ڕەوشتی کتێبی پیرۆز بەرامبەر ڕەوشتی دۆخ
یەزدان بە سامویلی فەرموو: «چەند دەگری بۆ شاول، لە کاتێکدا من ڕەتم کردووەتەوە ببێتە پاشا بەسەر ئیسرائیلدا؟ قۆچەکەت پڕ بکە لە ڕۆن و بڕۆ؛ من دەتنێرم بۆ لای یەسای بەیتلەحم. من یەکێک لە کوڕەکانی ئەوم هەڵبژاردووە بۆ پاشایەتی.» بەڵام سامویل گوتی: «چۆن بڕۆم؟ شاول دەربارەی دەبیستێت و دەمکوژێت.» یەزدان فەرمووی: «گوێرەکەیەک لەگەڵ خۆت ببە و بڵێ، ‘هاتووم قوربانی بۆ یەزدان بکەم.’ یەسا بانگهێشت بکە بۆ قوربانییەکە، و من نیشانت دەدەم چی بکەیت. تۆ دەبێت ئەوەی من ئاماژەی پێدەکەم بۆ من دەستنیشان بکەیت.» — 1 سامویل 16:1-3 NIV
ئایا درۆکردن هەرگیز ڕەوایە؟ ئایا فێڵکردن هەمان شتە لەگەڵ درۆکردن؟ ئایا پێغەمبەر سامویل تێوەگلا بوو لە فێڵکردن؟ ئەم پرسیارانە و پرسیارەکانی تر دەستبەجێ دێنە مێشکمان کاتێک ئەم ئایەتانەی سەرەوەی 1 سامویل 16 دەخوێنینەوە. دەستبەجێ دەچینە ناو گۆڕەپانی ڕەوشتی کتێبی پیرۆز. کتێبی پیرۆز لێرەدا چی فێرمان دەکات دەربارەی درۆکردن و فێڵکردن؟ وەڵامێکی کورت ئاسان نییە. لە ڕاستیدا، پێدانی وەڵامێکی باش بیرلێکراو و لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز، کارێکی ڕەوشتییەکی قورسە.
چی دەربارەی ئیبراهیم و ئیسحاق؟
پێش ئەوەی ئەم حاڵەتە دژوارەی سامویل شیکار بکەین، یارمەتیدەر دەبێت بە کورتی باس لە حاڵەتەکانی تری کتێبی پیرۆز بکەین کە پرسیاری درۆکردن دێتە ئاراوە. درۆکانی ئیبراهیم و ئیسحاق دەربارەی ژنەکانیان (پەیدابوون 12؛ 20؛ 26) هیچ کێشەیەکی ڕاستەقینە بۆ ڕەوشتی بنەڕەتی کتێبی پیرۆز دروست ناکەن کە دەڵێت «درۆ مەکە!» ئیبراهیم و ئیسحاق درۆیان کرد بەڵام بە ڕوونی هەڵە بوون. کتێبی پیرۆز نەک تەنها کردەوەکانی باوەڕی باوکان تۆمار دەکات بەڵکو هەڵەکانیشیان. ئیبراهیم و ئیسحاق هەردووکیان چوونە ناو «هۆڵی باوەڕ» لە عیبرانییەکان 11، بەڵام نەک بۆ درۆکانیان. پێویست ناکات ئیبراهیم لە گوناهەکەی ڕزگار بکەین بە ناونانی گوناهەکەی بە «درۆیەکی سپی» چونکە سارا خوشکەزای بوو. و بە دڵنیاییەوە هیچ جۆرە ڕەوشتێکی «ئامانجەکان ڕێگە بە هۆکارەکان دەدەن» لەم حاڵەتانەی ئیبراهیم و ئیسحاقدا لەلایەن کتێبی پیرۆزەوە فێر ناکرێت. ئامانجەکە ڕزگارکردنی خۆپەرستانەی ژیانی خۆی بوو لەسەر حسابی پاکیزەیی ژنەکەی. لە هەر حاڵەتێکدا هۆکاری درۆکردن نزیک بوو لە ئەنجامێکی کارەساتبار، و تەنها بە نیعمەتی خودا کارەساتەکە ڕێگری لێکرا.
