یوسف وەک نموونەیەک لە مەسیح: کوڕێکی تایبەت لە پەیدابووندا

یوسف کوڕێکی تایبەت

یوسف وەک نموونەیەک لە مەسیح

بە شێوەیەکی ئاسایی، «نموونەکان» یان «چاپەکانی» مەسیحی خاوەن شکۆ – وەک «تاوەرەکە،» «شوانە باشەکە،» «مەننا» و «مارەکە لەسەر دارەکە» – لە پەیمانی نوێدا پشتڕاست دەکرێنەوە. یوسف وەک «نموونەیەک» دەرچوونێکە لەم بنەمایە. بەڵام، کەسایەتی و کاری مەسیح بە ڕوونی لە یوسفدا پێشبینی کراوە، وەک لە 14 بەشی کۆتایی پەیدابووندا دەبینرێت. ڕەنگە تەنها کەسایەتییەکانی تری پەیمانی کۆن کە ڕکابەری نموونەیی کەسی یوسف بۆ مەسیح بکەن، ئیسحاق و یەشوع بن.

لێکۆڵەرێکی بەڕێزی کتێبی پیرۆز لە سەدەی نۆزدەهەمدا، سی. ئێچ. ماکینتۆش، نووسیویەتی: «لە کتێبی پیرۆزدا نموونەیەکی تەواو و جوانتر لە مەسیح وەک یوسف نییە. جا مەسیح وەک بابەتی خۆشەویستی باوک، بابەتی حەسادەتی 'خۆی' – لە بێڕێزیکردن، ئازارەکان، مردن، بەرزکردنەوە و شکۆمەندییەکەیدا – لە هەموویان، ئێمە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بە یوسف نموونە کراوین.» 1 مامۆستایەکی تری کتێبی پیرۆز، ویلیام ماکدۆناڵد، ڕازی بوو کاتێک گوتی، «یوسف یەکێکە لە جوانترین نموونەکان (هێماکان)ی مەسیحی خاوەن شکۆ لە پەیمانی کۆندا، هەرچەندە کتێبی پیرۆز هەرگیز بە نموونە ناوی نابات.» 2 هەندێک کە بە وریاییەوە ئەوەیان خوێندووەتەوە کە وشەی خودا لەسەر یوسف و مەسیحی خاوەن شکۆ دەڵێت، زیاتر لە 100 لێکچوونیان دۆزیوەتەوە.3

لەدایکبوونێکی تایبەت

هەرچەندە لیا، ژنی یەعقوب، چەندین منداڵی بوو، بەڵام ڕاحێل، ژنەکەی، خوشکی لیا، بە شێوەیەکی ناخۆش نەزۆک بوو.4 بەڵام خودا ڕاحێلی لەبیر نەکردبوو. ئەو سەرنجی دوعاکانی دا و سکی کردەوە. لە کۆتاییدا، دوای دوازدە بۆ سێزدە ساڵ هاوسەرگیری، ڕاحێل کوڕێکی تایبەتی خۆی بوو. ناوی یوسف بوو. لەدایکبوونی مەسیحیش ماوەیەکی زۆر چاوەڕوانکراو و ناوازە بوو؛ کوڕی خودا کە جەستەی وەرگرت لە کچێکی پاکیزە لەدایک بوو (مەتتا 1:23؛ غەلاتییەکان 4:4).

ناوێکی تایبەت

ناوی یوسف بە واتای «زیادکردن» دێت، و پێشبینی بوو چونکە مەسیحی خاوەن شکۆ کوڕێکی تری بۆ ڕاحێل زیاد کرد، بنیامین، پێش ئەوەی بمرێت وەک لە پەیدابوون 35 دا تۆمار کراوە. ناوی بنیامین بە واتای «کوڕی دەستی ڕاستم» دێت. ناوی یوسفیش پێشبینی بوو لەوەی کە یەکێکە لە بەهێزترین «نموونەکان»ی مەسیحی خاوەن شکۆ لە کتێبی پیرۆزدا. مەسیحی خاوەن شکۆ پێی دەوترێت «پیاوی دووەم» یان «ئادەمی کۆتایی» (ڕۆما 5:12-21؛ 1 کۆرنسۆس 15:45-47). ئادەمی یەکەم یەکێک بوو کە کەمیکرد – مرۆڤایەتی لە ڕێگەی ئەوەوە زیانی بینی. بەڵام ئادەمی کۆتایی، کە لە یوسفدا وێنە کراوە، «یەکێک دەبێت کە زیاد دەکات،» چونکە ئەو بە ئازادی ئەوەی کە ون بوو دەگەڕێنێتەوە (زەبوور 69:4). ناوی پێدراوی مەسیحی خاوەن شکۆ «عیسا» بە واتای ڕاستەقینەی ئەرکەکەی دێت – ئەو «ڕزگاری یەهۆڤایە.» دەخوێنینەوە: «و ئەو کوڕێک دەهێنێتە دنیا، و تۆ ناوی دەنێیت عیسا، چونکە ئەو گەلەکەی لە گوناهەکانیان ڕزگار دەکات» (مەتتا 1:21 NKJV).

