گیدۆن – باوەڕ بەسەر ئاژاوە و ترسنۆکیدا زاڵ دەبێت
پەرتووکی دادوەران یەکێک لە خەمناکترین سەردەمەکانی مێژووی ئیسرائیل نیشان دەدات. چ وانەیەکی قورسە: نەتەوەیەک کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لە ٤٠٠ ساڵ کۆیلایەتی لە میسر ڕزگار کرا و بە بێ کەم و کوڕی لەلایەن یەهووەوە لە ڕێگەی گەشتێکی ٤٠ ساڵەی بیابانەوە بەردەوام بوو، دەتوانێت لە تەنها یەک نەوەدا دابەزێتە ئاستێک کە لە پەرتووکی دادوەراندا وەسف کراوە.
کەسێک هەڵەیەکی کرد
دوو بەشی یەکەمی دادوەران پوختەی پەرتووکەکە دەکەنەوە؛ بەشەکانی دواتر وردەکاری ڕووداوەکان و یەک لە دوای یەکی دادوەران دەخەنەڕوو. دادوەران ٢:٧-١١ پاشخانە تراژیدییەکەی پەرتووکەکە دەخاتەڕوو: «گەلەکە لە ماوەی ژیانی یەشوع و پیرانی دوای ئەو کە هەموو کارە گەورەکانی یەهووەیان بۆ ئیسرائیل بینیبوو، خزمەتی یەهووەیان دەکرد... دوای ئەوەی هەموو ئەو نەوەیە کۆکرانەوە بۆ لای باوکانیان، نەوەیەکی تر گەورە بوو، کە نە یەهووەیان دەنا و نە ئەوەی کە ئەو بۆ ئیسرائیلی کردبوو. ئینجا ئیسرائیلییەکان لەبەرچاوی یەهووە خراپەیان کرد.»
تراژیدیای دادوەران ئەوەیە کە چرای شایەتی خودا بە شێوەیەکی کاریگەر لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر نەگوازرابووەوە، و سووڕێکی خراپ – لە گوناه، ژێردەستەیی، پاڕانەوە، ڕزگاربوون، ئارامی، و پاشان گوناه دووبارە – خۆی دووبارە دەکردەوە، بەردەوام. ئەوان گەلی خودا بوون بەڵام خودای خۆیان نەدەنا.
گیدۆن ڕەنگە لە ناوەڕاستی ئەو ماوەیەی ٤٠٠+ ساڵەی کە دادوەران دەیگرێتەوە، دادوەری ئیسرائیلی کردبێت. لە سەرەتادا وەک پاڵەوانێک دەرناکەوێت، بەڵام بەهۆی باوەڕ و ئازایەتییەکەیەوە لە پاشخانێکی نەتەوەیەکی تەواو کە لە ئەشکەوتەکاندا خۆیان حەشاردابوو، بە تەواوی بێ هیوا بوون و لەبەردەم میانییە تاڵانچییەکاندا بوون، جیاواز دەردەکەوێت. لەگەڵ هاوپەیمانەکانیان، میانییەکان «لە زەوییەکەدا چادرگایان دانابوو و بەرهەمەکانیان وێران کردبوو و هیچ شتێکی زیندوویان نەهێشتبووەوە... ئەوان لەگەڵ ئاژەڵ و خێمەکانیاندا وەک مێشولە دەهاتن. نەکرا ژمارەی پیاوان و وشترەکانیان بژمێردرێت؛ ئەوان هێرشیان کردە سەر زەوییەکە بۆ تاڵانکردنی. میانییەکان ئیسرائیلییەکانیان ئەوەندە هەژار کرد کە هاواریان بۆ یەهووە کرد بۆ یارمەتی» (٦:١-٦).
یەکەم وەڵامی خودا بۆ هاوارەکەیان پێغەمبەرێک بوو کە بیری هێنانەوە کە یەهووە لە چەوسێنەرە میسرییەکانیان ڕزگاری کردوون و ئەم زەوییە دەوڵەمەندەی پێداون، فەرمانی پێکردن کە تەنها ئەو بپەرستن و لە خوداوەندە بتپەرستەکان دوور بکەونەوە. «بەڵام،» ئەو کۆتایی پێهێنا، «گوێتان لێم نەگرتووە» (٦:٧-١٠).
