هەندێک تێبینی لەسەر
زەبوور ٨
زەبوور ٨، کە تەنها نۆ ئایەتە، سێ جار لە پەیمانی نوێدا هاتووە: یەکەم جار خودی عیسا کاتێک ئەوانەی سەرسام کرد کە ناڕەزاییان دەربڕی لەسەر ستایشکردنی لە پەرستگادا (مەتتا ٢١:١٦)؛ جارێک پۆڵس بۆ سەرسامکردنی ئەوانەی کە گومانیان لە توانای مەسیح هەبوو بۆ زیندووکردنەوەی هەموو مردووان (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٧)؛ و جارێکیش نووسەری عیبرانییەکان بۆ پشتڕاستکردنەوەی شکۆمەندی کوڕ وەک پاداشتی شایستە بۆ ئازار و مردنی لەسەر خاچ (عیبرانییەکان ٢:٨). لە کاتێکدا ئەم ئاماژانە بابەتێکی باوترن لەم زەبوورەدا، من دەمەوێت چەند تێبینییەکی تر بکەم.
پاشای ئیسرائیل و جیهان
داود ئەم زەبوورە بە بەرزڕاگرتنی ناوی خودا دەستپێدەکات لە ئاماژەدان بە سێ شوێن — زەوی، ئاسمانە پڕ ئەستێرەکان و ئاسمانی ئاسمانەکان (زەبوور ٨:١،٣،٥). ستایشەکانی پێشبینی داهاتوویەکی شکۆمەندی ستایشی گەردوونی دەکەن کاتێک مەسیح هەموو شتێک لەژێر پێیە بریندارەکانی خۆیدا ملکەچ دەکات. زەبوور ٨ پێشبینی فیلیپییەکان ٢:١٠ دەکات کە پۆڵس فێرمان دەکات کە دەستنیشانکراوی خودا کۆنترۆڵی هەموو دروستکراوەکان دەکات.
بەڵام خۆشی سەرەکی داود پێشبینیکردنی ستایشی خودایە لەسەر زەوی لەلایەن هەموو نەتەوەکانەوە. بەپێی پێشبینی، پایتەختی ئەم حوکمڕانییە جیهانییە ئۆرشەلیم دەبێت (ئیشایا ٢:٣؛ زەکەریا ١٤:١٦). ئەم نووسینانە پەیوەستن بە حوکمڕانی هەزار ساڵەی مەسیح کاتێک "زەوی پڕ دەبێت لە زانینی شکۆمەندی یەزدان، وەک چۆن ئاو دەریا دادەپۆشێت" (حەبەکوق ٢:١٤ KJV). لەم نێوەندەدا، شکۆمەندی خودا لە بەهەشت و لە گەردوونی فەلەکیدا بێ کێبڕکێ دەمێنێتەوە. خۆشی داود ئەوەیە کە ئەم هەمان شکۆمەندییە هێشتا لەلایەن منداڵانی مرۆڤەوە لەسەر زەوی ستایش دەکرێت. چونکە ئەگەر فریشتەکان ناتوانن گوناه بکەن و گەردوون بە شێوەیەکی خۆڕسک گوێڕایەڵی هەموو یاسایەکی زانستی دروستکەر بێت، ئەوا فریشتە و مرۆڤە کەوتووەکان تەنها دەرچوونن لە یاساکە. لە کاتێکدا فریشتە کەوتووەکان لە دەرەوەی ڕزگارین، داود ڕۆژێک پێشبینی دەکات کە هەموو نەتەوەکان لەژێر کۆنترۆڵ و بەرەکەتی پاشای پاشاکاندا دەبن.
شکۆمەندی دروستکراو، بێفیزبوونی دروستکەر
کاتێک داود سەیری دروستکراوەکان دەکات، هەست بەوە دەکات کە منداڵێکە. بەڵام هەستەکانی چی دەبێت کاتێک پێشبینی جەستەگرتن، مردن، زیندووبوونەوە و شکۆمەندکردنی خوداوەندەکەی دەکات؟ ئەمانە پێشبینییەکانی ئایەتەکانی ٤ و ٥ن کە دواتر لەلایەن نووسەری عیبرانییەکان ٢:٦-١٠ ڕوون کراونەتەوە. ئەو کەسەی بە کوڕی مرۆڤ ناسراوە، هەموو شتێک ملکەچ دەکات وەک بەشێک لە پاداشتی خۆی بۆ ئەوەی بە تەواوی گوێڕایەڵی خودا و باوکی بووە.
