ئاشکراکردنی ئەو
بابەتی سەرەکی پەرتووکی پیرۆز چییە؟
عیسای خاوەن شکۆ وەڵامی ئەو پرسیارەی دایەوە کاتێک فەرمووی: «گەڕان بکەن لە نووسراوەکاندا؛ چونکە پێتان وایە ژیانی هەتاهەتاییان تێدایە؛ ئەمانەش ئەوانەن کە شایەتی من دەدەن» (یۆحەننا 5:39). «ئینجا من گوتم: «ئەوەتا دێم – لە قەبارەی پەرتووکەکەدا لەسەرم نووسراوە – بۆ ئەوەی ویستی تۆ بکەم، ئەی خودا»» (عیبرانییەکان 10:7).
عیسای خاوەن شکۆ وشەی خودایە: «لە سەرەتادا وشە هەبوو، و وشە لەگەڵ خودا بوو، و وشە خودا بوو... و وشە بوو بە جەستە و لەنێو ئێمەدا نیشتەجێ بوو، و شکۆمەندی ئەومان بینی، شکۆمەندی وەک تاکە کوڕی باوک، پڕ لە نیعمەت و ڕاستی. یۆحەننا شایەتی ئەوی دا و هاواری کرد و گوتی: «ئەمە ئەو بوو کە من گوتم، «ئەوەی دوای من دێت لە پێش منە، چونکە ئەو پێش من بوو.»» و لە پڕبوونی ئەوەوە هەموومان وەرگرتووە، و نیعمەت لەسەر نیعمەت. چونکە یاسا لە ڕێگەی موساوە درا، بەڵام نیعمەت و ڕاستی لە ڕێگەی عیسای مەسیحەوە هات. هیچ کەسێک لە هیچ کاتێکدا خودای نەبینیوە. تاکە کوڕی لەدایکبوو، کە لە باوەشی باوکدایە، ئەو ئاشکرای کردووە» (یۆحەننا 1:1،14-18). «جلێکی لەبەردا بوو کە بە خوێن سوور کرابووەوە، و ناوی ئەوی پێ دەگوترێت وشەی خودا» (بینین 19:13). عیبرانییەکان 4:12 پێمان دەڵێت کە پەرتووکی پیرۆزیش پێی دەگوترێت وشەی خودا: «چونکە وشەی خودا زیندوو و بەهێزە، و تیژترە لە هەر شمشێرێکی دوو دەم، دەبڕێتە ناو دابەشبوونی ڕۆح و گیان، و جومگە و مۆخ، و لێکجیاکەرەوەی بیر و مەبەستەکانی دڵە.»
لەو ئایەتانەدا دەبینین کە عیسای مەسیحی خاوەن شکۆ وشەیە جەستەیی کراوە [بە شێوەی جەستەیی]، و پەرتووکی پیرۆز وشەی نووسراوە. ئەو بابەتی سەرەکی هەموو پەرتووکی پیرۆزە. تەنانەت لە پەیمانی کۆنیشدا ئەو کەسایەتی سەرەکییە. لە سەرانسەری پەرتووکەکەدا، «شایەتی عیسا ڕۆحی پێشبینییە» (بینین 19:10).
لە بەیانی هەستانەوەی، عیسای خاوەن شکۆ دوو قوتابی زۆر بێ هیوا بووی لەسەر ڕێگای عیماوس بینی. بۆ وروژاندنی دڵیان، عیسای خاوەن شکۆ «پێیانی گوت: «ئەی گێلەکان، و دڵ سستەکان لە باوەڕهێنان بە هەموو ئەوەی کە پێغەمبەران گوتوویانە! ئایا پێویست نەبوو مەسیح ئەم شتانە بچێژێت و بچێتە ناو شکۆمەندی خۆیەوە؟» و لە موسا و هەموو پێغەمبەرانەوە دەستی پێکرد، و لە هەموو نووسراوەکاندا شتەکانی پەیوەست بە خۆی بۆ ڕوون کردنەوە» (لۆقا 24:25-27). بە هەمان شێوە 1 پەترۆس 1:10-11 ڕایدەگەیەنێت کە ئازارەکانی مەسیح و ئەو شکۆمەندییەی کە دواتر دێت بابەتی نووسەرانی پەیمانی کۆنە. بۆ ئەوەی مێشکی قوتابییەکانی بکاتەوە بۆ تێگەیشتن لە نووسراوەکان، عیسای خاوەن شکۆ فێری کردن، «ئەمانە ئەو وشانەن کە من پێم گوتن کاتێک هێشتا لەگەڵتان بووم، کە هەموو شتێک دەبێت جێبەجێ بکرێت کە لە یاسای موسا و پێغەمبەران، و زەبورەکاندا، دەربارەی من نووسراوە» (لۆقا 24:44).