باوەڕ ڕەنگە لە سەرەتادا ترسنۆک دەربکەوێت
سەرەڕای ئەوەش، خودای هەمیشە بەزەیی، هەمیشە ئارامگری ئیبراهیم، ئیسحاق و یەعقوب فریشتەکەی خۆی نارد بۆ ڕزگارکردنیان. زۆرێک لە زانایان پێیان وایە کە دەرکەوتنەکانی «فریشتەی یەهووە» لە پەیمانی کۆندا، بەڕاستی سەردانەکانی پێش جەستەبوونی عیسای مەسیح بوون بۆ زەوی. ئەگەر وایە، ئەوا تەنها یەکێک لە ملیۆنان فریشتە نەبوو کە لە ژێر فەرمانی خودادا بوون، بەڵکو خودا کوڕ خۆی بوو کە ڕاستەوخۆ هات بۆ ئەو شوێنەی گیدۆن «گەنم لە گۆڕەپانێکی شەرابدا دەکوتا بۆ ئەوەی لە میانییەکان بیپارێزێت» (٦:١١). دیمەنێکی سەرسوڕهێنەر: خوداوەندی شکۆمەندی سەردانی ئیسرائیلییەکی بێفیز و چەوساوە دەکات کە بە نهێنی چەند دەنکە گەنمێک دەردەهێنێت. یەهووە خودایەکی کەسییە کە گرنگی بە گەلەکەی دەدات.
شوێنێکی نائاسایی بوو بۆ کوتانی گەنم، بەڵام گۆڕەپانی شەراب، کە چاڵێک بوو لە بەرد هەڵکەندراو، پارێزگارییەکی باشی دابین دەکرد لە دۆزینەوە لەلایەن دوژمنێکەوە کە سوێندی خواردبوو ئیسرائیل لە هەموو بژێوی بێبەش بکات. بە پێچەوانەوە، گۆڕەپانێکی کوتان، کە بەر با دەدرا کە کا دەکاتە دەرەوە، گیدۆن و کارەکەی ئاشکرا دەکرد. ڕەنگە ترسنۆکی دەربکەوێت، بەڵام گیدۆن ئەوەی دەکرد کە دەبوو بیکات بۆ دابینکردنی بژێوی خێزانەکەی.
«یەهووە لەگەڵ تۆیە، جەنگاوەری بەهێز» (٦:١٢). ئەوە بە دڵنیاییەوە گونجاو نەبوو، و گیدۆن شۆک بوو، هەرچەندە نەک ئەوەندە بە بەشی «جەنگاوەری بەهێز». ئەو بە پرسیارێکی تر وەڵامی دایەوە: «ئەگەر یەهووە لەگەڵمان بێت، بۆچی هەموو ئەمە بەسەرمان هاتووە؟ کوانێ هەموو ئەو سەرسوڕهێنەرانەی کە باوکەکانمان پێیان وتین؟» (٦:١٣). من پێم وانییە ئەمە گومان یان بێ باوەڕی بێت لەلایەن گیدۆنەوە. ئەو تەنها هەوڵ دەدات تێڕوانینێک بەدەست بهێنێت. بارودۆخە ناخۆشەکانی ئیسرائیل بەڵگەیەکی بێ گومانن بۆ نەبوونی یەهووە. ئەو بەڕاستی دەڵێت، «تکایە یارمەتیم بدە ئەمە تێبگەم.»
سەیرکە، «یەهووە (بە کەسی خۆی) ڕووی تێکرد و فەرمووی، 'بەو هێزەی کە هەتە بڕۆ و ئیسرائیل لە دەستی میانییەکان ڕزگار بکە. ئایا من تۆ نانێرم؟'» (٦:١٤) لە حۆرێب یەهووە پەیامێکی هاوشێوەی بۆ موسا هێنا: «من خودای باوکەکانتانم، خودای ئیبراهیم، خودای ئیسحاق و خودای یەعقوبم» (دەرچوون ٣:١٥).
