کۆکراوە بە جیا
لە مەسیحییەتدا ئەمڕۆ نزیکەی ٢٠٠٠ دەستەی ئایینی جیاواز هەن کە خۆیان بە «مەسیحی» ناودەبەن. لە جیاتی ئەوەی لەسەر بنەمای یەکێتیی کۆمەڵ (کەنیسە) پێکەوە کۆببنەوە، ئەم مەسیحییانە بە جیا کۆکراونەتەوە؛ پەرشوبڵاون. سەرەڕای ئەوەش، کتێبی پیرۆز چی دەڵێت؟ «بە پەرۆشییەوە یەکێتیی ڕۆح لە بەندی یەکگرتوویی ئاشتی بپارێزن» (ئەفەسۆس ٤:٣ JND). ئایا ئەو بنەمایە ئیلاهییەی لێرەدا نیشاندراوە پەیڕەو دەکرێت؟ «هەر شوێنێک دوو یان سێ کەس بە ناوی من کۆببنەوە، من لە ناویاندام» (مەتتا ١٨:٢٠).
حەوت خاڵی جیاواز لەم ئایەتەدا هەن:
«هەر شوێنێک» شوێنێکی ئیلاهی دیاری دەکات؛ «دوو یان سێ» ئەوەندەیە کە بۆ شایەتییەکی ئیلاهی پێویستە؛ «کۆببنەوە» ئاماژەیە بۆ بوونی هێزێکی ئیلاهی؛ «پێکەوە» یەکێتییەکی ئیلاهی دادەمەزرێنێت؛ «بە ناوی من» شایەتی دەدات بۆ دەسەڵاتێکی ئیلاهی؛ «من لەوێم» باس لە بوونی ئیلاهییەکەی دەکات؛ «لە ناویاندام» پێمان دەڵێت کە ئەو ناوەندی ئیلاهییە.
بەداخەوە، بنەما ئیلاهییەکان سەبارەت بە کۆبوونەوە مەسیحییەکان ئەمڕۆ لەلایەن زۆر کەسەوە پشتگوێ خراون و بە بنەما زەمینییەکان جێگەیان گیراوەتەوە. شوێنی ئیلاهی بە هەڵبژاردەی مرۆڤ جێگەی گیراوەتەوە. دەسەڵاتی ئیلاهی بە ڕێکوپێکی مرۆڤ جێگەی گیراوەتەوە. بوونی ئیلاهی بە خزمەتکارانی خۆسەپێنراو، بەڵام ناچار ڕۆح-ڕێبەر، جێگەی گیراوەتەوە. یەکێتیی ئیلاهی بە تەواوی بە دروستکردنی دەستە و تائیفە جێگەی گیراوەتەوە.
لە سەرەتاوە، ڕۆحی خودا لە ڕێگەی پۆڵسی نێردراوەوە، سەبارەت بەم پەرشوبڵاوییە هۆشداریمان پێداوە: «چونکە من ئەمە دەزانم، کە دوای ڕۆیشتنم گورگی دڕندە دێنە ناوتان، ڕانەکە ناپارێزن. هەروەها لە خۆتانەوە پیاوان هەڵدەستن، قسەی چەوت دەکەن، بۆ ئەوەی قوتابییان بەدوای خۆیاندا ڕابکێشن» (کردارەکان ٢٠:٢٩-٣٠).
هەر کە هەندێک لە کۆرنسۆس دەستیان کرد بە کۆبوونەوە بە جیا، بیسترا کە دەڵێن: «من هی پۆڵسم؛ و من هی ئەپۆلۆسم؛ و من هی کێفاسم؛ و من هی مەسیحم» (١ کۆرنسۆس ١:١٢). بە هەمان شێوە ئەمڕۆ زۆرێک لە مەسیحییەکان بانگەشەی سەرکردەکانی هەڵبژاردەی خۆیان دەکەن – لەگەڵ بیروباوەڕ و بۆچوون و بنەماکانی دانراو لەلایەن ئەو سەرکردانەوە – وەک ڕێبەری خۆیان لە پەرستش و شێوازی ژیاندا.
