ئایا عیسا بەڕاستی خودایە؟
لە سەرانسەری ئەمریکای لاتین، ئەفریقا، ئەوروپا و ئەمریکای باکوور، کەسایەتیی مەسیح و دۆکتۆرینی سێیەتی بەردەوام هێرشیان دەکرێتە سەر. ئەمڕۆ، زیاتر لە هەر کاتێکی تر، پرسیارێکی گرنگ کە دەبێت بیکەین کاتێک تووشی گرووپێکی مەسیحیی نەناسراو یان کەسێکی نامۆ دەبین کە بانگەواز دەکات، ئەمەیە: «چی باوەڕ دەکەن سەبارەت بە کەسایەتیی مەسیح، کوڕی خودای هەتاهەتایی؟»
کوڕەکە، هاوسەنگ لەگەڵ باوکدا
بەشی یەکەمی ئەم پرسیارە دەکرێت ئەوە بێت: «ئایا باوەڕ دەکەن کە عیسا کوڕی ناوازەی خودایە، هاوسەنگ لەگەڵ باوکدا، و ئەوەی کە ئەو خودا کوڕە، دروستکەری گەردوونە؟» چوار بەشی بەهێزی پەیمانی نوێ شایەتی دەدەن بۆ خوداوەندیی تەواو و دروستکەرانەی مەسیح وەک کوڕی خودا: یۆحەننا 1، کۆلۆسی 1، عیبرانییەکان 1 و وەرگێڕان 1. ئەم بەشانە ئاماژە بە مەسیح دەکەن وەک «وشە» کە خودا بوو و هەموو شتێکی دروست کرد (یۆحەننا 1:1-3؛ کۆلۆسی 1:16؛ عیبرانییەکان 1:2). جگە لەم چوار بەشە، زۆر نووسینی تری کتێبی پیرۆز شایەتیی ناوازەی پێدەدەن. لە یۆحەننا 10:30، عیسا خۆی ڕایگەیاند: «من و باوک یەکین.» پۆڵس ئاماژە بە «شکۆمەندیی خودا و ڕزگارکەری گەورەمان، عیسای مەسیح» دەکات (تیتۆس 2:13 NASB).
پەیمانی کۆن چی دەڵێت سەبارەت بە خوداوەندیی مەسیح؟ ئیشایا 9:6 ڕایدەگەیەنێت کە پەروەردگار عیسا خودای بەهێزە: «چونکە منداڵێکمان بۆ لەدایک دەبێت، کوڕێکمان پێدەدرێت ... و ناوی لێدەنرێت ... خودای بەهێز.» ئەم خودایە بەهێزە لە دێوتێرۆنۆمی 10:17 ئاماژەی پێکراوە وەک «پەروەردگاری پەروەردگاران ... خودای بەهێز و ترسناک.» یەرمیا 32:18 زیاتر دەڵێت کە ناوی ئەم خودایە بەهێزە یەهۆڤایە: «ئەی خودای گەورە و بەهێز. پەروەردگاری (یەهۆڤا) سوپاکان ناویەتی.» یەشوع 22:22 بەهەمان شێوە.