لە زەبورەکاندا
ژمارەیەک زەبور هەن کە باس لە کەسایەتی و کاری عیسای مەسیحی خاوەن شکۆ دەکەن. پێیان دەگوترێت «زەبورە مەسیحییەکان» و ڕێنماییەکی گشتی پەیڕەو دەکەن: زەبورەکە ئاماژە بە مەسیح دەکات و لە پەیمانی نوێدا بۆ مەسیح دەگوازرێتەوە و بەکار دەهێنرێت. ڕەنگە هەموو زەبورێک بگرێتەوە، وەک زەبوری 22، یان تەنها چەند ئایەتێک، وەک لە زەبوری 40:6-10 دەبینین.
هەندێک لە زەبورە مەسیحییەکان بە تەواوی سەرقاڵی بیر و هەستەکانی خاوەن شکۆن، لە کاتێکدا هەندێکی تر بە شێوەیەکی سەرەکی ئاماژە بە ئەزموونی زەبورنووسەکە دەکەن و تەنها ئاماژەیەکی بچووک بە مەسیح دەگرنەوە. ئەمە لە زەبوری 69 دەبینین کە داود دان بەوەدا دەنێت، «ئەی خودا، تۆ گێلێتی من دەزانیت؛ و گوناهەکانم لە تۆ شاراوە نین» (ئایەتی 5). هیچ گومانێک نییە کە داود ئاماژە بە خۆی دەکات. بەڵام کاتێک دەڵێت، «هەروەها زەردەواڵەیان دامێ بۆ خواردنم، و لە تینوێتیمدا سرکەیان دامێ بۆ خواردنەوە» (69:21)، ڕۆحی خودا ئەم بیرانە بۆ عیسای خاوەن شکۆ بەکار دەهێنێت (مەتتا 27:34،48).
سێ زەبوری مەسیحی لە پەیمانی نوێدا نەهاتوون:
- زەبوری 24 کە باس لە پاشای شکۆمەندی دەکات،
- زەبوری 72 کە حوکمڕانی هەزار ساڵەی مەسیح دەخاتە ڕوو، و
- زەبوری 89 کە پەیمانی داودی ڕوون دەکاتەوە کە لەلایەن کوڕە گەورەکەی داود، مەسیحەوە جێبەجێ کراوە.
زەبورە مەسیحییە تەواوەکان
ئەمانە زەبورانێکن کە پەیوەندییان بە عیسای مەسیحەوە هەیە بە شێوەیەکی تایبەت و تەنها دەتوانرێت بۆ ئەو بەکار بهێنرێن. ناونیشانی زەبوری 22، بۆ نموونە، ئاماژە بە داود دەکات وەک نووسەر، بەڵام هیچ شتێک لە ژیانی داوددا هاوتای ئەو ئەزموونانە نییە کە لە زەبورەکەدا باس کراون. دەست و پێی داود هەرگیز کون نەکراون، و دوژمنەکانیشی جلەکانیان لەنێو خۆیاندا دابەش نەکردووە یان تیروپشکیان لەسەر جلەکانی نەکردووە. لەوێدا دەربارەی کەسێکی ئازارچەشتوو دەخوێنینەوە کە لەسەر ئازار و جێهێشتنی خۆی بەرز دەبێتەوە، دڵخۆشە کە ئازارەکەی دەبێتە هۆی هێنانی نەتەوەکانی زەوی بۆ لای خودا. هیچ ئەنجامێکی لەم شێوەیە هەرگیز لە چەوساندنەوەکانی داودەوە نەهاتووە. بۆیە ئەم زەبورە تەنها دەتوانێت باس لە پیاوی خەمەکان بکات (ئیشایا 53:3). بە ڕوونی ئازارەکانی مەسیح و ئەو شکۆمەندییەی کە دواتر دێت نیشان دەدات.