چی دەربارەی ڕاحاب؟
چی دەربارەی حاڵەتی ڕاحاب لە یەشوع 2؟ ئەو بە دڵنیاییەوە درۆی کرد بۆ پاراستنی سیخوڕە عیبرانییەکان و خودا ئەو و هەموو ماڵەکەی پاراست کاتێک ئەریحا وێران کرا. بەڵام، کتێبی پیرۆز ناڵێت کە ڕاحاب بەهۆی درۆکەیەوە بەرەکەتدار کرا بەڵکو بەهۆی باوەڕی بە یەزدانی خودای ئیسرائیل (2:11). کردەوەکانی باوەڕی ئەو لە پێشوازیکردن لە سیخوڕەکان (عیبرانییەکان 11:31)، شاردنەوەی سیخوڕەکان (یەشوع 6:25) و ئاراستەکردنی سیخوڕەکان (یاقوب 2:25) ستایش کران و پەسەندی خوداییان بەدەست هێنا، بەڵام درۆکەی نا. درۆکەی ڕاحاب ڕەوا نییە لەسەر بنەمای جۆرێک لە «ڕەوشتی کاتی جەنگ.» ئەگەر ئێمە درۆکردن لەگەڵ دوژمن لە کاتی جەنگدا ڕەوا بکەین، زۆری پێناچێت پێش ئەوەی دەست بکەین بە ڕەواکردنی درۆکردن لەگەڵ هەر یەکێک لە «دوژمنەکانمان» کە لە «جەنگ»دان لەگەڵمان. هەندێک کەس درۆکردن لەسەر گەڕانەوەی باجی داهاتیان ڕەوا دەکەن چونکە دەوڵەت و باجە نادادپەروەرەکانی بە «دوژمنێک» دەبینن کە لە «جەنگ»دایە لەگەڵیان. خودا پێویستی بە درۆکەی ڕاحاب نەبوو، هەرچەندە کاتی جەنگ بوو. خودا نەگەیشتبووە دوا بژاردەی خۆی بۆ پاراستنی دوو سیخوڕە ئیسرائیلییەکە لە پاشای ئەریحا! گرتنەبەری ئەو لەشفرۆشەی پێشوو لە نەژادی مەسیحدا مۆری پەسەندکردنی خودا نییە لەسەر درۆکەی ڕاحاب، بەڵکو بەڵگەیە بۆ نیعمەتی سەرسوڕهێنەری خودا!
چی دەربارەی مامانە عیبرانییەکان؟
حاڵەتی مامانە عیبرانییەکان لە دەرچوون 1:15-21 کەمێک ئاڵۆزترە چونکە دوو ئەگەر هەیە. یەکەمیان ئەوەیە کە مامانەکان درۆیان نەکردووە. ئەگەر ئەمە حاڵەتەکە بووبێت، ئەوا خودا بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لەو کاتەدا دەستێوەردانی کردووە بۆ کورتکردنەوەی منداڵبوونی ژنە جولەکەکان. ئەگەری دووەم ئەوەیە کە مامانەکان درۆیان کردووە، بەڵام لێرەشدا درۆکردنیان لەلایەن کتێبی پیرۆزەوە پەسەند نەکراوە. تۆماری ئیلهامپێدراو ئاماژە بەوە دەکات کە مامانەکان لەلایەن خوداوە بەرەکەتدار کراون، نەک بۆ درۆکردن بەڵکو بۆ ترسان لە خودا و ڕەتکردنەوەی بەشداریکردن لە بەرنامەی فیرعەون بۆ کوشتنی منداڵ.