سەیرە، هەندێک هەن کە ڕازی دەبن کە عیسا یەهۆڤای پەیمانی کۆن بوو و هەروەها خودای بەهێزیش بوو، بەڵام پاشان دەڵێن کە «خودای بەهێز» وەک «خودای هەرە بەهێز» نییە. بە واتایەکی تر، دەڵێن کە عیسا خودایەکی بەهێزە بەڵام خودای هەرە بەهێز نییە. زۆر نووسینی کتێبی پیرۆز وەڵامی ئەم مشتومڕە دەدەنەوە بە ڕوونی ڕاگەیاندنی ئەوەی کە ناوی خودای هەرە بەهێز یەهۆڤایە. بۆ نموونە، سەرەتا 17:1 دەڵێت: «پەروەردگار (یەهۆڤا) بۆ ئەبرام دەرکەوت و پێی گوت: 'من خودای هەرە بەهێزم؛ لەبەردەممدا بڕۆ، و بێگەرد بە.'» کاتێک پەروەردگار دواتر بۆ موسا دەرکەوت، گوتی: «من بۆ ئیبراهیم، ئیسحاق، و یاقوب دەرکەوتم، خودای هەرە بەهێز، بەڵام بە ناوی خۆم پەروەردگار (یەهۆڤا) خۆمم پێیان نەناساند.» زەبووربێژەکە ناوە جیاوازەکانی خودا پێکەوە دەبەستێتەوە کاتێک دەڵێت: «ئەوەی لە پەناگەی هەرە بەرزدا نیشتەجێیە، لە سێبەری هەرە بەهێزدا دەمێنێتەوە. بە پەروەردگار دەڵێم: 'پەناگە و قەڵاکەم، خوداکەم، کە متمانەم پێیەتی.'» ڕاستییەکە ئەوەیە کە هەموو ئەم ناوانەی پەیمانی کۆن ئاماژە بە یەک خودا دەکەن – بەهێزەکە، هەرە بەهێزەکە، من هەم، یەهۆڤا، و خودا – و ئەوەی کە عیسا ئەم خودایەیە (زەبوور 45:6؛ ئیشایا 9:6؛ وەرگێڕان 1:10-18). ئەو خودای دروستکەری هەرە بەهێزە، خودا کوڕە، هاوسەنگ لەگەڵ باوک و ڕۆحی پیرۆز لە نهێنیی خوداوەندیدا.
چاوەڕێمان لێناکرێت ئەم نهێنییە تێبگەین، بەڵام پێویستە کە بە باوەڕ لە وشەی خودا قبوڵی بکەین.
کوڕی خودا لە هەموو هەتاهەتاییەوە
بەشێکی گرنگی تری پرسیارەکەمان ئەمەیە: «ئایا پەیوەندیی نێوان باوک و کوڕ هەتاهەتاییە، یان لە بەیتلەحم دەستی پێکرد، وەک عیبرانییەکان 1:5 وا دەردەکەوێت کاتێک دەڵێت: «تۆ کوڕی منی، ئەمڕۆ من تۆم لەدایک کردووە»؟ سەرەتا سەرنج بدە لە یۆحەننا 1:14: «وشەکە بوو بە جەستە و لە ناوماندا نیشتەجێ بوو، و شکۆمەندییەکەی ئەومان بینی، شکۆمەندییەک وەک هی تاکە لەدایکبوو لە باوکەوە، پڕ لە نیعمەت و ڕاستی.» شکۆمەندیی خودایی کە پەروەردگار عیسا لە جەستەدا دەریخست، ئەو شکۆمەندییە بوو کە لەگەڵ باوکدا لە هەتاهەتاییەوە هەبووی. دیسانەوە لە یۆحەننا 17:24 کوڕەکە بە باوکی دەڵێت: «تۆ منت خۆشویست پێش دامەزراندنی جیهان.» ئەو باسی خۆشەویستییەکی هەتاهەتایی دەکرد لە نێوان باوک و کوڕدا.
هەموو خۆشەویستییەکی ڕاستەقینە خاڵی دەستپێکی لێرەوەیە – لەگەڵ ئەم خاڵی ئاماژەی هەتاهەتاییە: «چونکە خودا ئەوەندە جیهانی خۆشویست کە تاکە کوڕی خۆی بەخشی» (یۆحەننا 3:16). خۆشەویستیی خودا بۆ جیهان بە بەخشینی تاکە کوڕەکەی پێوانە دەکرێت – ئەو یەکێکە کە کوڕ بوو پێش ناردنی بۆ جیهان.
چوارەم ئاماژە لە چیرۆکی مەتەڵی ڕەزەکەدایە: «یەکێکی تری مابوو بینێرێت، کوڕێکی خۆشەویست: ئەو لە کۆتاییدا ناردنی بۆ لایان، و گوتی: 'ڕێز لە کوڕەکەم دەگرن'» (مەرقۆس 12:6). لەم چیرۆکە مەتەڵەدا خاوەنی ڕەزەکە وێنەی خودا باوکە. کاتێک خاوەنەکە تاکە کوڕەکەی دەنێرێت بۆ ڕەزەکە، وەک ئەوە وایە باوک تاکە کوڕەکەی بنێرێتە جیهان. بەڕوونی، پەروەردگار عیسا پێش هاتنی بۆ جیهان چێژی لە پەیوەندیی کوڕایەتی لەگەڵ باوکدا وەرگرتووە.