ئەم دەقە گۆلگۆتە بە ڕوونی و وردی وەک تۆمارەکەی ئینجیلەکان وێنا دەکات – عیسای خاوەن شکۆ دەورە دراوە بە دوژمنانی گاڵتەجاڕ کە سووکایەتی [ڕەخنەی توند، بێڕێزی] و گاڵتەجاڕی [سووکایەتی، بێڕێزی] یان بەسەردا ڕژاند لە ئازارەکەیدا. زەبوری 22 دیمەنی خاچ کێشان بە وردبینییەکی بێ گومان نیشان دەدات: تینوێتی سووتێنەر کە زمان بە شەویلگەکانەوە دەلکێنێت، هێز وشک بووە، ئێسکەکان دەرکەوتوون بۆ ئەوەی بتوانرێت بژمێردرێن، جەماوەری چاو بڕیو، کون کردنی دەست و پێ و دابەشکردنی جلەکان بە تیروپشک لەنێو جەلادەکاندا. عیسای خاوەن شکۆ کاتێک لەژێر باری گوناهەکانی جیهاندا ئازاری دەچەشت، وشەکانی سەرەتای ئەم زەبورەی هاوار کرد، کە زیاتر لە هەزار ساڵ پێش خاچ کێشانی نووسرابوو، «خودای من، خودای من، بۆچی منت جێهێشتووە؟» و بەم شێوەیە بۆ هەمیشە داوای کرد کە پەیوەندییان بە خۆیەوە هەیە.
وەک زەبورەکە کە لە پەرتووکی پیرۆزدا زیاتر لە هەر یەکێکی تر باس کراوە، زەبوری 110 بە دەستەواژەی «خاوەن شکۆ فەرمووی» دەست پێدەکات. ئێمە سروشتی پێغەمبەرایەتییەکەی لە دوو ڕاستییە ڕاگەیەندراوەکەدا دەبینین سەبارەت بە مەسیحی بەڵێندراو: بەرزکردنەوەی بۆ دەستی ڕاستی خودا و کاهینیەتی هەمیشەیی و شاهانەیی. ئەوەی کە فەریسییەکان نەیانتوانی وەڵامی ڕاگەیاندنی ڕزگارکەرەکەمان بدەنەوە کە کوڕی داود خاوەن شکۆی داودە (مەتتا 22:41-46) دەیسەلمێنێت کە جوولەکەکانی ئەو سەردەمە تێگەیشتبوون کە ئەم زەبورە باس لە مەسیح دەکات. داود، کە بێ گومان نووسەر بوو، بە زەحمەت دەیتوانی دەربارەی خۆی وەک «خاوەن شکۆی من» بنووسێت (ئایەتی 1)؛ و لە هیچ شوێنێک لە هەموو نووسراوەکاندا پاشایەکی زەمینی بانگهێشت نەکراوە بۆ ئەوەی لە دەستی ڕاستی خاوەن شکۆ (یەهۆڤا) دابنیشێت وەک هاوڕێی ئەو. جا داود هەرگیز قوربانی بە دەستی خۆی پێشکەش کردبێت یان نا، ئەو هەرگیز کاهین نەبووە بەو مانایەی کە لێرەدا ستایش دەکرێت: «تۆ کاهینێکی بۆ هەمیشە بەپێی ڕێبازی مەلکیسادق» – کاهینێک بێ پێشینە یان جێگرەوە، یەکێک کە کاهینیەتییەکەی بۆ هەمیشەیە و پۆستەکەی لەلایەن سوێندی پیرۆزی یەهۆڤا خۆیەوە پشتڕاست کراوەتەوە. ئەمە ئاماژە بە هیچ کەسێکی تر ناکات جگە لە سەرۆک کاهینی گەورە کە چووەتە ئاسمانەکانەوە (ئایەتی 4، هەروەها بڕوانە عیبرانییەکان 6:20-7:3، 4:14).
زەبورە مەسیحییەکان بە شێوەی نموونەیی
لە زەبورەکاندا چەندین دەق دەدۆزینەوە کە هەرچەندە بە شێوەیەکی سەرەکی ئاماژە بە داود و شانشینەکەی دەکەن، بەڵام ڕۆحی پیرۆز مەبەستی بووە مێشکی ئێمە بۆ کەسایەتی و شانشینی کوڕ و خاوەن شکۆ بگەڕێنێتەوە کە داود نموونەی [وێنە، نموونە] بوو. وشەکانی «تۆ ژیانی پاشا درێژ دەکەیتەوە، ساڵەکانی وەک چەندین نەوە. ئەو بۆ هەمیشە لەبەردەم خودا دەمێنێتەوە» لە زەبوری 61:6-7 و «ژیانی لە تۆ داوا کرد، و تۆ پێتان دایت – درێژی ڕۆژان بۆ هەمیشە و هەتاهەتایە» لە زەبوری 21:4 دەربارەی پاشایەک کراون. لە کاتێکدا کە بەکاربردنی دیاریکراویان بۆ داود هەیە، تەنها دەتوانرێت بە مانای تەواویان بۆ پاشا بەکار بهێنرێن کە لەسەر تەختە.