وەک موسا، گیدۆنیش ناڕەزایەتی هەبوو. ئەو کەسێکی بێ ناوبانگ بوو لە خێڵێکی لاواز لە هۆزێکی بێ جیاوازی: پێوەرەکانی کاندیدێکی بێ وێنە بۆ ڕزگارکەرێکی بەهێز، وەک دەردەکەوێت. بەڵام خودا هێزێکی لە بێتوانایی دانپێدانراوی گیدۆندا بینی (٦:١٤). وەک پۆڵس، کە خودا پێی فەرموو، «نیعمەتی من بەسە بۆ تۆ، چونکە هێزی من لە لاوازیدا تەواو دەبێت» (٢ کۆرنسۆس ١٢:٩)، نەبوونی مەرجەکانی گیدۆن وای لێکرد کە بە تەواوی گونجاو بێت وەک دەستکێشێک بۆ دەستی خودای گشتگیر: «من لەگەڵ تۆ دەبم،» ئەو دەڵێت، «و تۆ هەموو میانییەکان پێکەوە لێدەدەیت» (٦:١٦).
گیدۆن داوای نیشانەیەکی کرد بە هێنانی قوربانییەک بۆ یەهووە، کە بە میهرەبانی قبوڵی کرد، و ئاگری لە قوربانگای بەردینەوە هێنا بۆ سووتاندنی قوربانییەکە. ئینجا ئەو دیارنەما، و گیدۆن بۆ یەکەمجار تێگەیشت کە لەگەڵ «خوداوەندی باڵادەست» قسەی کردووە (٦:٢٢). مرۆڤە فانییەکان نەدەبوو لەو جۆرە ڕووبەڕووبوونەوانە ڕزگاریان بێت، بەڵام یەهووە دڵنیایی دایەوە. مرۆڤەکان زۆر بە ئاسانی خودا بە شتێکی ئاسایی دەزانن و ڕووبەڕووبوونەوەکانیان لەگەڵیدا زۆر بە سادەیی مامەڵە دەکەن. کاتێک بەڕاستی خودایە، پەیوەندییەکە ناتوانرێت بە سووکی وەربگیرێت، و گیدۆن هەستی بە قورسایی تەواوی ئەو سەرسوڕهێنەرە کرد کە شایەتی بوو.
ئەمە تاقیکردنەوەیەکە
ئامادەیی گیدۆن بۆ یەهووە پرسیار نەبوو؛ لاوازی کەسی و نەبوونی مەرجەکانی مرۆڤانە ناسراو بوون. ئەو گومانی جددی لە خۆی هەبوو، بەڵام وادیار بوو کە حەزی دەکرد قایل بکرێت و بەڕاستی ئەو خودایە ببینێت کە زۆری لەبارەیەوە بیستبوو خۆی بسەلمێنێت. خودا بە میهرەبانی چەندین بەڵگەی پێشکەش کرد کە بۆ گەشەپێدان و پتەوکردنی باوەڕی گیدۆن داڕێژرابوون.
