لەبەر ئەوەی مەڕ لە ئابووری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە سەردەمی کتێبی پیرۆزدا گرنگ بوو، زۆرترین ئاژەڵە کە لە کتێبی پیرۆزدا ناوی هاتووە. لە ڕاستیدا، سامان و دەوڵەمەندی پیاوێک بە ژمارەی ئەو ئاژەڵانە دەپێورا کە خاوەنی بوو – وەک مەڕ، بزن، مانگا، کەر، وشتر و گا. ئەیوب 14,000 مەڕی هەبوو، و ئەو تاڵانییەی کە لە میدیانییەکان وەرگیرابوو 675,000 مەڕی تێدابوو (ئەیوب 42:12؛ ژمارەکان 31:32).
شوانەکان دامەزرێنرابوون بۆ چاودێریکردنی مەڕەکان بۆ ئەوەی دڵنیا بن لەوەی ئاو، لەوەڕگە بۆ خواردن، و شوێنێکی سەلامەتیان بۆ خەوتن هەبێت. مەڕەکانیان لە دڕندەکان دەپاراست وەک گورگ، شێر و ورچ. شوانەکانی پەیمانی کۆن بریتی بوون لە هابیل، ئیبراهیم، لوت، ئیسحاق، یاقوب، ڕاحێل، موسا، عاخان، داود، نابال و عامۆس. بەخێوکردنی مەڕ پیشەیەکی گرنگ بوو، چونکە هەزاران لەوان بۆ قوربانی پێشکەشکردن بە خودا سەردەبڕدران. یەکێک لە دە دەروازەکەی ئۆرشەلیم ناوی دەروازەی مەڕ بوو، نزیک پەرستگاکە کە مەڕەکان تێیدا سەردەبڕدران (نەحمیا 3:1). جێگەی سەرنجە، شوانەکان یەکەم کەس بوون کە هەواڵی لەدایکبوونی ڕزگارکەریان پێدرا (لۆقا 2:8-20).
سەیر نییە کە خودا وێنەی مەڕ و شوانەکان لە کتێبی پیرۆزدا بەکاردەهێنێت. مەڕەکان مرۆڤەکان نیشان دەدەن، و شوانەکان سەرکردەکان نیشان دەدەن، وەک پاشاکان و خودا خۆی. با سەیری ئەوە بکەین کە کتێبی پیرۆز لە یۆحەننا 10:1-30 دەربارەی شوانە خوداییەکەمان فێرمان دەکات.
شوانە باشەکە و مەڕەکان
عیسا فەرمووی، «من شوانە باشەکەم. شوانە باشەکە ژیانی خۆی لە پێناوی مەڕەکاندا دادەنێت.» خۆی بە شوانێک و خەڵکیشی بە مەڕ چواند (یۆحەننا 10:11 NIV). هەروەها فەرمووی، «مەڕەکانی من گوێ لە دەنگی من دەگرن؛ من دەیانناسم، و ئەوان شوێنی من دەکەون» (10:27). بە درێژایی کتێبی پیرۆز، گەلی خودا وەک مەڕ سەیر دەکرێن (زەبوور 79:13؛ 100:3). عیسا قوتابییەکانی بە «ڕانێکی بچووک» ناودێر کرد (لۆقا 12:32).
چۆن مرۆڤەکان وەک مەڕن؟ مەڕەکان بە بێ بیرکردنەوە شوێن ئەوانی تر دەکەون، بەبێ بیرکردنەوە لە دەرئەنجامەکان. لە کاتێکدا متمانەپێکراون، دەتوانن سەرکێشیش بن. ئەوان پشت بەوانی تر دەبەستن بۆ پاراستن، خواردن، ئاو و چاودێری. هەروەها پێویستیان بە گرنگیپێدانی تایبەتە کاتێک ساردە، کاتێک مەترسی هەیە و کاتێک منداڵیان دەبێت.
