ڕووداوەکە لە ئۆرشەلیمە، نزیکەی ٢٦٠٠ ساڵ لەمەوبەر. سوپای کلدانی لە دەرەوەی دیوارەکانی شارەکە جێگیر بووە. یەرمیا پێغەمبەر لەناو شارەکەدا دەڕوات و پێشبینی کەوتنی نزیکی دەکات و زەدەکیا پاشا و بەرپرسان و خەڵک هان دەدات کە خۆیان ڕادەست بکەن. نیشانەکانی برسێتی، ترس و نەخۆشی هەبوون. کۆتایی نزیک بوو، بەڵام چینی دەسەڵاتدار هێشتا لەگەڵ ئەم واقیعە نوێیەدا نەهاتبوونە سەر ڕێککەوتن. ئەوان هێشتا زیاتر نیگەران بوون لەوەی هەست بە کۆنترۆڵ بکەن وەک لەوەی ملکەچی دەنگی خودا بن لە ڕێگەی یەرمیاوە. «ئینجا بەرپرسان بە پاشایان گوت: ‘ئەم پیاوە دەبێت بکوژرێت. ئەو سەربازە ماوەکانی ناو شارەکە، هەروەها هەموو خەڵکەکە، بەو شتانەی کە پێیان دەڵێت، بێ هیوا دەکات. ئەم پیاوە بەدوای چاکەی ئەم خەڵکەدا نییە، بەڵکو بەدوای وێرانییانەوەیە’» (یەرمیا ٣٨:٤). لەو ڕۆژە پڕ لە گرژییانەدا کە بەرەو کەوتنی ئۆرشەلیم دەچوو، کۆیلەیەکی ئەفریقی بە ناوی عەبەد-مەلەک لە کۆشکی شاهانەی شارەکەدا خزمەتی دەکرد. کەمێک پێش ئەوەی ئەم کلدانییانە داگیر بکەن، یەزدانی هەرە بەرز پەیامێکی تایبەتی بۆ ئەم کافرە چینی کرێکارە نارد: «ڕزگارت دەکەم؛ بە شمشێر ناکەویت، بەڵکو بە ژیانت ڕزگارت دەبێت» (یەرمیا ٣٩:١٨). چی وای کرد عەبەد-مەلەک جیاواز بێت لەوانی تر لە ئۆرشەلیم؟
پیاوێکی بە بەزەیی و خاوەن دیدێکی فراوان
وشەی عیبری عەبەد واتای «خزمەتکار» دەگەیەنێت، و مەلەک واتای «پاشا» دەگەیەنێت. ئەم خەسێنراوەی ئەسیوپیا شەش جار لە کتێبی پیرۆزدا باس کراوە؛ هەموو ئەوەی کە دەربارەی دەزانین لە یەرمیا ٣٨-٣٩ دایە. کاتێک بۆ یەکەمجار باس دەکرێت، پێمان دەوترێت کە تازە بیستبووی کە بەرپرسانی پاشا «یەرمیایان خستبووە ناو بیرەکە» (٣٨:٧). بە لەبەرچاوگرتنی پەیامە ناپەسەندەکەی یەرمیا و قەیرانەکە لە ئۆرشەلیم، زۆر گونجاوە کە سەرکردایەتی ویستبێتی بێدەنگی بکات. بۆچی عەبەد-مەلەک بیەوێت تێوەگلێت؟ بێگومان ئەوەی بەسەر یەرمیادا هات، بەرپرسیارێتی ئەو نەبوو.
کاتێک بەڕاستی نامانەوێت شتێک بکەین، زۆر هۆکاری باش دێنە بیرمان بۆ پاساو هێنانەوە بۆ بێدەنگییەکەمان. ئایا ئەرکی یەزدان نییە کە خزمەتکارەکانی بپارێزێت؟ ڕەنگە یەزدان لە ڕێگەی ئازارەوە کەسایەتی یەرمیا پۆڵایین دەکات. دەبێت ڕۆژێک بمرێت، بۆچی ئەم هەفتەیە نا؟ لە کۆتاییدا، هیچ کەسێک لە کاری یەزداندا جێگەی گۆڕین نییە. بەڵام عەبەد-مەلەک دڵێکی بە بەزەیی پەروەردە کردبوو کە ڕێگەی نەدەدا بێلایەن بمێنێتەوە.