بەردێکی ڕەتکراوە کە لە کۆتاییدا شوێنی شەرەفی وەک بەردی گۆشە لە زەبوری 118 نوێنەرایەتی ئەوە دەکات کە «لە لایەن پیاوانەوە سووکایەتی پێکرا و ڕەتکرایەوە» (ئیشایا 53:3) و بەرزکرایەوە بۆ شوێنی باڵا لە پلانی سەرسوڕهێنەری خودادا. «ئەو بەردەی کە بیناسازەکان ڕەتیان کردەوە بووە بە بەردی گۆشەی سەرەکی» (ئایەتی 22). لە وتارەکەیدا لەبەردەم سەنهێدرین، پەترۆس مانای کۆتایی ئەم وشانە دیاری دەکات کاتێک دەڵێت بە ئاماژەدان بە مەسیح، «ئەمە [ئەو] ئەو «بەردەیە کە لەلایەن ئێوەی بیناسازانەوە ڕەتکرایەوە، کە بووە بە بەردی گۆشەی سەرەکی»» (کردارەکان 4:11).
لە زەبوری 72 حوکمڕانی سولەیمان بە ڕوونی لەبەرچاوە وەک نموونەیەک بۆ حوکمڕانی فراوانتری کوڕە گەورەکەی پاشا داود. وەک چۆن زەبورەکە پێشڕەوی دەکات، بیرەکانمان زۆر لەو پاشا گەنجە تێدەپەڕێنن بۆ کوڕێکی تری داود کە دەسەڵاتەکەی دەگاتە «کۆتاییەکانی زەوی» (ئایەتی 8). «ناوی ئەو بۆ هەمیشە دەمێنێتەوە؛ ناوی ئەو بە درێژایی خۆر بەردەوام دەبێت. و پیاوان لەو بەرەکەتدار دەبن؛ هەموو نەتەوەکان بە بەرەکەتدار ناوی دەبەن» (ئایەتی 17). نموونەکە وردە وردە پاشەکشە دەکات وەک چۆن گۆرانییەکە پێشڕەوی دەکات تاوەکو بیرەکانمان بە تەواوی لەسەر میری شکۆمەندی ئاشتی چڕ دەبنەوە.
دەتوانین زەبورەکانی 8، 16، 40، 45، 69، 89 و 109 بخوێنینەوە – تەنها بۆ ناوهێنانی چەند دانەیەک.
تایبەتمەندییە پێشکەشکراوەکانی مەسیح
زەبورەکان مەسیحیش لە پۆستەکانیدا دەخەنە ڕوو. وەک پێغەمبەرێک، ڕۆڵی نێوەندگیر لە خوداوە بۆ مرۆڤ، لە زەبوری 22 دەڵێت، «ناوی تۆ بە براکانم ڕادەگەیەنم» (ئایەتی 22) و لە زەبوری 40، «هەواڵی خۆشی ڕاستیم لە کۆبوونەوە گەورەکەدا ڕاگەیاندووە... دڵسۆزی و ڕزگاری تۆم ڕاگەیاندووە» (ئایەتەکانی 9-10). سەبارەت بە پۆستی کاهینیەتییەکەی، نێوەندگیریکردن لەبری مرۆڤ لەبەردەم خودا، خاوەن شکۆ پێی دەڵێت، «تۆ کاهینێکی بۆ هەمیشە بەپێی ڕێبازی مەلکیسادق» (زەبوری 110:4). پۆستی پاشایەتییەکەی لە زەبوری 2 ڕاگەیەندراوە، «هێشتا پاشای خۆمم لەسەر گردی پیرۆزی سییۆن داناوە» (ئایەتی 6)، و لە زەبوری 45، «تەختی تۆ، ئەی خودا، بۆ هەمیشە و هەتاهەتایە؛ گۆچانێکی ڕاستی گۆچانی شانشینی تۆیە» (ئایەتی 6). ئەمانە تەنها چەند ئاماژەیەک بۆ کاری سێ لایەنەی ڕزگارکەرەکەمانن.
