هەڵوێست
گرنگە کە هەڵوێستی ڕاستمان بەرامبەر بێباوەڕان هەبێت. لەبیرت بێت، گەورە زۆرجار دەبوو ئاماژە بەوانە بکات کە لە دەوروبەری بوون کە ئەو هاتبوو بۆ ڕزگارکردن ئەوانەی ون بوون (لۆقا ١٩:١٠). ئەو نەهاتە ناو جیهان بۆ «مەحکومکردنی جیهان؛ بەڵکو بۆ ئەوەی جیهان لە ڕێگەی ئەوەوە ڕزگار بێت» (یۆحەننا ٣:١٧ KJV). قوتابییەکان هەڵوێستێکی هەڵەیان هەبوو کاتێک، لە لۆقا ٩:٥٤، پرسیاریان لە گەورە کرد، «ئایا دەتەوێت فەرمان بکەین ئاگر لە ئاسمانەوە بێتە خوارەوە و بیانخوات...؟» بە هەمان شێوە، ئێمەش دەتوانین هەڵوێستێکی دادوەرانەمان بەرامبەر بەوانە هەبێت کە ڕزگار نەکراون.
پۆڵسی نێردراو بیری هێناینەوە، «من چی پەیوەندیم هەیە بە دادگاییکردنی ئەوانەی لە دەرەوەن؟ ... ئەوانەی لە دەرەوەن خودا دادگاییان دەکات» (١ کۆرنسۆس ٥:١٢-١٣). ئەرکی ئێمە نییە بێباوەڕان دادگایی بکەین یان چاوەڕێ بکەین وەک باوەڕداران ڕەفتار بکەن. دەبێت هەڵوێستێکی پڕ لە خۆشەویستی نیشانی ئەوانە بدەین کە ون بوون، لەبیرمان بێت کە خەڵکی ڕزگارنەکراو دەتوانرێت بە ڕەفتارمان بەدەست بهێنرێن (١ پەترۆس ٣:١-٢).
پەیوەندی لەگەڵ خێزان
یەکەمین خێزان لە کتێبی پیرۆزدا تێکەڵەیەک لە باوەڕداران و بێباوەڕانی تێدابوو (پیدایشی ٤:١-٥). لە چیرۆکی قابیل و هابیلدا فێر دەبین کە هەبوونی دوو دایک و باوکی باوەڕدار گەرەنتی ئەوە ناکات کە هەموو منداڵەکان شوێنی گەورە بکەون. بە سەیری ئەم دەقە دەبینین هابیل:
گوێڕایەڵی گەورە بوو و خزمەتی دەکرد سەرەڕای ئەوەی براکەی چی دەکرد.
- شوێنی نموونەی براکەی نەکەوت و کارێکی هەڵەشی نەکرد تەنها بۆ ئەوەی براکەی دڵخۆش بکات.
- ئەوەی کە دەیزانی گەورە دەیویست ئەنجامی دا، بەبێ گوێدانە ئەو کێشانەی کە لەگەڵ براکەی دروستی دەکرد.
- ئەمە زۆر لە هابیل وەرگرت، بەڵام شایەتییەکەی تا ئەمڕۆش زیندووە.
پەیوەندی نێوان یاقوب و عیسۆ نموونەیەکی دیکەیە بۆ ئێمە لەسەر ئاڵۆزییەکانی ناو خێزان. هەرچەندە یاقوب بە دڵنیاییەوە چەندین جار لە ژیانیدا شکستی هێنا (پیدایشی ٢٧-٣٣)، بەڵام شوێنی خودا کەوت. عیسۆ، برا گەورەکەی، شوێنی نەکەوت، و لە ڕاستیدا بە ئەنقەست بە ئاراستەیەکی جیاوازدا ڕۆیشت. ئەو بڕیاری دا دژی خودا بڕوات (پیدایشی ٢٨:٨-٩)، و بوو بە باوکی ئەدۆمییەکان. ئەوان گەلێک بوون کە نەوەکانی یاقوبیان، ئیسرائیلییەکانیان، خراپ مامەڵە دەکرد (بڕوانە عوبەدیا ١).
