ئەم بەشە بەشی ناوەندی دووەم دابەشبوونی سەرەکی کتێبەکەیە. ئەم بەشە بە وشەیەکی ئاسوودەیی بۆ گەلی خودا و بۆ ئۆرشەلیم دەست پێدەکات. هەموو شتێک پەیوەستە بە دەستێوەردانی خودا لە کەسایەتی خزمەتکارەکەیدا. لە بەشی 41 فێر دەبین کە ئیسرائیل بە خراپی وەک خزمەتکاری یەهوە شکستی هێنا—
«هەموویان پووچن؛ کارەکانیان هیچ نین؛ بتە تواوەکانیان با و سەرلێشێواوین» (ئیشایا 41:29). لە ئیشایا 40:3 پێشبینییەکی ئاشکرامان هەیە سەبارەت بە یەحیا وەک نێردراوی یەهوە:
«ڕێگای یەزدان ئامادە بکەن، لە بیاباندا ڕێگایەکی ڕاست بۆ خودامان دروست بکەن.» یەحیا نێردرا بۆ ئامادەکردنی ڕێگای یەهوە، و لە یۆحەننا 1:30، بە ئاماژەدان بە عیسا، یەحیا وتی: «ئەمە ئەوەیە کە من دەربارەی وتم، دوای من پیاوێک دێت کە لە من پێشترە؛ چونکە ئەو پێش من بوو»؛ ئاماژەیەکی ئاشکرا بۆ شکۆمەندی پێش-کاتەکانی کەسایەتی کوڕی خودا. عیسای پەیمانی نوێ، یەهوەی پەیمانی کۆنە. ئەم بەشەی دووەمی ئیشایا، کە ئیشایا 40–66 دەگرێتەوە، بە کۆکردنەوەی ئیسرائیل کۆتایی دێت (ئیشایا 66:20)، و پێشکەشکردنیان وەک قوربانییەک بۆ یەزدان. هەروەها، هەموو نەتەوەکان و زمانەکان کۆ دەبنەوە بۆ شایەتیدانی شکۆمەندی یەزدان (ئایەتی 18). کۆتایی گەورەی ڕێگای یەهوە، کە لە ئیشایا 40 بە پێشکەشکردنی مەسیح دەست پێدەکات، ئەوەیە کە
«وا دەبێت… هەموو جەستەیەک [دێت] بۆ پەرستنی من، یەزدان دەفەرموێت» (ئیشایا 66:23). بنەمای هەموو ئەمانە—بەرەکەتەکانی ئیسرائیل، بەرەکەتەکانی گەلان، شکۆمەندی یەزدان—بە بەهێزی لە بەشی 53دا دەخرێتە بەردەممان. گرنگی ئەم بەشە پێغەمبەرایەتییە جەختی لەسەر دەکرێتەوە کاتێک ئاماژە بە زۆر جار هێنانەوەی لە پەیمانی نوێدا دەکەین—نزیکەی چواردە ئاماژە لەوێدا دەدۆزرێتەوە.
وەک خاڵێکی سەرنجڕاکێش، ئاماژە بەوە دەکەین کە 66 بەش لە ئیشایادا هەیە و 66 کتێب لە کتێبی پیرۆزدا هەیە. بەشی یەکەمی پێغەمبەرەکە 39 بەش دەگرێتەوە؛ 39 کتێب لە پەیمانی کۆندا هەیە. ئەمە 27 بەش لە بەشی دووەمی پێغەمبەرەکەدا دەهێڵێتەوە، و 27 کتێب لە پەیمانی نوێدا هەیە. تایبەتمەندی ناوەندی ئەم بەشە پێغەمبەرایەتییە بەشی 53یە، و ڕاستیی ناوەندی پەیمانی نوێ مردنی یەزدانمان عیسای مەسیحە. خزمەتکاری یەهوە تا مردن خزمەتی کرد لە کتێبی ئیشایادا، و لە پەیمانی نوێدا مەسیح گوێڕایەڵ بوو، تەنانەت تا مردن، و ئەو مردنەی خاچ. باشە ئەوا دەتوانین ئەم بەشی 53ی ئیشایایە تاوتوێ بکەین.
