ئێل نینیۆ: چۆن کاریگەری لەسەر تۆ دەبێت؟
جۆرێکی جیاواز لە پەیامی کریسمس
ئاووهەوایەکی ئەفراتی ڕۆژهەڵاتی ئۆسترالیا وشکەساڵییەکی خولگەیی تێدەپەڕێت کە بەزۆری پەیوەستە بە ئێل نینیۆ، ئەفراتییەک لە دیاردەی ئاووهەوای لەرزینی باشووری، کە لەلایەن ماسیگرەکانی پێرووەوە ناونراوە لە باشووری ئەمریکا. بەزۆری ئەوان ماسیی ئەنچۆڤی زۆر دەگرن، چونکە ئاوی سارد لە قووڵایی زیاتری زەریادا خۆراک دەهێنێتە سەرەوە. ئەم خۆراکانە پشتیوانی زۆرێک لە پلانکتۆن دەکەن – ئاژەڵ و ڕووەکە بچووکەکان کە خۆراکی ماسین.
بەڵام هەندێک جار لێژاوێکی گەرمتری زەریا لە نزیک کریسمسدا دێتە ئارا، کە پیشەسازی ماسیگری وێران دەکات. وەک قاتوقڕییەکە لە زەریادا بە خۆراکی کەم، پلانکتۆنی کەم و ماسیی کەم. ماسیگرەکانی پێرووی ناویان لێنا ئێل نینیۆ، – بە ئیسپانی واتە "منداڵی کوڕ" – چونکە لە کریسمسدا هات، ئەو کاتەی کە یادی "منداڵی مەسیح" دەکردەوە. ناوی ئێل نینیۆ ئێستا بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ئەم ئەفراتییە لە سووڕی ئاووهەوایی لە سەرانسەری هەرێمی ئوقیانووسی ئارام.
ڕووداوەکانی ئێل نینیۆ هەموو چوار بۆ حەوت ساڵ جارێک ڕوودەدەن و بەزۆری بۆ ١٢-١٨ مانگ بەردەوام دەبن. پێوانەیەک لەم ڕووداوە ئاووهەواییە پێوەری لەرزینی باشوورییە، کە لە جیاوازی نێوان پەستانی هەوای مانگانەی ناوەندی لە دارویندا لە ئۆسترالیا و تاهیتی لە ناوەڕاستی ئوقیانووسی ئارامدا حیساب دەکرێت. ئێل نینیۆی ١٩٨٢-٨٣ بەهێزترین بوو لە ١٠٠ ساڵی ڕابردوودا.
ئێل نینیۆ دەتوانێت کاریگەرییەکی دراماتیک هەبێت لەسەر کەشوهەوا و ئابووری لە بەشە جیاوازەکانی جیهانماندا. دەتوانێت ببێتە هۆی بارانی قورس، لافاو، خلیسکانی زەوی و دەردی مێشوولە، و دەتوانێت پیشەسازی ماسیگری لە کەناری ڕۆژئاوای ئەمریکای ناوەڕاست و باشوور وێران بکات. لە لای بەرامبەری ئوقیانووسی ئارامدا دەبێتە هۆی وشکەساڵی، کەمی ئاو، ئاگری کێوی و بەرهەمی خراپ لە ڕۆژهەڵاتی ئۆسترالیا. ئەفراتییە بەرامبەرەکە لە سووڕی ئاووهەوایی ئوقیانووسی ئارام، سارد بوونەوەی ڕۆژهەڵاتی ئوقیانووسی ئارام، بە لا نینیا ناسراوە، کە بە ئیسپانی واتە "منداڵی کچ". لا نینیا دەتوانێت ببێتە هۆی وشکەساڵی لە باشووری ئەمریکا و لافاو لە ڕۆژهەڵاتی ئۆسترالیا. بۆیە هەمان ڕووداوی ئاووهەوایی دەتوانێت ببێتە هۆی جۆری جیاوازی کەشوهەوا لە بەشە جیاوازەکانی جیهاندا.