یاقوب چۆن مامەڵەی لەگەڵ براکەی دەکرد؟ دوای ئەوەی هەردووکیان منداڵیان هەبوو و دووبارە یەکیان گرتەوە، ململانێ سەرەتاییەکەیان چارەسەر کرا، بەڵام دەبینین کە یاقوب خێزانەکەی لەگەڵ خێزانی عیسۆ تێکەڵ نەکرد. لەبری ئەوە، ئەو گەشتی کرد بۆ ئەوەی لە سوکۆت بژی (پیدایشی ٣٣:١٦-١٧). وانەکە ئەوەیە کە هەرچەندە ئەوان لە ڕووی جەستەییەوە پەیوەندییان هەبوو، یاقوب نەیدەتوانی هاوبەشی تەواوی لەگەڵ عیسۆدا هەبێت. ئەوان لە ڕووی ڕۆحییەوە پەیوەندییان نەبوو.
زۆرجار خۆمان لە بارودۆخێکدا دەبینینەوە کە ناتوانین کۆنترۆڵی بکەین. منداڵێکی مەسیحی یان هەرزەکارێک کە لە خێزانێکی بێباوەڕدا دەژی، یان مێرد یان ژنێکی باوەڕدار کە هاوسەرگیری لەگەڵ هاوسەرێکی ڕزگارنەکراودا کردووە، بارودۆخێک نین کە باوەڕدارێک بتوانێت بە سادەیی لێی بڕوات. لەبری ئەوە، دەبینین کە هەبوونی هەڵوێست و ڕەفتاری ڕاست دەتوانێت ببێتە هۆی ڕزگاربوونی بێباوەڕان لە ماڵەکەدا (١ کۆرنسۆس ٧:١٣-١٦؛ ١ پەترۆس ٣:١-٢). گەورە دڵمان دەزانێت، گوێ لە نوێژەکانمان دەگرێت و ئارەزووی ڕزگارکردنی ئەندامانی خێزانەکەمان دەکات.
تەنانەت گەورەش ئەندامانی خێزانی هەبوو کە لە سەرەتادا شوێنی نەکەوتن یان باوەڕیان پێی نەبوو (یۆحەننا ٧:٥). لە ڕاستیدا، هەندێک جار هەوڵیان دەدا بێن و بە زۆر بیبەن، بە هیچ شێوەیەک ڕێزیان لێی نەدەگرت (مەرقۆس ٣:٣١، ٦:٤). لە کاتێکدا گەورە هێشتا گرنگی بە خێزانە جەستەییەکەی دەدا (یۆحەننا ١٩:٢٧)، نموونەکەی بۆ ئێمە ئاماژە بەوە دەکات کە خێزانە ڕۆحییەکەمان گرنگترینە (مەتتا ١٢:٤٨-٥٠). گەورە هەمیشە ڕێزی لە خێزانە زەمینییەکەی دەگرت، و لە کۆتاییدا دەبینین کە جەیمسی براکەی بوو بە شوێنکەوتووی ڕاستەقینەی ئەو (غەڵاتییەکان ١:١٩). با شوێنی نموونە نایابەکەی گەورە بکەوین سەبارەت بە چۆنیەتی مامەڵەکردن و گرنگیدان بە خێزانەکەمان. ئەو خۆشی دەویستن، ڕێزی لێدەگرتن، گرنگی پێدەدان و ڕاستگۆ بوو لەگەڵیان؛ و ئەوان بوون بە شوێنکەوتووی ئەو. ئەمە دەبێت پڕمان بکات لە متمانە.
پەیوەندییەکان لە کاردا
دەتوانین چیرۆکی مۆردەخای لە کتێبی ئەستێردا بخوێنینەوە. ئەو ئامۆزای ئەستێر بوو و وەک کچی خۆی بەخێوی کردبوو (ئەستێر ٢:٥-٧). ئەستێر دواتر بوو بە شاژن. مۆردەخای خۆی لە دەروازەی پاشا ئەحەشڤێرۆشدا بینییەوە، پاشایەک کە باوەڕی بە خودا نەبوو. مۆردەخای بە ویستی خۆی لەوێ نەبوو، بەڵکو بە دیل گیرابوو و ناچار کرابوو بچێتە شانشینی پاشا ئەحەشڤێرۆش (ئایەتی ٦). تەنانەت لەم بارودۆخەشدا، ئەو لە کارەکەیدا دڵسۆز بوو بۆ گەورە و ڕاپۆرتی دا کە هەندێک پیاو پیلانیان دەگێڕا بۆ کوشتنی پاشا (ئایەتەکانی ٢١-٢٣). لە سەرەتادا هیچ پاداشتێکی بۆ ئەوەی کردی وەرنەگرت.