بەڵام چاوەڕێ بکە! ئایا مامانەکان ناچار نەبوون درۆ بکەن چونکە تەنها بژاردە بوو جگە لە کوشتنی منداڵەکان؟ نەخێر! بۆ نموونە، دەیانتوانی ڕەت بکەنەوە قسە بکەن و ئەنجامەکانی قبوڵ بکەن. وەستانێکی لەو جۆرە دەیتوانی ببێتە هۆی مردنیان، بەڵام ئایا پاراستنی ژیانی کەسێک درۆکردن ڕەوا دەکات؟ چەمکی کتێبی پیرۆز دەربارەی شەهیدبوون چییە؟ ئێمەش، هەندێک جار خۆمان لە دۆخێکی زۆر دژوار و ئاڵۆزدا دەبینینەوە چونکە لە جیهانێکی کەوتوودا دەژین.
بەڵام، خودا ئێمە ناخاتە دۆخێکەوە کە ناچار بین سەرپێچی بکەین. هیچ کەسێک هەرگیز ناچار ناکرێت خراپترین لە دوو خراپە هەڵبژێرێت. عیساش لەم جیهانە کەوتووەدا ژیاوە لەگەڵ هەموو بارودۆخە ئاڵۆزەکانی ژیان. ئایا هەرگیز سەرپێچی یاساکانی خودای کردووە چونکە ناچار بووە کەمترین ڕێگەی خراپە هەڵبژێرێت؟ نەخێر! ئەو هەمیشە ڕێگەی ڕاستی هەڵبژاردووە، گرنگ نییە بژاردەکە چەند دژوار یان ناپەسەند بووبێت. لە سەرانسەری پەیمانی نوێدا ئامۆژگاری دەکرێین کە شوێن نموونەی گەورەمان بکەوین.
چی دەربارەی شاردنەوەی جولەکەکان لە کاتی جەنگی جیهانی دووەم؟
ئەمە چۆن دەگونجێت لەگەڵ حاڵەتە کلاسیکییەکەی شاردنەوەی جولەکەکان لە نازییەکان لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا؟ چی دەمانگوت بە دەسەڵاتداران کە پرسیاریان لێدەکردین ئایا هیچ جولەکەیەکمان لە ماڵەکەماندا شاردووەتەوە؟ ئایا ڕاستیمان دەگوت و بەم شێوەیە جولەکەکانمان دەدا بە دەستەوە، یان درۆمان دەکرد بۆ پاراستنی ژیانیان؟ ئایا ناچار نەدەبووین یەکێک لە دوو خراپە هەڵبژێرین؟ نەخێر! هەمیشە بژاردەی بێدەنگی هەبوو لە کاتێکدا ماڵەکەمان دەپشکێنرا یان تەنانەت بژاردەی پرسیارکردن لە شەرعییەتی دەسەڵاتی نازی. بەڵێ، ڕەنگە ببێتە هۆی زیندانیکردن و مردنی جولەکەکان و خۆشمان، بەڵام ئێمە خیانەتمان لێ نەدەکردن و درۆمان نەدەکرد.
گوێڕایەڵی خودا دەبووین و ئەنجامەکانمان دەخستە دەستی ئەو. درۆکردن لەگەڵ دەسەڵاتداران بە هیچ شێوەیەک سەلامەتی مسۆگەر نەدەکرد. ئایا ئێمە بوێری و ئامادەیی مێشکمان دەبوو بۆ ئەنجامدانی کاری ڕاست لە بارودۆخێکی لەم جۆرەدا پرسیارێکی ترە. بەڵام، خودا لە 1 کۆرنسۆس 10:13 بەڵێنمان پێدەدات کە هەرگیز لە دۆخێکدا نابین بەبێ ڕێگەیەکی ڕاست بۆ ڕۆیشتن، و هەرگیز بەبێ هێزی پێویست نابین بۆ ڕۆیشتن بە ڕێگەی ڕاستدا. چ بەڵێنێک!