پەیوەندییەکی تایبەت

چەند ساڵێک دوای مردنی ڕاحێل، دووبارە یوسف، کوڕە تایبەتەکەی یەعقوب، لە پەیدابوون 37 دا پێمان دەناسێنرێتەوە. ئەو لەو کاتەدا 17 ساڵ بوو. وا دیارە یوسف نەیزانیوە براکانی چەند خراپ بوون. بە ڕواڵەت ئەوان ڕێزیان لەوە نەگرتووە کە یوسف زانیاری دەدات، منداڵی دڵخوازی باوکیانە، یان لێکدەرەوەی خەونەکانە – کە لە ڕێگەی ئەوەوە ڕایگەیاند کە ئەوان لەبەردەمی ئەودا کڕنۆش دەبەن (پەیدابوون 37:2-8).

هەرچەندە یەعقوب لە سەرەتادا کەمێک تووڕە بوو کاتێک یوسف پێی گوت لەسەر ڕێزگرتنی داهاتووی بۆ کوڕەکەی، بەڵام یەعقوب بیر لە بابەتەکە کردەوە و سەرسام بوو بە لێکدانەوەکانی یوسف. یەعقوب تێگەیشت کە خودا بە شێوەیەک لە شێوەکان بەڵێنەکانی پەیمانەکەی لە ڕێگەی ژیانی یوسفەوە دەهێنێتە دی. بۆ ئەم مەبەستە، ژیانی یوسف پێشبینی زۆر لایەنی ژیان و کاری مەسیحی خاوەن شکۆی دەکات لە کاتی یەکەم هاتنیدا بۆ زەوی. پەیوەندی ناوازەی نێوان یەعقوب و یوسف بیرمان دەهێنێتەوە کە خودای باوک تەنها یەک «کوڕی تاقانەی» هەیە (یۆحەننا 3:16؛ عیبرانییەکان 1:5-6). یوسف کوڕە خۆشەویستەکەی یەعقوب بوو لە پیریدا. مەسیحی خاوەن شکۆ کوڕە خۆشەویستەکەی «کۆنەپیاوی ڕۆژگارەکانە» (دانیال 7:9؛ لۆقا 3:22).

چاکەیەکی تایبەت

یەعقوب چاکەیەکی تایبەت و خۆشەویستی نیشاندا بە کوڕەکەی یوسف بە پێدانی چاکەتێکی تایبەت. ئەوە «چاکەتێکی ڕەنگاوڕەنگ» نەبوو وەک باو وەک بەداخەوە لە ڤولگات (کتێبی پیرۆزی لاتینی) و سێپتواجینت (پەیمانی کۆنی یۆنانی) دا وەرگێڕدراوە. دەقی کۆنی عیبری باس لە چاکەتێک یان عەبایەک دەکات کە قۆڵی درێژ بوو، کە نیشانەی ڕێزێکی تایبەت بوو. یوسف پەیوەندییەکی ناوازەی لەگەڵ باوکی هەبوو – پەیوەندییەک کە هەموو خوشک و براکانی تری ئارەزووی دەکرد. کوڕی خوداش ڕێزێکی تایبەت وەردەگرێت کە هیچ کەسێکی تر لە باوکی ئاسمانییەوە وەری ناگرێت (مەتتا 17:5؛ عیبرانییەکان 1:8).