وەک شوانێک، داود دەرفەتی زۆری هەبوو بۆ ئەوەی سەیری ئاسمانەکان بکات لە کاتێکدا بە شەو چاودێری مێگەلی باوکی دەکرد. بەڵام، هەرچەندە بە شکۆمەندی خودا سەرسام بوو، بەڵام سەری سوڕما بوو کە خودا هیچ ڕێزێکی بۆ کوڕە بێ بایەخەکانی ئادەم هەبوو. وەک ئەوەی ئەمە بەس نەبێت، لە ئایەتی ٤دا بەڵێنی جەستەگرتن هەیە — کوڕی خودا خۆی نزم دەکاتەوە بۆ ئەوەی ببێتە منداڵی بەیتلەحم، دەربڕینێکی گەورەتر لە بێفیزبوونی خودایی، خودا "لە جەستەدا دەرکەوت" (١ تیمۆساوس ٣:١٦).
تێڕامانی داود لەم زەبوورەدا ئەوە دەگەیەنێت کە پاشا-شوانەکە بە هەمان شێوە سەری سوڕمابوو کە خۆڵ و خۆڵەمێشی مرۆڤ (پەیدابوون ١٨:٢٧) دەبێت هیچ شوێنێکی بۆ شانازی هەبێت. کەواتە ئێمە بێفیزبوونی خودایەکی بێ کۆتایی شکۆمەندمان هەیە لە بەرامبەر شانازیی سەرکێشە نزمبووەکاندا. پۆڵس ئەوانە بەو شێوەیە وەسف دەکات کە "کۆتاییان لەناوچوونە، خودایان سکیانە، و شکۆمەندییان لە شەرمەزارییان دایە، کە بیر لە شتە زەمینییەکان دەکەنەوە" (فیلیپییەکان ٣:١٩). بەم شێوەیە تەنانەت زیرەکترین ئەم زەمینییانەش کە سەیری ئاسمانەکان دەکەن ناتوانن لە دەرەوەی بۆشاییەوە سەیری شوێنەکانی ڕووناکی هەتاهەتایی بکەن.
گەمژەیی ژیری دنیایی
چونکە خودا شتە لاوازەکانی ئەم جیهانەی هەڵبژارد، بینایی بە کوێرەکان بەخشی لە کاتێکدا ئەوانەی کە پێیان وایە دەتوانن ببینن لە تاریکیدا دەمێننەوە (یۆحەننا ٩:٣٩-٤١). ئەوان هیچ شتێکی باشیان نییە بۆ وتن لەسەر خودا. کەواتە لوتبەرزی فیکری ڕێگای خێرایە بۆ لەناوچوونی هەتاهەتایی لەسەر ڕێگای فراوان بۆ لەناوچوون. ئەو ئەسیناییە پێشکەوتووانە ئەمەیان نیشاندا: "کاتێک گوێیان لە زیندووبوونەوەی مردووان بوو، هەندێکیان گاڵتەیان پێکرد" (کردارەکان ١٧:٣٢). ئینجیل لۆژیکی تایبەتی خۆی هەیە کە وەک "گەمژەیی بانگەواز" پێناسە کراوە (١ کۆرنسۆس ١:٢١). ئەم جیهانە ناتوانێت جیاوازی بکات لە نێوان سادە دانا و گەمژە بلیمەتەکان کە بە گەمژەیی خۆیان بە زانستی خۆیان کوێر کردووە.
