بەشی یەکەم – دڵی داود
لەبەر ئەوەی خودا داود بە «پیاوێک لەدوای دڵی خۆی» ناودەبات (1 ساموئێل 13:14 NKJV)، پێویستە دڵی داود بخوێنینەوە بۆ ئەوەی بزانین چی تێدایە کە وەک دڵی خودایە.
دوای گوێڕایەڵنەبوونی شا شاول، ساموئێل پێی ڕاگەیاند: «ئێستا شانشینەکەت بەردەوام نابێت. یەزدان پیاوێکی بۆ خۆی دۆزییەوە لەدوای دڵی خۆی... چونکە یەزدان وەک مرۆڤ نابینێت: چونکە مرۆڤ سەیری دەرەوە دەکات، بەڵام یەزدان سەیری دڵ دەکات» (1 ساموئێل 13:14، 16:7). یەزدان سەیری دڵی داودی کرد و پیاوێکی دۆزییەوە لەدوای دڵی خۆی، نەک لەبەر ئەوەی بێ گوناه بوو، بەڵکو لەبەر ئەوەی دڵی یەکگرتوو بوو.
شاول پیاوێکی دوودڵ بوو: هەوڵی دەدا لە هەمان کاتدا ڕێز لە خەڵک و لە یەزدان وەربگرێت، و ئەمەش نەدەکرا. شاول نیگەرانی دەرەوە بوو: «ئێستا ڕێزم لێبگرە، تکایە لەبەردەم پیرانی گەلەکەم و لەبەردەم ئیسرائیل» (1 ساموئێل 15:30). شاول دڵی خستە سەر وەرگرتنی ڕێز لەبەردەم خەڵک، و ئەویشی لەدەستدا و ئەو ڕێزەش کە تەنها لە خوداوە دێت. داود دڵی خستە سەر خودا و هەوڵی دەدا ڕێزی لێبگرێت، و خوداش بە شێوەیەکی تایبەت ڕێزی لێگرت.
داود هیچ ڕێزێکی بۆ خۆی نەدەویست، بەڵکو تەنها بۆ خودا. نوێژی دەکرد: «با دوژمن ڕاوم بنێت و پێم بگات؛ بەڵێ با ژیانم بخاتە سەر زەوی؛ و ڕێزم بخاتە ناو خۆڵەوە.» و ئەو نوێژەی بە ئارەزووی خۆی کۆتایی پێهێنا کە تەنها خودا شکۆدار بێت: «یەزدان ستایش دەکەم بەپێی ڕاستودروستییەکەی، و گۆرانی ستایش بۆ ناوی یەزدانی هەرە بەرز دەڵێم» (زەبور 7:5، 17).
دڵی چاندراو
کاتێک زەبورەکان دەخوێنینەوە، دەبینین داود دڵی خۆی چاندووە: «ئەی یەزدان، بە هەموو دڵم ستایشت دەکەم» (زەبور 9:1). «با وشەکانی دەمم و بیرکردنەوەی دڵم لەبەرچاوی تۆ پەسەند بن، ئەی یەزدان» (زەبور 19:14). «دڵم متمانەی پێی کرد، و یارمەتیم پێدرا» (زەبور 28:7). «دڵم پڕە لە بابەتێکی باش؛ من نووسینەکەم لەبارەی پاشاوە دەخوێنمەوە» (زەبور 45:1).
دڵی داود پشوودرێژ و خۆگر بوو. هەرگیز کارەکانی نەخستە دەستی خۆی بۆ ئەوەی چارەنووسی خۆی بە زۆر جێبەجێ بکات. ئەو تەختی پاشایەتی وەردەگرت، نەک تەنها بە شێوەی خودا، بەڵکو لە کاتی خوداشدا. لە چەند بۆنەیەکدا پیاوەکانی خۆی ڕاگرت کە ئامۆژگارییان دەکرد دوژمنە سەرسەختەکەی، شا شاول کە ڕۆحی پیسی تێدابوو، بکوژێت. دوو جار خۆی گرت لەوەی سوود لە شاول وەربگرێت کاتێک کەوتە دەستی (1 ساموئێل 24، 26). هەرچی خودا نارد، داود بە ستایش و سوپاسگوزارییەوە قبوڵی دەکرد.