ئەرکێکی تایبەت

یەعقوب یوسفی لە حەبرۆنەوە نارد بۆ شەکیم بۆ ئەوەی سەیری دە برا گەورەکەی بکات، کە خەریکی چاودێریکردنی مێگەلەکانی یەعقوب بوون. بە هەمان شێوە، مەسیحی خاوەن شکۆ لەلایەن باوکەوە نێردرا بۆ چاودێریکردنی مێگەلی ئیسرائیل (یۆحەننا 10:14-18). دوای بەدەستهێنانی زانیاری، یوسف براکانی لە دۆتان دۆزییەوە. ئەوان لە دوورەوە ناسییانەوە بەهۆی چاکەتە تایبەتەکەیەوە و دەستیان کرد بە پیلانگێڕی بۆ کوشتنی پێش ئەوەی بگات.

مردنێکی تایبەت

مەسیحی خاوەن شکۆ لەلایەن برا جولەکەکانییەوە ڕقی لێبوو، وەک چۆن یوسف لەلایەن براکانییەوە حەسادەتی لێدەبرا و ڕیسوا دەکرا. بە شێوەیەک، ڕوبێن هەوڵەکانی پیلاتس نیشان دەدات بۆ ئەوەی عیسای بێتاوان نەکوژرێت. نە یوسف و نە عیسا هیچ هەڵەیەکیان نەکردبوو کە شایستەی مامەڵەی دڕندانەیان بێت. ئەوان چاکەتە تایبەتەکەی یوسفیان لێ داکەند و دڕاندیان. سەربازە ڕۆمانییەکانیش جلەکانی مەسیحی خاوەن شکۆیان لێ داکەند. لەبەر ئەوەی مەسیحی خاوەن شکۆ چاکەتێکی تایبەتی بێ دروومزی لەبەردا بوو، سەربازەکان تیروپشکیان بۆ کرد، بەڵام جلە کەتانی ناوەوەیان دڕاند و دابەشیان کرد وەک لە زەبوور 22:18 دا پێشبینی کرابوو. بە واتایەکی ڕۆحی، براکانی یوسف کوێر بوون لەوەی کە دەیانکرد و لەوەی کە تێچووی ئەوە چی دەبێت. بە هەمان شێوە، جولەکە دڵڕەق و کوێرە ڕۆحییەکان هاواریان بۆ پیلاتس کرد، «خوێنی ئەو لەسەر ئێمە و لەسەر منداڵەکانمان بێت» (مەتتا 27:25).

ئەوەش ئاماژەی پێکراوە کە یوسف فرۆشرا بە دەستی ئیسماعیلییەکان. ئیسماعیل ئەو کەسە بوو کە بەدوای میراتی گەورەی ئیبراهیمدا دەگەڕا، بەڵام ئیسحاق، کوڕە تاقانەکەی، وەرگر بوو. شەیتان جارێک ئارەزووی ئەوەی دەکرد وەک خودا بێت و تەختی خودا بەدەست بهێنێت (ئیشایا 14). و بۆ ماوەیەکی کورت کوڕی خودا فرۆشرا بە دەستی شەیتان و ئەو جیهانەی کە ئەو کۆنترۆڵی دەکرد. مەسیحی خاوەن شکۆ سێ جار لە ئینجیلی یۆحەننادا ئاماژەی بە شەیتان کرد وەک «میری ئەم جیهانە» (یۆحەننا 12:31، 14:30، 16:11)، بەڵام مەسیحی خاوەن شکۆ پێشبینی کرد کە ئەو سەرکەوتوو دەبێت بەسەر شەیتاندا لەو کاتەدا کە شەیتان پێی وابوو ئەو سەرکەوتووە (12:31-32).

گۆڕێکی تایبەت

براکانی یوسف خستیانە ناو کونێک لە زەویدا – چاڵێک. مەسیحی خاوەن شکۆ لە گۆڕی پیاوێکی دەوڵەمەنددا نێژرا. براکان هەموویان ڕازی بوون یوسف بە بیست پارچە زیو بە ئیسماعیلییەکان بفرۆشن. یەهودا، یەکێک لە قوتابییە هەڵبژێردراوەکانی مەسیحی خاوەن شکۆ، بە سی پارچە زیو خیانەتی لێکرد. زیو کانزایەکە کە لە سەرانسەری کتێبی پیرۆزدا باس لە «کڕینەوە» دەکات. ئەمەیە هۆکاری ئەوەی کە کەڕەنا زیوییەکان لە ڕۆژی کەفارەتدا لە ساڵی یۆبیلەدا لێدەدران – ئەو ساڵە کە هەموو پەنجا ساڵ جارێک هەموو موڵکێک دەگەڕایەوە بۆ خاوەنە ڕەسەنەکانی (لێڤییەکان 25:9). بۆیە خیانەت و نزیک مردنی یوسف کاری کڕینەوە نیشان دەدات کە مەسیح دوای خیانەت لێکردن و خاچ لێدان ئەنجامی دەدات.

