بەڵێنی خێزانەکان
لە سەرەتای دروستبوونەوە ڕوون بوو کە خودا هەمیشە ویستوویەتی خەڵک لە خێزاندا بژین. تەنانەت کاتێک ئادەم و حەوا تاکە کەس بوون لەسەر زەوی، پلانێک هەبوو بۆ باوکان و دایکان بۆ ئەوەی منداڵان ڕێنمایی بکەن بۆ گەورەبوونی پێگەیشتوو (پەیدابوون 1:28). خودا ویستی ئادەم و حەوا ببنە دایک و باوکی بەرهەمدار – بابەتێک کە دواتر بۆ خێزانی نوح دووبارە کرایەوە دوای سزای لافاوەکە (9:1). لە ڕاستیدا، دوای ئەوەی مردن لە ڕێگەی گوناهی ئادەم و حەواوە هاتە ناو جیهانەوە، خودا فەرمووی کە ئەو نەک تەنها ئازاری منداڵبوون زیاد دەکات بەڵکو فرێکوێنسی دووگیانیش زیاد دەکات (3:16، هەرچەندە هەموو وەرگێڕانەکان ئەو دەربڕینە وردە ناگەیەنن). ئەمە بەڕاستی کارێکی بەزەیی خودا بوو، چونکە وا دەکات ژن ئاسانتر دووگیان بێت و نەوەی داهاتوو لە منداڵ بهێنێتە دنیاوە، بەمەش ڕاستیی نوێی مردن چارەسەر دەکات.
جگە لەوەش، خودا فەرمووی کە شەیتان لەلایەن ڕزگارکەرێکەوە کە لە ژنێکەوە لەدایک دەبێت، دەشکێت. بە واتایەکی تر، هەر لەدایکبوونێک وەک دەربڕینێکی بچووکی سەرکەوتن بوو و هێشتاش وایە، دەرفەتێک بۆ ژنێک بۆ بەشداریکردن لە ڕاگەیاندنی هاتنی بەڵێندراوی سەرکەوتووی خودا.
لەگەڵ ئەو بەڵێنەدا، خودا بە گەلی ئیسرائیلی فەرموو کە دڵسۆزییان دەبێتە هۆی ئەوەی کە «کەس لە زەوییەکەتاندا تووشی لەبارچوون یان نەزۆکی نابێت» (دەرچوون 23:26). ئەمە لە دێوتێرۆنۆمی 7 پشتڕاست کرایەوە: «چونکە گوێ لەم حوکمانە دەگرن ... هیچ نێر یان مێیەکی نەزۆک لەنێوتاندا نابێت» (ئایەتەکانی 12،14). زەبورەکان زیاتر ستایشی خێزانەکانیان دەکرد: «منداڵان میراتێکن لەلایەن یەزدانەوە، بەرهەمی سکی پاداشتێکە ... خۆشحاڵە ئەو پیاوەی کە تیرەکانی پڕن لێیان ... ژنەکەت وەک مێوێکی بەرهەمدار دەبێت» (زەبور 127:3،5، 128:3).
ئازاری بێ منداڵان
بە لەبەرچاوگرتنی ئەو جۆرە بەرەکەت و بەڵێنانە، ژنێکی خوداپەرست چی بیر دەکردەوە ئەگەر منداڵی نەبووایە؟ ئایا خودا لە باخچەی عەدەن ئەگەری دووگیانی بۆ ژنان زیاد کردبوو – بەڵام بۆ ئەو نا؟ ئایا خودا سزای دەدا لەسەر گوناهێکی نەزانراو؟ ئایا هیچ میراتێک لەلایەن یەزدانەوە بۆ ئەو نەدەبوو؟ ئایا مێردەکەی لێی ناڕازی دەبوو چونکە تەنانەت یەک منداڵیشی بۆ تیرەکانی نەهێنابوو؟
ژنێکی مەسیحی ساڵانی بێ منداڵی خۆی وەک هەستێکی چین چین لە تەنیایی وەسف کرد – «سێگۆشەیەکی بایۆلۆژی، ڕۆحی، جەستەیی لە ئارەزوو.» یەکێکی تر وتی وەک «ڕۆڵەرکۆستەرێکی سۆزداری» بوو کە لەنێوان قبوڵکردن و خەباتدا دەگۆڕا – بە تایبەتی قورس بوو، وتی، بەهۆی ئەو ئارەزووە بەهێزەی خودا پێی دابوو بۆ پەروەردەکردنی منداڵان. هەستی بەتاڵی قووڵتر دەبووەوە لە بۆنەکانی وەک ڕۆژی دایک، ئاهەنگی منداڵبوون و بۆنەکانی تری خێزان کاتێک ئەو و مێردەکەی تەنها بینەر بوون و هەمیشە بەشدار نەبوون.
