فێربوون لە وتاری سەر کێو
وتاری سەر کێو، کە لە مەتتا ٥-٧ دا هاتووە، کۆمەڵێکی زۆر لە فێرکاری کرداری لەخۆدەگرێت کە پەیوەندی بە ستانداردی ژیانەوە هەیە کە عیسای مەسیح لە شوێنکەوتووانی چاوەڕوان دەکات. مەتتا ٥ بەوە دەست پێدەکات کە عیسا یاساکانی خۆی بۆ ژیانی مەسیحی دەدات. لە کاتێکدا «قەرەباڵغی» لە نزیکەوە هەبوون کە دەیانتوانی گوێ لەوە بگرن کە ئەو دەیوت، ئەم فێرکارییە بە تایبەتی ئاراستەی قوتابییەکانی بوو. یەکێک لە هۆکارەکانی ئەوەی کە ئەو ئاماژەی بە زۆر لایەنی ژیان کرد لە پەیوەندیدا بە کردەوەکانی یاساوە ئەوە بوو کە ئەو دژی دووڕوویی فەریسییەکان و سەدوقییەکان بوو. ئەم سەرکردە ئایینییانە نەک تەنها لە جێبەجێکردنی ڕاستگۆیانەی یاساکەدا شکستیان هێنا، بەڵکو زیادیان کرد و لێیان کەم کردەوە، بە تەواوی گرنگی ڕۆحی جێبەجێکردنەکەیان لەدەست دا. عیسا دواتر دەربارەیان وتی، «ئێوە لە هەڵەدای چونکە کتێبی پیرۆز یان هێزی خودا نازانن» (مەتتا ٢٢:٢٩ NIV).
لەبەر ئەوەی ئینجیلی مەتتا ئاراستەی جولەکەکان و سەردەمی شانشینی داهاتوو بوو، هەندێک پێیان وایە کە فێرکارییەکانی بۆ سەردەمی کەنیسە جێبەجێ نابێت. لە کاتێکدا ڕاستە کە لە شانشینی داهاتوودا ستانداردە بەرزەکانی خودا کاریگەر دەبن، کەنیسە ئێستا لە ژێر دەسەڵاتی مەسیحدایە وەک سەری خۆی و فەرمانەکانی بۆ قوتابییان بە هەمان شێوە ئەمڕۆ بۆ ئێمە جێبەجێ دەبن. «هەموو کتێبی پیرۆز هەناسەی خودای تێدایە و بەسوودە بۆ فێرکردن، سەرزەنشتکردن، ڕاستکردنەوە و ڕاهێنان لە ڕاستودروستیدا، بۆ ئەوەی هەموو گەلی خودا بە تەواوی بۆ هەموو کارێکی باش ئامادە بێت» (٢ تیمۆتێوس ٣:١٦-١٧).
وتاری سەر کێو دەست دەداتە زۆر لایەنی ژیان – کوشتن، داوێنپیسی، تەڵاق، سوێند، تۆڵەسەندنەوە، خۆشەویستی بەرامبەر بەوانی تر، پەرستنی ڕاستەقینە، نوێژ و ڕۆژووگرتن. ئەو فێری کرد کە ڕەگی گوناه لە دڵەوە دەست پێدەکات پێش ئەوەی گەشە بکات بۆ کردەیەکی گوناهبار. «ئەوەی لە تۆوە دێتە دەرەوە ئەوەیە کە گڵاوت دەکات. چونکە لە ناخەوە، لە دڵتانەوە بیرۆکەی خراپ، داوێنپیسی سێکسی، دزی، کوشتن، داوێنپیسی، چاوچنۆکی، خراپە، فێڵ، بێشەرمی، حەسادەت، بوختان، لووتبەرزی و گەمژەیی دێنە دەرەوە. هەموو ئەم خراپانە لە ناخەوە دێن و گڵاوت دەکەن» (مەرقۆس ٧:٢٠-٢٣). چۆن دەتوانین بەسەر ئەم ئارەزووە گوناهبارانەدا زاڵ بین؟ بە دادگاییکردنیان لەبەردەم خودا، و بە هۆشیارییەوە بیرکردنەوەکانمان بگۆڕین بۆ ئەوەی پیرۆز و پاکە: «هەر شتێک ڕاست بێت، هەر شتێک بەرز بێت، هەر شتێک ڕاست بێت، هەر شتێک پاک بێت، هەر شتێک جوان بێت، هەر شتێک سەرسوڕهێنەر بێت – ئەگەر شتێک نایاب بێت یان شایەنی ستایش بێت – بیر لەو شتانە بکەنەوە» (فیلیپی ٤:٨). کاتێک تاقیکردنەوە یان تاقیکردنەوەکان دێن، ئەم بەڵێنە لەبیر مەکە: «هیچ تاقیکردنەوەیەک بەسەرتاندا نەهاتووە جگە لەوەی کە بۆ هەموومان باوە. و خودا دڵسۆزە؛ ئەو ڕێگە نادات زیاتر لەوەی کە دەتوانن بەرگەی بگرن تاقیتان بکاتەوە. بەڵام کاتێک تاقیتان دەکرێتەوە، ئەو ڕێگایەکیش بۆ دەرچوون دابین دەکات بۆ ئەوەی بتوانن بەرگەی بگرن» (١ کۆرنسۆس ١٠:١٣).