کەچی، پرسیارە گەورەکە هەر دەمێنێتەوە: «ئایا مەسیح دابەش کراوە؟» (ئایەتی ١٣). پۆڵس چۆن ڕووبەڕووی ئەو ڕۆحی تائیفەگەرییە بووەوە لە نێو باوەڕداران؟ ئەو نووسی: «ئێستا داواتان لێدەکەم، برایان، بە ناوی گەورەمان عیسای مەسیح، کە هەمووتان یەک شت بڵێن، و هیچ دابەشبوونێک لە نێوانتاندا نەبێت» (١ کۆرنسۆس ١:١٠).
هەڵبژاردەی ئیلاهی بۆ ئیسرائیل
خودا هەمیشە ویستوویەتی گەلەکەی شوێنی بکەون و گوێڕایەڵی ڕێنماییەکانی بن سەبارەت بە کۆبوونەوە و پەرستش – نەک تاکەکان خۆیان هەڵبژاردن بکەن. کاتێک ئەبرام بۆ یەکەمجار بانگکرا، ووشەی خودا پێی بوو: «لە وڵاتەکەت و لە خزمەکانت و لە ماڵی باوکت وەرە دەرەوە بۆ زەوییەک کە من پێت نیشان دەدەم» (پەیدابوون ١٢:١). بە هەمان شێوە، کاتێک خودا بە ئیبراهیمی وت کوڕەکەی خۆی بۆ ئەو قوربانی بکات لە پەرستشدا، فەرمووی: «ئێستا کوڕەکەت، تاکە کوڕەکەت ئیسحاق، کە خۆشت دەوێت، ببە و بڕۆ بۆ خاکی مۆریا؛ و لەوێ وەک قوربانی سووتاندن لەسەر یەکێک لەو کێوانەی کە پێت دەڵێم، پێشکەشی بکە» (٢٢:٢).
هەر کە خودا گەلێکی بۆ خۆی جیاکردەوە، پێی وتن کە دەیەوێت لە ناویاندا نیشتەجێ بێت و ئەوان دەبێت لێی نزیک ببنەوە لەو شوێنەی کە ئەو لێیەتی. بۆیە، خودا بە موسای وت قسە لەگەڵ نەوەکانی ئیسرائیل بکات و بڵێت: «با پەرستگایەکم بۆ دروست بکەن؛ بۆ ئەوەی من لە ناویاندا نیشتەجێ بم. بەپێی هەموو ئەوەی کە پێت نیشان دەدەم... بەو شێوەیە دروستی بکەن» (دەرچوون ٢٥:٨-٩).
ئۆرشەلیم ئەو شوێنە بوو کە خودا هەڵیبژاردبوو بۆ دانانی ناوی خۆی. بۆیە، پەرستگای خودا لە ئۆرشەلیم دروست کرا لەو شوێنەی کە خودا ئیبراهیمی ڕێنمایی کرد بۆ قوربانیکردنی ئیسحاق، هەمان شوێن کە تێیدا بۆ داود دەرکەوت (٢ کتێبی مێژوو ٣:١). ژیانی گەلی خودا دەبێت بەو ڕاستییە زاڵ بێت کە خودا لە ناویاندا نیشتەجێیە. لە ڕۆژانی دیلیدا، لە کاتی وێرانبووندا، زۆرینە هیچ ئارەزوویەکیان بۆ خاکی خودا-پێدراو یان بۆ ئۆرشەلیم کە پەرستگاکەی تێدا بوو، نەبوو. کەچی، تەنانەت لە کاتی وێرانبوونیشدا پاشماوەی باوەڕدار گەڕانەوە بۆ ئۆرشەلیم. ئەوان «وەک یەک پیاو پێکەوە کۆبوونەوە بۆ ئۆرشەلیم» (عێزرا ٣:١).