چەند ئاسانە کە لەناو سەرقاڵییە بێ کۆتاییەکانی جیهانە بچووکەکەی خۆماندا نوقم بین: خوێندنەکەم، خێزانەکەم، ماڵەکەم، کارەکەم، کەنیسە ناوخۆییەکەم، ئاسوودەییم، داهاتووم. ئەگەر بمانەوێت لە بوارێکی فراوانتردا بۆ یەزدان بەسوود بین، پێویستە دڵێکی بە بەزەیی پەروەردە بکەین، دڵێک کە هانمان بدات گوێ بگرین، ببینین و هەست بکەین لە دەرەوەی بەرپرسیارێتییە ئاساییەکانمان.
پیاوێکی ڕەوشتبەرز لەگەڵ خودا
بیرەکە قووڵ بوو. یەرمیا زەحمەت بوو بجوڵێت و حەوانەوە بدۆزێتەوە لەناو قوڕە خلیسکێنەکەدا. شێدار، ماندوو و برسی بوو. پێغەمبەران لەم بارودۆخانەدا چی بکەن؟ ئایا تا ئێستا هەستت بە بێچارەیی زۆر کردووە؟ لە شیوەنەکاندا، یەرمیا بە زمانی شیعری ئەم یان بارودۆخێکی زۆر هاوشێوەی وەسف کرد:
ئەی یەزدان، لە قووڵایی چاڵەکەوە ناوی تۆم بانگ کرد... کاتێک بانگم کردیت، نزیک بوویتەوە، و گوتت: «مەترسە» (شیوەنەکان ٣:٥٥، ٥٧).
دوای ئەو نزیکبوونەوە نەرمە، یەزدان خۆی ئامادە کرد بۆ ڕزگارکردنی خزمەتکارەکەی.
ئەگەر ڕێگەی بە پەترۆس دابێت لەسەر ئاو بڕوات، دەیتوانی ڕێگە بە یەرمیا بدات لەسەر قوڕی نەرم بڕوات. ئەگەر ئیلیا بەرز کرابێتەوە بۆ ئاسمان، یەزدان دەیتوانی یەرمیا لە چاڵەکە دەربهێنێت. بەڵام وەک زۆر باوە، یەزدان پێی باشتر بوو لە ڕێگەی مرۆڤی ئامادەوە کار بکات. کێ لە ئۆرشەلیم هێشتا هەستیار بوو بە دەنگی ئەو؟ یەزدان دەیتوانی کێ بەکار بهێنێت؟
زەدەکیا، پاشای یەهودا، دەیتوانی دەفرێکی نموونەیی خودا بێت. تەمەنی ٣٢ ساڵ بوو و ١٢ ساڵ بوو پاشا بوو. لە پێگەیەکی تایبەتمەنددا بوو کە دەیتوانی کارەکان ئەنجام بدات. بەڵام لە ڕووی ڕەوشتەوە لاواز بوو. هەستی باش و خراپی بەهۆی ساڵانێکی زۆر لە سازشی سیاسییەوە لێڵ ببوو. لە بەرژەوەندی ئەودا بوو کە بەرپرسەکانی دڵخۆش بهێڵێتەوە (٣٨:٤-٥).