پەرتووکی زەبورەکان بە تەواوی کەسایەتی مەسیحیش دەخاتە ڕوو. پێشنیار کراوە کە دەتوانین ژیاننامەی عیسا لەم پەرتووکەدا کۆبکەینەوە. کوڕایەتی هەتاهەتایی ئەومان لە زەبوری 2 دەبینین: «خاوەن شکۆ پێی فەرمووم، «تۆ کوڕی منی، ئەمڕۆ منت لەدایک کردووە»» (ئایەتی 7). جەستەیی بوونی لە زەبوری 40 پێشبینی کراوە وەک لە عیبرانییەکان 10:5 بەکار هێنراوە، کە دەڵێت، «قوربانی و پێشکەشکردن تۆ نەتویست، بەڵام جەستەیەکم بۆ ئامادە کردووە» و لە زەبوری 22 کە دەخوێنینەوە: «لە سکی دایکمەوە تۆ خودای من بوویت» (ئایەتی 10). ئایەتەکان ئاماژە بە لەدایکبوونی سەروو سروشتی عیسا دەکەن – لە کاتێکدا بەردەوام و بە نەرمی باس لە دایکێکی مرۆڤ دەکەن، هیچ وشەیەک دەربارەی باوکێکی مرۆڤ نییە. ناوی «کوڕی مرۆڤ» لە زەبوری 8 و هەروەها لە پەرتووکی دانیالەوە وەرگیراوە. لە زەبوری 2 دا ئەو وەک کوڕی خودا پێشکەش کراوە و پێی دەگوترێت «دەستنیشانکراو» (ئایەتی 2)، واتە، «مەسیح». زەبوری 23 بە ڕوونی سەرچاوەی «شوانە باشەکە»یە. هەموو ئەو ناوانەی کە لە پەیمانی نوێدا بۆ ئەو بەکار دەهێنرێن لە زەبورەکاندا هاتوون جگە لە ناوی «عیسا». متمانەی ئەو بە خودا و گوێڕایەڵییەکەی بۆ ئەو بە جوانی لە زەبوری 18دا خراوەتە ڕوو. لە زەبوری 45دا هەردوو جوانی ڕەوشتی و دەستنیشانکردنی ڕۆحی پیرۆز دەبینین: «تۆ جوانتر لە کوڕانی مرۆڤی؛ نیعمەت بەسەر لێوەکانتدا ڕژاوە» (ئایەتی 2). بە ئاماژەدان بە زەبوری 69:9، یۆحەننا دەربارەی دڵسۆزی قووڵی ئەو بۆ خزمەتی خودا نووسی، «غیرەت بۆ ماڵەکەی تۆ منی خواردووە» (یۆحەننا 2:17)؛ و پۆڵس باس لە ژیانی خۆبەختکردنی مەسیح کرد، «مەسیح خۆی دڵخۆش نەکرد؛ بەڵکو، وەک نووسراوە، «سووکایەتی ئەوانەی سووکایەتییان بە تۆ کرد بەسەر مندا کەوت»» (ڕۆما 15:3). هەروەها بە ئاماژەدان بە عیسای خاوەن شکۆ، زەبوری 22:22 لە عیبرانییەکان 2:12دا هاتووە: «ناوی تۆ بە براکانم ڕادەگەیەنم.»