یەکەم ڕووداو پێویستی بەوە بوو کە باوەڕی کار بکات: قوربانگای بتپەرستی باڵی باوکی و ستوونی ئەشێرای بڕوخێنێت، قوربانگایەکی گونجاو بۆ یەهووە دروست بکات و گای هەڵبژاردەی باوکی لەسەری قوربانی بکات. گیدۆن ئازایەتی ئەوەی نەبوو کە لە ڕۆژدا بیکات، بەڵام لە شەودا کردی. خەڵکی شارەکە لە تووڕەییدا بەهۆی پیسکردنی پەرستگاکەیانەوە، بڕیاری مردنیان بۆ تاوانبارەکە دەرکرد. لێکۆڵینەوە زۆری نەخایاند گەیاندیانە گیدۆن. بەڵام یەهووە سوپرایزێکی نایابی ڕێکخست بۆ پاداشتکردن و بەهێزکردنی باوەڕی خزمەتکارەکەی: باوکی گیدۆن، یۆئاش، خاوەنی پەرستگاکە و گای قوربانیکراو، بڕیاری دا دژایەتی خەڵکەکە بکات و ڕێز لە ئازایەتی کوڕەکەی بگرێت. با بەعل، خوداوەندی بتپەرست خۆی، ئەگەر هەر خودایەک بێت، تاوانبارەکە دادگایی بکات. لەم پرۆسەیەدا، گیدۆن نازناوێکی وەرگرت کە پێوەی نووسا – یەرووبەعل، بە واتای «با بەعل شەڕ بکات» – و ناسنامەیەکی هەمیشەی وەک ئەو پیاوەی کە جورئەتی کرد دژایەتی بەعل و پەرستنی بەعل لە ئیسرائیلدا بکات.
ڕەنگە ئەم سووکایەتییە بە خوداوەندەکەیان بەعل، دوا هەنگاو بووبێت بۆ وروژاندنی میانییەکان بۆ چڕکردنەوەی گرتنیان بەسەر ئیسرائیلییەکاندا. بارودۆخە سەختەکان زۆرجار خراپتر دەبن کاتێک باوەڕ هەڵدەستێت و خودا دۆزی گەلەکەی دەگرێتە ئەستۆ.
ڕۆحی خودا هاتە سەر گیدۆن؛ یەهووە، خۆی، خزمەتکارە ترسنۆکەکەی هاندا بۆ بانگەوازکردن بۆ چەک هەڵگرتن. وەڵامەکە زۆر گەورە بوو، بەڵام باوەڕی پاڵەوانەکەمان ئەوەندە پێگەیشتبوو کە دەستی بە خۆباوەڕی یان متمانە بە سوپایەکی گەورە نەکرد.
باوەڕەکەشی لەبەردەم هەڕەشە گەورەبووەکەدا نەڕووخا. تەنها گەیشتە سەرچاوەکەی بۆ بەهێزکردنی زیاتر. «تاقیکردنەوەکانی خوری» گیدۆن پرسیارکردنی بێ باوەڕی لە خودا نەبوون، بەڵکو باوەڕێکی گەشەسەندوو بوو کە داوای لە خودا دەکرد هەر گومانێکی ماوە بڕەوێنێتەوە. و خودای ئارامگری گیدۆن بە نەرمی قبوڵی کرد بۆ دڵنیایی دانەوەی گوێڕایەڵییە ئارەزوومەند-بەڵام-دوودڵەکەی خزمەتکارەکەی.
یەکێک لە لێکدانەوەکان ئاماژە بەوە دەکات کە سوپای گیدۆن کارێکی گشتی بوو و نەکرا بێ ئاگاداری میانییەکان و هاوپەیمانەکانی بێت. بەڵام، ئەوان هەرگیز هێزێکی ئەوەندە بچووک بە هەڕەشەیەکی جددی دانانێن.
زۆر زۆر شوێن بۆ خۆباوەڕی
باوەڕی بەهێز بوو، گیدۆن ئێستا ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەکی تر بووەوە: ئەو سوپایە کەم بکەرەوە! متمانەی گیدۆن بە خوداکەی بە ئاشکرا بەسەر زۆربەی سوپاکەیدا بڵاونەبووبووەوە. دوای ئەوەی لە سەرەتادا وەڵامی پەلەپەلێکی خۆشی دابووەوە، بیست و دوو هەزار لە سی و دوو هەزار سەربازەکەی، کاتێک بژاردەیان پێدرا، لە ترسی ڕووت گەڕانەوە ماڵەوە. ئێستا چی؟
خودا بە واتایەکی تر دەڵێت، «هێشتا زۆرن. ئەم سەرکەوتنە دەبێت هی من بێت؛ من لەگەڵ پیاواندا هاوبەشی ناکەم.» بۆیە خودا بردیانی بۆ خواردنەوە، و ئاماژەی بەوەدا کە ئەو ئەوانەی دەوێت کە «ئاوەکە بە زمانەکانیان وەک سەگ دەلێسنەوە» بەڵام نەک ئەوانەی کە «چۆک دادەدەن بۆ خواردنەوە» (٧:٥). ڕەنگە هەڕەمەکی بووبێت، تەنها بۆ ئەوەی بە گیدۆن نیشان بدات کامانە هەڵبژێردراون. ڕەنگە ئەوانەی چۆکیان دادەنا کەمتر ئاگاداری دوژمن بووبن وەک ئەوانەی کە بە یەک دەست ئاویان دەبردە دەمیان و چاوەکانیان تیژ دەهێشتەوە، و چەکێکیان بە دەستەکەی ترەوە ئامادە دەگرت. هەر هۆکارێک بێت، گیدۆن تەنها ٣٠٠ پیاوی مابووەوە، کەمتر لە ١%ی سوپا ڕەسەنەکەی!