مۆردەخای دڵسۆز خۆی لە بارودۆخێکدا بینییەوە کە تەنها ئەو بوو کە سەری بۆ میرێکی گرنگ بە ناوی هامان دانەدەنواند (٣:١-٥)، کە دوژمنی خودا بوو. ئەو عەمالیقی بوو لە ڕێگەی ئاگاجەوە (٣:١؛ ١ ساموێل ١٥:٨)، گەلێک کە نەوەی نەوەی عیسۆ بوون (پیدایشی ٣٦:١٢). ئەوان دژی خودا بوون و دژی گەلەکەی شەڕیان دەکرد (دەرچوون ١٧:٨). چۆن مۆردەخای دەیتوانی سەری بۆ کەسێک دانەنوێنێت کە هێندە دوژمنی خودا بوو؟ مۆردەخای ئامادە بوو بە سەختی کار بکات و شوێنی ڕێنماییەکان بکەوێت، بەڵام ڕێزی لە کەسێک نەدەگرت کە دژی خودا بوو. لە کۆتاییدا ڕاستگۆیی مۆردەخای پاداشتی هەبوو و خودا ئەوی بۆ پلەیەکی بەرز لەگەڵ پاشادا بەرز کردەوە، هەرچەندە دەبوو بە کاتە سەختەکاندا تێپەڕێت.
دانیال نموونەیەکی نایابی دیکەیە بۆ هەبوونی پەیوەندی ڕاست لەگەڵ بێباوەڕان لە کاردا. وەک گەنجێک دانیال بە دیل گیرا و گواسترایەوە بۆ بابل (دانیال ١:٣-٦). ئەویش، لە نێو بێباوەڕاندا بوو لە وڵاتێکدا کە دژی خودا بوو. کەواتە، چۆن ئەو پەیوەندییانەی بەڕێوە دەبرد؟
لە دانیال ١دا ئامادە بوو قسە لەگەڵ میری خەسێنراوەکان بکات و پێی بڵێت کە نایەوێت خواردنەکەیان بخوات. تەنها ئەوە نەبوو کە حەزی لێی نەبوو بەڵکو دژی یاسای خودا بوو. ئەو پێش ئەوەی ئەم بارودۆخە ڕووبدات بڕیاری دابوو کە کاری ڕاست بکات. ئەمە بنەمایەکی گرنگە. پێویستە بڕواکانمان جێگیر بکەین، بۆیە کاتێک تاقیکردنەوەکان دێن، ئێمە پێشتر ئامادەین.
دانیال بانگەشەی بۆ خەسێنراوەکە نەکرد؛ ئەو تەنها داوای کرد کە خواردنەکە نەخوات. گەورە دڵسۆزی دانیالی پاداشت کرد بە پێدانی ڕەزامەندی لەلایەن خەسێنراوەکەوە. لە دانیالەوە فێر دەبین کە دڵسۆز بین بۆ ئەو بڕوایانەی کە گەورە پێی داوین، کە بێفیز بین، و دانایی بەکار بهێنین لە گفتوگۆکانماندا. دانیال دە جار باشتر بوو لەوانی تر، بەڵام نابینین کە دانیال خۆی بەرز کردبێتەوە. ئەو کارەکەی بە دڵسۆزی ئەنجام دا. دانیال ئامادە بوو قسە بکات و شتێک بەو کەسە بڵێت کە دەسەڵاتی بەسەردا هەبوو. ئایا ئێمە ئامادەین قسە بکەین و بڵێین ناتوانین شتێک بکەین چونکە دژی ووشەی خودایە؟
دانیال لە ژینگەی کارەکەیدا وەک کەسێک ناسرابوو کە ڕۆحێکی نایابی هەبوو. خەڵکی دەوروبەری وەک کەسێک وەسفیان دەکرد کە ڕووناکی، دانایی و تێگەیشتنی هەبوو (٥:١١-١٢). جیهان سەرنجی هەریەکێک لە ئێمە لە کاردا دەدات، و کردارەکانمان بە دەنگی بەرز قسە دەکەن!