خوداوەندی مەسیح ڕێگە خۆش دەکات بۆ خۆبەچووککردنەوەی
سەرەتا دەتوانین بڵێین کە لە ئیشایا 50دا خوداوەندی مەسیح ڕێگە خۆش دەکات بۆ خۆبەچووککردنەوەی. بۆ نموونە، سەیری ئایەتی 3ی ئەو بەشە بکە،
«ئاسمانەکان بە ڕەشایی دادەپۆشم،» زمانی فەرمانڕەوای گەردوون؛ بەڵام لە ئایەتی 4دا ئەو لە شوێنی فێرخوازدایە. پاشان لە ئایەتی 6دا ئەو سووکایەتی پێدەکرێت و خراپ مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت لەلایەن ئەوانەی کە لە نیعمەتی خۆبەچووککردنەوەیدا شایەتییان بۆ دابوو. خۆبەچووککردنەوەی مەسیح ڕێگە خۆش دەکات بۆ شکۆمەندییەکەی
لە بەشی 53دا، خۆبەچووککردنەوەی ڕێگە خۆش دەکات بۆ شکۆمەندییەکەی!
ئایەتی 1
پێغەمبەرەکە گلەیی لە بێباوەڕی ئەوانە دەکات کە بە شێوەیەکی تایبەت بابەتی بەزەیی خودا بوون. قۆڵی یەزدان هێمای هێزی خودایە، کە زۆر جار بۆ لەناوبردنی دوژمنەکانی و بۆ ڕزگارکردنی ئەوانەی کە متمانەیان پێیەتی بەکار دەهێنرێت (سەیری ئیشایا 51:9؛ ئیشایا 52:10؛ ئیشایا 53:1؛ ئیشایا 59:16؛ ئیشایا 62:8؛ و ئیشایا 63:5 بکە، بۆ بەکارهێنانی ئەم نازناوە). هەندێک جار، وەک لە بەشی 53دا، قۆڵی یەزدان وەک کەسایەتییەک دەردەکەوێت.
ئایەتەکانی 2 و 3
«ئەو لەبەردەمیدا گەشە دەکات.» ئەمە «قۆڵی یەزدانە» کە لەبەردەم یەهوەدا گەشە دەکات. بۆ ئەو، مەسیح لە ڕۆژانی جەستەیدا ڕەگێک بوو لە زەوییەکی وشکەوە؛ ژیان و بەرهەمداری بە هەموو تواناکانیانەوە لەوێدا بوون. ئیسرائیل زەوییە وشکەکە بوو. هیچ خۆراکێک بۆ یەزدانمان لەوێدا نەبوو. هەموو پشتیوانییەکەی لە سەرەوە وەرگرتبوو. بۆ ئیسرائیل ئەو شتێکی گاڵتەجاڕی و سووکایەتی بوو—بۆیە «پیاوێکی پڕ لە خەم و ئاشنا بە ناخۆشی.» ئایەتەکانی 4 و 6
ئەمە زمانی ئیسرائیل دەبێت لە ڕۆژی داهاتووی باوەڕهێنان و تۆبەکردنیاندا، چونکە نەتەوەکە هێشتا ڕاستی ئازارە هاوسۆزییەکان و هەروەها قوربانی و ڕزگارکەرەکانی هەڵگری گوناهی پیرۆز فێر دەبێت. ئایەتی 4 بە دڵنیاییەوە فێرمان دەکات—وەک لە مەتتا 8:17دا هاتووە—کە ئەو سەرەتا لە ڕۆحیدا ئەوەی هەڵگرت کە بە هێزی خۆی لایبرد. ئەو، لە هەستە قووڵ و پیرۆزەکانی دڵیدا، چووە ناو هەموو