«خۆزگە بە ئاشتیخوازان»
کاتێک گەورەمان عیسای مەسیح دەستی پێکرد پەیامەکەی لە مەتتا ٥-٧، کە پێی دەوترێت «وتاری سەر کێو»، بە چەندین بەرەکەت دەستی پێکرد. یەکێک لەم بەرەکەتانە لە مەتتا ٥:٩ (KJV) دایە، کە دەڵێت: «خۆزگە بە ئاشتیخوازان، چونکە ئەوان بە منداڵانی خودا ناودەبرێن.» ئەم بەرەکەتە باوەڕدار بە خوداوە دەبەستێتەوە وەک یەکێک لە هی خۆی. سەیر نییە کە ئەمە وایە، چونکە ئەمە خەسڵەتێکی گرنگی خودایە: ئەو گوناهباران بە ئاشتی دەهێنێتە لای خۆی لە ڕێگەی کاری گەورەمان عیسای مەسیح لە خاچی گۆلگۆتادا. بە واتایەک، خودا ئاشتیخوازی ڕاستەقینەیە، و هەموو ئەوانەی وەک ئاشتیخواز کار دەکەن بە «منداڵانی خودا» یان لە هەندێک وەرگێڕاندا، «کوڕانی خودا» ناودەبرێن.
وەک باوەڕداران بە مەسیح، لە ڕۆما ٥:١ پێمان وتراوە: «کەواتە بە باوەڕ ڕاستکرابووینەوە، بە گەورەمان عیسای مەسیح ئاشتی لەگەڵ خودا هەیە.» جگە لەوەش، لە کۆلۆسی 1:20-21 دەخوێنینەوە: «و بە خوێنی خاچەکەی ئاشتی دروستکرد، بەهۆی ئەوەوە هەموو شتێک بۆ خۆی ئاشت بکاتەوە، بەهۆی ئەوەوە، دەڵێم، چ شتەکانی سەر زەوی بن، یان شتەکانی ئاسمان. و ئێوە، کە کاتێک نامۆ بوون و دوژمن بوون لە مێشکتاندا بە کارە خراپەکان، ئێستا ئاشتی کردووە.» ئەم ئایەتانە و چەندین ئایەتی تری کتێبی پیرۆز ئاشتییەکەی خودا دەردەخەن کە هێناویەتییە ناو ژیانی هەموو کەسێک کە باوەڕ دەهێنێت. خودا ئاشتیخوازی باڵایە.
وەک ئەوەی، خودا دەیەوێت ئەوانەی متمانە بە کوڕەکەی دەکەن بۆ ڕزگاری، ئەم خەسڵەتەی ئاشتیخوازی ڕەنگ بدەنەوە. ئەمە زۆر پراکتیکییە، و ئێمە هەندێک نموونە لە کتێبی پیرۆزدا دەخەینە ڕوو بۆ ئەوەی بزانین چ خەسڵەتێکی تر پێویستە بۆ ئەوەی ئێمە ئاشتیخواز بین.
بێخۆپەرستی
لە سەرەتای ١٣دا نموونەیەکمان هەیە بۆ ئاشتیخوازی لە ژیانی ئەبرام، کە دواتر ناوی لێنرا ئیبراهیم، و برازاکەی لوت. دوای گەڕانەوەی لە میسر بۆ خاکی بەڵێن، کە ئەبرام هەرگیز نەدەبوو لێی بڕوات، خۆی لە ناوەڕاستی ناکۆکییەکدا بینییەوە.
لە میسر، فیرعەون چەندین مانگای بە ئەبرام بەخشی (١٢:١٦)، و سارای بۆ خۆی دەویست. بەهۆی ئەوەی پێی وترا، فیرعەون وای بیر دەکردەوە کە سارای تەنها خوشکی ئەبرامە. فیرعەون دواتر زانی کە سارای ژنی ئەبرامە. پاشان سەرزەنشتی ئەبرامی کرد و ناردییە دەرەوە.