ڕەتکردنەوەی ئەو لە ئایەتەکانی 4 و 8ی زەبوری 69دا باس کراوە: «ئەوانەی بێ هۆ ڕقیان لێمە زیاترن لە مووی سەرم... بووم بە نامۆ بۆ براکانم، و بێگانە بۆ منداڵەکانی دایکم.» تەنها پێش ئەوەی ڕەت بکرێتەوە، هاتنە ژوورەوەی سەرکەوتووانەی مەسیح بۆ ئۆرشەلیم لە زەبوری 8:2دا پێشبینی کرابوو، کە دەڵێت، «لە دەمی منداڵان و شیرەخۆرەکانەوە تۆ هێزت داناوە،» و لە زەبوری 118:26دا دەڵێت، «خۆزگە بەوەی کە بە ناوی خاوەن شکۆ دێت!» پیلانگێڕی دوژمنانی دژی ئەو لە زەبوری 31دا دەبینرێت: «پێکەوە ڕاوێژ دەکەن دژم، پیلان دەگێڕن بۆ ئەوەی ژیانم لێ بسێنن» (ئایەتی 13). زەبوری 41:9، «هاوڕێ نزیکەکەم... کە نانەکەی منی خوارد، پاژنەی پێی بەسەرمدا بەرز کردەوە،» باس لە خیانەتەکەی دەکات لەلایەن یەکێک لە دوازدە قوتابییەکەوە، وەک چۆن خاوەن شکۆ خۆی لە یۆحەننا 13:21-26دا ئاماژەی پێدا. شێوازی مردنی لە زەبوری 22دا پێشبینی کراوە: «دەست و پێیان کون کردم» (ئایەتی 16). تەنانەت ئەوەی کە بەسەر جلەکانیشیدا هات باس کراوە، «جلەکانم لەنێو خۆیاندا دابەش دەکەن، و بۆ جلەکانم تیروپشک دەکەن» (ئایەتی 18). هاواری جێهێشتنی لە ئایەتی سەرەتای ئەم زەبورەدا بە وەسفێکی زۆر وردی هەموو دیمەنی خاچ کێشانی دڵتەزێنەکە دێت. زەبوری 69:21 هێڵێکی تر بۆ وێنە تاریکەکە زیاد دەکات: «هەروەها زەردەواڵەیان دامێ بۆ خواردنم، و بۆ تینوێتیم سرکەیان دامێ بۆ خواردنەوە.» ئەوەی کە ئێسکەکانی نەشکێنرێن وەک ئەوانەی لە هەردوو لای ئەوەوە هەڵواسرابوون، وەک لە ئینجیلی یۆحەننادا بەکار هێنراوە، لە زەبوری 34:20دا پێشبینی کرابوو، کە دەڵێت، «هەموو ئێسکەکانی دەپارێزێت؛ هیچ یەکێکیان ناشکێت.» وشەکانی مردنی، «ڕۆحم دەسپێرمە دەستەکانی تۆ» (لۆقا 23:46) لە زەبوری 31:5ەوە بوون. هەستانەوەی لە زەبوری 16:10دا پێشبینی کراوە؛ و پەترۆس ئایەتەکەی لە پەنتیکۆستدا هێنایەوە، «تۆ گیانم لە هاوێس [عیبری: «شێئۆل»] جێناهێڵیت، و ڕێگە نادەیت پیرۆزەکەت گەندەڵی ببینێت» (کردارەکان 2:27). شێئۆل، و ڕێگە نادەیت پیرۆزەکەت گەندەڵی ببینێت» (کردارەکان 2:27).
سەرکەوتنی ئەویش باس کراوە: «تۆ بۆ سەرەوە بەرز بوویتەوە» (زەبوری 68:18) و «خودا بە هاوارێکەوە بەرز بووەوە، خاوەن شکۆ بە دەنگی کەڕەنا» (زەبوری 47:5). شانشینی مەسیح و سەرکەوتنی کۆتایی لە زەبوری 72دا وەسف کراون. دەربارەی هاتنی ئەو لە دادگاییکردندا لە زەبوری 50 و زەبوری 98دا دەخوێنینەوە: «خوداکەمان دێت، و بێدەنگ نابێت... ئەو لە سەرەوە بانگی ئاسمانەکان دەکات، و زەوی، بۆ ئەوەی گەلەکەی دادگایی بکات» (زەبوری 50:3-4). «چونکە ئەو دێت بۆ دادگاییکردنی زەوی. بە ڕاستی جیهان دادگایی دەکات، و گەلان بە دادپەروەری» (زەبوری 98:9).
دەرئەنجام
زەبورەکان پڕن لە چەندین وێنەی جوانی تر لە عیسای خاوەن شکۆ! ئێمە تەنها چەند دانەیەکمان باس کردووە. بەڵام کاتێک زەبورەکان و هەموو نووسراوەکان دەکەینەوە، با بتوانین وەک ئەوانەی لەسەر ڕێگای عیماوس بوون بڵێین، «ئایا دڵمان لە ناوماندا نەدەسووتایەوە... کاتێک ئەو نووسراوەکانی بۆمان دەکردەوە؟» (لۆقا 24:32). با ئەو بەردەوام بێت لە کردنەوەی تێگەیشتنمان بە شێوەیەکی قووڵتر وەک ئەنجامی بینینی مەسیح لە زەبورەکاندا!