هیچ جیاوازییەک لە بۆچووندا نەبوو سەبارەت بەوەی چی بکرێت. ووشەی خودا خوێندرایەوە و گوێڕایەڵی کرا (نەحمیا ٨). خودا دەیەوێت گەلەکەی لە کردەوەدا یەک بن، و ناوی خودامان، لە ڕۆحی پیرۆزدا، هێزێکی یەکخستنی سەرسوڕهێنەری هەیە. زۆرێک لە باوەڕداران ئەمە نابینن. یەرۆبۆعامی بێخودا زۆر باش بینی. بۆیە ئەو پەرستشێکی دامەزراند – بتپەرستی – جیاواز لە «شوێنێک کە خودای تۆ هەڵیبژاردووە بۆ دانانی ناوی خۆی لەوێ» (دێوتێرۆنۆمی ١٦:١١؛ بخوێنەوە ١ پاشایان ١٢:٢٥-٣٣).
چ وێرانبوونێک ئەمڕۆ هەیە، چونکە زۆرێک ڕێگەی یەرۆبۆعامیان گرتووە بۆ دامەزراندنی پەرستشێک لەسەر بنەمای بنەما مرۆییەکان، جیاواز لە بنەما ئیلاهییەکانی یەک جەستە – کۆمەڵ.
کۆمەڵی پەیمانی نوێ
ڕەنگە نزیکەی ٤٠٠ ساڵ لە نێوان کۆتایی پەیمانی کۆن و سەرەتای پەیمانی نوێدا هەبێت. لەو ماوەیەدا هیچ پەیوەندییەک لە خوداوە لە کتێبی پیرۆزدا نادۆزینەوە. پاشان، دوای بێدەنگییەکە «پیاوێک لە خوداوە نێردرا، کە ناوی یۆحەننا بوو» (یۆحەننا ١:٦). ئەو هات بۆ ئامادەکردنی ڕێگەی خودا، کە لە داهاتوودا کۆمەڵی خودای زیندوو دروست دەکات. یۆحەننا، لە شایەتییەکەیدا بۆ مەسیح، ڕایگەیاند کە «جیهان بە دەستی ئەو دروست کرا، و جیهان نەیانناسی. ئەو هات بۆ هی خۆی [جوولەکەکان] و هی خۆی وەرینەگرت. بەڵام ئەوەندەی [جوولەکە و ناجوولەکە] کە وەریناگرت، ئەو هێزی پێدان بۆ ئەوەی ببنە کوڕانی خودا، تەنانەت ئەوانەی کە باوەڕ بە ناوی ئەو دەهێنن» (ئایەتەکانی ١٠-١٢). ئەمانە ئەوانە بوون کە خودا بانگی کردن بۆ هاوبەشیی کوڕەکەی، عیسای مەسیح گەورەمان.
کاتێک پەترۆس دانی نا بە عیسادا وەک مەسیح، کوڕی خودای زیندوو، عیسا ڕایگەیاند: «لەسەر ئەم بەردە [مەسیح] کەنیسەکەم دروست دەکەم» (مەتتا ١٦:١٨). مەسیح، کە لە هەستانەوەیدا دەروازەکانی دۆزەخی شکاند و بەم شێوەیە بە کوڕی خودا بە هێز ڕاگەیەندرا، کۆمەڵی خودای زیندوو لەسەر خۆی وەک کوڕی خودای زیندوو دروست دەکات. عیسا بە قوتابییەکانی بەڵێنی دا کە لە ناویاندا دەبێت ئەگەر بە ناوی ئەوەوە کۆببنەوە. دەسەڵاتی کۆمەڵ لەسەر ئەو ڕاستییە وەستاوە کە بە ناوی گەورەمان عیسای مەسیحەوە کۆکراوەتەوە، و خودی ئەو لە ناویاندایە (١٨:١٨-٢٠).