لە دانیال ٦دا چیرۆکی بەناوبانگی دانیال لە چاڵی شێرەکاندا هەیە. دانیال لە پلەیەکی بەرزدا بوو لە کاردا، بەڵام هاوکارە بێباوەڕەکانی حەسودییان پێی دەبرد. هەوڵیان دا شتێکی هەڵە لە کارەکەیدا بدۆزنەوە، بەڵام نەیانتوانی (ئایەتەکانی ٤-٥). ئەوان پێیان وابوو تاکە ڕێگا کە بتوانن شتێکی هەڵە لەگەڵیدا بدۆزنەوە ئەوەیە کە پەیوەندی بە دڵسۆزییەکەیەوە بە خوداوە هەبێت. بۆیە پلانێکیان دانا بۆ ئەوەی پاشا داریۆس یاسایەک واژۆ بکات کە هیچ کەسێک ناتوانێت نوێژ بۆ کەسێک بکات جگە لە پاشا؛ هەموو ئەوانەی بە شێوەیەکی تر نوێژ بکەن دەخرێنە چاڵی شێرەکانەوە. کاتێک دانیال زانی چی ڕوویداوە، نەتۆقی، بڕواکانی یان ڕەفتارەکەی نەگۆڕی. دانیال ئەوەی کرد کە هەمیشە دەییکرد: چووە ماڵەکەی و لە ڕێگەی پەنجەرە کراوەکانەوە نوێژی بۆ خودا کرد (ئایەتەکانی ١٠-١١). پابەندبوونی بە گەورە بۆی بەنرختر بوو لە هەر ترسێک لە مرۆڤ. لەم نموونەیەدا نابینین دانیال قسە لەگەڵ کەسێک بکات دەربارەی بارودۆخەکەی. هەوڵی نەدا لەلایەن پاشاوە ڕزگار بکرێت؛ هەوڵی نەدا بەرگری بکات. دانیال تەنانەت ڕوونی نەکردەوە بۆچی گرنگ بوو بۆی نوێژ بکات. ئەو تەنها نوێژی کرد و ئەوەی ڕاست بوو ئەنجامی دا.
لە بەشی ١دا شایەتی دانیال ووشەکانی بوو؛ ئەمجارە شایەتییەکەی کردارەکانی بوو. کردارەکانی بە دەنگی بەرز قسەیان دەکرد. لە ڕاستیدا، ئەوان هێندە بە دەنگی بەرز قسەیان دەکرد کە پاشا تۆمەتباران و خێزانەکانیانی خستە چاڵی شێرەکانەوە هەر کە دانیالی دەرهێنا. بەڵام چیرۆکەکە لەوێ کۆتایی نایەت. پاشا پاشان بەیاننامەیەکی گشتی دەرکرد و وتی کە خودای دانیال خودای زیندووە و ئەو ڕزگارکەر و فریادڕەسە (دانیال ٦:٢٥-٢٨). چ بەیاننامەیەکی نایاب! ئەم بەیاننامەیە لە سەرووی هەر شتێکەوە بوو کە دانیال دەیتوانی بیکات. دڵسۆزی دانیال لە نوێژکردن و هەبوونی شایەتییەکی گشتی بووە هۆی ئەوەی پاشا دان بە گەورەدا بنێت و شایەتی بۆ وڵاتەکەی بدات دەربارەی خودا.
دڵسۆزبوون لە کارەکەماندا و لە هەمان کاتدا پاراستنی بنەماکانی خودا دەبێتە هۆی بەرەکەت، هەرچەندە لەوانەیە چەندین ئاڵۆزی و تاقیکردنەوە لە ڕێگادا هەبێت. لەوانەیە تەنانەت هەست بکەین کە لە چاڵی شێرەکانداین! وەک دانیال، گەورەش دەتوانێت ئێمە ڕزگار بکات.