گەڕانەوە بۆ مامانەکان
با بگەڕێینەوە سەر حاڵەتی مامانەکان لە دەرچوون 1 و پرسیارێکی تر بکەین. ئایا درۆکەیان ڕەوا نەبوو چونکە خۆشەویسترین کار بوو لەو دۆخەدا؟ ئەمە ئەوەیە کە ڕەوشتی دۆخ فێری دەکات. لە کاتێکدا ڕەوشتی دۆخ وەک مەسیحی دەردەکەوێت بە جەختکردنەوەی لەسەر خۆشەویستی، بەڵام ڕەوشتی کتێبی پیرۆز نییە، چونکە لە کۆتاییدا ڕەوشتی دۆخ دەسەڵات بە مرۆڤ دەدات بەسەر خودادا. بۆ نموونە، کێ بڕیار دەدات چی «کاری خۆشەویستی»یە کاتێک سەرپێچی فەرمانەکانی خودا تێیدا بێت؟ ئایا جورئەت دەکەین ڕۆڵی خودا بگێڕین؟ تەنانەت زیناش بە ناوی خۆشەویستی و ڕەوشتی دۆخەوە ئەنجامدراوە.
کتێبی پیرۆز ڕەوشتی دۆخ فێر ناکات. بە دیدگای سنووردارمان بۆ هەر دۆخێک، دەبێت خۆشەویستی و گوێڕایەڵی خودا بکەین. «درۆ خۆشەویستییەکەی» مامانەکان ڕۆژەکەی ڕزگار نەکرد. فیرعەون پەنای بردە بەر خنکاندنی منداڵەکان بۆ ئەنجامدانی مەبەستە خراپەکانی. خاڵی سەرەکی بۆ ئێمە ئەوەیە کە لە هەموو دۆخێکدا گوێڕایەڵی خودا بین و متمانەمان پێی هەبێت لەگەڵ ئەنجامەکان، بە زانینی ئەوەی کە ئەو کۆنترۆڵی بێسنووری بەسەر وێنە گشتیدا هەیە.
چی دەربارەی سامویل؟
ئێستا چی دەربارەی حاڵەتی پێغەمبەر سامویل؟ ئەمە بە دڵنیاییەوە دژوارترین حاڵەتە لە هەموو ئەو حاڵەتانەی کە سەیریمان کردوون – ڕەنگە دژوارترین بێت لە کتێبی پیرۆزدا. یەکێک لە هۆکارەکان ئەوەیە، حاڵەتەکانی ئیبراهیم و ئیسحاق، وەک حاڵەتی مامانەکانیش، پێش پێدانی دە فەرمانەکە ڕوویانداوە، و حاڵەتی ڕاحاب پەیوەندی بە کافرێکەوە هەبوو کە یاسای موسای نەبوو. بێگومان، ئەمە درۆکانیان پاساو نادات یان ستانداردی خودا بە هیچ شێوەیەک کەم ناکاتەوە (و ئەوان ویژدانی ڕەوشتییان هەبوو کە خودا پێی دابوون). بەڵام ئەم ڕاستیانە ڕەنگە شتێکیان هەبێت بۆ گوتن دەربارەی پلەی تاوانبارییان و چۆن خودا مامەڵەی لەگەڵدا کردن.
بەڵام، پێغەمبەر سامویل دە فەرمانە نووسراوەکەی لەبەردەمدا بوو. زیاتر لەوەش، خودی یەزدان بە سامویلی فەرموو کە فێڵ لە شاول بکات. یان فەرمووی؟ ئایا ئەمە بە ڕاستی حاڵەتێکی فێڵکردن بوو؟ فێڵ، بە پێناسە، درۆکردنی تێدایە. یەزدان بە سامویلی نەفەرموو هیچ کارێکی درۆ بکات. ئەو بە سامویلی نەفەرموو بڵێت دەچێتە بەیتلەحم بۆ قوربانی کردن و پاشان بە ڕاستی قوربانی نەکات. سامویل قوربانییەکی ئەنجامدا، کە عادەتی ئاسایی خۆی بوو، بەڵام هەلیشی قۆستەوە بۆ دەستنیشانکردنی داود وەک پاشای نوێی ئیسرائیل. ئەمە حاڵەتێکی شاردنەوەی ڕاستییە لەوانەی کە پێویستییان یان مافیان نییە هەموو ڕاستییەکە بزانن.