لەو لێدوانانەدا دەتوانین ئازارەکانی هەندێک ژنی بێ منداڵ لە کتێبی پیرۆزدا ببیستین. لە ڕۆژانی باوکاندا، کاتێک لیا، خوشکی ڕاحێل، بە ئاسانی منداڵی دەبوو، ڕاحێل حەسودی پێ دەبرد و داوای لە مێردەکەی کرد، «منداڵم بدەرێ، ئەگەر نا دەمرم!» (پەیدابوون 30:1). وەک سارای پێش خۆی، ئەو پێی باشتر بوو کە مێردەکەی لە ڕێگەی یەکێک لە خزمەتکارەکانەوە منداڵی ببێت نەک لە ماڵێکی بێ منداڵدا بمێنێتەوە. دواتر، لە ڕۆژانی دادوەرەکاندا، حەننا بە ئەنقەست لەلایەن ژنی دووەمی مێردەکەی، پەننا، ژنێکی بێ بەزەیی و بێ ویژدان کە خۆشەویستی و منداڵبوونی وەک پێشبڕکێیەک لەنێوان ڕکابەرەکاندا دەبینی، وروژێنرا.2 حەننا بە ئاشکرا دەگریا بەهۆی ناخۆشی، خەم و تاڵی ڕۆحییەوە، کە بێ گومان بەهۆی هەوڵە نالەبارەکانی مێردەکەیەوە بۆ دڵدانەوەی زیاتر دەبوو (1 ساموێل 1:1-10).
پاشان، لە ڕۆژانی سەرەتای سەردەمی پەیمانی نوێدا، کاتێک ئەلیزابێتی بەساڵاچوو لە کۆتاییدا دووگیان بوو، وتی کە یەزدان لە کۆتاییدا کاری کردووە بۆ ئەوەی «شەرمەزارییەکەم لەنێو خەڵکدا لابات» (لۆقا 1:25). هەرچەندە ئەو و مێردەکەی هەردووکیان ڕاستودروست بوون، بە بێ کەم و کوڕی لە ترسی یەزداندا دەڕۆیشتن (ئایەتی 6)، تەنها دەتوانین بیری لێ بکەینەوە کە دراوسێکانی چییان لەبارەی شکستێکی ڕۆحی شاراوەوە گریمانە کردبێت کە بووبووە هۆی ئەوەی ئەو بۆ دەیان ساڵ بێ منداڵ بێت. لە ڕاستیدا، ئەو جۆرە ناڕەزاییە کۆمەڵایەتییە بەرامبەر بە ژنانی بێ منداڵ ماوەیەکی زۆر بوو عادەتی خراپەکاران بوو (ئەیوب 24:21).
دەبێت زۆر بە نەرمی قسە لەسەر ئەم جۆرە ئازارە بکرێت. زۆر ئاسانە شتێک بڵێیت کە لە باشترین حاڵەتدا بێ سوودە یان، لە خراپترین حاڵەتدا، بێ بەزەیی یان بە سادەیی هەڵەیە. ئەگەر دڵنیا نەبووین چی بە خوشکێک لە یەزداندا بڵێین کە خەمبارە چونکە بێ منداڵە، زۆر باشترە هیچ نەڵێین وەک لەوەی شتێکی هەڵە بڵێین! هاوبەشیکردن لە خەمەکەیدا، هەڵگرتنی بارەکانی لەگەڵیدا، گریان لەگەڵ ئەو ژنەی کە دەگریێت – ئەمانە هەمیشە وەڵامی گونجاون. خودا کە دڵدانەوەی خەمباران دەکات، زۆرجار بە سادەیی هاوڕێیەک دەنێرێت بۆ ئەوەی لەگەڵمان بێت (2 کۆرنسۆس 7:6). ڕەنگە من یان تۆ دەبێت ئەو هاوڕێیە بین.