لە سەرکردایەتی مەسیحیدا، ڕەنگە لە ناسینەوەی هەستی هاوڕێیانمان و کۆمەڵەکەمان باشتر بین وەک لە ناسینەوەی بیری مەسیح. ئایا هیچ کەسێک لەگەڵ خودا نەبوو، هیچ کەسێک هەوڵی گوێگرتنی نەدەدا؟ عەبەد-مەلەک گوێی لە یەرمیا گرتبوو و بڕواپێهێنانی ڕەوشتی ڕوونی هەبوو. ئەوەی کە بە یەرمیا کرابوو بە «خراپ» دادەنا، و دڵی خۆی ئامادە کرد بۆ ئەوەی شتێک لەبارەیەوە بکات.
کاتێک هەست دەکەین شتێک هەڵەیە چی دەکەین؟ بە ئاسانی دەتوانین چاومان لێی لابدەین. مەیلمان هەیە گلەیی بکەین، «کەسێک دەبێت شتێک لەبارەی ئەمەوە بکات.» پاشان دەست دەکەین بە بیرکردنەوە، «ڕەنگە ئەوەندە هەڵە نەبێت.» پێگەیشتنی ڕەوشتی بەرهەمی ڕاهێنانی بەردەوامە (عیبرانییەکان ٥:١٤). تەنانەت ئەمڕۆش، یەزدان بەدوای پیاو و ژنی خوداپەرستدا دەگەڕێت بۆ ڕاستکردنەوەی هەڵەکان. ئایا یەزدان دەتوانێت ئێمە بەکار بهێنێت؟
پیاوێکی بوێر کە بێدەنگی شکاند
عەبەد-مەلەک کۆشکەکەی بەجێهێشت، پاشاکەی دۆزییەوە و گوتی: «گەورەم پاشا، ئەم پیاوانە بە خراپە کاریان کردووە لە هەموو ئەوەی کە بە یەرمیا پێغەمبەریان کردووە» (٣٨:٨-٩). ئەمە قسەی بوێرانەیە لە خزمەتکارێکەوە بۆ گەورەکەی. پاشاکان بەزۆری حەزیان لە ڕاستکردنەوە نییە، بەتایبەتی لەسەر بابەتە ڕەوشتییەکان، و بەتایبەتی لەلایەن خزمەتکارێکەوە. بەڵام لە ناخەوە، زەدەکیا دەیزانی عەبەد-مەلەک ڕاست دەکات. بە خێرایی ٣٠ پیاوی بە عەبەد-مەلەک دا بۆ ئەوەی «یەرمیا پێغەمبەر لە بیرەکە دەربهێنن پێش ئەوەی بمرێت» (٣٨:١٠).
ڕەنگە کەسانی تر لە ئۆرشەلیم هەبوون کە ناڕەحەت بوون بەوەی بە یەرمیا کرابوو، بەڵام ئەوان بێدەنگییان هەڵبژارد. کاتێک نیگەرانی دەردەبڕین، تێوەدەگلێین لە کێشەکەدا. ڕەنگە هەمان مامەڵەمان لەگەڵ بکرێت وەک ئەوەی کە بەرگری لێ دەکەین. ڕەنگە دڵسۆزیمان بۆ دۆزی باو پرسیاری لەسەر دروست بکرێت. بوێری دەوێت بۆ شکاندنی بێدەنگی. بڕواپێهێنان دەوێت بۆ وەستانەوە دژی ڕەوتەکە. ڕەنگە شتێکمان بەدی کردبێت کە پێویستی بە ڕاستکردنەوە بێت: دنیاداری دزە دەکاتە ناو ماڵمان؛ ڕێکارێکی ناڕەوشتی دەبێتە شتێکی ئاسایی لە کارەکەماندا؛ کردارێک کە لەگەڵ کتێبی پیرۆزدا ناکۆکە لە کۆمەڵگەی مەسیحییەکانماندا قبوڵ دەکرێت. تێبینی ئەوە بکە کە عەبەد-مەلەک شۆڕشێکی ڕەوشتی دەستپێنەکرد بۆ لابردنی پاشا یان بەرپرسەکانی. ئەو ڕێگەی دروستی بەکار هێنا. ئەو ڕۆڵی هەبوو لە گۆڕینی بیری پاشا لەسەر بابەتەکە. بە هێمنی ڕوونی کردەوە پێش ئەوەی کار بکات. زۆر دۆزی باش، ڕەوشتی و بەرز بەهۆی ڕێکاری خراپەوە زیانێکی زۆریان بەرکەوتووە. ئێمە بانگکراوین بۆ ئەنجامدانی کاری خودا، بەڵام بە شێوازی خودا.
