باروخ یارمەتیدەر و هاوڕێ
«سەیری بکە، ئەوەی کە من بنیاتم ناوە، دەیشکێنم، و ئەوەی کە من چاندوومە، هەڵی دەکێشم، تەنانەت هەموو ئەم خاکە. و ئایا تۆ شتی گەورە بۆ خۆت دەگەڕێیت؟ بەدوایاندا مەگەڕێ: چونکە، سەیری بکە، من خراپە بەسەر هەموو جەستەیەکدا دەهێنم، یەزدان دەفەرموێت: بەڵام ژیانت وەک نێچیرێک پێدەدەم لە هەموو ئەو شوێنانەی کە بۆیان دەچیت.» —یەرمیا 45:4-5 KJV
لێرەدا پیاوێک دەبینین کە هەموو شتێکی خۆشەویستی لەبەردەمیدا دەڕووخا و دەبووە پشێوی. لە کاتێکدا خێزانەکەی پلەی بەرزیان هەبوو لە ژێر دەسەڵاتی پاشایەکی خوداپەرستدا، یۆشیا. لەوەتەی ئەو پاشایەی یەهودا مرد، سامان و دەسەڵاتی خێزانەکە دابەزیبوو و نەتەوەکە لە لایەن زنجیرەیەک پیاوی لاواز و گەمژەوە فەرمانڕەوایی دەکران. ئەوانەی کە بەهای پاشا یۆشیای باشیان دەگرت، لە لایەن دەسەڵاتدارانی باڵاوە جێگەی دڵخوازی نەبوون.
یاسای خودا سووکایەتی پێدەکرا و دەنگی پێغەمبەر یەرمیا، هاوڕێی باروخ، گوێی لێنەدەگیرا. یەرمیا داوای لە فەرمانڕەواکانی یەهودا دەکرد کە ملکەچی خودا و سوپای بابلی نزیکبووەوە بن. تەنها بەم شێوەیە دەتوانرا لە وێرانکاری و دیلکردنی نەتەوەکە خۆ بپارێزرێت. دەتوانین وێنای ئەوە بکەین کە ڕاوێژکارانی پاشا گاڵتەیان بە قسەکەری خودا و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون دەکرد. ڕەنگە تەنانەت ئاماژەیان بەوە کردبێت، وەک ئەوەی یەرمیا نەیزانیبێت، کە بابل ناوەندی هەموو بتپەرستی و گەندەڵییەک بوو.
خزمەتکاری بەردەوام بۆ خودا و وشەکەی
لە هەموو سەردەمەکاندا پیاو و ژنە خوداپەرستەکان کە بۆ ڕاستی هەستاونەتەوە، ڕەتکراونەتەوە و سووکایەتییان پێکراوە. زۆرێک هەستیان کردووە وەک ئەوەی هەموو جیهان دژیان بێت. زۆر کەم لە پێغەمبەرەکان کەسایەتی گشتی ڕێزلێگیراو بوون کە خەڵک گوێیان لێبگرن. کاتێک ئێمە بۆ مزگێنی یەزدانمان عیسای مەسیح هەڵدەستین، دەبێت چاوەڕێی گاڵتەپێکردن، سووکایەتیپێکردن و ناپەسەندبوون بکەین. یەزدان عیسا ئەم هۆشدارییەی دا، «بۆیە، سەیری بکە، من پێغەمبەر و پیاوانی دانا و نووسەرانتان بۆ دەنێرم: و هەندێکیان دەکوژن و لە خاچیان دەدەن؛ و هەندێکیان لە کەنیسەکانتاندا قامچی لێدەدەن، و لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر ڕاویان دەنێن» (مەتتا 23:34).
لە دەیەمین ساڵی پاشا سدقیادا، یەرمیا هۆشدارییەکی دایە پاشا و حکومەتەکەی کە دەبێت ملکەچی بابلییەکان بن. پێشبینییەکە پەیامێکی هیواشی بۆ پاشا و نەتەوەکە لەخۆگرتبوو، بەڵام گوێی لێنەگیرا و یەرمیا بە فەرمانی سدقیا خرایە زیندانەوە.