چۆن عیسا وەک شوانێکە؟ لە سەردەمی کتێبی پیرۆزدا مەڕداری کارێکی قورس بوو. مەڕەکان پێویستیان بە چاودێری و گرنگیپێدانی بەردەوام بوو، چونکە لە کێڵگەی پەرژینداردا نەدەهێڵدرانەوە. دەیانتوانی بۆ هەر شوێنێک بڕۆن. هەموو ڕۆژێک شوانەکە پێویستی بەوە بوو کە ڕانەکە بەرەو لەوەڕگەی گونجاو و ئاو ببات، و چاودێری نەخۆش یان بریندارەکان بکات. کاتێک گەشتیان دەکرد، شوانەکە پێشڕەوی دەکرد و مەڕەکان لە دوایەوە دەهاتن.
کاتێک عیسا قەرەباڵغی خەڵکی بینی «بەزەیی پێیاندا هاتەوە، چونکە بێزار و بێدەسەڵات بوون، وەک مەڕی بێ شوان» (مەتتا 9:36؛ مەرقۆس 6:34). پێویستییە ڕۆحییەکانیانی بینی. چیرۆکێکی شوانێکی گێڕایەوە کە بەدوای مەڕێکی ونبوودا دەگەڕا. کاتێک مەڕەکە دۆزرایەوە بردییەوە ماڵەوە و ئاهەنگی گێڕا (مەتتا 18:12-14؛ لۆقا 15:3-7). شوانەکە بەهایەکی زۆری بە مەڕە ونبووەکە دەدا. وانەکە ئەوەیە کە عیسا، شوانە باشەکە، بەهایەکی زۆر دەدات بەوانەی کە نایناسن یان لایانداوە، و خۆشییەکی زۆر لە ئاسماندا هەیە کاتێک یەکێک لەلایەن ئەوەوە دەدۆزرێتەوە.
ئیشایا نووسیویەتی، «هەموومان، وەک مەڕ، لاداوین، هەر یەکێکمان ڕووی لە ڕێگەی خۆی کردووە؛ و یەزدان گوناهی هەموومان خستووەتە سەر ئەو» (ئیشایا 53:6). لەبەر گوناه و خۆپەرستییەکەمان وەک مەڕی ونبوو لە خودا لاداوین کە لە سەرەتادا مرۆڤایەتی دروست کرد (زەبوور 119:176). بەڵام عیسای مەسیح ئەو سزایەی چەشت کە شایستەی بووین. ئەگەر دان بە گوناهەکانماندا بنێین و متمانە بە پێشنیاری لێخۆشبوونی خودا بکەین لە ڕێگەی مردن و هەستانەوەی مەسیحەوە، پەیوەندیمان لەگەڵ خودا چاک دەبێتەوە. پەترۆس نووسیویەتی، «ئێوە وەک مەڕی لادەر بوون، بەڵام ئێستا گەڕاونەتەوە بۆ شوان و چاودێری ڕۆحەکانتان» (1 پەترۆس 2:25). کەواتە گۆڕانکاری وەک مەڕێکی ونبوو وایە کە دەگەڕێتەوە بۆ چاودێری شوانەکە.
شوانە خراپەکان
لە یۆحەننا 10دا دەبینین کە عیسا، شوانە باشەکە، بەراورد دەکرێت بە سێ شوانە خراپ: «دز و ڕێگر» کە هات بۆ دزین و کوشتن و لەناوبردنی مەڕەکان (10:1,8,10)؛ «نامۆکە» – وەک فەریسییەکان – کە تەنها بۆ قازانجی کەسی ئارەزووی مەڕەکانی بوو (10:5)؛ و «کرێگرتەکە» کە مەڕەکانی بەجێهێشت کاتێک گورگەکە هات و ڕانەکەی بڵاوکردەوە (10:12-13). شوانە خراپەکان هیچ پەیوەندییەکیان لەگەڵ مەڕەکان نەبوو و گرنگیان پێ نەدەدان.