کەچی دڵدانەوە و یارمەتی زۆرجار لە ڕێگەی وشەکانیشەوە دێت (1 تەسەلۆنیکی 4:18). کتێبی پیرۆز لە هەموو کاروباری ژیان و خوداپەرستیدا ڕێنماییمان دەکات، بۆیە دەتوانین چاوەڕێی ڕێنمایی لەم بوارەشدا بکەین.
ئامادەبوونی خودا
هەمیشە دەتوانین بە دڵنیاییەوە دەست پێ بکەین کە خودا ئامادەیە. ئەو نزیکە لە دڵشکاوەکان؛ ئەو نزیک دەبێتەوە لەوانەی کە بە ڕاستی بانگی دەکەن؛ ئەو یارمەتی دەدات لە کاتی پێویستیدا (زەبور 34:18، 145:18؛ عیبرانییەکان 4:16). ئەو دەزانێت کە ژنان هەستێکی ناوازەیان هەیە کاتێک باس لە منداڵ دەکرێت. خودا زانی کە شمشێرێک ڕۆحی مریەمی دایکی عیسا دەبڕێت کاتێک ئازارەکانی ئەوی دەبینی (لۆقا 2:35)، و خودا ئازارەکانیش دەزانێت کە ڕەنگە دڵی بێ منداڵان ببڕێت.
هەروەها دەتوانین دەسەڵاتی سەروەری خودا لە موعجیزەی لەدایکبوون و ژیاندا ڕابگەیەنین. لە ساتەوەختی دووگیانی و تەنانەت پێش ئەوەش، خودا بە شێوەیەکی نزیک لەگەڵ گەشەکردنی هەر منداڵێکدا بەشدارە (زەبور 71:6، 139:13؛ یەرمیا 1:5). کتێبی پیرۆز تۆماری کردووە کە ئەو بوو کە منداڵدانی کردەوە و «دووگیانی پێ بەخشی» بۆ ئەوەی دووگیانی ڕووبدات (ڕوت 4:13؛ بڕوانە پەیدابوون 29:31، 30:22). لە میتافۆرێکی عیبری ناوازە و جواندا، ئەو «سەردانی» سارا و حەننای کرد بۆ ئەوەی دووگیان ببن (21:1؛ 1 ساموێل 2:21).
کەچی لە کاتەکانی تردا خودا منداڵدانی داخست. هەندێک جار نەبوونی دووگیانی یان لەبارچوونی منداڵ کارێکی سزای خودا بوو (ئەیوب 15:34؛ هۆشەع 9:11-14)، بەڵام لە چەند حاڵەتێکی تردا هیچ پەیوەندییەکی بە پاکی کەسی ژنەکەوە نەبوو (پەیدابوون 16:2، 20:18؛ 1 ساموێل 1:5). کەواتە، پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی کە خودا سەروەرە، چی تر دەتوانرێت بوترێت بۆ هاندان و ڕێنماییکردنی ژنێک کە منداڵی دەوێت؟
کێشەی گریمانەکان
دەبێت ئەوەش زیاد بکەین کە جیهان شوێنێکی کەوتووە، و هەندێک جار جەستەی مرۆڤ بە سادەیی بەپێی یاسا ئاساییەکان کار ناکات. هەرچەندە خودا بە دڵنیاییەوە بەهێزە بۆ ئەوەی دووگیانی و لەدایکبوون بێنێتە دی، دەبێت لە گریمانەکانماندا وریابین ئەگەر ئەو لە حاڵەتە دیاریکراوەکاندا وای نەکرد. کاری ئێمە نییە بە ژنێکی بێ منداڵ بڵێین کە یەزدان منداڵدانی داخستووە، وەک چۆن نابێت بە ژنێکی تووشبوو بە شەکرە بڵێین کە یەزدان پەنکریاسی داخستووە.