وادیارە هیچ ئاماژەیەک بە بێ هیوا بوون یان ناڕەزایەتی لەلایەن گیدۆنەوە نییە لەم کەمکردنەوە توندەدا. باوەڕی گەشەی دەکرد. بە دەستپێکردن بەم ٣٠٠ پیاوە، خودا میانییەکانی تێکشکاند: لە شەڕی دواتردا، ٤٠٠ هێندەی ژمارەیان، ١٢٠,٠٠٠ کەس لەناوچوون (٨:١٠)؛ و لە ڕاونانی کۆتاییدا، ١٥,٠٠٠ی ماوە، ٥٠ هێندەی تری ٣٠٠، کەوتن. هەموو ئەمە بە ئاشکرا بەبێ زیان بۆ سوپای گیدۆن. بە ئاشکرا، خودا ئەگەرەکان ناژمێرێت؛ ئەو تەنها هەموو نەیارەکان تێکدەشکێنێت و ژمارەیان زۆرتر دەکات. لەلای ئەو شەڕ بکە و ناتوانیت بدۆڕێیت.
بەڵام ئێمە پێش چیرۆکەکە دەکەوین. خودا یەک پاڵپشتی تری بۆ باوەڕی گیدۆن هەبوو. ئەو گیدۆن و خزمەتکارەکەی ناردە ناو چادرگاکە کە دوژمن زەوییەکەی داپۆشیبوو وەک «مێشولە»، و وشترەکانیان ئەوەندە زۆر بوون وەک «لمی کەنار دەریا» (٧:٩-١٢). خودا فەرمووی، «ئەگەر دەترسیت، بڕۆ خوارەوە بۆ چادرگاکە... و گوێ لەوە بگرە کە چی دەڵێن.» (ڕەنگە سەبارەت بە ئاسایشی میانییەکان پرسیارمان هەبێت، بەڵام دەزانین خودا دەتوانێت باشترین ئاسایش بۆ گەلەکەی تێپەڕێنێت.) گیدۆن ڕۆیشت و گوێی لە سەربازێکی میانی گرت کە خەونەکەی دەگێڕایەوە: نانێکی جۆ کەوتە ناو چادرگاکە و خێمەکەی ڕووخاند. هاوڕێی پیاوەکە خەونەکەی لێکدایەوە: «ئەمە ناتوانێت هیچ شتێکی تر بێت جگە لە شمشێری گیدۆن... خودا میانییەکان و هەموو چادرگاکەی خستووەتە دەستی» (٧:١٣-١٤). خودا بە دەمی خودی دوژمن بەڵێنی سەرکەوتنێکی گەورەی بە گیدۆن دا! بە بیستنی ئەوە، گیدۆن «خودای پەرست» (٧:١٥) – مەبەستێکی سەرەکی خودا لە هەموو ئەوەی کە لەگەڵماندا دەیکات. گیدۆن ئێستا ئامادە بوو.