کۆبوونەوە بە ناوی عیسای مەسیحەوە بەو مانایەیە کە هەموو شتێک لە ڕێگەی ناوی ئەوەوە ڕێکدەخرێت؛ ئەو تاکە ناوەندە و ئەو میواندارە. ئەوانەی تەنها بە ناوی ئەوەوە کۆکراونەتەوە نابێت هیچ شتێکی تر بکەن جگە لە پرسیارکردن، «گەورەم، چیت دەوێت [ئێمە] بیکەین؟» ئەم پرسیارە تایبەتمەندیی قوتابییە سەرەتاییەکانی مەسیحی بوو (کردارەکان ٩:٦). هەمیشە بیر و هەڵبژاردەی خودا لە هەموو شتێکدا دەگەڕا. کاتێک دەبوو بۆ جەژنی فەسح کۆببنەوە، شوێنی دیاریکراوی ئەو تاکە هەڵبژاردەیان بوو.
کاتێک دەبوو دوای هەستانەوەی لەگەڵ مەسیح کۆببنەوە، «قوتابییەکان چوونە جەلیل، بۆ کێوێک کە عیسا بۆی دیاری کردبوون. و کاتێک بینییان، پەرستشیان کرد: بەڵام هەندێکیان گومانیان هەبوو» (مەتتا ٢٨:١٦-١٧). سەرنج بدە لە کۆتاییەکە: «بەڵام هەندێکیان گومانیان هەبوو.» بۆ ژمارەیەک لە گەلەکەی، گومانەکان ئەمڕۆش ماونەتەوە سەبارەت بەوەی لە کوێ و چۆن دەبێت کۆببینەوە بۆ پەرستشی ئەو.
زۆرێک بنەما ئیلاهییەکانی خودایان بۆ پیرۆزەکانی کۆکراوە بە بۆچوونی مرۆڤ جێگەی گرتووەتەوە. بۆیە دەستە و تائیفەکان لە زیادبووندان، و خزمەتەکان بە فێڵەوە لە خودا لادەدەن. خەڵک پەرشوبڵاو دەبن، خێمەکانیان لەسەر کێوەکان یان کەمپەکانی بووژانەوەی هەڵبژاردەی خۆیان دادەنێن. خودا فەرمووی: «ئاگاداری خۆت بە کە قوربانییە سووتێنراوەکانت لە هەموو شوێنێک کە دەیبینیت پێشکەش نەکەیت» (دێوتێرۆنۆمی ١٢:١٣). بۆ ئیسرائیل، خودایان «شوێنێکی» بۆیان هەڵبژارد کە ناوی خۆی تێدا نیشتەجێ بکات. ئەمڕۆ ئێمە مەسیحمان هەیە وەک ناوەندی کۆبوونەوە. بۆ ئەو دەبێت کۆبوونەوەی گەلەکەی بێت بۆ ئەنجامدانی هەموو ئەوەی کە ئەو دەیەوێت بیکەن.
دەرئەنجام
«پەیمانی یەکەم... ڕێساکانی خزمەتی ئیلاهی، و پەرستگایەکی دنیایی هەبوو. چونکە خێمەیەک دروست کرابوو... بەڵام مەسیح [بوو] سەرۆک کاهینێکی شتە باشەکانی داهاتوو، بە خێمەیەکی گەورەتر و تەواوتر، کە بە دەست دروست نەکرابوو» (عیبرانییەکان ٩:١-٢،١١). ئەو، عیسا، «بۆ ئەوەی گەل بە خوێنی خۆی پیرۆز بکات، لە دەرەوەی دەروازە ئازاری چەشت» (عیبرانییەکان ١٣:١٢)، بە واتای دەرەوەی کەمپ، یان گۆڕەپانی، پەرستشی زەمینی، مرۆڤ-ڕێکخراو.
کاتێک کۆمەڵ لە پەنجاهەمین ڕۆژدا لەدایک بوو، «هەموو ئەوانەی باوەڕیان هێنابوو پێکەوە بوون» و «بەردەوام بوون لە فێرکردنی نێردراوان و هاوبەشی، و لە شکاندنی نان، و لە نوێژەکاندا» (کردارەکان ٢:٤٤،٤٢). لەو کاتەوە، وێرانبوون دەستی پێکرد؛ خراپە هاتە ناوەوە. خەڵک لەوەی کە لە سەرەتاوە بوو لایاندا. دەفرەکانی بێڕێزی نزیکەی هەموو شتێکیان گۆڕی بۆ ئەوەی لەگەڵ جەستەیی، یان ئارەزووە جەستەییەکانیان بگونجێت.