لە کاتی گەڕانەوەی بۆ خاکی بەڵێن، ئەو مانگا زۆرانەی کە فیرعەون بە ئەبرامی بەخشیبوو، بوونە هۆی ناکۆکی لە نێوان شوانەکانی ئەبرام و لوت، سەبارەت بە زەوی لەوەڕاندن. ئەم ناکۆکییە بە دڵنیاییەوە لەلایەن کەنعانییەکان و فەریزییەکانەوە تێبینی کرابوو، کە هێشتا لە خاکەکەدا بوون (١٣:٧). بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، دەپرسین: «ئایا هەرگیز کاریگەری نەرێنی ناکۆکی نێوان باوەڕداران لەسەر دەوروبەرمان لەبەرچاو دەگرین؟» چەند خەمناکە کاتێک باوەڕداران ناتوانن لەگەڵ یەکتردا بگونجێن! شەرمەزارییە بۆ ئێمە کاتێک ناکۆکی لە نێوان باوەڕداران هەیە، و بێباوەڕان دەتوانن تۆمەتبارمان بکەن کە هیچ جیاوازیمان نییە لەگەڵیان – و ڕەنگە خراپتریش بین. چەند دۆخێکی ڕۆحی خەمناک نیشان دەدەین کاتێک ئەمە ڕاست بێت لەسەرمان!
ئەبرام، کە پیاوێکی بەتەمەنتر و مامی لوت بوو، لەگەڵ برازاکەی قسەی کرد سەبارەت بە دۆخەکە. سەرەتا دانی بە ناکۆکییەکەدا نا و ئاماژەی بەوەدا کە نابێت بەردەوام بێت. پاشان ئەبرام لوتی بیرخستەوە، «ئێمە براین» (ئایەتی ٨). ئەمە دەبێت هۆکارێکی باش بێت بۆ ئەوەی بمانەوێت بە ئاشتی بڕۆین. زۆر گرنگە کە لەبیرمان نەچێت کە ئێمە هاوڕێین باوەڕداران بە مەسیح! وەک برایان، نابێت ناکۆکیمان هەبێت، بەڵکو ئاشتی دەبێت دۆخی ئاسایی بێت لە نێوانماندا. لە کۆتاییدا، ئەبرام بە لوت پێشنیاری کرد کە شوێنی لەوەڕاندنی مانگاکانی هەڵبژێرێت. هەر بڕیارێک لوت بیدا، ئەبرام هەڵبژاردەکەی قبوڵ دەکرد و مانگاکانی لە شوێنێکی تر دەلەوەڕاند. ئەمە پێشنیارێکی بێخۆپەرستانە بوو لەلایەن ئەبرامەوە.
لوت دەبوو دەستبەجێ دانی بە بەشەکەی خۆیدا بنایە لە ناکۆکییەکەدا و دەرفەتی بە ئەبرام بدایە کە سەرەتا بڕیار بدات لە کوێ ئاژەڵەکانی بلەوەڕێنێت. بەداخەوە، لوت لە دۆخێکی ڕۆحی نزمدا بوو لەو کاتەی کە بڕیارەکانی دا سەبارەت بە شوێنی لەوەڕاندنی ئاژەڵەکانی و ژیان. بە خۆپەرستییەوە ڕەفتاری کرد و ئەو خاکەی بۆ خۆی هەڵبژارد کە باشترین دەردەکەوت. ئەم بڕیارە لە کۆتاییدا بووە هۆی کەوتنی لوت (بڕوانە ئایەتەکانی ١٠-١١، ١٩:١-٣٨). بەڵام، سوپاسگوزارین کە لە ٢ پەترۆس ٢ەوە دەزانین کە لوت باوەڕدارێکی ڕاستەقینە بوو:
خودا... لوتی ڕاستودروستی ڕزگار کرد، کە بە قسەی پیسی خراپەکاران بێزار بوو (٢ پەترۆس ٢:٤،٧).
وانەیەکی سەرەکی کە دەبێت بیبینین بێخۆپەرستی ئەبرام و پێشنیارەکەیەتی بۆ لوت. کاتێک وەک ئاشتیخوازێک کار دەکەیت، ڕەنگە پێویست بێت قوربانی بەوە بدەیت کە بژاردەیەکی باشتر دەردەکەوێت بۆ یارمەتیدان لە بەدەستهێنانی ئاشتی. ئەبرام هیچ نیگەران نەبوو لەوەی لوت چ خاکێک هەڵدەبژێرێت؛ دڵنیا بوو کە خودا دەتوانێت هەردووکیان بەرەکەتدار بکات بەبێ گوێدانە هەڵبژاردەکەی لوت. ئەوەی لە دەرەوە بۆ لوت وەک بژاردەیەکی باشتر دەردەکەوت، لە ڕاستیدا کەمتر گونجاو بوو بەهۆی گەندەڵییەکەی کە لە شارەکانی سەدۆم و گۆمۆڕا دەبینرا.