ڕۆحی یاسا
ئەم ئایەتانەی خوارەوە لە مەتتا ٥ دا هەندێک نموونەمان پێدەدەن لەسەر ئەوەی چۆن خودا لە لێکدانەوەکانی یاساکە کە لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە درابوون، گوتەی هێنایەوە، پاشان ڕۆحی یاساکەی بۆ زیاد کرد.
- ٥:٢١: «بیستووتانە کە گوتراوە... لە مێژە، 'مەکوژن، و هەر کەسێک بکوژێت دەبێتە ژێر دادگایی.' بەڵام من پێتان دەڵێم کە هەر کەسێک لە برا یان خوشکێک تووڕە بێت دەبێتە ژێر دادگایی.»
- ٥:٢٧-٢٨: «بیستووتانە کە گوتراوە، 'داوێنپیسی مەکەن.' بەڵام من پێتان دەڵێم کە هەر کەسێک بە ئارەزووی سێکسی سەیری ژنێک بکات، پێشتر لە دڵیدا داوێنپیسی لەگەڵدا کردووە.»
- ٥:٣١-٣٢: «گوتراوە، 'هەر کەسێک ژنەکەی تەڵاق بدات دەبێت بڕوانامەی تەڵاقی پێبدات.' بەڵام من پێتان دەڵێم کە هەر کەسێک ژنەکەی تەڵاق بدات، جگە لە ناپاکیی هاوسەرگیری، وادەکات ببێتە داوێنپیس.»
- ٥:٣٨-٣٩: «بیستووتانە کە گوتراوە، 'چاو لە بەرامبەر چاو، و ددان لە بەرامبەر ددان.' بەڵام من پێتان دەڵێم، بەرگری لە کەسێکی خراپ مەکەن. ئەگەر کەسێک لە ڕوومەتی ڕاستت دا، ئەوی تریشی بۆ وەرچەرخێنە.»
- ٥:٤٣-٤٤: «بیستووتانە کە گوتراوە، 'دراوسێکەت خۆشبوێت و ڕقت لە دوژمنەکەت بێت.' بەڵام من پێتان دەڵێم: دوژمنەکانتان خۆشبوێت و نوێژ بۆ ئەوانە بکەن کە چەوساندنەوەتان.»
- جولەکەکان هەرگیز نەیانتوانی یاساکە بپارێزن، و ئێمەش ناتوانین بە هێزی خۆمان. تەنها دەتوانین بە هێزی ڕۆحی پیرۆز کە لە باوەڕداران نیشتەجێیە، بگەیەنە ئەم ستانداردە: «کەواتە دەڵێم، بە ڕۆح بژین، و ئارەزووەکانی سروشتی گوناهبار جێبەجێ ناکەن. چونکە سروشتی گوناهبار ئارەزووی ئەوە دەکات کە دژی ڕۆحە، و ڕۆحیش ئارەزووی ئەوە دەکات کە دژی سروشتی گوناهبارە. ئەوان لە ململانێدان لەگەڵ یەکتردا، بۆیە ئێوە ئەوە ناکەن کە دەتانەوێت. بەڵام ئەگەر بە ڕۆح ڕێنمایی بکرێن، لە ژێر یاسادا نین» (غەلاتییەکان ٥:١٦-١٨). بە قبوڵکردنی ستانداردە بەرزەکانی خودا کە لە وتاری سەر کێودا نیشانی دا، و بە هەوڵدان بۆ جێبەجێکردنیان، بەڵگە دەدەین کە قوتابی ڕاستەقینەی عیسای مەسیحین.