خزمەتکارانی ناپاک، وەک هیمینایۆس و فیلێتۆس، باوەڕیان تێکشکاندووە و ڕاستییە بنەڕەتییەکانی مەسیحییان وازلێهێناوە (٢ تیمۆتێئۆس ٢:١٧-١٨؛ ١ تیمۆتێئۆس ١:١٩). ڕۆحی پیرۆز دەڵێت: «با هەموو ئەوانەی ناوی مەسیح دەهێنن لە گوناه دوور بکەونەوە» (٢ تیمۆتێئۆس ٢:١٩). ئێمەش بانگهێشت کراوین بۆ ئەوەی «بۆیە بڕۆین بۆ لای ئەو لە دەرەوەی کەمپ، سووکایەتییەکەی هەڵبگرین» (عیبرانییەکان ١٣:١٣).
ماڵی خودا لەسەر زەوی لە کاتی وێرانبووندا بە ماڵێکی گەورە بەراورد دەکرێت کە تێیدا دەبێت خۆمان لە دەفرەکانی بێڕێزی جیا بکەینەوە و «دەفرێک بین بۆ ڕێز، پیرۆزکراو، بەکەڵک بۆ گەورە، ئامادەکراو بۆ هەموو کارێکی باش» (٢ تیمۆتێئۆس ٢:٢١ JND). پاشان من یەکدەگرم لەگەڵ ئەوانەی کە خودا بانگ دەکەن لە دڵێکی پاکەوە، واتە، ئەوانەی کە لەسەر بنەمای یەک کۆمەڵ کۆدەبنەوە، گەلێک «پێکەوە دروستکراو بۆ نیشتەجێبوونی خودا لە ڕێگەی ڕۆحەوە» (ئەفەسۆس ٢:٢٢ KJV). پێویستە بەدوای ڕاستودروستی، باوەڕ، خۆشەویستی و ئاشتیدا بگەڕێین، بەردەوام قوربانیی ستایش پێشکەش بە خودا بکەین و سوپاسی ناوی ئەو بکەین (سەرنج بدە ٢ تیمۆتێئۆس ٢:٢٢). بەڕاستی، «باوک داوای ئەوانە دەکات بۆ پەرستشی خۆی» (یۆحەننا ٤:٢٣).
خوێنەری بەڕێز، دەتوانین بگەڕێینەوە بۆ ئەوەی کە «لە سەرەتاوە» بوو (١ یۆحەننا ١:١، ٢:٢٤). دەتوانین لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە بە ناوی گەورەمان عیسای مەسیحەوە کۆببینەوە و بەم شێوەیە چێژ لە بوونی سەرسوڕهێنەری ئەو لە ناوماندا ببینین، تەنانەت ئەگەر تەنها دوو یان سێ کەسیش بین (مەتتا ١٨:٢٠). ناوی عیسای مەسیح و بوونی ئەو گەلی خودا ڕادەکێشێت.
گەورەم، «ئارەزووی ڕۆحمان بۆ ناوی تۆیە، و بۆ یادکردنەوەی تۆیە» (ئیشایا ٢٦:٨).
تێبینی کۆتایی
- وەک دەزانین، ئەوەی خودا فەرمانی بە ئیبراهیم کرد بیکات تاقیکردنەوەی باوەڕەکەی بوو (عیبرانییەکان ١١:١٧-١٩). هەروەها وێنەیەکی قوربانیی داهاتووی گەورەمان عیسای لەسەر خاچ نیشاندا، بە لەبەرچاوگرتنی زۆرێک لە هاوشێوەییەکان کە لە کتێبی پیرۆزدا دۆزراونەتەوە. خودا ڕێگەی نەدا ئیسحاق لەلایەن باوکییەوە قوربانی بکرێت، چونکە خودا قوربانیی مرۆڤ ڕەتدەکاتەوە (دێوتێرۆنۆمی ١٢:٣١، ١٨:١٠).