دوای ئەوەی ئەبرام و لوت ڕێگەی جیاوازیان گرتەبەر، خودا دەستبەجێ ئەبرامی بەرەکەتدار کرد (سەرەتا ١٣:١٤-١٨). بە ئەبرام بەڵێن درا کە هەموو ئەو خاکەی کە دەیبینی، دوای ئەوەی بە فەرمانی خودا چاوەکانی بەرز کردەوە. ئەمە ئەو خاکەشی دەگرتەوە کە لوت بۆ خۆی هەڵیبژاردبوو. بەڵێنی وەرگرتنی ئەم خاکە لەلایەن نەوەی ئەبرامەوە بۆ ئەوە بوو کە بەڵێنی ڕەسەنی خودای بیربخاتەوە (بڕوانە سەرەتا ١٢:١-٣).
ئەم چیرۆکەی ئەبرام نموونەیەکی نایابمان پێدەدات لە ئاشتیخوازیدا. ئامادەییەکەی بۆ ئەوەی بێخۆپەرستانە کار بکات، بووە هۆی ئاشتی لە نێوان شوانەکانی ئەبرام و لوت. ئێمەش دەتوانین شوێن نموونەی ئەبرام بکەوین و بێخۆپەرستانە کار بکەین بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی، بە زانینی ئەوەی کە خودا پاداشتی ئەم جۆرە ڕەفتارە دەداتەوە. ئەم ڕێبازە بۆ ئاشتیخوازی لە فلیپی ٢:٣-٤دا هاتووە: «هیچ شتێک بە ناکۆکی یان خۆبەزلزانینەوە مەکەن؛ بەڵکو بە دڵنەرمی، با هەریەک لە ئێوە ئەوی تر لە خۆی باشتر بزانێت. هەریەک لە ئێوە سەیری شتەکانی خۆی نەکات، بەڵکو هەریەک لە ئێوە سەیری شتەکانی ئەوانی تریش بکات.»
نەوی
یۆحەننای لەئاوهەڵکێش نموونەیەکی تری ئاشتیخوازی پێشکەش دەکات کە دەبێت لەبەرچاوی بگرین. لە حاڵەتی ئەودا خەسڵەتی نەوی دەبینرێت. لە یۆحەننا ٣:٢٢-٣٦ و ٤:١-٤دا ڕووداوەکانمان هەیە کە لە ئەنجامی لەئاوهەڵکێشانی یۆحەننا و قوتابییەکانی، و گەورەمان عیسا و قوتابییەکانیشی لەئاوهەڵکێشان. دەزانین کە لەئاوهەڵکێشانی ئەو کاتە بۆ تۆبەکردن بوو، و نابێت لەگەڵ لەئاوهەڵکێشانی مەسیحی تێکەڵ بکرێت، کە دوای هەستانەوەی گەورەمان ناسێندرا (بڕوانە مەتتا ٢٨:١٨-٢٠). لە ڕاستیدا هیچ ناکۆکییەک نەبوو تاوەکو سەرکردە ئایینییەکانی ئەو کاتە، فەریسییەکان، هەوڵیاندا ناکۆکی لەسەر بابەتی پاککردنەوە و لەئاوهەڵکێشان دروست بکەن. دەیانویست ناکۆکی لە نێوان قوتابییەکانی یۆحەننا و ئەوانەی شوێن گەورەمان عیسا کەوتبوون دروست بکەن. فەریسییەکان ئاماژەیان بەوەدا کە یۆحەننا شوێنکەوتووانی لەدەست دەدات لە کاتێکدا گەورەمان عیسا ڕۆڵی یۆحەننای دەگرتە ئەستۆ.
