سەربەخۆیی لە خودا
لە یەکەم دوانزە بەشی کتێبی پیرۆزدا سێ ڕووداو دەخوێنینەوە کە هەڵوێستی نەوەکانی ئەو ڕۆژگارەیان بەرامبەر بە خودا نیشان دەدا. یەکەم، ئادەم و حەوا گومانیان لە خودا هەبوو و خۆیان دایە دەست پرسیارەکەی شەیتان، «ئایا خودا بەڕاستی وای فەرمووە؟» (پیدایشی 3:1 NKJV). پاشان نەوەی پێش لافاوەکەمان هەیە، کە دڵیان لەسەر خراپە بوو و لە ئەنجامدا زەوی پڕ بوو لە توندوتیژی. دوای لافاوەکە ئەوانە دەبینین کە دەستیان کرد بە دروستکردنی بابل و تاوەرەکەی، بەبێ ئەوەی دان بە بوونی خودادا بنێن. پاشەکشەی ڕۆحیی بینراو لەم سێ نموونەیەدا بە ڕوونی ڕەنگدانەوەی دۆخی جیهانی ئەمڕۆیە.
ڕێنماییەکانی خودا
یەکەم ڕێنمایی کە خودا پێی داین چی بوو؟ دەربارەی میوەی درەختی زانینی چاکە و خراپە نەبوو. بەڵکو، ئەوە بوو: «ئینجا خودا بەرەکەتداری کردن و خودا پێی فەرموون: ‘بەردار بن و زۆر بن؛ زەوی پڕ بکەن و ژێردەستەی بکەن؛ دەسەڵاتتان بەسەر ماسییەکانی دەریا، بەسەر باڵندەکانی ئاسمان، و بەسەر هەموو گیاندارێکدا هەبێت کە بەسەر زەویدا دەجوڵێتەوە’» (پیدایشی 1:28). ئەم فەرمانەی خودا بۆ پڕکردنی زەوی دووبارە کرایەوە بۆ نوح دوای لافاوەکە، «ئینجا خودا نوح و کوڕەکانی بەرەکەتداری کردن، و پێی فەرموون: ‘بەردار بن و زۆر بن، و زەوی پڕ بکەن’» (پیدایشی 9:1).
خودا هەرگیز فەرمانێکی نەداوە کە بۆ سوودی ئێمە نەبێت، و کاتێک داوای لێکردین زەوی پڕ بکەین، لەبەر ئەوە بوو کە دڵ و مەیلی ئێمە دەزانێت. خەڵک زۆرترین دڵخۆشییان هەیە کاتێک دان بە پشت بەستنیان بە خودادا دەنێن و لە چاکەی ئەو پشت بەستنەدا دەژین. بەبێ ئەمە، ئێمە بە خێرایی دەست دەکەین بە کاریگەری نەرێنی لەسەر یەکتر و یەکتر قایل دەکەین کە دەتوانین خۆمان بەڕێوە ببەین – کە پێویستمان بە خودا نییە. ئەمە بە گومانکردن لە خودا دەست پێدەکات، و دەبێتە هۆی یاخیبوون و دژایەتیکردنی خودا. بەداخەوە، شانازی دڵی مرۆڤ زیاتر دەڕوات و بە ئاگاییەوە بڕیار دەدات کە بوونی خودا ڕەت بکاتەوە.
دژایەتیکردنی ئەوەی خودا فەرموویەتی
چیرۆکی تاوەری بابل نموونەیەکە بۆ هەڵوێستێکی لەو جۆرە. دەخوێنینەوە: «ئێستا هەموو زەوی یەک زمان و یەک قسەی هەبوو. وای لێهات، کاتێک لە ڕۆژهەڵاتەوە گەشتیان دەکرد، دەشتێکیان لە خاکی شینار دۆزییەوە، و لەوێ نیشتەجێ بوون. ئینجا بە یەکتریان گوت: ‘وەرن، با خشت دروست بکەین و بە باشی بیانبرژێنین.’ ئەوان خشتیان هەبوو لە جیاتی بەرد، و قیرتاویان هەبوو لە جیاتی قسڵ. و گوتیان: ‘وەرن، با شارێک بۆ خۆمان دروست بکەین، و تاوەرێک کە سەری لە ئاسماندا بێت؛ با ناوێک بۆ خۆمان دروست بکەین، نەوەک بەسەر ڕووی هەموو زەویدا بڵاو بینەوە.’» (پیدایشی 11:1-4).