دانایی و ژیری زاراوەی جێگۆڕکێ نین. هەڵبژاردەکان لەگەڵ هەڵبژێردراواندا نین، چونکە "خودا شتە لاوازەکانی جیهانی هەڵبژاردووە بۆ ئەوەی شتە بەهێزەکان سەرسام بکات" (١ کۆرنسۆس ١:٢٧). بە زمانی مرۆڤ، ئەوانەی کە گەورەترین بەهرەیان هەیە زۆرجار گەورەترین گوناهکارن، چونکە چاکە و بەهرە زاراوەی جێگۆڕکێ نین. بەڕاستی، تەنانەت لە نێو باوەڕدارانیشدا، ئەوانەی کە "هەموو زانیارییەک"یان هەیە بەڵام خۆشەویستییان نییە وەک "هیچ" هەژمار دەکرێن (١ کۆرنسۆس ١٣:٢).
منداڵانی لەنوێ لەدایکبوو
ئایەتی دووەمی ئەم زەبوورە لە پەیمانی نوێدا لەلایەن مەسیحەوە هاتووە لە کاتی چوونە ژوورەوەی سەرکەوتووانەی بۆ ئۆرشەلیم. ئەو ئەمەی هێنایەوە بۆ بێدەنگکردنی ئەو فەریسییانەی کە فەرمانیان پێکردبوو منداڵەکان بێدەنگ بکات کە ستایشەکانی ئەویان لە پەرستگادا دووبارە دەکردەوە. وەرگێڕانی یۆنانی ئایەتە عیبرییەکە بەم شێوەیە گەیشتووەتە دەستمان کە واتای "لە دەمی منداڵان و شیرەخۆرانەوە تۆ ستایشت تەواو کردووە" (مەتتا ٢١:١٦). ئەمە سەرزەنشتێک بوو بۆ سەنهەدریم کە نێردراوانیان بە سووک سەیر دەکرد، وەک "پیاوانی نەخوێندەوار و نەزان" ڕەتیان دەکردنەوە (کردارەکان ٤:١٣).
لە بەرامبەردا، ڕزگاریدەر پێشتر سوپاسی باوکی کردبوو بۆ ئاشکراکردنی نهێنییەکانی بۆ منداڵانی ڕۆحی (مەتتا ١١:٢٥)، لە کاتێکدا "دانا و ژیر" خۆڕازێنەرەکان لە تاریکی نەزانی ڕەتکراوەدا دەلەرینەوە. سەرەڕای هەموو شتێک، گرنگ نییە هەندێک لە قوتابییەکانی مەسیح چەندە هەژار و کەم خوێندەوار بن، "ئەو شەرم ناکات کە ناویان بنێت برا" (عیبرانییەکان ٢:١١). ئەوانەی زۆر لوتبەرزن بۆ ئەوەی خۆیان نزم بکەنەوە بۆ ئاستی منداڵێک "ناچنە ناو شانشینی ئاسمانەوە" (مەتتا ١٨:٣).
مەسیحی ناودار و پێشەنگ
چونکە خودا شتە لاوازەکانی ئەم جیهانەی هەڵبژارد، سەیر نییە کە ئەم منداڵە پیرۆزانە لەلایەن ئەم جیهانەوە وەک هیچ هەژمار دەکرێن. سەرەڕای ئەوەش، ئەم کەسە بێ ناوبانگانە چارەنووسیان ئەوەیە ببنە هەڵبژاردەی هەتاهەتایی. چونکە لە هاتنەوەیدا، خوداوەند مرۆڤایەتی خۆڵاوی ئێمە شکۆمەند دەکات (فیلیپییەکان ٣:٢١). نزمترین پیرۆزەکانی ئەمڕۆ لە گەورەترینەکانی جیهان زیاتر دەدرەوشێنەوە کاتێک مەسیح جەستەی نزمبوونەوەی ئێمە بە شێوەیەکی نوێ دروست دەکات. ئەمە واتای ئەوەیە کە لە ملکەچکردنی هەموو شتێکدا، کوڕی خودا توانای پیرۆزە شکۆمەندەکانی خۆی بەرز دەکاتەوە بۆ ئەو ئاستەی کە هاوتای فریشتەکانە (لۆقا ٢٠:٣٦). بێگومان، جیاوازییەکی بنەڕەتی هەیە لە نێوان لێکچوون و یەکسانی. لە کاتێکدا ئێمە ئارەزوو دەکەین وەک مەسیح بین، دەزانین کە هەرگیز هاوتای ئەو نابین. چونکە ئەو کە بە درەوشانەوەی خودایی دەدرەوشێتەوە و بۆ هەمیشە برینەکانی خاچەکەی هەڵدەگرێت، هەمیشە پێشەنگییەکی بێ گومان دەبێت. بۆیە "با هەموو فریشتەکانی خودا پەرستشی بکەن" (عیبرانییەکان ١:٦).