ئەوەی کە گەلەکەی ئازاریان چەشت. ئەو بە هاوسۆزی ئازاری چەشت لە تیژی بێگەردی بێگوناهیدا؛ ئەوان بۆ گوناهەکانیان لەژێر دەستی حوکمڕانی خودادا. ڕۆژەکە بە دڵنیاییەوە دێت کاتێک ئازارەکانی هەڵگری گوناهی پیرۆز بە دروستی تێدەگەیەنرێن، ئەوکات ئیسرائیل بە پەرۆشییەکی قووڵەوە دەڵێت،
«ئەو بریندار کرا لە پێناوی سەرپێچییەکانمان.» پێغەمبەر هۆشەع ئەم ڕۆژی کەفارەتە بۆ ئیسرائیل لەبەرچاو دەگرێت کاتێک لە کۆتا بەشی خۆیدا، ئایەتەکانی 1 و 2، دەڵێت،
«ئەی ئیسرائیل، بگەڕێوە بۆ یەزدان خودات؛ چونکە بە تاوانەکەت کەوتوویت. وشە لەگەڵ خۆت ببە، و بگەڕێوە بۆ یەزدان؛ پێی بڵێ، هەموو تاوانێک لادە، و بە نیعمەتەوە وەرمان بگرە؛ ئەوا گوێرەچکەکانی لێوەکانمان پێشکەش دەکەین.» ئیسرائیل ئەوکات لە بەشی 53ی ئیشایادا ئەو وشانە دەدۆزێتەوە کە لە ڕۆژی تۆبەکردنی نەتەوەییاندا دەیانگرنەبەر. ئایەتی 5
گوناهەکانیان دانپێدانراون، وەک بڵێی، بەسەر سەری
«بزنە قوربانییەکەدا» (لێڤی 16:21، 22). ئایەتی 6
ئەوان ئازارچێژە پیرۆزەکە وەک ئەوە دەناسنەوە کە، بە شێوەیەکی قوربانی،
بەشی یەزدانی بەسەردا کەوت (لێڤی 16:8، 9، 15). دانپێدانانی ڕاستەقینە لەسەر لێوی گەلی تۆبەکەر بەرهەم دێت—ئێمە گومڕا بووین؛ هەموومان ڕوومان کردووەتە ڕێگای خۆمان. چەند گەورە بوو گوێڕایەڵنەبوون و یاخیبوونەکەیان! بەڵام، بەزەیی سەرسوڕهێنەر!—«یەزدان تاوانی هەموومان خستە سەر ئەو.» بە دڵنیاییەوە، لەم ئایەتانەدا دژە-جۆرە گەورەکەی ڕۆژی کەفارەتمان هەیە: داواکارییە ڕاستەقینەکانی خودا بە تەواوی بە خوێنی قوربانی گوناهەکە جێبەجێ کراون—کەفارەت. تاوانی گەلەکە لە دانپێدانانەکەدا بەسەر بزنە قوربانییەکەدا جێبەجێ کراوە—جێگرەوە.
هەردوو بزنەکە پێویست بوون لە ڕۆژی کەفارەتدا بۆ نیشاندانی ئەم دوو لایەنەی یەک کاری قوربانی و ڕزگارکەری یەزدان عیسای مەسیح کاتێک خۆی پێشکەش بە خودا کرد، لە ڕێگەی ڕۆحی ئەبەدییەوە. بە قوربانییە بێگەردەکەی، هەموو قوربانییەکانی سیستەمی ڕێوڕەسمی یەهودییەتی تێپەڕاند، چونکە مەحاڵ بوو خوێنی گا و بزن گوناه بسڕێتەوە و ئەوانەی دێنە لای خودا تەواو بکات (عیبرانییەکان 10:1-4).