منداڵی مەسیح منداڵی مەسیحی ڕاستەقینە نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر هاتە سەر زەوی و هەروەها وەڵامە جیاوازەکان هەبوون بۆ ئەم ڕووداوە. هەندێک پێشوازییان لێکرد و هەندێک ڕقیان لێی بووەوە. شوانەکان دڵخۆش بوون بە لەدایکبوونی مەسیحای بەڵێندراو، و ستایشی خودایان کرد (لوقا ٢:٨-٢٠). شیمعۆن و حەننا هەروەها ستایشی خودایان کرد چونکە تەمەنێکیان چاوەڕوانی بینینی مەسیحا کردبوو (لوقا ٢:٢٥-٣٨). دانایان لە دوورەوە هاتن بۆ پەرستنی پاشای جولەکەکان (مەتا ٢:١-٢). بەڵام هێرۆدسی پاشا هێندە پەشۆکاو بوو کاتێک بیستی لەدایکبوونی منداڵی مەسیح کە فەرمانی دا بۆ کوشتنی هەموو کوڕێکی ژێر دوو ساڵ (مەتا ٢:٣،١٦). منداڵی مەسیح لەم کارەساتە پارێزراوە کاتێک خێزانەکەی بۆ میسر هەڵاتن (مەتا ٢:١٣).
پیاوی مەسیح بێگومان، منداڵێکی کوڕ گەورە دەبێت و دەبێتە پیاو. هەروەها وەڵامە جیاوازەکان هەبوون کاتێک منداڵی مەسیح گەورە بوو و بووە پیاو و ئاشکرای کرد کە ئەو مەسیحایە. هەندێک پێشوازییان لێکرد و هەندێک ڕقیان لێی بووەوە. کۆمەڵێکی گەورە دوای کەوتن بۆ گوێگرتن لە وشەکانی و بینینی پەرجووەکانی (مەتا ٥:٢٥). کاتێک خەڵکی چاک دەکردەوە ستایشی خودایان دەکرد چونکە هەرگیز شتێکی وەک ئەمەیان نەبینیبوو (مەتا ٩:٨؛ لوقا ١٧:١٥). وایان دەزانی بە دەسەڵاتێکی زۆر زیاتر لە مامۆستایانی ئایینییان فێر دەکات، و دڵخۆش بوون کاتێک ڕەخنەی لێ گرتن (مەتا ٧:٢٩؛ مەرقۆس ٢:١٢؛ لوقا ١٣:١٧). پێشوازی لێکرا بۆ ناو ئۆرشەلیم وەک مەسیحا، سواری گوێدرێژێک بوو (مەتا ٢١:١-١١). ژنێک تەنانەت بۆنخۆشی گرانبەهای بەسەریدا ڕشت لە کردارێکی پەرستندا (مەتا ٢٦:٧).
بۆ هەندێک ئەو پێغەمبەرێک بوو، لەکاتێکدا شوێنکەوتووانی وایان دەزانی ئەو نەتەوەکەیان ئازاد دەکات لە دەسەڵاتی ڕۆمانییەکان (مەتا ١٦:١٣-١٤، لوقا ٢٤:٢١). قوتابییەکان وایان دەزانی ئەو کوڕی خودایە، وەک سەربازەکانیش کە لە مردنیدا ترسان (مەتا ١٤:٣٣؛ ١٦:١٦؛ ٢٧:٥٤).
بەڵام ئەوانەی شارۆچکەکەی خۆی بێزاریان لێ بووەوە و هەوڵیان دا فڕێی بدەنە خوارەوەی لێژایی (مەتا ١٣:٥٧؛ لوقا ٤:٢٩). ڕابەرە ئایینییەکان بە توندی دژایەتییان کرد و گوتیان ئەو شەیتانی و شەیتان پێوەیە، و پیلانیان دانا بۆ کوشتنی (مەتا ٩:٣٤؛ ١٢:١٤، ٢٤؛ ٢٦:٤؛ لوقا ١١:٥٣). پرسیاریان دەکرد بۆ تەڵەی نانەوە (مەتا ٢٢:١٥). لەلایەن یەهوزای ئیسخەریۆتییەوە ناپاکی پێکرا (مەتا ٢٦:٤٨-٤٩). لە کۆتاییدا، بە درۆ تاوانبار کرا، گاڵتەی پێکرا، تفی لێکرا، بە دووبارەیی لێدرا و لەلایەن ڕابەرە ئایینییەکانەوە سزای سێدارە درا (مەتا ٢٧:٣٠-٣١؛ مەرقۆس ١٤:٥٨؛ کردارەکان ٧:٥٢).
