۆی (پەندەکان 3:5 بخوێنەرەوە)، و ڕێگەی دا بەکارهێنانی فێڵ و درۆ دووبارە بوروژێنرێتەوە. ئەو فێڵی بە قازانج زانیبوو یەکەم جار کە لە شاول هەڵات و چوو بۆ لای ئاخیش، پاشای گات (بڕوانە 1 ساموێل 21:10-15). لەو کاتەدا، کاتێک بە پاشای فەلەستینییەکان ڕاگەیەندرا کە داود ئەو جەنگاوەرە بەهێزەیە کە «دە هەزار»ی خۆی کوشتووە (ئایەتی 11)، خۆی بە شێت نیشان دا، و درۆکەی ڕێگەی پێدا هەڵبێت.

دواتر، وادیارە دەبێت هۆشی هات بێتەوە و بینیبێتی کە خودا ڕێگەی دابوو – هەرچەندە پەسەندی نەکردبوو یان ڕەزامەندی لەسەر نەدابوو – بە کردارەکانی. ئەمە ڕەنگە لە دانپێدانانی داود لە زەبوور 34:18 دا ئاماژەی پێکرابێت، کە تێیدا نووسیویەتی:

خودا نزیکە لەوانەی دڵیان شکاوە، و ئەوانەی ڕۆحێکی پەشیمانیان هەیە ڕزگار دەکات.

پێشەکی شیعرەکە دەڵێت، «زەبوورێکی داود؛ کاتێک ڕەفتاری خۆی لەبەردەم ئەبیمەلەک گۆڕی، کە دەریکرد، و ئەو ڕۆیشت» (JND).

ئەگەر تەنها ئەو جارە بوایە کە فێڵی درۆزنانەی بەکارهێنابوو، ئێمە نا مان دەوت کردارەکەی ئالوودەبوونە. بەڵام لە ماوەی 16 مانگدا بوو بە عادەت – کردارێک کە بەکاری هێنا بۆ فریودانی پاشای گات لە دووەم لادانیدا بۆ خاکی فەلەستینییەکان. ئەوەی کە دەیبینین ئەوەیە کە کردارە خراپەکان کە دەبنە هۆی ئالوودەبوون بە ئەگەری زۆرەوە دەست پێدەکەن کاتێک پشت بە تێگەیشتنی خۆت دەبەستیت و لە وڵاتی دوژمندا نوقم دەبیت – واتە دەسەڵاتی شەیتان.

لە کاتێکدا لە زیکلاگ دەژیا، داود و پیاوەکانی هەندێک لە گەلانی دەوروبەریان سەربڕی، و شارۆچکەکانی ئەوانەی کە دوژمنی ئیسرائیل بوون تاڵان کرد. بەڵام، بۆ ئەوەی پاشای فەلەستینییەکان سەرسام و سوپاسگوزاری بێت، داود درۆ و فێڵی بەکارهێنا – بۆ ئەو 16 مانگە – لە ڕاپۆرتکردندا کە هێرشی کردووەتە سەر گوندەکانی سەر بە نەیارانی ئاخیش. ئەمە لە 1 ساموێل 27:9-12 (NKJV) دا ڕاپۆرت کراوە:

هەر کاتێک داود هێرشی دەکردە سەر خاکەکە، نە پیاو و نە ژنی بە زیندوویی نەدەهێشتەوە، بەڵکو مەڕ و مانگا و گوێدرێژ و وشتر و جلوبەرگی دەبرد، و دەگەڕایەوە و دەهات بۆ لای ئاخیش. پاشان ئاخیش دەیوت، «ئەمڕۆ لە کوێ هێرشت کردووە؟» و داود دەیوت، «دژی ناوچەی باشووری یەهودا، یان دژی ناوچەی باشووری یەرحمائیلییەکان، یان دژی ناوچەی باشووری کێنییەکان.» داود نە پیاو و نە ژنی بە زیندوویی نەدەهێشتەوە، بۆ ئەوەی هەواڵ بگەیەنێتە گات، دەیوت، «نەوەک ئەوان زانیاریمان لەسەر بدەن، بڵێن، «داود بەم شێوەیە کرد.»» و بەم شێوەیە ڕەفتاری بوو لە تەواوی ئەو کاتەی کە لە وڵاتی فەلەستینییەکاندا دەژیا. بۆیە ئاخیش باوەڕی بە داود کرد.

ئەم ئالوودەبوونە گەیاندی بە کوێ؟ ئاخیش، بە باوەڕکردن بە داود، وتی، «گەلەکەی خۆی ئیسرائیلی بە تەواوی لێ بێزار کردووە؛ بۆیە، ئەو بۆ هەمیشە خزمەتکاری من دەبێت» (ئایەتی 12). ئالوودەبوونی داود، وەک هەموو ئالوودەبوونەکان، یەکسان بوو بە کۆیلایەتی و بووە هۆی کێشە. داود کرا بە پاسەوانی پاشایەکی دوژمن و بانگهێشت کرا بۆ شەڕکردن دژی گەلەکەی خۆی – بە ڕاستی، گەلی خودا – ئیسرائیل. ئالوودەبوونی بە درۆ و فێڵ خستییە ناو دۆخێکی زۆر مەترسیدارەوە کە دەیتوانی دەرئەنجامی خراپی هەبێت.

بە خۆشحاڵییەوە، خودا کۆنترۆڵی دەکرد – وەک هەمیشە. خودا پاشاکانی تری فەلەستینییەکانی بەکارهێنا بۆ ناچارکردنی ئاخیش بۆ دوورخستنەوەی داود و پیاوەکانی لە ڕیزەکانیان. داود لەو دۆخە سەختە ڕزگار کرا کە ئالوودەبوونەکەی خستییە ناوی.

ڕەنگە گونجاو بێت بڵێین کە تاکە ڕێگا بۆ ئەوەی کەسێک لە ئالوودەبوون ڕزگاری بێت ئەوەیە کە لەو بارگرانییەی کۆیلایەتی لەلایەن خوداوە ئازاد بکرێت. زاڵبوون بەسەر ئەو جۆرە خولیا و ئارەزووەدا ناتوانرێت بە هێزی خۆت ئەنجام بدرێت. داود لە هەر دەرئەنجامێکی ڕاستەوخۆی کردارەکانی پارێزرا، بەڵام وەک دەبینیت، ئەو نموونەیەکە کە هەمووان لە مەترسی کەوتنە ناو ئالوودەبوون دان.

تێبینی کۆتایی

• ناونیشانی زەبووری 34 ناوی ئەبیمەلەک باس دەکات، کە بە ئەگەری زۆرەوە هەمان ئاخیش پاشای گاتە. وادیارە لەمەوە کە ئەبیمەلەک نازناوی شاهانە بووە نەک ناوی کەسی پاشاکانی فەلەستینییەکان (ئینسایکلۆپیدیای ستانداردی نێودەوڵەتی کتێبی پیرۆز).