بەبێ سوودی ڕێنمایی ڕوونی خودا، یەکەم بۆ ئادەم و پاشان بۆ نوح، ئەم گێڕانەوەیە تا ڕادەیەک بێ زیان و بێ مەترسی دەردەکەوێت. ئایا شتێکی باش نییە کە خەڵک هەستێکی یەکگرتووییان هەیە، کە دەیانەوێت پێکەوە بژین، و کە ئەوان ماندوون لە بەکارهێنانی ئەو سەرچاوانەی خودا دروستی کردوون بۆ دامەزراندنی هەستێکی ڕێکخستن؟ هەمووی ئاساییە جگە لە یەک شت: بە ڕوونی و بە لوتبەرزی دژی ئەوە بوو کە خودا فەرموویەتی. مەبەستەکانیان هیچ بیانوویەک ناهێننەوە: نایانەوێت بڵاو ببنەوە. پاڵنەریان ئەوەیە کە بە ڕوونی پێچەوانەی ئەوە بکەن کە خودا فەرموویەتی، بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەو، چونکە ئامانجیان ئەوە بوو کە ناوێک بۆ خۆیان دروست بکەن! لەبیرت بێت کە ئەمە زۆر دوای لافاوەکە نییە.
خلیسکانیان بەرەو خوارەوە کاتێک هەوڵیان دەدا خۆیان بەرز بکەنەوە، ئەم خەڵکەی هاندا کە خودا لە یادەوەری بسڕنەوە و لە جیاتی ئەو بیرۆکەکانی خۆیان دابنێن. سیستەمێکی خۆیان دروست کرد کە بە هیچ شێوەیەک خودای تێدا نەبوو. ئایا ئەمە وێنەیەکی ڕوونی هەڵوێستی خەڵک لە جیهانی ئەمڕۆدا ناکێشێت؟ خەڵک تەنانەت نایانەوێت خودا لەبەرچاو بگرن. ئەوان ڕەتیدەکەنەوە بە هیچ شێوەیەک دان بە خودادا بنێن، پێیان باشترە سیستەمێک دابمەزرێنن کە چەمکی خودای تێدا نەبێت و بە ڕوونی دژی ڕێگاکانی ئەون.
چی وادەکات خەڵک دژی خودا بڕۆن؟
کێ بەرپرسیارە لەم هەڵوێستە؟ خەڵکی بابل ڕەنگە هەوڵیان دابێت پەنجەی تاوان ئاڕاستەی دەوروبەریان بکەن، وەک چۆن ئادەم لەگەڵ حەوا کردی، و حەوا لەگەڵ مارەکە. بەڵام هەموو کەسێک بەرپرسیارە لە کردارەکانی خۆی. نمرود ڕەنگە سەرکردایەتی هێرشێکی کردبێت (پیدایشی 10:8-10 بخوێنەرەوە)، بەڵام هەمووان بە ڕوونی بە ویستی خۆیان لەمەدا بوون وەک لە دەقەکەدا دەبینین: «ئەوان گەشتیان کرد»، «ئەوان نیشتەجێ بوون»، و، «با ئێمە دروست بکەین»، «با ئێمە ناوێک بۆ خۆمان دروست بکەین» (پیدایشی 11:2-4). شوێنکەوتنی مرۆڤی هەڵە و کۆمەڵگایەکی گومڕا هیچ بیانوویەک نییە. ڕەنگە خۆت لە ژێر فشاردا بدۆزیتەوە بەهۆی ئاسانیی ئەنجامدانی کارەکان وەک چۆن جیهان دەیکات، بەڵام هەنگاونان بەرەو ناڕەزایی هەرگیز بڕیارێکی دروست نابێت.
نەشیاندەتوانی بیانووی نەزانی بهێننەوە وەک ئەوەی ڕێگاکانی خودایان فێر نەکرابێت. ڕەنگە کتێبی پیرۆزیان وەک ئێمە نەبووبێت، بەڵام گێڕانەوەی ڕاستەوخۆیان هەبوو لەسەر دەستێوەردانە ڕاستەوخۆکانی خودا. پێش لافاوەکە، تەنانەت باوکی نوح، لامەخ، دەیتوانی قسە لەگەڵ ئادەم بکات بۆ وەرگرتنی گێڕانەوەی ئەوەی خودا بۆی ئاشکرا کردبوو. دوای لافاوەکە، خەڵک دەیتوانی لەگەڵ کێ دابنیشێت؟ شێم تا 150 ساڵ دوای لەدایکبوونی ئیبراهیم ژیا، زۆر دواتر لە ڕووداوەکەی بابل. ئەمە واتای ئەوەیە کە ئەوانەی لە بابل بوون دەیتوانی گێڕانەوەیەکی شایەتحاڵ لە کەسێکەوە وەربگرن کە لە کەشتییەکەدا بووە و دەیتوانی شایەتی بدات بۆ حوکم و نیعمەتی خودا لە ژیانی خۆیدا.
