وشەی "ڕێکخستن" بە واتای "بەڕێوەبردنی ماڵێک" یان "ئابوورییەک" دێت. کەواتە، ئەمە مامەڵەیەکی ڕێکخراوە لەگەڵ مرۆڤەکان لەلایەن خوداوە لە بەڕێوەبردنی جۆراوجۆری ڕێگاکانی لە کاتە جیاوازەکاندا. لە پێداچوونەوەی بەڕێوەبردنەکانی خودا لەگەڵ مرۆڤدا، دەتوانین حاڵەتی بێتاوانی لە عەدەن تێبینی بکەین، هەرچەندە بە زەحمەت بەشێک بوو لە سروشتی ڕێکخستنێک. یەک فەرمان بە ئادەم و حەوا درا، و گوێڕایەڵی داواکرا، سزاکەش ڕاگەیەندرا ئەگەر سەرکەوتوو نەبن.
ئەمە بەدوایدا هات ماوەیەکی درێژ نزیکەی ١٦٠٠ ساڵ تا لافاوەکە—کاتێک کە هیچ ڕێکخستنێک نەبوو، لەو ماوەیەدا مرۆڤەکان ڕێگای خۆیان گەندەڵ کرد، و زەوی پڕ بوو لە توندوتیژی.
پاشان خودا لە کەسایەتی نووحدا قسەی لەگەڵ جیهان کرد، کە بانگەشەکارێکی ڕاستودروستی بوو. چاوەڕێی تۆبەکردنیان دەکرا بە لێبوردەیی و ئارامگرتنەوە لە کاتێکدا کە کەشتییەکە ئامادە دەکرا (١ پەترۆس ٣:٢٠؛ ٢ پەترۆس ٢:٥). ئەوان تۆبەیان نەکرد، و جیهانی کۆن وێران کرا.
لە جیهانی دوای لافاوەکەدا، حوکومڕانی مرۆڤ لەلایەن هاوڕێی خۆیەوە لەلایەن خوداوە دامەزرا. زانیاری دەربارەی خودا، وەک خودایەک کە خراپەی دادوەری دەکرد، لەلایەن نەوەکانی نووحەوە بڵاوکرایەوە. نەریتەکانی لافاوەکە لە سەرانسەری زەویدا دەدۆزرێنەوە. ئەمە شایەتییەکی زیادە بوو بۆ خودا. پاشان دابەشبوونی زەوی بۆ نەتەوە و هۆزە جیاوازەکان هات، بەپێی خێزان و زمانەکانیان. لەنێو ئەمانەدا، نەزانی دەربارەی خودا زاڵ بوو سەرەڕای شایەتی هێز و خودایی خودا، و ئامۆژگاری ویژدان کە لە ڕۆما ١ و ٢دا باس کراوە.
نزیکەی ٣٦٠ ساڵ دوای لافاوەکە، سەردەمی باوکسالاری بە بانگەوازکردنی ئیبراهیم دەستی پێکرد، مامەڵەیەکی نوێ و سەروەری خودا؛ بەڵام ئەمە تەنها بۆ ئیبراهیم و نەوەکانی بوو.
ڕێکخستنی یاسا
ڕێکخستنی یاسا بەدوایدا هات، بە توندی یەکەم سیستەمی ڕێکخراوی گشتی مامەڵەی خودا لەگەڵ مرۆڤەکان و لەلایەن فریشتەکانەوە بەڕێوەدەبرا. قسەکانی خودا بە نەتەوەیەک درا، تاکە نەتەوە لە سەرانسەری زەویدا کە خودا بەم شێوەیە ناسرابوو (عامۆس ٣:٢). ئەمە ڕێکخستنی "ئەمە بکە و بژی و بەرەکەتدار بە؛ سەرپێچی بکە و نەفرەت لێکراو بە" بوو. ئەم ڕێکخستنە سێ قۆناغی هەبوو:
نزیکەی ٤٠٠ ساڵ لەژێر دەسەڵاتی دادوەرەکاندا، کاتێک خودا دەبوو پاشایان بێت، بەڵام لەو ماوەیەدا هەموو کەسێک ئەوەی دەکرد کە لە چاوی خۆیدا ڕاست بوو
- ٥٠٠ ساڵ وەک شانشینێک لەژێر دەسەڵاتی پاشایەتیدا.
- ٦٠٠ ساڵ لە دیلێتییەوە تا هاتنی مەسیح. پەیوەست بەمەش شایەتی پێغەمبەرایەتی بوو؛ یاسا و پێغەمبەران تا یۆحەننا بوون (لۆقا ١٦:١٦).
- لەم ڕێکخستنی یاسایەدا، کاتەکانی نەژادپەرستەکان لە باڵادەستی سیاسی نەبووخەدنەسەر، سەرۆکی زێڕ و پاشای پاشاکان دەستی پێکرد (دانیال ٢:٣٧، ٣٨). ئەوان هێشتا ڕێڕەوی خۆیان دەبڕن و بەردەوام دەبن تاوەکوو عیسای خاوەن دەست بە حوکمڕانی خۆی دەکات.
ڕێکخستنی نیعمەت و ڕاستی
ڕێکخستنی نیعمەت و ڕاستی دوای بانگەوازکردنی یۆحەننا بە هاتنی مەسیح دەستی پێکرد. لەم ئابوورییەدا مزگێنی بە هەموو بوونەوەرێک لەژێر ئاسماندا دەگەیەنرێت. بانگەوازکردنی کڵێسا ڕوودەدات، وەک کەوانەیەک لە ڕۆژی پەنجاهەمینەوە تا بەرزبوونەوەی پیرۆزەکان درێژ دەبێتەوە (کردارەکان ٢:١–٤؛ ١ تەسەلۆنیکی ٤:١٣–١٨). پۆڵس "ڕێکخستنێکی" تایبەتی لەلایەن خوداوە پێ سپێردرابوو، هەردووکیان سەبارەت بە مزگێنی و بۆ تەواوکردنی ووشەی خودا بە فێرکردنی کڵێسا وەک جەستەی مەسیح (١ کۆرنسۆس ٩:١٧؛ ئەفەسۆس ٣:٢، ٣؛ کۆلۆسی ١:٢٥، ٢٦).
ڕێکخستنی حوکمڕانی مەسیح
ڕێکخستنی حوکمڕانی مەسیح لەسەر زەوی لە ماوەی هەزار ساڵەکەدایە. هەروەها پێی دەوترێت "ڕێکخستنی پڕبوونەوەی کاتەکان" (ئەفەسۆس ١:١٠؛ وەسفکردن ٢٠:١–٦).
لەژێر ئەم بەڕێوەبردنە جۆراوجۆرانەدا چاکە و دڵسۆزی خودا دەدرەوشێتەوە، و شکستی مرۆڤ لە هەموو شوێنێکدا ئاشکرا دەبێت.
"یەزدانی خودات ڕێنمایی کردی... لە چۆڵەوانیدا، بۆ ئەوەی بێفیزت بکات، و تاقیت بکاتەوە، بۆ ئەوەی بزانێت چی لە دڵتدایە" (دێوتێرۆنۆمی ٨:٢).