بە کورتی، پەروەردگار عیسا کوڕ بوو: پێش ئەوەی بێتە جیهان؛ پێش دامەزراندنی جیهان؛ پێش دروستکردنی گەردوون (عیبرانییەکان 1:3)؛ لە هەموو هەتاهەتاییەوە – لە باوەشی باوکدا نیشتەجێ بوو (یۆحەننا 1:18). ئەوەی ئەمە ڕەت دەکاتەوە، لە هێزی ئینجیل کەم دەکاتەوە، هێرش دەکاتە سەر خاڵی ئاماژەی هەتاهەتایی خۆشەویستیی ڕاستەقینە، و شکۆمەندیی کوڕی خودا تەڵخ دەکات.
کوڕەکە وەک مرۆڤ و مەسیح
بەڵام چی سەبارەت بە ئایەتەکە، عیبرانییەکان 1:5، کە پێشتر ئاماژەی پێکرا: «تۆ کوڕی منی، ئەمڕۆ من تۆم لەدایک کردووە»؟ سەرەتا سەرنج بدە کە ئەم وتەی پەیمانی کۆنە لە دوو شوێنی تریشدا لە پەیمانی نوێدا دەردەکەوێت، عیبرانییەکان 5:5 و کردار 13:33. هەرچەندە لە عیبرانییەکان 1:5 بۆ لەدایکبوونی پەروەردگار بەکارهاتووە، لە کردار 13:33 بۆ هەستانەوەی بەکارهاتووە، و بۆ شکۆمەندکردنی لە عیبرانییەکان 5:5. ئایا عیسا نەبوو بە کوڕ تا کاتێک هەستایەوە یان شکۆمەند کرا؟ بێگومان نا.
ئەی مانای ڕاستەقینەی ئەم ئایەتانە چییە؟ زەبوور 2:7، کە ئەم وتەیە بۆ یەکەم جار تێیدا دۆزرایەوە، بۆ مەسیح بەکاری دەهێنێت. مەسیح ئەم پەیوەندییە تایبەتەی کوڕایەتی لەگەڵ یەهۆڤا وەردەگرت کاتێک وەک مرۆڤ لەدایک دەبوو. پەروەردگار عیسا، کە پێشتر وەک کوڕی هەتاهەتایی لە سروشتی خوداییدا هەبوو، لە کاتی لەدایکبوونیدا وەک مرۆڤ چووە ناو ئەم پەیوەندییە مەسیحییە تایبەتەوە. هەستانەوە و شکۆمەندکردنی زیاتر پشتڕاستی کردەوە کە ئەو بەڕاستی مەسیح بوو، کوڕی خودا.
وەک مرۆڤێکی تەواو لەسەر زەوی، پەروەردگار عیسا ملکەچی باوکی بوو. وەک مرۆڤێک دانی بەوەدا نا کە باوکی لەو گەورەترە، لە پێشینەیی و دەسەڵاتدا گەورەترە. بۆیە لە یۆحەننا 14:28 گوتی: «باوک لە من گەورەترە.» و دیسانەوە، لە یۆحەننا 10:29، گوتی: «باوکم، کە ئەوانی پێداوم لە هەمووان گەورەترە.» وەک مرۆڤێکی تەواو، عیسا ملکەچی باوکی بوو و دانی بە باڵادەستیی ئەودا نا. بە بوون بە مرۆڤ، پێگەی خزمەتکارێکی وەرگرت و تا مردن گوێڕایەڵ بوو، تەنانەت مردنی خاچ، لە پێناوی ئێمەدا (فیلیپی 2:6-8). هێشتا بۆ یەک ساتیش وازی لە بوون بە کوڕی هەتاهەتایی، دروستکەری گەردوون نەهێنا. کاتێک ئاوەکانی دەریای جەلیل شڵەژان، بە «بێدەنگ بە، ئارام بە» ئارامی کردنەوە (مەرقۆس 4:39). ئەمە نهێنیی جەستەگرتنە.