پەیامەکە بە کردەوەیەکی هێمایی کڕینی کێڵگەکەی حەنەمێلی ئامۆزای یەرمیاوە بوو. ئەمە دڵنیایی خودای نیشاندا کە بە یەرمیای دابوو. بە کڕینی کێڵگەکە بەپێی یاسا و نەریتی جولەکە، ئەو نیشانی دا کە باوەڕی بە وشەی خودا هەیە – ئەو دواجار ئیسرائیل دەگەڕێنێتەوە بۆ خاکەکەی خۆی. لەبەردەم شایەتحاڵەکاندا، ئەم مامەڵەیە تۆمار کرا و لە لایەن باروخەوە پەسەند کرا، کە وەک پارێزەر و نووسەری یەرمیا کاری دەکرد. ئەمە کردەوەیەکی تا ڕادەیەک گشتی بوو بۆ دڵنیاییکردنەوەی خەڵک سەبارەت بە بەزەیی خودا و پلانەکەی بۆ گەڕاندنەوەی ئیسرائیل (یەرمیا 32:1-16,36-38,43-44).
زۆر کەس ئەم کارەیان بە گەمژەییەکی تەواو زانیبێت. بەداخەوە ژیریی جیهان هەمیشە وشەی خودا بە گەمژەیی دەزانێت (1 کۆرنسۆس 1:18-21). خودا ناتوانێت درۆ بکات و هەرگیز بێهیوامان ناکات یان فریو نادرێت ئەگەر باوەڕ بەوە بکەین کە ئەو لە وشەکەیدا دەڵێت.
ئازایەتی بۆ تەواوکردنی ئەرکەکە
نووسەرەکان لەو سەردەمانەدا تەنها ئەوان نەبوون کە توانای خوێندنەوە و نووسینیان هەبوو. کولتووری عیبری کۆن زۆر خوێندەوار بوو. باروخ، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو شوێنەی کە خێزانەکەی جارێک لە کۆمەڵگادا گرتبووی، لە یاسادا و هەروەها لە ئایینی جولەکەدا ڕاهێنرابوو. لەم توانایەدا، دەیبینین کە وشەکانی خودا تۆمار دەکات کە بە یەرمیای دابوو بۆ قسەکردن.
لەبری ئەوەی بەپێی کات بێت، ڕۆحی پیرۆز ڕووداوەکانی بە شێوەیەکی ڕەوشتی نووسیبوو. خوێندنەوەی وشەکانی یەرمیا لەبەردەم بەرپرسە باڵاکانی حکومەتدا پەیامێکی سزادان بوو، نەک هیوا. دەبینین چۆن خودا لە سەرەتادا بە نەرمی لەگەڵ گەلەکەیدا مامەڵەی کرد. پاشان کاتێک ئەوان لە یاخیبوونەکەیاندا سوور بوون، پەیامەکەی زیاتر هەڕەشەئامێز بوو. «بۆیە یەزدان بەم شێوەیە دەفەرموێت دەربارەی یەهۆیاقیم پاشای یەهودا؛ کەس نابێت لەسەر تەختی داود دابنیشێت: و لاشەی مردووی فڕێ دەدرێت... و من نەوە و خزمەتکارەکانی سزا دەدەم لەسەر تاوانەکانیان» (بڕوانە یەرمیا 36:1-24,27-32).
دەبێت سەرسام بین بە ئازایەتی باروخ. ئەو پێشتر وەک تاوانبار و خائینێک هەژمار دەکرا، بەڵام بوێری ئەوەی هەبوو کە بە دیکتەی پێغەمبەرەکە بنووسێت و پاشان پەڕتووکەکە ببات و لەبەردەم باڵاترین کەسانی وڵاتدا بیخوێنێتەوە. پاشا سووتاندی. ئایا پاشا بەڕاستی وای دەزانی کە دەتوانێت وشەکانی خودا بسڕێتەوە؟ وشەکانی ئەو بۆ هەتاهەتایە دەمێننەوە! سەرسام دەبین بە قووڵایی گەمژەیی مرۆڤ، بەڵام ئێمەش لە هەمان گۆشتی لاوازین و بە هەمان شێوە توانای گەمژەیی هاوشێوەمان هەیە مەگەر نزیک لە خودا بمێنینەوە.
وشەکانی خودا لە ڕێگەی یەرمیاوە نەیاندەتوانی بسووتێنرێن. یەرمیا پەڕتووکێکی تری وەرگرت و باروخ، هاوڕێی ئارامگری، دووبارە نووسییەوە وەک چۆن پێغەمبەرەکە فەرمانی پێکرد – هەرچەندە ڕەنگە لە ترسی ژیانی یان لەدەستدانی ئازادییەکەی. خودا باش هەڵیبژاردبوو، وەک هەمیشە دەیکات. پارێزەر و نووسەرە بەهێزەکە ئەرکەکەی تەواو کرد.