دوای ئەوەی خودا «بەختەوەرییەکان»ی فێر کرد (مەتتا ٥:١-١٢)، یان «بەرەکەتە خوداییەکان»، گرنگی شایەتی قوتابییەکانی خستەڕوو.
خوێ و ڕووناکی – ٥:١٣-١٦
خوێ بۆ ڕێگریکردن لە گەندەڵی بەکاردێت. عیسا فەرمووی: «ئێوە خوێی زەوین. بەڵام ئەگەر خوێکە سوێرییەکەی لەدەست بدات، چۆن دەتوانرێت دووبارە سوێر بکرێتەوە؟ چیتر بۆ هیچ شتێک باش نییە، جگە لەوەی فڕێ بدرێتە دەرەوە و پێشێل بکرێت» (٥:١٣). ئەو ئەم وێنەی خوێی بەکارهێنا بۆ ئەوەی نیشانی قوتابییان بدات کە ژیانیان دەبێت کاریگەرییەکی ئەرێنی لەسەر جیهان هەبێت. خوێ دەدرا لە گۆشت بۆ پاراستنی و ڕێگریکردن لە گەندەڵی. کاتێک قوتابییەک ژیانێکی پاک و ڕاستودروست دەژی، نموونەکەی دەبێت ڕێگری لە خراپەکاری ئەوانەی دەوروبەری بکات.
ئەم نموونانەی خوێ لە جیهاندا لەبەرچاو بگرە: کاریگەری ویلیام ویلبەرفۆرس وەک سیاسەتمەدارێکی مەسیحی بووە هۆی ئازادکردنی کۆیلەکان لە ئینگلتەرا؛ باوەڕی جۆرج مولەر بووە هۆی ئەوەی کە هەزاران هەتیوی ئینگلیزی بەخێو بکات؛ فلۆرەنس نایتینگەیل، «خانمەکەی خاوەن چرا»، وتی کە «بانگەوازێکی مەسیحی» وەرگرتووە بۆ گۆڕینی ڕێڕەوی پەرستاری. ڕەنگە ئێمە وەک ئەم مەسیحییانە کاریگەری لەسەر جیهان دانەنێین، بەڵام پێویستە بپرسین، «من چ کاریگەرییەکم لەسەر ئەوانەی دەوروبەرم هەیە؟»
عیسا هەروەها ژیانی مەسیحییەکەی بە ڕووناکی لە جیهانێکی تاریکدا بەراورد کرد: «ئێوە ڕووناکی جیهانن. شارێک لەسەر گردێک ناتوانرێت بشاردرێتەوە. خەڵکیش چرا هەڵناکات و لە ژێر قاپێکدا داینانێت. لەبری ئەوە لەسەر شوێنی خۆی داینێت، و ڕووناکی دەداتە هەموو کەسێک لە ماڵەکەدا. بە هەمان شێوە، با ڕووناکیتان لەبەردەم خەڵکدا ببریسکێتەوە، بۆ ئەوەی کارە باشەکانتان ببینن و ستایشی باوکتان لە ئاسماندا بکەن» (٥:١٤-١٦).