ئەمە ستراتیژی سەربازییە؟
هەموو ئەمە دەگاتە سەر گێڕانەوەی ئەوەی کە ڕەنگە نائاساییترین شەڕی مێژوو بێت. بە فەرمانی خودا، گیدۆن پیاوەکانی بە ٣٠٠ کەڕەنا و ٣٠٠ مەشخەڵی داگیرساو کە لەناو ٣٠٠ گۆزەی گڵدا شاردرابوونەوە «چەکدار» کرد. ئەوەی کە گیدۆن توانیبووی بچێتە ناو چادرگای دوژمنەوە بۆ گوێگرتن لە گفتوگۆیەک لەناو خێمەیەکدا، ڕەنگە بۆ بەهێزکردنی باوەڕی بووبێت بۆ ئەوەی سوپاکەی کە ٣٠٠ پیاو بوون، چادرگاکە گەمارۆ بدەن «لە سەرەتای پاسەوانی ناوەڕاستدا، هەر دوای ئەوەی پاسەوانیان گۆڕیبوو» (٧:١٩). ئایا هاوارێکی دڵنیاکەرەوەی «کاتژمێر دە، و هەموو شتێک باشە!» تەنها لەناو چادرگاکەدا دەنگی دابووەوە؟
لە تاریکیدا پیاوانی گیدۆن شوێنی خۆیان گرت لە سێ گرووپی ١٠٠ کەسی لە دەوری چادرگاکە. لە کاتی ئاماژەی هاواری «شمشێرێک بۆ یەهووە و بۆ گیدۆن!» پیاوەکان کەڕەنایان لێدا و گۆزەکانیان شکاند، شەویان بە تەقینەوەی دەنگ و بڵێسەی ڕووناکی شکان. شۆکەکە بە تەواوی دوژمنی تێکەڵ کرد. بە بیرکردنەوە لەوەی کە لەلایەن سوپایەکی زۆر گەورەوە گەمارۆ دراون، و بەهۆی ڕووناکی و دەنگی کەڕەناکانەوە تێکەڵ بوون، شمشێرەکانیان گرت، و دەستیان کرد بە کوشتنی یەکتر. ئینجا هەڵهاتن، و گیدۆن بەدوایاندا کەوت تا بە تەواوی تێکی شکاندن.
وردەکارییەکانی تر، و شکستی دواتری گیدۆن پێویست ناکات لێرەدا باس بکرێت. خودا بە دڵنیاییەوە خەمبار دەبێت کاتێک گەلەکەی، کە باوەڕیان ڕێزی لێدەگرێت و ئەو بە هێزەوە بەکاریان دەهێنێت، شکست دەهێنن. بەڵام ئەو بە میهرەبانی ڕێز لە دڵسۆزییان دەگرێت و ستایشی سەرکەوتنەکانیان دەکات، وەک لەلایەن زۆرێکەوە شایەتی دراوە – وەک ئیبراهیم، موسا، داود، و زۆرێکی تر، لەوانەش گیدۆن.
گەنجینە لە گۆزەی گڵدا
هەندێک جار سەرسام دەبم ئایا پۆڵس سەرکەوتنی گیدۆنی لەبەرچاو گرتبوو، وەک جۆرێک لە نموونەی سەرکەوتنی بەردەواممان لە هێزی عیسادا، کاتێک ئەم وشانەی نووسی: «ئەم گەنجینەیەمان لە گۆزەی گڵدا هەیە بۆ ئەوەی نیشان بدەین کە ئەم هێزە بێ وێنەیە لە خوداوەیە نەک لە ئێمە. ئێمە لە هەموو لایەکەوە فشارمان لەسەرە، بەڵام نەشکێندراوین؛ سەرلێشێواوین، بەڵام بێ هیوا نین؛ چەوسێندراوین، بەڵام وازلێهێنراو نین؛ لێدراوین، بەڵام لەناو نەچووین. ئێمە هەمیشە مردنی عیسا لە جەستەماندا هەڵدەگرین، بۆ ئەوەی ژیانی عیساش لە جەستەماندا ئاشکرا بێت» (٢ کۆرنسۆس ٤:٧-١٠).