هیچ بیانوویەک نەبوو، و ئەمڕۆش جیاواز نییە! کام سەردەم هێندەی ئێمە دەستی بە ووشەی خودا گەیشتووە؟ تاوانباری ڕاستەقینە شانازییە. هەڵوێستێکی خواستنی سەربەخۆیی لە خودا هەیە، و جا ئەمە بوترێت یان نا، کردارەکان خۆیان قسە دەکەن.
نیعمەت و بەزەیی خودا
خۆشبەختانە خودا دەستی لەوان هەڵنەگرت و لە ئێمەش هەڵی نەگرتووە. ئەو ئایەتانەی دواتر سەبر و درێژخایەنیی کەسایەتیی ئەوی نیشان دەدەن. ئەوان گرنگیی ئەوی نیشان دەدەن بەوەی ئێمە دەیکەین. و کاتێک کردارەکانمان لەگەڵ خودا ناکۆکن، ئەو بە بەزەییە. جوانە بیر لە بیرەکانی خودا بکەینەوە بەرامبەر بەوانەی کە بە وێنەی خۆی دروستی کردوون – ئەو دڵخۆشە بە جیهانی نیشتەجێ و چێژ لە کوڕانی مرۆڤ وەردەگرێت (پەندەکانی سلێمان 8:31).
خودا لە ئاسمانەوە دەڕوانێت؛ هەموو کوڕانی مرۆڤ دەبینێت. لە شوێنی نیشتەجێبوونییەوە سەیری هەموو دانیشتووانی زەوی دەکات؛ دڵەکانیان بە تاک تاک دروست دەکات؛ هەموو کارەکانیان لەبەرچاو دەگرێت (زەبوورەکان 33:13-15).
خودا بەدوای کەسێکدا ناگەڕێت کە سزای بدات. بەڵکو، ئەو گرنگی بە هەموو ئەوە دەدات کە دەیکەین و خێرایە لە لێخۆشبوون، نیشاندانی بەزەیی و گەڕاندنەوە ئەگەر دڵ ئامادە بێت. هەڵسەنگاندن و کردارەکانی دواتری لە گێڕانەوەی تاوەری بابلدا ئەمە بە ڕوونی نیشان دەدەن:
بەڵام خودا هاتە خوارەوە بۆ بینینی شارەکە و تاوەرەکە کە کوڕانی مرۆڤ دروستیان کردبوو. و خودا فەرمووی: «بەڕاستی خەڵکەکە یەکن و هەموویان یەک زمانیان هەیە، و ئەمەیە کە دەست پێدەکەن بیکەن؛ ئێستا هیچ شتێک کە ئەوان پێشنیاری بکەن نایانگرێتەوە. وەرن، با ئێمە بڕۆینە خوارەوە و لەوێ زمانیان تێکەڵ بکەین، بۆ ئەوەی قسەی یەکتر تێنەگەن.» ئینجا خودا ئەوانی لەوێوە بەسەر ڕووی هەموو زەویدا بڵاو کردەوە، و ئەوان وازیان لە دروستکردنی شارەکە هێنا. بۆیە ناوی لێنرا بابل، چونکە لەوێ خودا زمانی هەموو زەوی تێکەڵ کرد؛ و لەوێوە خودا ئەوانی بەسەر ڕووی هەموو زەویدا بڵاو کردەوە (پیدایشی 11:5-9).