دڵی داود هەستیار بوو. کاتێک لە ئەشکەوتەکەدا گۆشەیەکی جلی شا شاولی بڕی، دڵی ناڕەحەت بوو (1 ساموئێل 24:4-5). بەرزترین خۆشی مرۆڤ لە چاندنی گرنگترین بەشی مرۆڤەوە دێت، کە دڵە. کاتێک دڵ پاک بێت، ئەوا چاوەکان دەکرێنەوە بۆ ئەوەی خودا ببینن لە هەر شوێنێک کە دەردەکەوێت.
دڵی جێگیر
داود وتی: «دڵم جێگیرە، ئەی خودا... گۆرانی دەڵێم و ستایش دەکەم» (زەبور 57:7). ئەم زەبورەی نووسی کاتێک لە ئەشکەوتەکەدا خۆی حەشاردابوو، وەک هەڵاتووێک لە تووڕەیی شاول. دڵی جێگیری نیشانەی خوویەکی پێشوەختە بیرلێکراو و پێشوەختە دیاریکراوی ستایش بوو. دڵی نە دەترسا و نە دەلەرزی، بەڵکو جێگیر و پتەو بوو. ستایشەکەی لەم بارودۆخانەدا پشت بە شتێک دەبەست کە زیاتر بوو لە خۆشی کاتی و بارودۆخی گۆڕاو. ستایشێک بوو کە لەسەر بنەما بنیات نرابوو، نەک لەسەر پاڵنەر؛ ستایشێک کە چوو بووە ناو هەموو بوونی؛ ستایشێک کە بوو بووە شێوازێکی ژیان، پیشەیەکی تەواو کات. داود ستایشی خودای دەکرد لە کاتێکدا کە تەختی پاشایەتی و ژیانیشی لە مەترسیدا بوون.
ڕاستگۆیی دڵ
داود دڵێکی ڕاستگۆی هەبوو – یەکگرتوویی دڵ، کە پێچەوانەی دڵێکی دابەشبووە. ئەم ڕاستگۆییە بوو کە کردییە پاشایەکی سەرکەوتوو؛ و نەبوونی ڕاستگۆیی بوو کە شا شاولی گەندەڵ کرد. خودا شاول لە پاشایەتی ڕەتکردەوە، بەڵام «هەروەها داودی خزمەتکاری خۆی هەڵبژارد، و لە شوێنی مەڕدارییەوە هێنای... داود بەپێی ڕاستگۆیی دڵی خۆی شوانایەتییان دەکرد» (زەبور 78:70، 72). ڕاستگۆیی دڵ نیگەرانییەکی گەورەی داود بوو: «ئەی یەزدان، بەپێی ڕاستودروستییەکەم و بەپێی ڕاستگۆییەکەم دادوەریم بکە» (زەبور 7:8). «با ڕاستگۆیی و ڕاستودروستییەکەم بمپارێزن، چونکە چاوەڕێی تۆم» (زەبور 25:21). «ئەی یەزدان، بێتاوانیم بسەلمێنە، چونکە بە ڕاستگۆیی خۆم ڕۆیشتووم» (زەبور 26:1). «تۆ بە ڕاستگۆییەکەم پشتگیریم دەکەیت، و بۆ هەتاهەتایە لەبەردەم خۆت دامدەنێیت» (زەبور 41:12).
ئەم ڕاستگۆییەی دڵ بە ڕاستگۆیی لەگەڵ خودا، خەڵکانی تر، و خۆمان، و بە هەوڵدان بۆ ڕێزگرتن لە خودا بە تەنها، پارێزراوە. کاتێک ژیاننامەی داود دەخوێنینەوە، پیاوێک دەبینین کە هەوڵی دەدا بە کراوەیی و ڕاستگۆیی لەبەردەم خودا بژی. هەرگیز نوێژێکی نەکرد کە مەبەستی نەبووبێت. ئەگەر دەترسا، نەخۆش بوو یان بێ هیوا بوو، دانی پێدا دەنا. لە یەکێک لە زەبورەکانیدا، داود هاواری کرد: «گوێم لێبگرە، و بمبیستە؛ من بێ ئارامم لە سکاڵاکەمدا، و بە دەنگی بەرز دەناڵێنم، لەبەر دەنگی دوژمن، لەبەر ستەمی بەدکاران» (زەبور 55:2-3). داود لە ئەشکەوتەکەدا بوو کاتێک نووسی: «سکاڵاکەم لەبەردەمیدا دەڕێژم، کێشەکەم لەبەردەمیدا ڕادەگەیەنم. کاتێک ڕۆحم لەناومدا تێکچوو، ئەوا تۆ ڕێگاکەم دەزانی» (زەبور 142:2-3). وێنا بکە سکاڵا لە خودا بکەیت! داود لەگەڵ خودا ڕاستگۆ بوو و ئەمەش ڕاستگۆییەکەی پاراست. ئەو پیاوێک بوو لەدوای دڵی خودا.