درۆکردن هەرگیز ڕەوا نییە، بەڵام کتێبی پیرۆز داوامان لێناکات هەموو ڕاستییەکە بۆ هەمووان ئاشکرا بکەین. شاردنەوەی ڕاستی تەنها گوناهە کاتێک ئەرکێک هەیە بۆ ئاشکراکردنی ڕاستییە شاراوەکان یان کاتێک مەبەستێک هەیە بۆ گومڕاکردن بۆ هەڵەی ڕەوشتی. یەزدان عیسا هەرگیز درۆی لەگەڵ دوژمنەکانی نەکرد، بەڵام زۆر جار وەڵامی ڕاستەوخۆی پێنەدان بۆ شاردنەوەی هەموو ڕاستییەکە. ئەو بە مەبەست لە نموونەکاندا قسەی دەکرد بۆ شاردنەوەی ڕاستی لە گومانکاران کە مافی زانینی ڕاستییەکەیان لەدەست دابوو (مەتتا 13:10-13).
سامویل هەڵە دەبوو ئەگەر درۆی لەگەڵ پاشا شاول بکردایە، بەڵام لە شاردنەوەی مەبەستە تەواوەکانی هەڵە نەبوو. وەک جێبەجێکردنێک، دایک و باوک هەرگیز نابێت درۆ لەگەڵ منداڵەکانیان بکەن، بەڵام ناچار نین هەموو ڕاستییەکان ئاشکرا بکەن ئەگەر منداڵەکانیان پێویستیان بە زانینیان نەبێت. دایک و باوک دەبێت وریابن، بەڵام، لە شێوازی شاردنەوەی هەموو ڕاستییەکە لە منداڵەکانیان. لە لایەکی ترەوە، منداڵێک کە چالاکییەکان دەشارێتەوە کە دایک و باوکی ماف یان پێویستییان بە زانینیان هەیە، هەڵەیە.
جێبەجێکردنێکی هاوچەرخ کە زیاتر لە حاڵەتی سامویل دەچێت، حاڵەتی مەسیحییەکان دەبێت لە وڵاتە دژە مەسیحییەکان کە بە نهێنی کۆدەبنەوە. هەڵە دەبێت بۆیان کە درۆ لەگەڵ دەسەڵاتداران بکەن، بەڵام هەڵە نییە بۆیان کە بڵێن دەچنە بازاڕ (هاوشێوەی بردنی گوێرەکەکەی سامویل)، بەڵام پاشان لە ڕێگەی بازاڕدا لەگەڵ مەسیحییەکان کۆببنەوە. ئەوەی کە ڕەنگە دەسەڵاتداران هەڵە بن دەربارەی مەبەستە تەواوەکانی مەسیحییەکان، ئەوان تاوانبار ناکات لە ڕووی ڕەوشتییەوە. نموونەی گەورەمان لە لۆقا 24دا لەبەرچاو بگرە. ئەو سەرەتا ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی لە دوو قوتابییەکە شاردەوە لەسەر ڕێگەی عیماوس و پرسیاری کرد، «چی ڕووی دا» بە عیسا؟ (24:19)، و پاشان «وای نیشاندا کە دەچێتە پێشتر» (24:28). مەبەستی گەورەمان ئەوە بوو کە دڵی ئەم دوو قوتابییە دەربخات. بە هیچ شێوەیەک تاوانبار نەبوو بە پێدانی زانیاری هەڵە یان ئەنجامدانی فێڵ، هەرچەندە دوو قوتابییەکە وا گومانیان دەکرد کە ئەو تەنها نامۆیەکی نەزانە.