یۆحەننا دەستبەجێ پێگەیەکی نزمی لەبەردەم ئەم کێشە دروستکەرانەدا گرت. یۆحەننا سەبارەت بە گەورەمان عیسا ڕایگەیاند کە ئەوەی ئەو دەییکرد لە ئاسمانەوە بەرەکەتدار کرابوو، ئەگینا هیچ بەرهەمێک نەدەبوو. فەریسییەکانی بە شاهیدی کەسی خۆی بیرخستەوە، کە ئەو مەسیح نەبوو بەڵکو وەک یەکێک نێردرابوو بۆ ئامادەکردنی ڕێگا بۆ ئەو. یۆحەننای لەئاوهەڵکێش وێنەیەکی هێنایەوە و ڕایگەیاند کە زۆر دڵخۆشە تەنها بە بیستنی دەنگی زاوا و بانگهێشتکردنی بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیری وەک هاوڕێی زاوا. بیستنی دەنگی زاوا – مەسیح – بەس بوو بۆ ئەوەی یۆحەننای لەئاوهەڵکێش دڵخۆش بکات. لە کۆتاییدا، یۆحەننا شوێنێکی زۆر نەوی و نزم گرت بە وتنی: «ئەو [مەسیح] دەبێت گەورە بێت، بەڵام من دەبێت بچووک ببمەوە» (یۆحەننا ٣:٣٠).
ئەم شاهیدییە کەسییە بەس بوو بۆ بێدەنگکردنی کێشە دروستکەران، بەڵام یۆحەننای لەئاوهەڵکێش بەردەوام بوو لە ئاشکراکردنی گەورەیی مەسیح. لە ئایەتەکانی ٣١-٣٦دا یۆحەننا ئاشکرای کرد کە مەسیح لە ئاسمانەوە هاتووە و لە هەمووان بەرزترە؛ وشەکانی کە قسەی پێکردوون، وشەی خودان، و مەسیح کوڕی خودایە، کە لەلایەن خودای باوکەوە خۆشەویستە. پاشان یۆحەننای لەئاوهەڵکێش بە وشەیەکی ئاگادارکردنەوە کۆتایی پێهێنا: هەریەک لە ئێمە دەبێت بڕیار بدەین کە ئایا باوەڕ بە مەسیح، کوڕی خودا، دەهێنین یان نا. تووڕەیی خودا لەسەرمان دەمێنێتەوە تاوەکو پەناگەیەک لە حوکمدا لە گەورەمان عیسای مەسیحدا دەدۆزینەوە، وەک ڕزگارکەری کەسی خۆمان.
یۆحەننای لەئاوهەڵکێش خەسڵەتی نەویی نیشان داین لە گەڕان بەدوای ئاشتیدا. دەبێت شوێن نموونەی ئەو بکەوین. ئەگەر خۆمان لە ناوەڕاستی ناکۆکییەکدا بینینەوە، نەک تەنها دەبێت وەک ئەبرام بێخۆپەرستانە کار بکەین بەڵکو دەبێت وەک یۆحەنناش نەوی بین. لە ١ پەترۆس ٥:٥-٦دا بیرمان دەهێنرێتەوە سەبارەت بە بەهای نەوی، کە دەڵێت: «بە هەمان شێوە، ئێوەی گەنجتر، خۆتان بە گەورەترەکان بسپێرن. بەڵێ، هەمووتان ملکەچی یەکتر بن، و جلوبەرگی نەوی بپۆشن: چونکە خودا بەرگری لە لووتبەرزان دەکات، و نیعمەت دەدات بە نەوییەکان. کەواتە خۆتان نەوی بکەن لەژێر دەستی بەهێزی خودادا، بۆ ئەوەی ئەو لە کاتی خۆیدا بەرزتان بکاتەوە.»
نەویی یۆحەننا بە پێچەوانەی لووتبەرزی فەریسییەکانەوە سەیر دەکرێت. گەورەمان عیسا دواتر یۆحەننای لەئاوهەڵکێشی بە خەڵکی تر ناساند بە وتنی کە ئەو گەورەترین پێغەمبەر بوو کە لە نێو ژناندا لەدایک بوو (بڕوانە مەتتا ١١:١١). دەتوانین بەرزکردنەوەی ئەو لەلایەن خوداوە ببینین و چۆن نەوی پێویست بوو بۆ دروستکردنی ئاشتی کاتێک ناکۆکی هەبوو.