ئەمە دەمانباتە سەر لێدوانێکی گرنگ: هەرگیز کاری ئێمە نییە لە کەسێک بپرسین، «کەی لە کۆتاییدا منداڵت دەبێت؟» یان بڵێین، «منداڵەکەت زۆر گەورە دەبێت ... کاتی ئەوەیە یەکێکی ترت ببێت!» ژنێک کە یەک منداڵی هەبوو، بیری دێتەوە کە زۆر کەس پرسیاریان دەکرد کەی منداڵی دووەم دێت. ئەوەی پرسیارکەرەکان نەیاندەزانی ئەوە بوو کە ئەو ژن و مێردە پێشتر دوو لەبارچوونیان هەبوو. قسە سادە بەڵام بێباکەکانمان دەتوانن دەست لە گەورەترین خەمی کەسێک بدەن. منداڵبوون کاری خودایە. دەبێت ئێمە ئاگامان لە کاری خۆمان بێت.
هەندێک کەس دەپرسن ئایا ژن و مێردێک کە منداڵیان دەوێت دەبێت داوای یارمەتی پزیشکی بکەن. ئەمە لەنێوان ژن و مێردەکە و یەزداندایە، بەڵام بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەڵە نییە کە ئەمە لە هەمان پۆلدا وەک نیگەرانییە پزیشکییەکانی تر ببینرێت. پزیشکانی مەسیحی لە هەر لقێکی پزیشکیدا ڕازی دەبن کە دەستێوەردانەکانیان هەمیشە پشت بە توانای خودا دەبەستێت بۆ بەخشینی تەندروستی یان چاکبوونەوە. لە بواری منداڵبووندا، هەڵسەنگاندنێکی پزیشکی دەتوانێت ڕێگرییە دیاریکراوەکانی دووگیانی دەستنیشان بکات و چارەسەریان بکات (کە، بەپێی پزیشکی، بە نزیکەیی بە یەکسانی لەنێوان ژنان و مێرداندا دابەش بوون3). دووبارە، ئەمە بابەتێکە کە باشتر وایە بۆ ویژدانی ژن و مێردەکە بەجێ بهێڵرێت کاتێک داوای دانایی لە یەزدان دەکەن.4
پراکتیکی باوەڕ
ژنێکی مەسیحی وتی هەوڵدان بۆ منداڵبوون وەک ڕاکردنی ماراسۆنێک بوو کە تێیدا ڕوون نەبوو هێڵی کۆتایی تەنها لە نزیکەوە بوو یان پێشبڕکێکە خۆی کۆتاییەکی ڕاستەقینەی نەبوو. «باوەڕ دەتوانێت قورس بێت کاتێک دەزانیت ڕەنگە داوات لێ بکرێت بۆ هەموو ژیانت هەڵی بگریت،» ئەو زیادەی کرد. کەچی ئەو ئەوەشی بیرهاتەوە کە «ئامادەبوونی [خودا] بە شێوەیەکی زۆر ناوازە لەو وەرزی چاوەڕوانیدا هەستی پێ دەکرا.»
ئەمە بۆ هەموومان فێرکەرە. نێردراو یۆحەننا هیوای خواست کە تەندروستی جەستەیی هاوڕێکەی گایۆس بەقەد تەندروستی ڕۆحییەکەی بەهێز بێت (3 یۆحەننا 1-2). بە واتایەکی تر، تێکچوونێک لە جەستەماندا پێویست ناکات تەندروستی ڕۆحمان تێک بدات. شتێکی زۆر کەسی هەیە لەبارەی ئارەزووی بوون بە دایک، بەڵام ئەوانی تر ئارەزوو دەکەن کورسییەکانیان بەجێ بهێڵن یان لە نەخۆشی دڵ یان بارودۆخێکی درێژخایەنی تر ڕزگاریان بێت. لە هەر سەختییەکی درێژخایەندا، دەتوانین بڕیار بدەین کە سەقامگیری ڕۆحیمان بپارێزین بە خستنە سەر شانی خودا کە ئاگای لێمانە.