فەریسییەکان لەم وێنەکێشانە تێنەگەیشتن و باوەڕیان بەوە نەکرد کە عیسا گوتی چونکە ئەوان هی ئەو نەبوون (10:6,26). ئەگەر پێشنیاری ڕزگاری خودایان قبوڵ کردبا، ئەوا دەنگی شوانە باشەکەیان دەناسییەوە و شوێنیان دەکەوت. ئەوان تێیان نەدەگەیشت کە عیسا مەسیح بوو، دەروازەی ژیانی هەتاهەتایی. ئەو فەرمووی «من دەروازەم بۆ مەڕەکان... هەر کەسێک لە ڕێگەی منەوە بچێتە ژوورەوە ڕزگار دەبێت» (10:7-9). عیسای مەسیح تەنها ڕێگایە بۆ ڕزگاری لە سزای گوناه. ڕزگاری تەنها لە ڕێگەی مەسیحەوە دەتوانرێت وەربگیرێت. ئەوانەی شوێن ڕزگارکەر دەکەون ژیانی هەتاهەتایی وەردەگرن؛ ئەوان «ژیانیان هەیە، و بە تەواوی هەیانە» (10:10).
شوانە باشەکە چاودێری مەڕەکانی دەکات
شوانێکی باش خاوەنی مەڕەکان بوو، لەگەڵیان دەژیا و چاودێری دەکردن. ڕانە بچووکەکان لە سەردەمی کتێبی پیرۆزدا وای دەکرد شوانەکە هەر مەڕێک بە ناو بناسێت و بانگی بکات. ڕانێکی 100 مەڕ گەورە بوو (مەتتا 18:12). شوانەکە دەیزانی کاتێک یەکێک لە مەڕەکانی ون دەبێت. عیسای مەسیح «مەڕەکانی خۆی بە ناو بانگ دەکات» (10:3). قوتابییەکانی خۆی بە ناو بانگ دەکرد، و دەیانناسی (یۆحەننا 1:43,48). هێشتا بانگی ئەوانە دەکات کە قبوڵی دەکەن: «باوەڕ لە بیستنی پەیامەکەوە دێت... لە ڕێگەی ووشەی مەسیحەوە» (ڕۆما 10:17). یەزدان شوێنکەوتووانی خۆی بە شێوەیەکی کەسی دەناسێت. هەموو شتێکیان دەربارەی دەزانێت.
کاتێک بانگ دەکات، «مەڕەکان گوێ لە دەنگی ئەو دەگرن» (10:3,16,27). ئەوان شوانەکەیان دەناسن و وەڵامی دەنگی ئەو دەدەنەوە (10:4). کاتێک عیسا لەسەر زەوی بوو زۆرێک لە جولەکەکان ناسیانەوە کە ئەو مەسیح بوو و شوێنیان کەوت. ئەمڕۆ مەڕەکانی گوێ دەگرن کاتێک مزگێنی دەبێژرێت و بە شوێنکەوتنی وەڵام دەدەنەوە.
شوانەکانی فەلەستین پێشڕەوی دەکرد و مەڕەکانیان شوێنیان دەکەوت چونکە دەنگی شوانەکەیان دەناسییەوە: «ئەو پێش ئەوان دەکەوێت، و مەڕەکانی شوێنی دەکەون» (10:3-4, 27). مەڕەکان شوێن دز و ڕێگر و نامۆکان نەکەوتن چونکە دەنگی ئەوانیان نەدەناسییەوە (10:5,8). لەبری ئەوە ڕایان دەکرد. داود دەربارەی شوانە باشەکە نووسیویەتی: «ئەو ڕێنماییم دەکات لە ڕێگاکانی ڕاستیدا» (زەبوور 23:3). بە هەمان شێوە، شوێنکەوتووانی عیسا ئارەزوو دەکەن بڕۆن بۆ ئەو شوێنەی کە ئەو ڕێنماییان دەکات.
شوانەکان مەڕەکانیان بۆ کوێ دەبرد؟ بۆ لەوەڕگە بۆ خواردن و بۆ ئاو بۆ خواردنەوە. داود نووسیویەتی، «یەزدان شوانەکەمە، هەموو شتێکم هەیە کە پێویستمە. ئەو وای لێدەکات لە لەوەڕگەی سەوزدا پاڵکەوم، ئەو ڕێنماییم دەکات بۆ کەنار ئاوە هێمنەکان، ئەو ڕۆحم تازە دەکاتەوە» (زەبوور 23:1-2). ئەم وێنەیە یەکێکە لە دابینکردنی هەموو پێداویستییەکانمان لەلایەن خوداوە. لە وشکەساڵی یان قاتوقڕیدا هیچ لەوەڕگەی سەوز نییە و ئاو کەمە. ئەوانەی شوێن شوانە باشەکە دەکەون دەوترێت «لەوەڕگە دەدۆزنەوە»؛ «من دەروازەم؛ هەر کەسێک لە ڕێگەی منەوە بچێتە ژوورەوە ڕزگار دەبێت. ئەوان دێنە ژوورەوە و دەچنە دەرەوە، و لەوەڕگە دەدۆزنەوە» (10:9). خۆراکی مەسیحییەکان کتێبی پیرۆزە کە خواردنی ڕۆحی دابین دەکات بۆ گەشەکردن بۆ پێگەیشتنی ڕۆحی (1 کۆرنسۆس 3:2؛ عیبرانییەکان 5:12-14؛ 1 پەترۆس 2:2).