عیسا فەرمووی: «خۆزگە بە پاکدڵان، چونکە ئەوان خودا دەبینن» (مەتتا 5:8). کاتێک دڵ پاک بێت، ئەوا بینین ڕوون دەبێت، و مرۆڤ خودا دەبینێت. لەبەر ئەوەی هیچ شتێک لە خودا بەرزتر نییە، ئەوا بینینی خودا دەبێت بەرزترین خۆشی بێت کە دەتوانین ئەزموونی بکەین. بینینی خودا بەرزترین بەرەکەتە کە بۆ مرۆڤ دەکرێت. گوێڕایەڵنەبوونی دووبارەی شاول کوێری کرد لە خودا، بارودۆخەکان، ساموئێل، و داود. بەڵام داود خودای لە دروستکراوەکان و بارودۆخەکاندا بینی چونکە دڵێکی پاک و چاوێکی یەکگرتووی هەبوو. لە زەبوری 29 شکۆمەندی یەزدان لە گەردەلوولێکدا ئاشکرا دەبێت؛ داود سەیری گەردەلوولێکی دەکرد کاتێک بەسەر چیاکاندا تێدەپەڕی، بەڵام تەنها گەردەلوولێکی نەبینی – خودای تێدا بینی. هەورەبروسکە دەنگی ئەو بوو (زەبور 29:3-9). ئاوی بەخوڕ تەختی ئەو بوو. لەبری ئەوەی ترس نیشان بدات کاتێک درەختەکانی دەبینی لەژێر با و ڕووبارە بەرزبووەکاندا دەشکێن، داود هاواری کرد: «یەزدان لەسەر لافاوەکە دانیشت، و یەزدان بۆ هەتاهەتایە وەک پاشا دادەنیشێت» (زەبور 29:10).
زەبوری 23 ڕوونی دەکاتەوە کە داود خودای لە بارودۆخەکانی ژیانیدا بینی. بۆ داود ژیان زنجیرەیەک ڕووداوی کتوپڕ نەبوو، بەڵکو کاتی دیاریکراو بوو. شوانەکە کۆنترۆڵی دەکرد. تەنانەت کاتێک داود گومڕا بوو و بارودۆخەکان ئازاربەخش بوون، هێشتا خودای دەبینی کە چاکی دەکاتەوە و تازەی دەکاتەوە. کاتێک داود سەیری دواوەی دەکرد، خودای دەبینی: «بێگومان چاکە و میهرەبانی بەدوام دەکەون هەموو ڕۆژانی ژیانم.» و کاتێک سەیری پێشەوەی دەکرد، خودای دەبینی: «و بۆ هەتاهەتایە لە ماڵی یەزداندا نیشتەجێ دەبم» (زەبور 23:6). کاتێک سەیری دەوروبەری دەکرد، تەنانەت کاتێک بە دۆڵی تاریکدا تێدەپەڕی، داود خودای دەبینی: «بەڵێ، هەرچەندە بە دۆڵی سێبەری مردندا بڕۆم، لە هیچ خراپەیەک ناترسم؛ چونکە تۆ لەگەڵمدایت؛ گۆچانەکەت و گاجۆکەت، ئەوان دڵنەواییم دەکەن» (زەبور 23:4). گرنگە کە لە ئایەتەکانی 2 و 3 داود ئاماژە بە یەزدان وەک «ئەو» دەکات، بەڵام لە ئایەتەکانی 4 و 5 ئەمە دەگۆڕێت بۆ «تۆ».