ئازارچەشتوو و تاقیکراوە، بەڵام بێ گوناه
هەرچەندە هەرگیز وازی لە بوون بە خودا نەهێنا، عیسا بە هەموو شێوەیەک بوو بە مرۆڤ، جگە لە گوناه (عیبرانییەکان 4:15). برسی بوو، پێویستی بە خواردن بوو؛ تینوو بوو، داوای ئاوی کرد؛ ماندوو بوو، خەوی لێکەوت؛ تاقیکرایەوە، ئازاری چەشت. ئازارەکانی زۆر ڕاستەقینە بوون: «ئازاری چەشت کاتێک تاقیکرایەوە» (عیبرانییەکان 2:18) زیاتر لەوەی کە ئێمە بتوانین بیزانین. ئایا دەیانتوانی گوناه بکات؟ نەخێر! لە یەکێتیی کەسایەتیی خۆیدا – خودای تەواو و مرۆڤی تەواو – نەیانتوانی گوناه بکات. هێشتا لە بەرگری لە تاقیکردنەوەدا ئازاری چەشت (مەتتا 4:1-11؛ لۆقا 4:1-13).
نموونەیەک هەندێک جار دەهێنرێتەوە بۆ کانزایەکی بەنرخ، وەک زێڕ، کە کاتێک دەخرێتە ژێر تاقیکردنەوە – وەک پلەی گەرمییەکی زۆر بەرز – تێیدەپەڕێنێت، بەم شێوەیە دەیسەلمێنێت کە بەڕاستی کانزایەکی وایە. بە هەمان شێوە، تاقیکردنەوە سەلماندی کە عیسا کێ بوو. بەڵام بە پێچەوانەی کانزاکە، پەروەردگار هەستی مرۆڤی هەبوو. هەموو تاقیکردنەوە و ناخۆشییەکی هەست پێ دەکرد و لە بەرگری لەواندا ئازاری چەشت. وەک عیبرانییەکان 5:7 دەڵێت: «لە ڕۆژانی جەستەیدا ... نوێژ و پاڕانەوەی بە دەنگی بەرز و فرمێسکەوە پێشکەش بەوە کرد کە دەیانتوانی لە مردن ڕزگاری بکات، و گوێی لێ گیرا بەهۆی لەخواترسییەکەیەوە.»
ئازارەکانی ڕاستەقینە بوون. سەرەڕای ئەوەش، نەیانتوانی شکست بهێنێت. ئازارەکان تەنها سروشتی پیرۆزی ئەویان نیشان دا. لە کاتی لەدایکبوونیدا، فریشتەکە بە مریەمی گوت کە «نەوەی پیرۆزی تۆ کوڕی خودا ناودەبرێت» (لۆقا 1:35). بە پێچەوانەی ئێمە، یان تەنانەت ئادەم کە بێتاوان دروست کرا، عیسا لە ساتەوەختی دووگیانبوونەوە پیرۆز بوو. «لەو گوناه نییە،» یۆحەننا نووسی (1 یۆحەننا 3:5). پیتەر گوتی ئەو یەکێک بوو «کە هیچ گوناهێکی نەکرد» (1 پیتەر 2:22). و شایەتیی پۆڵس ئەوە بوو کە ئەو یەکێک بوو «کە هیچ گوناهێکی نەدەزانی» (2 کۆرنسۆس 5:21).
بانگەواز بۆ پەرستن
کاتێک عیسا وەک کوڕی هەتاهەتایی دەبینین – ئامادە بوو دەستبەرداری شکۆمەندیی خوداوەندیی خۆی بێت بۆ ئەوەی ببێتە مرۆڤ، و بچێتە سەر خاچ لە پێناوی ئێمەدا بۆ ئەوەی لەوێ لە ژێر باری گوناهی ئێمەدا ئازار بچێژێت – سەرمان دادەنەوێنین و دەپەرستین. ئەم ڕاستییە سەبارەت بە کەسایەتیی مەسیح لە دڵی ئینجیلدایە – کوڕی هەتاهەتایی، دروستکەر، خودا لە جەستەدا، یەکێکی بێ گوناهی تەواو، قەشەی باڵای ئازارچەشتوو و تاقیکراوە. کێ دەتوانێت هەموو ئەمە تێبگات؟ هیچ کام لە ئێمە. بەڵام کێ دەتوانێت ڕەت بکاتەوە کە بە دڵێکی پەرستراو بیپەرستێت؟