شوانێکی باش ژیانی خۆی دەخستە مەترسییەوە بۆ پاراستنی مەڕەکانی، وەک داود کردی (1 ساموێل 17:34-37). عیسا فەرمووی، «من شوانە باشەکەم. شوانە باشەکە ژیانی خۆی لە پێناوی مەڕەکاندا دادەنێت» (یۆحەننا 10:11). وشەی «باش» بە واتای «شایستە، ڕێزدار، نایاب» دێت. ئەو باشترین نموونەی شوانێکە: «من ژیانی خۆم لە پێناوی مەڕەکاندا دادەنێم» (10:15). لە پەیمانی کۆندا مەڕەکان بۆ گوناهەکان قوربانی دەکران؛ لێرەدا دەبینین شوانەکە بۆ مەڕەکانی قوربانی کرا. بەڵام ئەوە کۆتایی نەبوو؛ عیسا فەرمووی کە دەسەڵاتی هەبوو ژیانی خۆی دابنێت و دووبارە هەڵیبگرێتەوە (10:17-18). ئەمە بە واتای ئەوە دێت کە ئەو شوانێکی زیندووە کە مرد بۆ ئەوەی ئەو سزایە بدات کە شایستەی بووین (1 کۆرنسۆس 15:3-4). ئایا قوربانییەکەی عیسات بۆ خۆت قبوڵ کردووە؟ ئایا سوپاسی دەکەیت بۆی؟
لەبەر ئەوەی زۆر کات پێکەوە بەسەر دەبرد، شوانەکە تایبەتمەندییە جیاوازەکان و پێداویستییەکانی هەر مەڕێک کە چاودێری دەکرد دەیزانی. عیسا فەرمووی، «من مەڕەکانی خۆم دەناسم و مەڕەکانی منیش من دەناسن – وەک چۆن باوک من دەناسێت و منیش باوک دەناسم» (10:14-15,27). ئەمە پەیوەندی نزیکی نێوان یەزدان و شوێنکەوتووانی نیشان دەدات. وەک پەیوەندی ئەو لەگەڵ خودای باوک وایە. عیسا فەرمووی «من و باوک یەکین» (10:30). هەروەها بە قوتابییەکانی فەرمووی، «من لە باوکمدام، و ئێوە لە مندان، و منیش لە ئێوەدام» (یۆحەننا 14:20). ڕۆحی پیرۆز لە هەر باوەڕدارێکدا دەژی و هەر باوەڕدارێک لە مەسیحدایە، لەلایەن خوداوە قبوڵکراوە لەسەر بنەمای کاری ڕزگاری مەسیح. عیسا ئێمە زۆر باش دەناسێت (لۆقا 19:5؛ یۆحەننا 1:47-50؛ 2:24-25).
شوانە باشەکە و ڕانە جیهانییەکەی
عیسا فەرمووی، «مەڕی تریشم هەیە کە هی ئەم ڕانە نین. دەبێت ئەوانیش بهێنم. ئەوانیش گوێ لە دەنگی من دەگرن، و یەک ڕان و یەک شوان دەبێت» (10:16). مەبەستی چییە بە «مەڕی تر» کە لەگەڵ ئەو مەڕانەدا تێکەڵ دەبن کە قسەی لەسەر دەکرد بۆ پێکهێنانی «یەک ڕان»؟ مەسیح وەک مەسیحی جولەکەکان هات، بەڵام ئەوان قبوڵیان نەکرد (یۆحەننا 1:11). لە پەیمانی کۆندا خودا وەک چاودێریکەری جولەکەکان وەسف کراوە وەک شوانێک کە چاودێری ڕانەکەی دەکات (ئیشایا 40:11؛ ئیریمیا 31:10؛ یەحزقێل 34:11-16؛ میخا 2:12؛ مەتتا 2:6). «مەڕە ترییەکان» کە لە یۆحەننا 10:16دا باس کراون، شوێنکەوتووانی نەجولەکەن، کە لە کردارەکاندا، دوای پەنجاهەمین ڕۆژ دەستیان کرد بە گوێگرتن لە دەنگی شوانەکە.