هەندێک ژن ڕەنگە هەست بکەن وەک ئەوەی خودا تاقییان دەکاتەوە لە کاتێکدا بەدوای کۆمەڵێک باوەڕی کاریگەر، گوێڕایەڵی و جۆری دروستی وشەکاندا دەگەڕێن کە لە نوێژدا دەردەبڕدرێن. ڕاستە کە خودا زۆرجار چاوەڕێ دەکات تا دڵمان بە تەواوی پشت بە ئەو دەبەستێت، و پاشان ئەو کار دەکات. بەڵام ئەوەش ڕاستە کە خودا هەندێک جار بارودۆخەکانمان بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی بە تەواوی پشت بە ئەو ببەستین. کاتێک خودا «دڕکێک لە گۆشتدا» بۆ پۆڵس نارد – بارودۆخێکی نەزانراو کە بووە هۆی ناخۆشی جەستەیی و ڕۆحی – بەهۆی گوناهێکی دیاریکراو لە ژیانی پۆڵسدا نەبوو. بەڵکو، خودا ئەگەری گوناهکردنی پۆڵسی لە ڕێگەی لوتبەرزییەوە کەم دەکردەوە (2 کۆرنسۆس 12:7). ئەمە بەو مانایە نییە کە خودا منداڵان نادات بۆ ئەوەی ژنێک لە گوناهکردن بپارێزێت. بەڵام هەمیشە هەر باوەڕدارێک بەهێز دەکات ئەگەر، لەبری ئەوەی سەرنج بخەینە سەر بارودۆخەکان، سەرنج بخەینە سەر پەیوەندیمان لەگەڵ یەزدان و متمانەمان بە ئەو.
پاشان، کاتێک متمانەمان بە یەزدان گەشە دەکات، دەتوانین بەرگەی ماوەکانی چاوەڕوانی بگرین. نموونەی ئیبراهیم و سارا لێرەدا یارمەتیدەرە. دوای بەڵێنی خودا بۆ پێدانی خێزانێک بەوان، هەردووکیان بە شێوەی جیاواز لە ماوەی ساڵاندا بێ تاقەتی و گومانیان دەربڕی. لە کۆتاییدا، کاتێک سارا 90 ساڵ بوو، ئیبراهیم 100 ساڵ بوو، و تاکە سەرچاوەی ماوەیان بەڵێنی خودا بوو، ئیسحاق لەدایک بوو. چاوەڕوانییەکەیان دەیان ساڵی خایاند بەڵام بوو بە نموونەی باوەڕ بۆ سەدان ساڵ (ڕۆما 4:19، 9:9؛ عیبرانییەکان 11:11).
چیرۆکی حەننا هاندانی هاوشێوە دەدات کاتێک ستایشی یەزدانی کرد بۆ چاکەی ئەو لە پێدانی کوڕێک بە ئەو. نەوەکان دواتر، وادیارە ئاوازدانەری زەبور 113 بە باوەڕی ئەو دڵخۆش بوو، بە شێوەیەکی بنەڕەتی وشەکانی ئەوی گێڕایەوە و زیادەی کرد کە خودا «ژنە نەزۆکەکە ماڵێکی پێ دەبەخشێت» (ئایەتی 9؛ بڕوانە ئایەتەکانی 7-9؛ 1 ساموێل 2:8). بڕوانە چەند بە جوانی کاتی خودا و باوەڕی حەننا بە درێژایی ساڵان گەورە دەکرێن!
ڕەنگە شانازی بکەین ئەگەر خودا بڵێت کە پلانی داناوە ئێمە وەک وانەیەکی نموونەیی بەکار بهێنێت. بەڵام چی ئەگەر بزانین کە ئەمە پێویستی بە ساڵانێکی درێژ لە خۆڕاگری دەبێت لەگەڵ سووڕێکی دووبارەبووەوەی هیوا و نائومێدی؟ خودا زۆرجار بەم شێوەیە کار دەکات. مریەم و مارتا بەرگەی مردنی براکەیان گرت، کەچی خودا بە شێوەیەکی ناوازە لە ڕێگەی ئەوەوە شکۆدار کرا (یۆحەننا 11:4،40). ئانا تەنها بۆ حەوت ساڵ هاوسەرگیری کردبوو، بەڵام لە بێوەژنییەکەی کە ڕەنگە 60 ساڵ یان زیاتر بووبێت، خزمەتە دڵسۆزانەکەی درەوشایەوە (لۆقا 2:36-37).