پەیوەندییەکان لەگەڵ دراوسێکان
گەورە نموونەیەکی پێداین دەربارەی کێ و چی دراوسێیە لە لۆقا ١٠:٢٥-٣٧. ئەم چیرۆکە زۆرجار بە «سامەری باش» ناودەبرێت. لەم گێڕانەوەیەدا عیسا نیشانی دا کە دراوسێبوون بریتییە لە هاتن بۆ لای ئەوانەی بریندارن و گرنگیدان پێیان بە ئارەزووی ئەوەی چاک ببنەوە. دەبێت بێین بۆ لای ئەوانەی ون بوون و گرنگییان پێبدەین بە ئامانجی ڕزگاربوونیان، چونکە دەزانین ئارەزووی خودا بۆ دراوسێکانمان ئەوەیە کە ڕزگار ببن (١ تیمۆساوس ٢:٣-٤).
دراوسێکانمان زۆر باش دەمانناسن. ئەوان دەبینن چۆن قسە دەکەین، چۆن کاتمان بەسەر دەبەین، و ئایا بە شێوەیەکی ڕێک و پێک دەچین بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ باوەڕدارانی تر یان نا. زۆرجار، بە کردارەکانمانە کە دەتوانین بە ڕاستی یارمەتییان بدەین یان ڕێگرییان لێبکەین.
لوت نموونەی پیاوێکە کە شکستی هێنا لەگەڵ دراوسێکانیدا. وەک مۆردەخای و دانیال، لوت لە دەروازەی شارەکەی دانیشتبوو و کەسێکی بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵگادا (ئەستێر ٣:٢؛ دانیال ٢:٤٩؛ پیدایشی ١٩:١). بەڵام، جیاوازییەکی گەورە لە نێوان لوت و دوو کەسەکەی تردا هەبوو. دانیال و مۆردەخای وەک دیل بردران بۆ وڵاتە نوێیەکانیان و پاشان بە دڵسۆزی خزمەتی گەورەیان کرد لەو شوێنەی کە ئەو دایانی نا. لوت هەڵیبژارد بڕوات و لە شارێکی خراپدا بژی چونکە ئەو شتانەی دەویست کە ناوچەکە پێشکەشی دەکرد. ئەو وێنەیەکە بۆ ئێمە لە باوەڕدارێک کە شتەکانی جیهانی خۆش دەوێت و دەیەوێت چێژیان لێوەرگرێت، بەڵام هێشتا دەیەوێت سەر بە خودا بێت.
لە ٢ پەترۆس ٢:٦-٨دا فێر دەبین کە لوت ڕاستودروست بوو و بێزار بوو، واتە «تێکچوو» یان «خەمبار»، دەربارەی قسە پیسەکانی دەوروبەری. بەڵام، کاتێک چیرۆکی ترسناکی پیدایشی ١٩ دەخوێنینەوە دەربارەی دوو فریشتە کە هاتن بۆ ڕزگارکردنی لوت لە سەدۆم و گۆمۆرا، ئێمە وەک کەسێکی ڕاستودروست نایناسینەوە. ژیانی لە دەرەوەدا لەگەڵ ژیانی لە ناوەوەدا نەدەگونجا. کاتێک پیاوانی شارەکە دەیانویست خراپە بکەن، لوت خراپەشی پێشنیار کرد و بەشدار بوو لە کارە خراپەکاندا (ئایەتەکانی ٦-٨؛ بڕوانە ٢ یۆحەننا ١١). کاتێک لوت هەوڵی دا بە زاواکانی بڵێت کە پێویستە شارەکە جێبهێڵن چونکە وێران دەکرێت، ئەوان بە بێباوەڕی پێی پێکەنین؛ تەنانەت ژنەکەشی سەیری دواوەی کرد و بوو بە خوێ. لوت و دوو کچەکەی تەنها ئەوانە بوون کە ڕزگاریان بوو، بەڵام تەنانەت کچەکانیشی هیچ نیشانەیەکیان نەدا کە باوەڕیان بە خودا هەبێت. هیچ ئاماژەیەک نییە کە لوت هیچ یارمەتییەکی دراوسێکانی سەدۆم و گۆمۆرای دابێت. لە ڕاستیدا، شێوازی ژیانی وادیارە زیانی پێگەیاندوون. ئەوان بە جددی وەرینەگرت. ئایا ئێمە کاریگەرییەکی ڕۆحی ئەرێنیمان لەسەر دراوسێکانمان هەیە؟ ئایا خەڵکی دەوروبەرمان کاریگەرییان لە ژیانمان وەرگرتووە؟ لوت لەوانەیە دراوسێیەکی دنیایی باش بووبێت، بەڵام دراوسێیەک نەبوو وەک دانیال یان مۆردەخای کە شایەتی دڵسۆزانەیان دا و بەکار هاتن بۆ یارمەتیدانی ڕزگارکردنی ئەوانەی لە دەوروبەریان بوون.