دەستێوەردانی ژیرانە
لە ١ ساموێل ٢٥دا چیرۆکی نابال، ژنەکەی ئەبیگایل و پاشا داودمان هەیە. بە یارمەتی خودا، ژیرییەکەی ئەبیگایل دەبینین بۆ دەستێوەردان و دروستکردنی ئاشتی لە نێوان مێردە گەمژەکەی و پاشای دەستنیشانکراو، هەرچەندە هێشتا لەسەر تەخت نەبوو. نابال بە واتای «گەمژە» دێت، و دەبینین چەندە باش وەسفی دەکرد!
کاتێک چیرۆکەکە دەکرێتەوە، داود دەیویست جەژنێک بکات (١ ساموێل ٢٥:٨) و ئاژەڵێکی لە نابال داوا کرد بۆ ئەو مەبەستە. نابال پیاوێکی زۆر دەوڵەمەند بوو و بە پێدانی ئەو دیارییە بە داود و پیاوەکانی زیانی پێنەدەگەیشت. هەروەها ئەرکێک لەسەر نابال بوو، چونکە ئەو گەنجانەی کە مێگەلەکانی نابالیان دەشواند، لەلایەن داود و پیاوەکانییەوە ڕۆژ و شەو پارێزرابوون، و هیچ شتێکیان لە بەرامبەردا وەرنەگرتبوو.
بەڵام نابال ڕەتی کردەوە هیچ شتێک بە داود بدات و بە خراپی قسەی لەسەر کرد (ئایەتەکانی ١٠-١١)، و وشەکانی نابال بۆ داود دووبارە کرانەوە. وەڵامی لووتبەرزانە و گەمژانەی ئەم پیاوە ناکۆکی دروست کرد و داودی تووڕە کرد. بۆیە، داود، لەگەڵ ٤٠٠ پیاوی چەکداردا، هەوڵی دا ڕووبەڕووی نابالی گەمژە ببێتەوە. کاتێک داود دەستی کرد بە جووڵان لە کەمپەکەیەوە بۆ گەڕان بەدوای تۆڵەسەندنەوەدا، هەواڵ گەیشتە ژنی نابال، ئەبیگایل، سەبارەت بە قەیرانەکە.
لە ١ ساموێل ٢٥:١٨ بەدواوە کردارەکانی ئاشتیخوازی ئەم ژنە زۆر ژیرە دەبینین. ئەبیگایل دەیزانی کە مێردەکەی لووتبەرز و خۆبەزلزانە، و سووکایەتی بە داود کردووە. دەیویست دەستێوەردان بکات بۆ ئەوەی لە دەستدانی ژیان ڕێگری بکات و پاشای داهاتوو ئارام بکاتەوە. بۆیە دیارییەکی تایبەتی نان، شەراب، مەڕی ئامادەکراو بۆ لێنان یان خواردن، دانەوێڵە، مێوژ و کێکە هەنجیری ئامادە کرد و بۆ داودی نارد.
ئەبیگایل بە ژیرانە بە مێردە گەمژەکەی نەوت کە چی دەکات بۆ دروستکردنی ئاشتی، چونکە دەچوو بۆ بینینی داود. لەبەردەم پاشای دەستنیشانکراودا کەوتە سەر زەوی و داوای بەزەیی کرد. بە خوێندنەوەی قسەکانی ئەبیگایل، ژیری لە وشەکانیدا و ڕوونی چیرۆکەکەی دەبینین (ئایەتەکانی ٢٤-٣١). هیچ شتێکی لە داود نەشاردەوە و بە دیارییەکی گەورە بۆ پیاوەکانی ئارامی کردەوە. هەروەها داوای بەرەکەتی بۆ داود کرد و نەیدەویست هیچ پەشیمانییەکی داهاتووی هەبێت بەهۆی گەڕان بەدوای تۆڵەسەندنەوە و ڕەنگە سزادانی بێتاوانەکان. داواکانی گەیشتە دڵی داود، و دەستێوەردانەکەی سەرکەوتوو بوو. داود لە پلانە تۆڵەسەندنەوەکەی پاشگەز بووەوە و ئەبیگایلی بەرەکەتدار کرد.