ملکەچبوون وەک کوڕی مرۆڤ
بەپێی ئایەتەکانی ٤-٨، کوڕی مرۆڤ چارەنووسی ئەوەیە کە کۆنترۆڵی هەموو جیهان بکات. لە کاتێکدا ئەمە بۆ نەتەوەکان، دروستکراوە دڕندەکان و ژینگە دەگرێتەوە، کەسێک پرسیار لەسەر وتەکەی پۆڵس دەکات "کاتێک هەموو شتێک ملکەچی ئەو دەبێت، ئەوا کوڕیش خۆی ملکەچی ئەو دەبێت کە هەموو شتێکی خستە ژێر دەستی" (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٨). وەک مرۆڤێک، پیاوی مەسیح عیسا ئەرکی خزمەتی زاڵبوونی تەواوی پێ سپێردراوە. وەک چۆن ئادەم وەک سەرۆکی فیدراڵی دروستکراوەکان دەستنیشان کرا، پیاوی دووەمیش هەمان پێگەی پێشەنگی و باڵادەستی وەرگرتووە (پەیدابوون ١:٢٨؛ مەتتا ٢٨:١٨). ئەمەی بەهۆی سەرکەوتنەکەیەوە لە ڕێگەی مردن، زیندووبوونەوە و شکۆمەندکردنەوە وەرگرتووە. بەڵام ئەم عیسایە هەمان دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێکدا هەیە؛ دیارە کە ئەو کەسەی ئەم دەسەڵاتە دەبەخشێت خۆی لە ملکەچبوون بەدەرە. ئەمە بە تایبەتی گرنگە چونکە خودا هەرگیز ناتوانێت ناچار بێت گوێڕایەڵی مرۆڤ بێت. بۆیە ئادەمی دووەم وەک مرۆڤێکی ڕاستەقینە دەسەڵاتی پێ سپێردراوە کە بەهۆیەوە دەتوانێت هەموو شتێک ملکەچ بکات. بەڵام، بە پارادۆکسێکی سەرسوڕهێنەر تەنها کەسێک کە خودایی و بێسنووریش بێت دەتوانێت ئەم ئەرکە بێ وەسفە جێبەجێ بکات (١ کۆرنسۆس ١٥:٤٧).
سەرەڕای ئەم دەسەڵاتە خوداییەی کە بە کوڕی مرۆڤ دراوە، پۆڵس بیرمان دەهێنێتەوە کە کاتێک خودا دەڵێت "هەموو شتێک خراوەتە ژێر دەستی، دیارە کە ئەو کەسەی هەموو شتێکی خستە ژێر دەستی، بەدەرە" (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٧). بۆیە وەک چۆن کوڕ هیچ کەمتر نییە لە خودا وەک باوکی، بەڵام لە توانای مرۆڤایەتی خۆیدا وەک کوڕی مرۆڤ، دەسەڵاتی شاهانە دەگەڕێنێتەوە کاتێک کاری ملکەچکردنی گەردوونی تەواو دەکات. بەڵام کوڕی تاقانە دەبێت بۆ هەمیشە لەگەڵ باوکی لە دروستکراوە نوێیەکەدا حوکمڕانی بکات. بۆیە ئێمە شایەتی ئەرێنی عیبرانییەکان ١:٨مان هەیە: "بەڵام بە کوڕ دەڵێت، 'تەختی تۆ، ئەی خودا، بۆ هەمیشە و هەتاهەتایە؛ گۆچانێکی ڕاستودروستی گۆچانی شانشینی تۆیە.'" مەسیحی شکۆمەند لە ئاسماندا ڕایدەگەیەنێت کە ئەو سەرکەوت و لەگەڵ باوکی لەسەر تەختەکەی دانیشتووە (بینین ٣:٢١).