پۆڵس ئەو میسیۆنێرە بوو کە خودا ناردبووی بۆ نەجولەکەکان لە دەوروبەری دەریای ناوەڕاست. ئەمڕۆ «یەک ڕان» بە کەنیسە ناسراوە و لە جولەکە و نەجولەکە پێکهاتووە. پۆڵس کەنیسەی وەک «یەک جەستە» وەسف کرد کە لە زۆر نەتەوە پێکهاتووە: «هەموومان بە یەک ڕۆح لە یەک جەستەدا لە ئاو هەڵکێشراین – جا جولەکە بین یان یۆنانی، کۆیلە بین یان ئازاد – و هەموومان یەک ڕۆحمان پێدرا بۆ خواردنەوە» (1 کۆرنسۆس 12:13). کەواتە یەک ڕان ئێستا جیهانییە، لەوانە پێکهاتووە کە دەڵێن، «ئێمە گەلی ئەوین، مەڕەکانی لەوەڕگەی ئەوین» (زەبوور 79:13؛ 95:7؛ 100:3). ئایا هەموو «مەڕە ترییەکان» کە لە کەنیسەدان دەناسینەوە؟
شوانەکان مەڕەکانیان دەپارێزن. داود شێر و ورچەکانی کوشت کە هێرشیان دەکردە سەر مەڕەکانی (1 ساموێل 17:34-37). عیسا دەربارەی مەڕەکانی فەرمووی، «من ژیانی هەتاهەتاییان پێدەدەم، و هەرگیز لەناو ناچن؛ هیچ کەسێک ناتوانێت لە دەستی من دەریان بهێنێت» (یۆحەننا 10:28). ژیانی هەتاهەتایی هاوبەشییە لەگەڵ خودا ئێستا و بۆ هەتاهەتایە. ئەم پەیوەندییە ناتوانرێت بشکێنرێت چونکە هێزی خودا لە هەر هێزێکی تر بەهێزترە. یەزدان بەڵێن دەدات کە هیچ کام لە مەڕەکانی ون نابن چونکە لەوەڕگەی سەلامەتیان بۆ دابین دەکات (زەبوور 79:13). خودا لاوازەکان دەپارێزێت: «ئەو بەرخەکان لە باوەشی خۆیدا کۆدەکاتەوە و نزیک لە دڵی خۆی هەڵیان دەگرێت؛ ئەو بە نەرمی ڕێنمایی ئەوانە دەکات کە گەنجیان هەیە» (ئیشایا 40:11).
بۆ نموونە، داود دەیگوت، «هەرچەندە بە دۆڵی سێبەری مردندا بڕۆم، لە هیچ خراپەیەک ناترسم، چونکە تۆ لەگەڵمدایت؛ گۆچان و گاجۆکەت، ئەوان دڵنەواییم دەکەن» (زەبوور 23:4). گەلی خودا پێویست ناکات لە مردن بترسن چونکە خودا هەمیشە لەگەڵیانە بۆ یارمەتیدان لە هەموو بارودۆخێکدا. ئەو بەڵێنی دا، «هەرگیز جێتان ناهێڵم؛ هەرگیز وازتان لێ ناهێنم» (عیبرانییەکان 13:5).