ئەم وێنەکێشانە ئاسانە بۆ تێگەیشتن کاتێک بیر لە تاریکی گوناه دەکەینەوە کە دەورمان داوە. تەنها پێویستە ڕۆژنامە بخوێنینەوە بۆ بینینی کاریگەری خراپە کە وادیارە ڕۆژ بە ڕۆژ خراپتر دەبێت. کاتێک لە کۆڵۆمبیا، ئەمریکای باشوور دەژیام، ئەگەر شەوانە بچوومایەتە چێشتخانە و گڵۆپم داگیرساندایە، سیسرکەکان بە هەموو ئاراستەیەکدا بڵاو دەبوونەوە. ئایا «ڕووناکی» ئێمە وادەکات ئەوانەی نیازی خراپیان هەیە ڕابکەن؟ هاتنی عیسا ڕووناکی هێنایە جیهان. ئەو فەرمووی: «ڕووناکی هاتووەتە جیهان، بەڵام خەڵک تاریکییان خۆشویست لەبری ڕووناکی چونکە کارەکانیان خراپ بوون» (یۆحەننا ٣:١٩). پێویستە ڕووناکی ئەومان لە جیهانماندا ڕەنگ بدەینەوە: «هەموو ئەوانەی خراپە دەکەن ڕقیان لە ڕووناکییە، و نایەنە ناو ڕووناکی لە ترسی ئەوەی کارەکانیان ئاشکرا ببن. بەڵام هەر کەسێک بە ڕاستی بژی دێتە ناو ڕووناکی، بۆ ئەوەی بە ڕوونی ببینرێت کە ئەوەی کردوویەتی لە ڕێگەی خوداوە کراوە» (یۆحەننا ٣:٢٠-٢١).
کاتێک ڕووناکی گوناهباران ئاشکرا دەکات بۆ ئەوەی کە هەن، و ئەوان ڕوو دەکەنە عیسا بۆ لێخۆشبوون و ڕزگاری، ژیانی نوێ دەست پێدەکەن کە چێژ لە ڕووناکی وەردەگرن. پاشان لەگەڵ هەموو مەسیحییەکاندا یەکدەگرن و دەبنە «گەلێکی هەڵبژێردراو، کاهینایەتییەکی شاهانە، نەتەوەیەکی پیرۆز، گەلێک کە هی خودایە، بۆ ئەوەی (ئێمە) ستایشی ئەوە ڕابگەیەنین کە (ئێمەی) لە تاریکییەوە بانگ کردووە بۆ ناو ڕووناکی سەرسوڕهێنەری خۆی» (١ پەترۆس ٢:٩).
تاریکی، نەبوونی ڕووناکی
لە ئەشکەوتێکدا بووم کاتێک ڕێبەری گەشتەکە هەموو گڵۆپەکانی کوژاندەوە. زۆر تاریک بوو! پاشان مۆمێکی داگیرساند، و ئەو کەمە ڕووناکییە ئاسوودەیی هێنایە دڵی هەموو گەشتیارەکان و سەلماندی کە تاریکی نەبوونی ڕووناکییە. تەنانەت ڕووناکییەکی بچووک لە شوێنێکی تاریکدا بە خێرایی دەبینرێت. پێویستە ڕێگە بدەین ڕووناکیمان ببریسکێتەوە بە ژیانی مەسیحی بەبێ دووڕوویی و نیشاندانی بەرهەمی ڕۆح لە ڕێکردنماندا (غەلاتییەکان ٥:٢٢-٢٣). ڕەنگە تەنها ڕووناکییەکی بچووک بێت، بەڵام دەتوانێت ئاسوودەیی بۆ ترساوان، ئاراستە بۆ «کوێرەکان»، و ڕێنمایی بۆ یارمەتیدانی گوناهبار بۆ دۆزینەوەی ئەوەی کە ڕووناکییە.
کاتێک شوێنی خودا دەکەوین، دەبینین کە ئەو نەک تەنها ڕێگامان ڕووناک دەکاتەوە، بەڵکو نیشانمان دەدات چۆن بە شێوەیەک بژین کە دڵی خۆی پێ خۆش بێت. ئەو فەرمووی، «من ڕووناکی جیهانم. هەر کەسێک شوێنی من بکەوێت هەرگیز لە تاریکیدا ناڕوات، بەڵکو ڕووناکی ژیانی دەبێت» (یۆحەننا ٨:١٢). ڕەنگە ئێمە ڕووناکی بریقەدار نەبین، بەڵام تەنانەت بچووکەکانیش، کە لە ژێر قاپێکدا نەشاردرابنەوە، ڕێگەمان پێدەدەن ڕووناکی خودا لە ژیانماندا ببریسکێتەوە. «چونکە خودا، کە فەرمووی، 'با ڕووناکی لە تاریکییەوە ببریسکێتەوە،' ڕووناکی خۆی لە دڵماندا ببریسکاند بۆ ئەوەی ڕووناکی زانینی شکۆمەندی خودا لە ڕووی مەسیحدا پێمان بدات. بەڵام ئێمە ئەم گەنجینەیەمان لە قاپەکانی گڵدا هەیە بۆ ئەوەی نیشان بدەین کە ئەم هێزە بێوێنەیە لە خوداوەیە نەک لە ئێمەوە» (٢ کۆرنسۆس ٤:٦-٧).