پیاوێکی بە ئەنجام کە قورسایی خۆی هەڵگرت
پێویستمان بە چاوی کراوە و گوێی وریایە بۆ دۆزینەوەی کێشەیەک، دڵێکی بە بەزەیی بۆ ناسینەوەی، و بوێری بۆ خستنەڕووی. بەڵام عەبەد-مەلەک تەنها بە بیرۆکە، قسە و ڕێککەوتن ڕازی نەبوو. ئەو چەند پیاوێک، پارچە قوماش و پەتێکی برد، «و ئەوان بەرز و ... لە بیرەکەیان دەرهێنا» (٣٨:١١-١٣). دەستەکانی پیس کرد و قورسایی خۆی هەڵگرت.
کاتێک یەزدان نیگەرانییەکی گڕگرتوو دەخاتە دڵمانەوە، دەیەوێت بە شێوەیەک کار بکەین. بیرکردنەوە و قسەکردن بەس نییە. ئەگەر یەزدان نیگەرانییەکمان بۆ دۆخی ڕۆحی هاوڕێیەک یان خزمێک بدات، بارەکە تەنها زیاد دەکات کاتێک دەست دەکەین بە کارکردن. نوێژ بکە. ئیمەیڵ یان کارتێک بنێرە. سی دی یان کتێبێک بنێرە. بانگهێشتی بکە بۆ بۆنەیەکی مەسیحی. بە چالاکی بەدوای دەرفەتەکاندا بگەڕێ.
یەزدان ڕێگەی بە قوتابییەکانی دا کە پێداویستییەکانی کێڵگەی دروێنە ببینن، پاشان داوای لێکردن نوێژ بکەن: «کەواتە، داوا لە خاوەنی دروێنەکە بکەن، کرێکاران بنێرێتە ناو کێڵگەی دروێنەکەی.» دوای ماوەیەک، عیسا دوازدە قوتابییەکەی نارد بۆ ئەوەی شتێک لەو کێڵگەی دروێنەیەدا بکەن (مەتتا ٩:٣٥-١٠:١٦). لە عەبەد-مەلەکدا هاوئاهەنگییەکی دڵخۆشکەر دەبینین لە نێوان دڵ و دەستەکان، لە نێوان نیگەرانی و تێوەگلانی پراکتیکی، لە نێوان قسە و کرداردا.
پیاوێکی ئارام کە متمانەی بە خودا هەڵبژارد
کاتێک یەرمیا لە بیرەکە هاتە دەرەوە، سەرنجەکان دووبارە چوونەوە سەر قەیرانەکە – داگیرکارییە نزیکەکە. زەدەکیا پاشا و عەبەد-مەلەک هەردووکیان لە سوپا دڕندەکە دەترسان کە لە دەوری دیوارەکانی شارەکەدا چادرگایان دانابوو. ڕەنگە عەبەد-مەلەکیش لەوە ترسابێت کە بەرپرسانی پاشا چی لەگەڵ دەکەن وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بۆ یارمەتیدانی یەرمیا. زەدەکیا پاشا بە نهێنی بانگی یەرمیای کرد و پەیامێکی لە یەزدانەوە داوا کرد. پەیامەکەی یەرمیا نەگۆڕابوو: «ئەگەر خۆت ڕادەستی ئەفسەرانی پاشای بابل بکەیت، ژیانت ڕزگار دەبێت و ئەم شارە ناسوتێنرێت» (٣٨:١٧). کاتێک زەدەکیا بیر لە ئەگەری گوێڕایەڵی دەکردەوە، بەهۆی ترسەوە ئیفلیج بوو.