کاتێک مرۆڤ دەست دەکات بە بینینی خودا، هەروەها دەست دەکات بە بینینی ئەوەی خودا دەیبینێت و دەست دەکات بە بینینی خۆی لە ڕووناکی شکۆمەندی خودادا. بینینی ڕۆحی دەبێتە هۆی تێگەیشتنی ڕۆحی. ئەو نەک تەنها خۆی بە ڕووناکییەکی نوێ دەبینێت، بەڵکو خەڵکانی تریش بە ڕووناکییەکی نوێ دەبینێت. چاوەکان ئەوە دەبینن کە دڵ خۆشی دەوێت. ئەگەر دڵ خودای خۆش بوێت و لەم دڵسۆزییەدا یەکگرتوو بێت، ئەوا چاوەکان خودا دەبینن. هیچ شتێک دڵ لە بینینی ڕۆحی وەک گوناه بێبەش ناکات. گوێڕایەڵنەبوونی دووبارەی شا شاول کوێری کرد لە خودا. لەبەر ئەوەی داود دڵێکی پاکی هەبوو، خودای لە دروستکراوەکان و لە بارودۆخەکاندا بینی.
گرنگترین بەشی ژیانمان ئەو بەشەیە کە تەنها خودا دەیبینێت. ئەو دەزانێت ئایا دڵمان پاکە یان نا. ئەو دەیەوێت پاک بێت، چونکە تەنها ئەوکات دەتوانین ئەوی ببینین، و بە بینینی ئەو هەموو ئەوەی کە هەیە چێژ وەردەگرین و هەموو ئەوەی کە هەیەتی وەردەگرین.
دڵی ئازا
نزیکی فەلەستینییەکان و دوژمنایەتی شاول دەرفەتیان بە داود دا بۆ ئەوەی ئازایەتی ڕەوشتی و جەستەیی خۆی نیشان بدات. پێش ئەوەی گۆلیاس ببینێت، دڵی ئازایەتی خۆی لە ڕێگەی سەرکەوتنەکەی بەسەر شێر و ورچدا نیشان دابوو. ئاڵنگارییەکەی بۆ زەبەلاحەکە دڵێکی متمانەبەخۆ بە خودا، و بێ ترس، ئاشکرا کرد. ئارامییەکەی – جگە لە یەک یان دوو بۆنە کە باوەڕەکەی لاواز بوو – لەبەردەم هێرشە بەردەوامەکانی دوژمنە بێبەزەییەکەی، ئارامییەکی ناوەکی و ئازایەتییەکی نیشان دا کە دڵسۆزی هەموو نەتەوەکەی بۆ خۆی بەدەست هێنا.
دڵی بێفیزی
چەند نموونەیەک لە دڵێکی بێفیزی لە ژیانی داوددا هەیە. بە شا شاولی وت: «من کێم، و ژیانم یان خێزانی باوکم لە ئیسرائیل چییە، کە دەبێت زاوای پاشا بم» (1 ساموئێل 18:18). دوای ئەوەی یەزدان پەیمانی لەگەڵ داود بەست، وتی: «ئەی یەزدانی خودا، من کێم؟ و ماڵەکەم چییە، کە تۆ منت گەیاندووەتە ئەم ئاستە؟» (2 ساموئێل 7:18). داود هەرگیز پۆستەکەی بۆ بەرزکردنەوەی خۆی بەکار نەهێنا؛ ڕێگەی بە خودا دا کە لە کاتی خۆیدا و بە شێوەی خۆی بەرزیکاتەوە. «داود لە هەموو ڕێگاکانیدا بە داناییەوە ڕەفتاری دەکرد، و یەزدان لەگەڵیدا بوو» (1 ساموئێل 18:14).
ئەندرو مۆرای وتی کە «بێفیزی بیرکردنەوەی خراپ نییە لە خۆت؛ بە سادەیی بیرنەکردنەوەیە لە خۆت بە هیچ شێوەیەک.» بێفیزی واتە خۆت، خەڵکانی تر، بارودۆخەکان، و ویستی خودا بۆ ژیانت قبوڵ دەکەیت. پیاوێکی بێفیزی هەڵوێستێکی ڕاستی هەیە بەرامبەر شتەکان. پیاوێکی لووتبەرز خاوەنی شتەکانە، لە کاتێکدا پیاوێکی بێفیزی خاوەنی شتەکانە و بۆ خێری خەڵکانی تر و شکۆمەندی خودا بەکاریان دەهێنێت.