وەڵامە جیاوازەکان هەروەها وەڵامە جیاوازەکان هەبوون کاتێک مژدەی باشی لێخۆشبوونی گوناه لە ڕێگەی عیسای مەسیحەوە ڕاگەیەنرا. هەندێک پێشوازییان لێکرد و هەندێک ڕقیان لێی بووەوە. کاتێک پۆڵس لە ئەسێنادا مۆعیزەی کرد کە عیسا لە مردوواندا هەستایەوە، هەندێک گاڵتەیان کرد، هەندێک قبوڵیان کرد، هەندێکی تر بێ ئاگا بوون (کردارەکان ١٧:٣٢-٣٤).
عیسا ئەمەی زانی کاتێک فەرمووی، "وا مەزانن کە هاتووم بۆ ئەوەی ئاشتی بهێنمە سەر زەوی. نەهاتووم بۆ ئەوەی ئاشتی بهێنم، بەڵکو شمشێر. چونکە هاتووم بۆ ئەوەی 'پیاوێک لە دژی باوکی، کچێک لە دژی دایکی، بووک لە دژی خەسووی – دوژمنانی پیاوێک ئەندامانی خێزانی خۆی دەبن'" (مەتا ١٠:٣٤-٣٦). هەروەها فەرمووی، "ئایا وا دەزانن هاتووم بۆ ئەوەی ئاشتی بهێنمە سەر زەوی؟ نەخێر، پێتان دەڵێم، بەڵکو دابەشبوون. لە ئێستاوە پێنج کەس لە یەک خێزاندا دابەش دەبن لە دژی یەکتر، سێ لە دژی دوو و دوو لە دژی سێ. دابەش دەبن، باوک لە دژی کوڕ و کوڕ لە دژی باوک، دایک لە دژی کچ و کچ لە دژی دایک، خەسوو لە دژی بووک و بووک لە دژی خەسوو" (لوقا ١٢:٥١-٥٣).ئەمە زمانێکی خەیاڵییە؛ ئەنجامەکانی هاتنی ئەو وەک مەبەستی دیارکراوی هاتنی ئەو دەخرێنە ڕوو. عیسا بە ڕاستی هات بۆ ئەوەی ئاشتی بهێنێت و خەڵک لە حوکمی داهاتوو ڕزگار بکات (یوحەنا ٣:١٧؛ ئەفەسۆسییەکان ٢:١٤-١٧). بەڵام وەڵامی جیاواز بۆ ئەمە هەیە - هەندێک وەریدەگرن، لە کاتێکدا کەسانی تر گاڵتەی پێ دەکەن و دژایەتی دەکەن یان بێ‌گومانن.
بۆیە خێزانەکان دەتوانن دابەش بن؛ هەندێک ئەندام مەسیحی بن لە کاتێکدا کەسانی تر نین. عیسا ئاگاداری کردەوە کە کاتێک خەڵک دەبنە مەسیحی، خێزانەکانیان لەوانەیە چەوسێنەریان بکەن. ئەگەر ئەندامانی خێزان دژایەتیمان بکەن، بیرمان بێتەوە کە دڵسۆزی بۆ مەسیح لەگەڵ ڕۆحێکی ملکەچدا ئەوەیە کە گرنگە. شایەتیمان دەتوانێت ببێتە هۆی ڕزگاریی ئەوان (یەکەم پەترۆس ٣:١؛ یەکەم کۆرنسۆسییەکان ٧:١٤).
وەڵامت چییە بۆ منداڵی مەسیح کە گەورە بوو و بووە پیاوی مەسیح؟ ئینجیل دەڵێت کە ئەو هات بۆ ئەوەی ژیانێکی نوێی زۆرمان پێ ببەخشێت (یوحەنا ١٠:١٠؛ دووەم کۆرنسۆسییەکان ٥:١٧). هیوادارم ئێل نینیۆ (منداڵی کوڕ) بیرت بخاتەوە لە منداڵی مەسیح و ئەو هۆیەی کە بۆی هات.
لەلایەن جۆرج هاوکەوە