خودا عیسای ناردە سەر زەوی بۆ ئەرکێک و ئەو ئەرکێکی بۆ گەلەکەی هەیە. نوێژی بۆ باوک کرد، «وەک چۆن تۆ منت ناردە جیهان، منیش ئەوانم ناردووەتە جیهان» (یۆحەننا 17:18). ئەمە کارێکی ئاسان نەبوو؛ بە قوتابییەکانی فەرمووی، «من ئێوە وەک مەڕێک لەناو گورگەکاندا دەنێرم. بۆیە وەک مار زیرەک بن و وەک کۆتر بێگەرد بن» (مەتتا 10:16). ئەوان دەبوو پادشایەتییەکە بۆ «مەڕە ونبووەکانی ئیسرائیل» بڵاو بکەنەوە (مەتتا 10:6). مەڕ لەناو گورگەکاندا بارودۆخێکی مەترسیدارە. بەڵام مەڕەکان سەلامەتن تا کاتێک لە چاودێری شوانەکەدان. بە هەمان شێوە، مەسیحییەکان لە مەترسییەکانی ئەم جیهانە سەلامەتن تا کاتێک لە پەیوەندیدا دەمێننەوە لەگەڵ شوانە باشەکە. هێزی ناوەوەی دابینکراو لەلایەن شوانەکەوە بەسەر هەڕەشەی دەرەوەی گورگەکاندا زاڵ دەبێت. عیسا وەک منداڵێک و وەک بەرخێک لەناو گورگەکاندا هاتە سەر زەوی. هێزی خودایی ئەو لە کۆتاییدا بەسەر گورگەکاندا سەرکەوتوو بوو.
چی بکەین؟
یۆحەننا 10:1-30 بەشێکی بەهێزە کە وەسفی ئەوە دەکات چۆن خودا هەڵبژاردووە لە جیهانەکەماندا کار بکات. عیسا، شوانە باشەکە، بە خۆشەویستی هاندرابوو، نەک قازانجی خۆپەرستانە. ئەو شوانەکەمانە و ئێمە مەڕەکانی ئەوین. ئایا لە ژێر چاودێری ئەودا بە ژیانێکی زۆر و بەرهەمدار گەشە دەکەین؟ ئایا بەڵگەی ژیانی هەتاهەتایی، ڕووناکی ڕۆحی و خۆشەویستی خودایی لە ژیانماندا هەیە؟ ئایا چێژ لە پەیوەندییەکی نزیک لەگەڵ شوانەکەمان وەردەگرین؟ ئایا بە ڕێک و پێک خواردن لە ووشەی ئەو دەخۆین؟ ئایا لەسەر ووشەی ئەو بیر دەکەینەوە یان وەک مەڕێک لە وشکەساڵیدا لە ڕووی ڕۆحییەوە برسیین؟ ئایا داوای ڕێنمایی ئەو دەکەین و شوێن نموونەی ئەو دەکەوین یان شوێن فەریسییەکانی سەردەمەکەمان دەکەوین – یاساییبوون و ماددیبوون؟ ئایا هەست بە ئامادەیی و پاراستنی ئەو دەکەین؟ ئایا دەبینە شوانێکی بە بەزەیی کە هەوڵ دەدات یارمەتی مەڕە ونبووەکان بدات شوانەکە بدۆزنەوە؟
کەنیسە ڕانە جیهانییەکەی مەسیحە. چاودێری شوانکاری ئەو دەبێت بە بەردەوامی لەناو کەنیسەی ناوخۆییدا دەرببڕدرێت. وشەی «قەشە» بە زمانی لاتینی بە واتای «شوان» دێت. وەک ڕانێکی کەنیسە، دەبێت ئەزموونی چاودێری شوانکاری، ڕێنمایی، و ئاسایشی واتادار بکەین. کەنیسە دەبێت بەزەیی هەبێت و پەیامی شوانە باشەکە بۆ مەڕە ونبووەکان ببات.
لەبەر ئەوەی مەسیح چیتر بە شێوەیەکی جەستەیی لەسەر زەوی نییە، چاودێری شوانکاری لە ڕێگەی ڕۆحی پیرۆز، کتێبی پیرۆز، نوێژ، قەشەکان و هاوبەشییەوە دابین دەکات. شوانە باشەکە کە ژیانی خۆی لە پێناوی مەڕەکاندا دا، هەروەها «شوانە گەورەکە»یە کە لە مردووان هەستایەوە و «شوانە سەرەکییەکە»یە کە دووبارە دێتەوە (عیبرانییەکان 13:20؛ 1 پەترۆس 5:4).