مەتتا ٥:١٦ ئەمە دەڵێت: «بە هەمان شێوە، با ڕووناکیتان لەبەردەم خەڵکدا ببریسکێتەوە، بۆ ئەوەی کارە باشەکانتان ببینن و ستایشی باوکتان لە ئاسماندا بکەن.» کارە باشەکان کە لێرەدا ئاماژەیان پێکراوە، کار نین بۆ بەدەستهێنانی ڕزگاری. کەسێک کە دووبارە لەدایک نەبووبێتەوە لە تاریکیدایە و ناتوانێت هیچ بکات بۆ ئەوەی خۆی بخاتە ناو ڕووناکی. خودای ئەم سەردەمە هەوڵ دەدات سەرلێشێواوی بکات بۆ ئەوەی وا بیر بکات کە دەتوانێت ڕزگاری بەدەست بهێنێت بە ئەنجامدانی کارە باشەکان، بە ئایینی بوون، یان بە یارمەتیدانی هەژاران. «خودای ئەم سەردەمە مێشکی بێباوەڕانی کوێر کردووە، بۆ ئەوەی نەیانتوانێت ڕووناکی ئینجیلی شکۆمەندی مەسیح ببینن، کە وێنەی خودایە» (٢ کۆرنسۆس ٤:٤). کارە باشەکان تەنها لە هاتنە ناو ڕووناکی و پەرەپێدانی پەیوەندییەکی کەسی لەگەڵ عیسا وەک ڕزگارکەر و خودا بەرهەم دێن. ئەو دڵنیایی ژیانی نوێ دەدات: «ئەگەر کەسێک لە مەسیحدا بێت، ئەو دروستکراوێکی نوێیە؛ کۆنەکە ڕۆیشتووە، نوێیەکە هاتووە!» (٢ کۆرنسۆس ٥:١٧).
ئەفەسۆس ٢:٨-١٠ پێمان دەڵێت، «چونکە بە نیعمەت ڕزگارتان بووە، لە ڕێگەی باوەڕەوە – و ئەمەش لە خۆتانەوە نییە، دیاری خودایە – نەک بە کارەکان، بۆ ئەوەی کەس نەتوانێت شانازی بکات. چونکە ئێمە کاری دەستی خوداین، لە مەسیح عیسادا دروستکراوین بۆ ئەنجامدانی کارە باشەکان، کە خودا پێشوەختە بۆمان ئامادە کردووە بۆ ئەنجامدانیان.» ئەنجامی پەیوەندییەک لەگەڵ خودای زیندوودا ئارەزووی خزمەتکردنی خودا و هاوڕێ مرۆڤەکانمانە وەک چۆن شوێنی نموونەی ئەو دەکەوین. «بۆ ئەمە بانگ کران، چونکە مەسیح لە پێناوتاندا ئازاری چەشت، نموونەیەکی بۆ ئێوە بەجێهێشت، بۆ ئەوەی شوێنی هەنگاوەکانی ئەو بکەون» (١ پەترۆس ٢:٢١).
ئایا ڕووناکییەکانمان دەبریسکێنەوە؟
ئایا ئێمە ڕووناکی لەم جیهانە تاریکەداین؟ ئایا ژیانمان شایەتی ئەوە دەدات کە خودا بۆمان کردووە؟ لە وتاری سەر کێودا خودا فەرمووی کە ڕووناکیمان دەبێت لەسەر پایەیەک دابنرێت بۆ ئەوەی ڕووناکی بداتە هەموو کەسێک. ئایا ئێمە بە جددی وەری دەگرین؟ با ئەمڕۆ دەست بکەین بە بریقەدانەوە بۆ ئەوەی ئەوانی تر سەرنجیان بۆ ڕووناکی ئەو ڕابکێشرێت.