لە کێ دەترسا؟ «من لە جولەکەکان دەترسم کە چوونەتە لای بابلییەکان» (٣٨:١٩). بۆچی لێیان دەترسا؟ چونکە زەدەکیا و بەرپرسەکانی خراپ مامەڵەیان لەگەڵ ئەوانەدا دەکرد کە هەوڵی خۆڕادەستکردنیان دەدا. ئەوان بە بیابانچی و خائین ناویان دەبردن. دەستگیریان دەکردن و لێیان دەدان (٣٧:١٣-١٥). زەدەکیا دەیزانی لە دۆخێکی سەختدایە: بۆ خۆڕادەستکردن بە بابلییەکان، دەبوو ئەوە بکات کە پێشتر مەحکومی کردبوو. ئایا تا ئێستا خۆمان لە دۆخێکی هاوشێوەدا دۆزیوەتەوە؟ ئایا توانیمان دان بەوەدا بنێین کە هەڵەمان کردووە؟ هەڵە گشتییەکان پێویستیان بە دانپێدانانی گشتی هەیە.
ئۆرشەلیم کەوت. بابلییەکان شارەکەیان سووتاند. منداڵەکانی زەدەکیا کوژران. ئەو بە زنجیر کرابوو، چاوەکانی دەرهێنرابوون، بە هێواشی لە دەربەدەریدا مرد. زەدەکیا نرخێکی زۆری دا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڕێنمایی یەزدان. لێرەدا دەتوانین وێنەیەکی زیندووی کاریگەرییە خەمناکەکانی نەبوونی کەمینەیی لە سەرکردایەتیدا ببینین، جا لە ماڵەوە بێت یان لە کەنیسەدا.
بێ ئامادەیی بۆ گوێگرتن لە دەنگی ئەو و ڕێکخستنی ڕەفتارمان، «چاوەکانمان» لەدەست دەدەین – توانای تێگەیشتن لە ڕێنمایی داهاتوو. بە زنجیرکراوی دەمێنینەوە – بەهۆی شێواز و نەریتە ناتەندروستەکانەوە سنووردار دەبین. ئیلهام بە منداڵەکانمان نادەین – نەوەی داهاتوو لەدەست دەدەین. ئازار بەوانی تر دەگەیەنین. لە کۆتاییدا دەمرین – بەڵام لە شوێنێکی زۆر دوور لەوەی کە یەزدان مەبەستی بوو تێیدا بین.
و عەبەد-مەلەک چی؟ ئەو لە ئاشتیدا بوو.
لەو ڕۆژەدا ڕزگارت دەکەم، یەزدان ڕایدەگەیەنێت؛ ناخرێیتە دەست ئەوانەی لێیان دەترسیت. ڕزگارت دەکەم... چونکە متمانەت بە من هەیە (یەرمیا ٣٩:١٧-١٨).
ئازاد، و بە شادی و سووکی دڵ کە لە ڕێگەی گوێڕایەڵیەوە دێت، عەبەد-مەلەک بە ئارامی گەڕایەوە بۆ نادیاری.
تۆ چی؟
ڕەنگە تۆ لە پێگەیەکی سەرکردایەتیدا نەبیت. عەبەد-مەلەکیش نەبوو. ڕەنگە تۆ ژیانێکی مەسیحی بێدەنگت هەڵبژاردبێت بەهۆی نەتەوەکەت، ڕەگەزەکەت، نەبوونی پیاوەتی جەستەییت، تەمەنت یان پێگەی کۆمەڵایەتیت. عەبەد-مەلەک لە زۆر ڕووەوە بێبەش بوو، بەڵام ئەمڕۆ، زیاتر لە دوو هەزار و پێنج سەد ساڵ دوای مردنی، کردارەکانی هێشتا ئیلهامبەخشمانن! لە دەستی خودای هەرە بەرزدا، من و تۆش دەتوانین گۆڕانکاری دروست بکەین.