ئایەتەکانی 7 و 8
ئەمانە باس لە ملکەچبوونی ویستانەی بەرخە بێبەرگرییەکەی خودا دەکەن؛ باس لە مامەڵەی نادادپەروەرانەی دەکەن؛ باس لە بڕینەوەی دەکەن؛ و لەگەڵ ئەوەشدا، هۆکاری ڕاستەقینەی مردنەکەی،
«لە پێناوی سەرپێچی گەلەکەمدا لێی درا.» ڕزگارکەرێکی سەرسوڕهێنەر! ئایەتی 9
بە ناشتنی لە گۆڕی پیاوە دەوڵەمەندەکەدا، شایەتی دەدات کە سنوورێکی خودایی دیاریکراو هەیە بۆ چالاکی خراپەی پیاوانی گوناهبار،
«تا ئێرە دێیت و زیاتر نا.» خودا دڵنیا دەبێتەوە لەوەی کە ڕێز لە جوانی ڕەوشتی ئەو ژیانە دەگرێت. پیاوان ڕەنگە بڵێن، «کاتێک دەیبینین، هیچ جوانییەک نییە کە حەزی لێ بکەین.» جوانی، بێگەردی ڕەوشتی ئەو پیاوە پیرۆزە، بۆ ئەوانەی باوەڕیان نەبوو سەرنجڕاکێش نەبوو، بەڵام سەرەڕای ئەوەش جوانییەکی نایاب لەوێدا هەبوو، «جوانی پیرۆزی.» بۆیە دەخوێنینەوە، «ئەو لە مردنیدا لەگەڵ دەوڵەمەندەکان بوو؛ چونکە هیچ توندوتیژییەکی نەکردبوو، و هیچ فێڵێکیش لە دەمیدا نەبوو.» بەڕاستی، وەک بەرخی جەژن، ڕزگارکەرەکە پشکنینی چاوەکانی پیرۆزی خودایی تێپەڕاندبوو—لە دەیەمەوە تا چواردەیەم پارێزرابوو و سەلمێنرابوو کە بێگەرد و بێخوش بوو. ئایەتی 10
زۆر قووڵتر لە هەموو ئازارەکانی لەسەر دەستی پیاوان لە پێناوی ڕاستیدا، ئازارەکانی لەسەر دەستی خودا بوون لە پێناوی گوناهدا—ئەمە تەنها و بە تەواوی لە مردنی قوربانییەکەیدا بوو.
«ئەو خستییە خەمەوە.»
ئایەتەکانی 10 بۆ 12—دەرئەنجامە گەورەکانی مردنی ڕزگارکەر و خودا-شکۆمەندکەری عیسا
«ئەو نەوەکەی خۆی دەبینێت.» نەوەیەک، ڕەگەزێک، لە جۆری خۆی، دەهێنرێتە بوون. «ئەو ڕۆژەکانی درێژ دەکاتەوە.» خاچ کۆتایی نییە بۆ ئەو، نەخێر، ئەو دێتە دەرەوە، سەرکەوتووی بەهێز بەسەر مردن و گۆڕدا. «ویستی یەزدان لە دەستیدا سەرکەوتوو دەبێت.» ئەو ویستی خودا بە گشتگیر دادەمەزرێنێت. بەڕێوەبردنی شانشینی داهاتوو لەو دەستە لێهاتووانەدا دەبێت کە جارێک لە گۆلگۆسا کون کرابوون. «ئەو ماندووبوونی ڕۆحی خۆی دەبینێت و ڕازی دەبێت.» بەرهەمی کارەکەی شایستەی کارەکە و کرێکارەکە دەبێت—وەڵامێکی گونجاو بۆ ئازار، شەرم، و زیانی خاچ. «بە زانیارییەکەی خزمەتکارە ڕاستودروستەکەم زۆر کەس فێر دەکات لە ڕاستودروستیدا.» بنەمای بەرەکەتە ڕاستودروستەکان لە مردنیدا دانراوە و هەموو ئەوانەی کە دەهێنرێنە ناو بەرەکەت لەبەردەم خودادا فێر دەکرێن لە ڕاستودروستی پێگەیاندا لە ڕێگەی بەهای کاری تەواوکراوی مەسیحەوە. «چونکە ئەو تاوانەکانیان هەڵدەگرێت.» هیچ هەورێک لە نێوان