درۆ نەکردن، بەڵام لە هەمان کاتدا ئاشکرا نەکردنی هەموو ڕاستییەکان، حاڵەتەکانی کتێبی پیرۆزی ئیهود (دادوەران 3:12-30)، ئەلیشا (2 پاشایان 6:8-23) و یەرمیا (یەرمیا 38:14-28) ڕوون دەکاتەوە. ئیهود درۆی نەکرد چونکە بە ڕاستی پەیامێکی نهێنی لە خوداوە بۆ پاشا ئیگلۆنی بتپەرست هەبوو – فەرمانی مردنی! ئەلیشا درۆیەکی دروست نەکرد چونکە چوارچێوەکە بە ڕوونی نیشان دەدات کە ئامانجی کۆتایی سوورییەکان پاشای ئیسرائیل بوو. یەرمیا درۆی لەگەڵ بەرپرسان نەکرد کە پرسیاریان لێکرد دەربارەی کردەوەکانی پێش پاشا سدقییا چونکە ئەو لەگەڵ پاشا قسەی کردبوو دەربارەی زیندانیکردنی لە کاتی گەیاندنی پەیامی پێغەمبەرایەتییەکەیدا.
هەمان بنەمای درۆ نەکردن، بەڵام شاردنەوەی هەموو ڕاستییەکە لەوانەی کە پێویستییان یان مافیان نەبوو بزانن، لە کەمینە خوداییەکەی عای لە یەشوع 8دا پەیڕەو کرا. خودا ناتوانرێت تاوانبار بکرێت بەوەی کە بە ئیسرائیلی فەرمووبێت درۆ بکەن یان فێڵ بکەن تەنها لەبەر ئەوەی سوپای عای وای بیر دەکردەوە کە تاکتیکەکانی یەشوع هەمان ئەوانەن کە لە یەشوع 7دا بەکاری هێنابوون.
گرنگە لەم حاڵەتەدا ئاماژە بەوە بکرێت کە خودا بە یەشوعی نەفەرموو کەمینێک دروست بکات بە ناردنی شاندێکی ئاشتی ساختە پێش هێزە هێرشبەرە شاراوەکانی. ئەوە درۆ بوو، چونکە لە دەرەوەی یاسا گشتییە تێگەیشتوو و پەسەندکراوەکانی جەنگ بوو. بە هەمان شێوە، بەکارهێنانی کاموفلاژ و جوڵەی ساختە لە جەنگێکی ڕەوادا بە درۆ و فێڵکردن ناونانرێت. بەڵام بەکارهێنانی هێماکانی خاچی سوور یان ئاڵای ئاشتی سپی وەک فێڵ لە دەرەوەی یاسا گشتییە پەسەندکراوەکانی جەنگە و بە بنەمایی درۆ و فێڵە.
ڕاهێنانی قورس بەڵام باش
ڕاهێنانەکان لە ڕەوشتدا ئاسان نین. زۆرجار لەگەڵ پرسیاری زیاتر کۆتایی دێت وەک لەوەی کە دەستمان پێکرد! بەڵام، ئەم جۆرە ڕاهێنانانە بۆ تەندروستی ڕۆحیی گونجاون، هەرچەندە هەموو «کۆتاییە شلکراوەکان» بە تەواوی نەبەستراونەتەوە. لە کاتێکدا هەموو مەسیحییەکان ڕێک ناکەون، دەرئەنجامی ئێمە بۆ ئەم ڕاهێنانە کورتەی ڕەوشت بەم شێوەیەیە: کتێبی پیرۆز فێرمان دەکات کە درۆکردن و فێڵکردن هەمیشە هەڵەن، بەڵام ئاشکرا نەکردنی هەموو ڕاستییەکە هەندێک جار ڕاستە.