ژنێک ئەم خاڵەی بە وشەی هاوشێوە باس کرد. ئەو و مێردەکەی بە خۆشییەوە چاوەڕێی منداڵێکیان دەکرد دوای ساڵانێک لە چاوەڕوانی – بەڵام خۆشییەکەیان جێگەی گرتەوە بە ئازارێکی جەستەیی و سۆزداری زۆر سەخت بەهۆی لەبارچوونێکەوە. هێشتا دووگیانییەکی تری بۆ نەبووە، و ئەو هەندێک جار لە خودا دەپرسێت بۆچی ڕێگەی پێدا دووگیان بێت ئەگەر منداڵەکە لەدایک نەدەبوو. کەچی ئەو ئەوەشی نووسی، «بیر لە شتە باشەکان دەکەمەوە کە لێیەوە هاتن ... من بە تاقیکردنەوەیەکدا تێپەڕیم، و یارمەتیم دا کەمێک بە توندی زیاتر بە باوەڕەکەمەوە بگرم.» زیاتر، زۆر ژنی تر لەو کاتەوە لەگەڵی قسەیان کردووە دەربارەی خەمەکانی خۆیان. ئەو دەتوانێت ڕابگەیەنێت کە یەزدان «ئەو تاشەبەردەیە کە پێوەی دەگرم، و ئەو هیوای منە.»
ئەوانی تر کە بۆ ئەم وتارە چاوپێکەوتنیان لەگەڵ کرا، هەموویان ڕازی بوون کە باوەڕیان بە خودا لە کاتی خەمەکانیاندا قووڵتر بووەوە. ژنێک وتی، «ئەمە بووە هۆی ئەوەی من و مێردەکەم لە باوەڕماندا گەشە بکەین و نزیک بینەوە لە ئەو. هەروەها ڕێگەی پێداوین یارمەتی ئەوانی تر بدەین کە لەگەڵ بارودۆخی هاوشێوەدا خەبات دەکەن» (بڕوانە 2 کۆرنسۆس 1:3-5).
کەواتە، لەگەڵ دەسەڵاتی سەروەری خودادا، دەتوانین متمانە بە دڵی خۆشەویستی ئەویش بکەین. ئەو هەمیشە پلانێکی هەیە. پێغەمبەر ئیشایا جارێک سەرنجی خستە سەر خێزانی خۆی، و دواتر ڕۆحی پیرۆز ئەو وشانەی گۆڕی بۆ پەیامێکی پێغەمبەرایەتی دەربارەی یەزدان عیسا، کە گەلە ڕزگارکراوەکەی خۆی ناونا «منداڵانێک کە یەزدان پێی بەخشیوم» (ئیشایا 8:18؛ بڕوانە عیبرانییەکان 2:13). لە ڕوانگەی مرۆڤەوە، بێ گومان، یەزدان هەرگیز هاوسەرگیری نەکرد و منداڵی نەبوو. لە ڕاستیدا، بە پێغەمبەرایەتی دەخوێنینەوە دەربارەی خەمەکەی کاتێک لە ناوەڕاستی ساڵانی ژیانیدا بڕایەوە (زەبور 102:24). کەچی ئێستا، دوای کاتی خەمەکەی، نەوە ڕۆحییەکانی زۆرن!
بە هەمان شێوە، هیوای دواخراو پێویست ناکات پێناسەی ئەوە بکات کە ئێمە کێین. خودا دەتوانێت شتێکی گەورە لە ڕێگەی ئێمەوە ئەنجام بدات، هەرچەندە ڕێگاکەی ئەو بۆ ئێمە ڕەنگە جیاواز بێت لەوەی کە چاوەڕێمان دەکرد. هەمیشە دەتوانین دڵنیا بین، تەنانەت لە نائومێدییەکانماندا، کە ئێمە بەهایەکی گەورەمان هەیە بۆ ئەو، و ئەو پێشتر کارە باشەکانی ئامادە کردووە کە مەبەستیەتی ئێمە ئەنجامی بدەین (ئەفەسۆس 2:10).