پێشبینی مردن و ناشتنی مەسیحی خاوەن شکۆ بە بوونی بەڵسەم و موڕ (بەهاراتەکانی ناشتن) بەهێزتر دەبێت. بۆچی ڕۆحی خودا تەنها دوو شت لە بارەکەدا تۆمار دەکات کە ئەم بازرگانانی کۆیلانە دەیانگواستەوە بۆ میسر ئەگەر گرنگ نەبوونایە؟

هەستانەوەیەکی تایبەت

لە کۆتاییدا، یوسف بە زیندوویی لە چاڵەکە دەرهێنرا. ئەمە وێنەیەکی جوانە بۆ هەستانەوەی مەسیح. براکانی یوسف چیتر نەیاندەبینی هەتا ئەو حوکمی میسری دەکرد، و ئەوان دەبوونە ژێردەستەی ئەو. بە هەمان شێوە، دوا جار کە نەتەوەی جولەکە مەسیحیان بینی لە گۆلگۆسا بوو، و چیتر نایبینن هەتا ئەو کاتەی کە ئەو پاشایانە و ئەوان ژێردەستەی ئەون – کاتێک کە هێشتا لە داهاتوودایە (زەکەریا 12:10).

پەشیمانییەکی تایبەت

براکانی یوسف چیرۆکێکی فێڵبازانە و خراپیان دروستکرد بۆ داپۆشینی ڕەفتارە قێزەونەکەیان. ئەوان بزنێکیان کوشت، چاکەتەکەی یوسفیان دڕاند، و چاکەتەکەیان خستە ناو خوێنی ئاژەڵەکەوە بۆ ئەوەی وا نیشان بدەن کە یوسف لەلایەن دڕندەیەکی کێوییەوە هێرشی کراوەتە سەر. بە گوناهکارانە، ئەم برا گوناهکارانە پاشان چاکەتەکەیان پێشکەش بە باوکیان کرد وەک شتێکی «ونبوو و دۆزراوە،» و لێیان پرسی ئایا هی یوسفە. پیلانە خراپەکەی براکانی یوسف سەرکەوتوو بوو. یەعقوب چاکەتەکەی ناسییەوە و گومانی کرد کە دڕندەیەکی کێوی کوڕەکەی کوشتووە. یەعقوب دڵشکاو بوو و بۆ چەندین ساڵ ماتەمینی بۆ مردنی کوڕەکەی گێڕا. یەعقوبی داماو، دووبارە لە پەرداخەکەی خۆی خواردەوە. ئەو باوکی خۆی فریودابوو بە کوشتنی بزنێک (پەیدابوون 27:1-29)؛ ئێستا کوڕەکانیشی هەمان شتیان لەگەڵدا کردبوو.

ڕەنگە کوڕەکانی یەعقوب، کاتێک سەیری باوکیان دەکرد کە دەگری، پرسیاریان لە خۆیان کردبێت ئایا کارە قێزەونەکەیان تێچوویەکی زۆری هەبووە. ئەگەر دەیانتوانی کات بگەڕێننەوە، ڕەنگە بە شێوەیەکی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵ یوسفدا بکردایە. هەروەها مرۆڤ پرسیار دەکات ئایا جولەکەکان، دوای ئەزموونکردنی سەدان ساڵ لە دڵتەنگی، ئێستا پێیان وایە خاچ لێدانی مەسیحەکەیان وەڵامێکی ژیرانە بوو بۆ پێشنیاری ڕزگارییەکەی. بەڵام جولەکەکان بەردەوام دەبن لە ئازارکێشان لە وێرانکاری و جەنگدا هەتا مەسیحەکەیان بۆ جاری دووەم دەگەڕێتەوە سەر زەوی (دانیال 9:24-27).