لێرەدا هەندێک زمانی مرۆڤانەمان هەیە لەگەڵ هاتنە خوارەوەی خودا (یەهۆڤا). ئەو لە هەموو شوێنێکدایە و پێویستی بە «ڕۆیشتن» بۆ هیچ شوێنێک نییە چونکە ئەو لەوێیە، بەڵام بیرۆکەکە ئەوەیە کە لێرەدا ئەو بابەتەکەی بە وردی هەڵسەنگاند و گێڕانەوەی لێی پێداین لە ڕوانگەی زانینی هەموو شتەکانییەوە. لەبیرت بێت، هەروەها هاوبەشییەک هەیە لە خوداوەندیدا سەبارەت بە نیگەرانی بۆ ئەم خەڵکە، وەک لە دەستەواژەی «با ئێمە»دا دەبینین. کەسایەتییەکانی سێ خوداییەکە بە یەکگرتوویی بەشدارن وەک چۆن لە دروستکردندا بوون، لەوانەش کاتێک مرۆڤەکان دروست کران (پیدایشی 1:26).
بە زەحمەت دەتوانین تێبگەین خودا چی بە گرنگ دەزانێت لە بوونەوەرێکی گومڕای لەو شێوەیەدا، چونکە وەڵامی ئاسایی ئێمە بۆ دروستکەری گشتگیر بێباوەڕی، بێ گرنگی و بێ ڕێزییە. بەڵام ستایش بۆ خودا، چونکە ئەو گرنگی بە کاروباری خەڵک دەدات و بە سادەیی ئێمە بەجێناهێڵێت بۆ وێرانبوون و لەناوچوونی خۆمان. کاتێک ئادەم و حەوا گوناهیان کرد، ئەوان بەدوای خودادا نەگەڕان؛ ئەو بەدوای ئەواندا گەڕا. کاتێک قاین گوناهی کرد، خودا دەستی بۆ درێژ کرد. کاتێک خراپە ڕەگەزی مرۆڤی داپۆشی، کەس هاواری بۆ خودا نەکرد، بەڵام ئەو سەرنجی خستە سەر ئەو چاکە کەمەی مابوو، و بە نیعمەت ئەو کەتانی بچووکە دووکەڵاوییە یان پشکۆی خێزانی نوحی نەکوژاندەوە (ئیعسایا 42:3؛ 2 ساموئیل 14:7 لەبەرچاو بگرە).
لە تاوەری بابلدا بەزەیی دەبینین! کاتێک ئەوەی خەڵک شایەنی بوو حوکم بوو، خودا بە درێژخایەنی گەورەی خۆی بە زمانە جیاوازەکان ناردنی بۆ ئاڕاستەی جیاواز. مەبەستەکانی ئەو دەهاتنە دی، و زەوی پڕ دەبوو، سەرەڕای ئەوەی خەڵک پلانیان دانا یان بیریان لێکردەوە. دیمەنەکە بە تەواوی ئاڵۆزی دەردەکەوت، وەک چۆن ناوی بابل ئاماژەی پێدەدات، بەڵام خودا بە تەواوی کۆنترۆڵی دەکرد. ئەو بەوەی کە لە دەرەوەدا وەک پشێوی دەردەکەوت، ڕێکخستنی دادەمەزراند. ڕێکخستنی خودا زەوی ژێردەستە دەکرد وەک چۆن مرۆڤەکان زۆر دەبوون.
لە ئاستێکی گەورەتردا هەموو جیهان لە گوناهدا ون ببوو و نەیدەتوانی هیچ بکات بۆ چارەسەرکردنی دۆخەکەی. کاتێک هیچ هیوایەکمان نەبوو، خودا وەک کوڕی جەستەدار هاتە خوارەوە و شایەتی ئەوەی دا کە چۆن گوناه جیهانی گرتبوو. لە جیاتی حوکمدانی جیهان، ئەو هات بۆ ڕزگارکردنی. دەخوێنینەوە:
مرۆڤ چییە کە تۆ بیری لێدەکەیتەوە، و کوڕی مرۆڤ چییە کە سەردانی دەکەیت؟ (زەبوورەکان 8:4) خودا کوڕەکەی نەناردە ناو جیهان بۆ مەحکومکردنی جیهان، بەڵکو بۆ ئەوەی جیهان لە ڕێگەی ئەوەوە ڕزگار بکرێت (یۆحەننا 3:17). بە پەیڕەوکردن، خودا دەیەوێت ئاسمان پڕ بێت، بە خەڵک لە هەموو نەتەوە و زمانێکەوە. ئەوە ڕێکخستنی خودایە بۆ ڕۆژێکی نزیک، و گرنگیی ئەو بە کاروباری کوڕانی مرۆڤ وای لێکرد کە کوڕە خۆشەویستەکەی بنێرێت بۆ ئەوەی ئەوە بکرێت. هەرچەندە جیهان گرنگی بە خودا یان کوڕەکەی یەسووعی مەسیح نادات، و دۆخی دەوروبەرمان تا ڕادەیەک پشێوی دەردەکەوێت، دڵنیا بە کە خودا لە کاردایە و نیعمەتەکەی چالاکە.