ئاستەنگەکان بۆ ئێمە
تایبەتمەندییەکانی تری باروخ هەن کە دەتوانین سەرسامیان بین و کۆپییان بکەین. ئەو شەرمی نەدەکرد کە «ژەنیاری دووەم» بێت بۆ یەرمیا، ئەگەر بەڕاستی ئەوە بووبێت. زۆرێک لە ئێمە ڕەنگە بەم شێوەیە بۆ خۆمان سەیری بکەین و ڕقیان لە خزمەتکردنی هەر پیاوێک بێت. ئێمە زۆرجار لووتبەرزین و خۆمان لەوەی کە دەبێت بەرزتر دادەنێین. باروخ بەهرەکانی خۆی هەبوو. وەک پارێزەرێکی ڕاهێنراو، بە تەواوی لە یاسای ئیسرائیلدا خوێندبوویەوە و دەیتوانی باش پەیوەندی بکات. ئەو بەهرە یان بانگکردنی پێغەمبەرەکەی نەبوو، بەڵام خودا لەو ئەرکانەدا سەروەرە کە بە هی خۆیانی دەدات.
دەبێت وشەکانی پۆڵس لەبیر بکەین کاتێک لە ڕێگەی دیمەشقدا چاوی بە یەزدان عیسا کەوت: «تۆ کێیت، یەزدان؟» و «چیت دەوێت بیکەم؟» (کردارەکان 9:5-6). هەردوو یەرمیا و باروخ پیاوانی بیرکردنەوەی هاوشێوە بوون. هیچ ڕکابەری یان حەسادەتێک لە نێوانیاندا نەبوو – هەردووکیان ڕازی بوون بە بەکارهێنانی بەهرەی خۆیان بەبێ ئەوەی بە چاوی حەسادەتەوە سەیری ئەوی تر بکەن.
لە کۆتایی چیرۆکەکەدا پیاوانی توندوتیژ پلانیان دادەنا بچنە میسر. یەرمیا هۆشداری پێدان کە نەچن، بەڵام هەرچەندە داوای ئامۆژگارییان لێکردبوو و ویستبوویان ویستی خودا بزانن، ئەوان سوور بوون لەسەر ڕۆیشتن. ئەوان یەرمیایان تۆمەتبار کرد بە درۆکردن لەگەڵیان و پاشان باروخیان تۆمەتبار کرد بە کاریگەری خستنە سەر یەرمیا: «باروخ کوڕی نێریا تۆی هانداوە دژمان، بۆ ئەوەی ڕادەستمان بکات بە دەستی کلدانییەکان، بۆ ئەوەی بمانکوژن» (یەرمیا 43:3). دەبێت ڕێگە بە هێزی خودا بدەین کە پشتگیریمان بکات، بە تێگەیشتن لەوەی کە ئێمە باڵیۆزەکانی ئەوین لە خاکێکی دوژمنکارانەدا (2 کۆرنسۆس 5:20؛ ئەفەسۆس 6:20).
مرۆڤ گۆڕاوە، ملکەچی هەستە سۆزدارییەکان و گۆڕانکارییەکانی بیرکردنەوەیە. چ جیاوازییەک هەیە لەوەی کە کتێبی یەرمیا بخوێنیتەوە و جێگیری و یەکگرتوویی پێغەمبەر و هاوڕێکانی ببینیت. بە تایبەتی، تێبینی دەکەین کە چۆن باروخ بە شکۆمەندی و بێفیزەوە کارەکانی ئەنجام دەدا. با ئێمەش، هەرچییەک جیهان دەربارەمان بیر بکاتەوە، ئەو ئەرکانەی کە ئەو بە تۆ و منی سپاردووە بە بێفیز و ژیریی خوداییەوە ئەنجام بدەین. با وشەکانی یەزدان عیسا لەبیر بکەین: «هەموو خەڵک ڕقیان لێتان دەبێتەوە لە پێناوی ناوی مندا... بۆیە هەرکەسێک لەبەردەم خەڵکدا دان بە مندا بنێت، منیش لەبەردەم باوکمدا دان بەو دادەنێم» (مەتتا 10:22,32).