بە "یەکسان لەگەڵ خودا" (یۆحەننا ٥:١٨؛ فیلیپییەکان ٢:٦) کوڕی خودا هیچ کەمتر نییە لە باوکی لە ڕووی هەموو شکۆمەندییە هەتاهەتاییەکان، نهێنییەکان و توخمەکانی خودایی. بەڵام وەک کوڕ، ڕێز و گوێڕایەڵی شایستەی بە باوک بەخشی کە ناردبووی (یۆحەننا ٩:٤).
تەواوکارە تەواوەکە
لە کۆتایی ئەم لێکۆڵینەوەیەدا، نابێت لە ڕاستییەکە غافڵ بین کە خودا بڕیاری داوە کە جیهان تەنها بە پیاوی هەڵبژاردەی خۆی ڕاست دەکرێتەوە. چونکە وەک چۆن ئادەم باخچەی خوداوەندی کردە چۆڵەوانی، بە هەمان شێوە کوڕی مرۆڤ ئەم چۆڵەوانییە گوناهە دەکاتە بەهەشتێکی دووبارە بەدەستهاتوو. ئەمە بیرۆکەی دەستێوەردانی خودایی ڕەت دەکاتەوە لە جیهانێکدا کە بەردەوام دەپرسێت بۆچی خودا دەستێوەردان ناکات بۆ ڕێگریکردن لە خراپە. بە هەموو ڕێزێکەوە، دەڵێین کە خودا خۆی سنووردار کردووە بۆ ئەوەی شکۆمەندییەکی گەورەتر بە کوڕە خۆشەویستەکەی ببەخشێت.
وەک پاداشتێک بۆ گۆلگۆسا، خودا کاری نوێبوونەوەی بە عیسای ناسری سپاردووە کە شێتیی ستەمکارە زۆردارەکان ڕادەگرێت کە زەوی بەفیڕۆ دەدەن. ئەم عیسایە هەزار ساڵ ئاشتی تەواو دەهێنێت. ئەو برسێتی، نەخۆشی و مردن لەناو دەبات. بەڵام لە هەمووی گرنگتر، ئەو ملیارەها کەس لە جیهانێکدا ڕزگار دەکات کە ئینجیلی جەستەگرتوو هەم بانگەوازکار و هەم ڕزگاریدەرە.
کەواتە تەنها یەک پیاو هەیە کە جیهان دووبارە ڕاست دەکاتەوە. بەڵام، بۆ ئەوەی ئەمە بکات دەبێت مافەکانی خۆی بەسەر جیهانێکدا بسەپێنێت کە پێی وتووە بڕۆ و هەرگیز مەگەڕێوە (مەتتا ٨:٣٤؛ لۆقا ١٩:١٤). بۆ ئەوانەی خودایان خۆشدەوێت، هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە عیسا دووبارە دێتەوە، و دەسەڵاتی بەسەر فریشتە و مرۆڤدا دەبێت. ئەو فریشتە کەوتووەکان ملکەچ دەکات و مردن فڕێ دەداتە دەریاچەی ئاگرەوە. چونکە ئەو کە شایستەی حوکمڕانییە لە ئاسماندا بە تەواوی شایستەیە بۆ ملکەچکردنی زەوی و جیهانی ژێر زەوی بێ خۆر.
بۆیە تا ئەو کاتەی دووبارە دێتەوە با منداڵان و شیرەخۆران بەردەوام بن لە دەربڕینی ستایشی تەواو لە پەرستگادا. و با هەموو ئەژنۆیەک لە ملکەچیدا چەمێتەوە و هەموو زمانێک دان بەوەدا بنێت کە ئەو خوداوەندە: "ئەی یەزدان، خوداوەندمان، چەند نایابە ناوی تۆ لە هەموو زەویدا!" (زەبوور ٨:١،٩).