کاتێک چیرۆکەکە کۆتایی دێت، فێر دەبین کە خودا نابالی سزادا، چونکە دە ڕۆژ دواتر ژیانی لەدەست دا. داود هەواڵی مردنی نابالی بیست و ویستی ئەبیگایل، ژنێکی ژیر، بکاتە ژنی خۆی. ئەو هاوسەرگیری لەگەڵ داود کرد و هێنرایە شوێنێکی گەورەتر لە بەرەکەتدا.
نموونەی ئەبیگایل پێویستی بە ژیری نیشان دەدات لە کاتی دروستکردنی ئاشتیدا. بە شێوەیەکی زۆر پراکتیکی، ئەو دەیزانی داود چی لە نابال داوا کردبوو و دیارییەکی باشتر لەوەی کە سەرەتا داوا کرابوو پێشکەش کرد. بە خێرایی کار کرد، بۆیە تووڕەیی داود دەرفەتی زیادبوونی نەبوو. ئەبیگایل سوودی دەستێوەردانی نیشان دا. هەندێک دۆخ هەن کە پێویستیان بە دەستێوەردان هەیە لەلایەن ئەوانەی کە ڕاستەوخۆ پەیوەندییان بە ناکۆکییەکەوە نییە. خودا دەتوانێت ئەو جۆرە دەستێوەردانە بە شێوەیەکی بەهێز بەکار بهێنێت بۆ بەرهەمهێنانی ئەنجامگەلێک کە شکۆ بۆ ناوی ئەو بهێنن.
نامەکەی پۆڵس بۆ فلیمۆن نموونەیەکی تری دەستێوەردانە بە ژیری بۆ دروستکردنی ئاشتی کاتێک ناکۆکی لە نێوان گەلی خودادا هەیە. ئەو نووسی: «ئەگەر منت بە هاوبەش دانا، ئەوا [ئۆنیسیمۆس] وەک خۆم وەربگرە» (فلیمۆن ١٧). با وەک ئەبیگایل و پۆڵس بین و بەشمان ببینین لە یارمەتیدانی ژیرانەی ئەوانی تر کە نزیکن لێمان بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و بەم شێوەیە لە نێو ئەوانەدا بین کە بە ئاشتیخواز ناودەبرێن.
هیچ سازشێکی نەگونجاو نییە
مەترسییەک هەیە کاتێک باس لە ئاشتیخوازی دەکرێت کە هەندێک کەس ڕەنگە پێشنیار بکەن کە ئاشتی لە ژێر هەر بارودۆخێکدا پێویستە، لەوانەش بە سازشکردنی نەگونجاو. بەڵێ، ڕەنگە سازش پێویست بێت، بەڵام هەرگیز نابێت لەسەر حسابی ئەوە بێت کە لەبەردەم خودادا ڕاستە. خودا هەوڵەکان بەرەکەتدار ناکات کە گوناهی بێدادگاکراو یان قوربانیکردنی بنەما و ڕاستییەکانی کتێبی پیرۆز لەخۆ بگرێت بۆ بەدەستهێنانی ئاشتی. هان دەدرێین کە «شوێن ئەو شتانە بکەوین کە ئاشتی دروست دەکەن» (ڕۆما ١٤:١٩) و، «ئەگەر بکرێت، بە ئەندازەی ئەوەی [پەیوەستە بە] ئێوە، بە ئاشتی لەگەڵ هەموو خەڵکدا بژین» (ڕۆما ١٢:١٨).
بەڵام، گرنگە بزانین کاتێک ئەوانەی ناکۆکی دەکەن ئارەزووی دیدگای خودایان نییە، نابێت بەدوای ئاشتیدا بگەڕێین بە نرخی سازشکردن لەسەر ڕاستی وشەی خودا. ئەمە گوناه دەبێت. با خۆمان بپارێزین لە سازشکردن کە خودا ناڕازی دەکات.
با خودا یارمەتی هەریەک لە ئێمە بدات کە زیاتر وەک مەسیح بین و ئاشتیخواز بین کە نیشان بدەین شوێن میری ئاشتی دەکەوین!
«چونکە منداڵێکمان بۆ لەدایک بوو، کوڕێکمان پێدرا: و حکومەت لەسەر شانی دەبێت: و ناوی لێدەنرێت سەرسوڕهێنەر، ڕاوێژکار، خودای بەهێز، باوکی هەتاهەتایی، میری ئاشتی.» —ئیشایا ٩:٦ KJV