خودا و هی خۆیدا بوونی نابێت. هەموو شتێک کە لە نێوانیاندا وەستابوو بە تەواوی و بە ڕاستودروستی مامەڵەی لەگەڵ کراوە، بۆ ڕەزامەندی خودا. بۆیە، وەک لەلایەن خزمەتکارە ڕاستودروستەکەی خوداوە فێر کراون، بە تەواوی لە دڵ و ویژداندا ئاسوودە دەبن. «من بەشێکی لەگەڵ گەورەکاندا پێ دەدەم.» جارێک بە تەنیا لە ئازارە ترسناکەکانی خاچدا، ئەو لە شکۆمەندی پاداشتەکەدا بە تەنیا نابێت. ئەوکات هاوڕێی دەبێت. خودا ڕایدەگەیەنێت (دەربڕینێکی گەورەی ڕەزامەندی تەواوی لەگەڵ کاری تەواوکراوی مەسیحدا)، «من بەشێکی لەگەڵ گەورەکاندا پێ دەدەم.» ڕزگارکەر لە چالاکی بێخۆپەرستی خۆشەویستییەکەیدا—بەڵگەی ئەوەی کە خاچ خۆشەویستییەکەی تەواو نەکردووە—«تاڵانەکە لەگەڵ بەهێزەکاندا دابەش دەکات.» کێ گەورە و بەهێزن لەو ڕۆژەی شکۆمەندی داهاتووی مەسیحدا؟ ئەوانەی کە لە پێناوی ناوی ئەودا لە جیهانێکدا کە خاچیان لێدا، سووکایەتییان چەشتووە. ئەوانەی کە لێرەدا ڕەتکردنەوەی لەگەڵدا بەش دەکەن، لەوێدا شکۆمەندی لەگەڵیدا بەش دەکەن.
هەموو ئەمانە، خودا دەفەرموێت، بۆ چوار هۆکار
هەموو ئەمانە، خودا دەفەرموێت، بۆ چوار هۆکار:
«ئەو ڕۆحی خۆی ڕژاندە ناو مردنەوە.» مردنەکەی هەرگیز لە شکۆمەندیدا لەبیر ناکرێت. «ئەو لەگەڵ سەرپێچیکاراندا ژمێردرا.» شەرمەکەی بە تەواوی وەڵام دەدرێتەوە. هەرچەندە زەوی ڕەنگە سووکی بکات و ناوزڕاندی بکات، خودا لە بەهەشتدا ڕێزی لێ دەگرێت و ڕەزامەندی خۆی بۆ گەردوونێکی سەرسامکەر دەردەخات. ئەم بەشە وەڵامی پرسیارێک دەداتەوە وەک—«چی بەسەر ئەو پیاوەدا دێت کە پاشا دڵخۆشە بە ڕێزگرتنی» (ئێستێر 6:6). «ئەو گوناهی زۆر کەسی هەڵگرت.» خودا بە شکۆمەندی وەڵامی ئەو خۆشەویستییە دەداتەوە کە مەسیحی بردە ناو مردنەوە بۆ ڕەواییدانی ئەوانی تر. ئەو کە جارێک «گوناهی هەڵگرت» شکۆمەندی هەڵدەگرێت. «ئەو تکای بۆ سەرپێچیکاران کرد.» ئەو نوێژەی ئەو، کە لەوپەڕی ئازاردا دەربڕدرا، «باوکە، لێیان خۆش بە؛ چونکە نازانن چی دەکەن» (لۆقا 23:34)، هەرچەندە کەم بایەخ بوو لەلایەن ئەو قەرەباڵغییە جۆراوجۆرەی کە دەوروبەری خاچەکەیان گرتبوو، بە تەواوی لە بەهەشتدا هەڵسەنگێنراوە، و لێرەدا زیاد کراوە بۆ ئەم تایبەتمەندییانەی کە پاداشتی خودا بۆ ئەو دەهێننە کایەوە لەو ڕۆژەی کە ویستی یەزدان لە دەستیدا سەرکەوتوو دەبێت.
کاتێک ئەم تێڕامانە لەسەر ئەم نووسراوە پێغەمبەرایەتییە سەرسوڕهێنەرە کۆتایی پێدەهێنین، بە دڵسۆزییەوە دەڵێین،
«شکۆمەندی و دەسەڵات بۆ ئەو بێت، بۆ هەتاهەتایە. ئامین.»