مەبەستەکانی ئەو دێنە دی، و زۆریی زمانەکان لەم جیهانەدا هیچ بەربەستێک نییە بۆ ئەو. لە ڕاستیدا، دووبارە ئاڵۆزی لە زۆریی خەڵکدا لە کرداری نێردراوان 2:6 دەبینین بەهۆی زمانە جیاوازەکانەوە. لەوێ، خودا ئەوەی وەک دەرفەتێک بەکار هێنا بۆ ئەوەی هەریەکەیان کارە سەرسوڕهێنەرەکانی خودا بە زمانی خۆیان ببیستن، دوای ئەوەی ڕۆحی پیرۆز هاتە خوارەوە و ماڵەکەی پڕ کرد.
سەردەمی هەزار ساڵەی داهاتوو دیمەنێک دەبێت کە تێیدا زۆر زمان نوێنەرایەتی دەکرێن لەلایەن ئەوانەی کە دێن بۆ پەرستنی پاشای پاشاکان و خودای خوداکان، وەک چۆن ڕاستودروستی فەرمانڕەوایی دەکات (زەکەریا 8:23 لەبەرچاو بگرە). و، بۆ هەتاهەتایە گۆرانی نوێ دەڵێین وەک ئەوانەی ڕزگار کراون «لە هەموو هۆز و زمان و گەل و نەتەوەیەکەوە» (بینین 5:9).
وانەکانی خودا بۆ ئێمە
بۆ باوەڕداران، وانەیەک کە پێویستە فێری ببین ئەوەیە کە دوورکەوتنەوە لە خودا دەتوانێت بە بچووکی دەست پێبکات، کاتێک گومان دەست پێدەکات، بەڵام دەتوانێت بە خێرایی بڵاو بێتەوە کاتێک شانازی دێتە ناوەوە – لە نێو یەک نەوە یان یەک دڵدا. پێویستە نزیک بین لە خودا و بەشی خۆمان بکەین بۆ ئەوەی ئەمە پەیوەندییەکی تەندروست بێت. کات لەگەڵ خودا بەسەر بەرە. ئەو چێژ لە تۆ وەردەگرێت؛ ئایا تۆش چێژ لە ئەو وەرناگریت؟
پەیامەکە بۆ گوناهبارانی بێباوەڕ ئەوەیە کە خودا گرنگی بە تۆ دەدات تەنانەت ئەگەر تۆ گرنگی بە ئەو نەدەیت. ئەو دەستی بۆ درێژ کردوویت. لە جیاتی هەوڵدان بۆ دروستکردنی ناوێک بۆ خۆت، ڕوو بکە ئەو و ڕزگار بە!
ڕزگاریش لە هیچ کەسێکی تردا نییە، چونکە هیچ ناوێکی تر لە ژێر ئاسماندا لە نێو مرۆڤەکاندا نەدراوە کە بەهۆیەوە پێویستە ڕزگار بین (کرداری نێردراوان 4:12).
بۆ ئەوەی زۆرترین سوود لە کاتەکانی پەرستن وەربگرین، پێویستە فێری چاوەڕوانیکردن بین لە خودا. ئەگەر کاتی پێویست بە خوێندنی کتێبی پیرۆز، بیرکردنەوە و نوێژکردن بەسەر بەرین، دەزانین کە لە ئامادەبوونی ئەودا بووین. تەنها ئەو کاتە دەتوانین هێز و پیرۆزی زیاتر بە درێژایی ڕۆژەکە ئەزموون بکەین.
بەداخەوە، زۆرێک لە مەسیحییەکان وەک منداڵی ڕۆحی دەمێننەوە چونکە بە درێژایی کات لەگەڵ خودا نامێننەوە بۆ ئەوەی خۆشەویستیی ئەو هەست پێبکەن و هێزی ئەو هەست پێبکەن. ئەوان باشتر دەیناسن و ووشەی ئەو بە ڕوونی زیاتر تێدەگەن ئەگەر کەمتر پەلەیان بکردایە لە ئامادەبوونی ئەودا. —فرێد نیمایەر