وەک باوەڕداران ئامۆژگاریمان پێدەکرێت کە خۆمان «بێگەرد لە جیهان» بپارێزین (یاقوب ١:٢٧). نابێت هیچ گەردێکمان هەبێت. وەک دانیال، جیهان نابێت بتوانێت یەک شت بدۆزێتەوە کە بتوانن تۆمەتبارمان بکەن، جگە لە پەیوەندیمان لەگەڵ گەورەدا. دەبێت ئێمە ڕووناکییەک بین کە جیهان بتوانێت بیبینێت (مەتتا ٥:١٤).
دۆرکاس (کردارەکان ٩:٣٦-٤٣) نموونەیەکی باشە بۆ کەسێک کە ڕووناکی بوو بۆ دراوسێکانی. ئەوان دەربارەی ئەویان دەزانی و خۆشەویستییەکەیان ئەزموون کردبوو لە ڕێگەی ئەوەی کە بۆیان دەکرد. ژیان و خزمەتەکەی بووە هۆی ئەوەی زۆر کەس باوەڕ بە گەورە بهێنن (ئایەتی ٤٢).
دەرئەنجام
دەبێت پەیوەندیمان لەگەڵ ئەوانەی لە دەوروبەرمانن هەبێت کە نیشان بدات ئێمە سەر بە گەورەین. گفتوگۆمان دەبێت باش بێت (ئەفەسۆس ٤:٢٩). دەبێت بەرەکەت بدەین بەوانەی کە چەوساندنەوەمان دەکەن (ڕۆما ١٢:١٤) و هەوڵ بدەین ئاشتی لەگەڵ ئەوانەی لە دەوروبەرمانن هەبێت (ئایەتی ١٨). پێویستە خۆشەویستی نیشانی ئەوانە بدەین کە دەیانبینین (یۆحەننا ١٣:٣٤). لە کۆلۆسی ٤:٥-٦دا فێر دەبین کە پێویستمان بە دانایی گەورەیە بۆ ئەوەی بزانین چۆن مامەڵە لەگەڵ بێباوەڕان بکەین و سوود لەو دەرفەتانە وەربگرین کە ئەو پێمان دەدات. نازانین چەند دەرفەتمان لەگەڵیاندا دەبێت. هەروەها، قسەمان دەبێت بە ڕەحم بێت، نەک بانگکردنی ئاگر لە ئاسمانەوە (لۆقا ٩:٥٤)! وەک لە سەرەتادا بیرمان هێنرایەوە، نابێت بە نایەکسانی لەگەڵ بێباوەڕان یەک بگرین. نابێت خۆمان بخەینە ژێر نیرێکەوە – وەک لوت – کە خۆمان لە ژیان و ئەنجامدانی شتانێکدا دەبینینەوە کە ڕۆحمان بێزار دەکەن.
لە کاتێکدا لەگەڵ خێزان، هاوکار یان دراوسێ بێباوەڕەکانمان مامەڵە دەکەین، دەبێت نوێژ بکەین، داوا لە گەورە بکەین یارمەتیمان بدات «هەمیشە ئامادە بین بۆ ئەوەی وەڵامی هەموو کەسێک بدەینەوە کە پرسیار دەکات ... هۆکاری ئەو هیوایەی کە لە» ئێمەدایە (١ پەترۆس ٣:١٥). نوێژ بکەن کە ووشە و کردارەکانمان ڕووناکییەک بن بۆیان و ئەوانیش بێن و گەورە عیسا وەک ڕزگارکەری خۆیان بناسن. لە ڕێگەی ئەمەوە، شادی لە ئاسماندا دەبێت (لۆقا ١٥:٧).