بێفیزی سیفەتێکی خودای باوکە: «کێ وەک یەزدانی خودامانە، کە لە بەرزاییدا نیشتەجێیە، کە خۆی بێفیز دەکات بۆ بینینی شتەکانی ناو ئاسمان و زەوی؟» (زەبور 113:5-6). عیسا «خۆی بێفیز کرد و گوێڕایەڵ بوو تا مردن، تەنانەت مردنی خاچ» (فیلیپی 2:8). بێفیزی ڕۆحی پیرۆز بەوە دەردەکەوێت کە لەناو گوناهبارانی هەژاردا دەژی، کە بە نیعمەت ڕزگار کراون. دڵی بێفیزی داود کردییە پیاوێک لەدوای دڵی خودا.
گوناهی لووتبەرزی ژیانی زیاتر لە هەر گوناهێکی تر وێران کردووە. ئەو گوناهەیە کە خودا زۆرترین ڕقی لێیەتی، ئەو گوناهەیە کە بووە هۆی کەوتنی لوسیفەر و کردییە شەیتان. ئەو گوناهەیە کە شاول کاراکتەر، تەختی پاشایەتی، و لە کۆتاییدا ژیانی لەدەستدا. بێفیزی ئەو نیعمەتەیە کە داودی کردییە پاشا؛ شانشینەکەی بەوە بەدەست هێنا کە هیچ کەسێک نەبوو.
دڵی نەرمونیان
زۆربەی خەڵک پێیان وایە نەرمونیانی لاوازییە. بەڵام نەرمونیانی لاوازی نییە، بەڵکو هێزێکە لەژێر کۆنترۆڵدا. هیچ کەسێک نەیدەتوانی عیسا بە لاواز و ترسنۆک تۆمەتبار بکات. ئەو ئازاترین پیاو بوو کە تا ئێستا بەسەر زەویدا ڕۆیشتبێت، و هێشتا فەرمووی: «من نەرمونیان و دڵنزمیم» (مەتتا 11:29 KJV).
داود دڵێکی نەرمونیانی هەبوو. گەورەترین سەرکەوتنەکانی بە دەستەکانی نەبوو بەڵکو بە دڵی بوو. دوو جار دوژمنەکەی شاول خرایە دەستیەوە (1 ساموئێل 24، 26) و داود هێزی کوشتنی هەبوو، بەڵام هێزەکەی لەژێر کۆنترۆڵدا هێشتەوە. وەک مەسیح، داود نەرمونیان بوو. ڕووداوێکی تر نەرمونیانییەکەی بە ڕادەیەکی زیاتر ئاشکرا دەکات. یەکێک لە پیاوەکانی شاول، شیمعی، نەفرەتی لە داود کرد و بەردی لێگرت (2 ساموئێل 16:5-8). ئەبیشای، برازای داود، پێشنیاری کوشتنی شیمعی کرد، بەڵام داود وتی: «وازی لێبهێنە، و با نەفرەت بکات.» ئەوە هێزێکی کۆنترۆڵکراوە – نەرمونیانییە.
شاول داودی دەکوشت ئەگەر لە ئەشکەوتەکەدا گرتبای؛ شیمعیشی دەکوشت. هەردوو داود و شاول هێزیان هەبوو، بەڵام هێزی داود کۆنترۆڵکراو بوو؛ ئەو نەرمونیان بوو. دەسەڵاتەکەی بۆ بنیاتنانی خەڵک بەکار دەهێنا؛ شاول خەڵکی بەکار دەهێنا بۆ بنیاتنانی دەسەڵاتەکەی. شاول دەیویست کوڕەکەی یۆناتان لەسەر بابەتێکی بێ بایەخ بکوژێت، تەنها بۆ ئەوەی بە خەڵک نیشان بدات چەند بەهێزە (1 ساموئێل 14:36-45). بەڵام داود ئامادە بوو بۆ کوڕەکەی خۆی بمرێت هەرچەندە ئەبسەلۆم یاخیبووێک بوو کە پیلانی ڕووخاندنی ئەوی دەگێڕا (2 ساموئێل 18:33).
داود دڵی خۆی چاند؛ یەکگرتوو، ئازا، پشوودرێژ، بێفیزی، هەستیار، نەرمونیان و لێخۆشبوو بوو. بەڕاستی ئەو پیاوێک بوو لەدوای دڵی خودا.