بەرزکردنەوەیەکی تایبەت

یوسف گەیشتە میسر، و پۆتیفار، ئەفسەرێکی فیرعەون و سەرۆکی پاسەوانان، یوسفی وەک خزمەتکارێک کڕی. خودا لەگەڵ یوسف بوو و ئەو دەیپاراست و بەرەکەتدار دەکرد لە کاتێکدا لە میسر بوو، هەرچەندە 13 ساڵ مامەڵەی توندی لەو خاکەدا دەبینی پێش ئەوەی لەلایەن فیرعەونەوە بەرز بکرێتەوە.

لە ڕێگەی لێکدانەوەی خەونەکانی فیرعەونەوە، یوسف پلانێکی پێشکەش بە فەرمانڕەواکە کرد کە نەک تەنها میسر بەڵکو نەتەوەکانی دەوروبەریش دەپارێزێت لە ڕێگەی قحتییەکی ترسناکی حەوت ساڵەوە. تەنانەت ئەم پاشا بتپەرستە، فیرعەون، شتێکی تایبەتی لە یوسفدا بینی، نێردراوی خودا، کە وای لێکرد گوێ لە هۆشدارییەکە بگرێت. فیرعەون بڕیاری دا بژی! ئەوانەی گوێ لە هۆشدارییەکە دەگرن دژی گوناه و چارەسەری خودا هەڵدەبژێرن – مەسیح، ئەوانیش دەژین. مەسیح لەلایەن هەموو کەسێکەوە بە شێوەیەک لە شێوەکان ڕێزی لێدەگیرێت، یان وەک خاوەن شکۆ و دادوەر یان خاوەن شکۆ و ڕزگارکەر.

یوسف لە زیندانەوە بەرز کرایەوە بۆ پلەی دووەمی دەسەڵات بەسەر هەموو شانشینەکەدا (پەیدابوون 41:40). ئەو ناوێکی بەرزکراوەی لە فیرعەونەوە وەرگرت، «زافنات-پەعنەح» (ئایەتی 45)، بە واتای «ئاشکراکەری نهێنییەکان.» کاتێک گالیسکەکەی بە شەقامەکانی میسردا تێدەپەڕی، پەیامبەرێک لەبەردەم گالیسکەکەیدا تێدەپەڕی و هاواری دەکرد، «کڕنۆش ببەن» (ئایەتی 43).

بە شێوەیەکی سەرەتایی، ژیانی یوسف بە ڕوونی پێشبینی ژیانی مەسیح دەکات. بە ڕێژەی ئەو ڕادە کەمەی کە مەسیحی خاوەن شکۆ وەک خزمەتکارێک تا مردن بێڕێزی پێکرا، ئەو لە بەهەشتدا لەلایەن باوکییەوە بەرز کرایەوە دوای هەستانەوەی. لە ڕۆژێکی داهاتوودا، ئەو لەلایەن هەمووانەوە وەک خاوەن شکۆی خاوەن شکۆکان و پاشای پاشاکان دەناسرێتەوە. بە ڕاستی، یوسف بیرمان دەهێنێتەوە لە مەسیحی خاوەن شکۆ!

تێبینییەکان

1. سی. ئێچ. ماکینتۆش، پەیدابوون بۆ دووەم یاسا (Loizeaux Brothers, Inc., Neptune, NJ; 1972), لاپەڕە 127
2. ویلیام ماکدۆناڵد، لێکدانەوەی کتێبی پیرۆزی باوەڕدار (Thomas Nelson Publishers, Nashville: 1989), لاپەڕە 109
3. ئەی. دەبلیو. پینک 101 لێکچوونی پێشکەش کرد لە کاتێکدا ئادا هابەرسۆن 121 لێکچوونی خستەڕوو، بەپێی ویلیام ماکدۆناڵد.
4. لە کاتێکدا ئێمە لە پەیمانی کۆندا لەسەر یەعقوب و پیاوانی تر دەخوێنینەوە کە زیاتر لە یەک ژنیان هەبووە، دەبێت ئاماژە بەوە بکەین کە ئەمە پلانی خودا نەبوو. لە کاتی دروستکردندا ئەو گوتی، «پیاو باوک و دایکی خۆی جێدەهێڵێت و بە ژنەکەی [تاک] دەلکێت، و ئەوان دەبنە یەک جەستە» (پەیدابوون 2:24 NKJV).