داگیرکردنەکانی یەشوع
«بێ من ناتوانن هیچ بکەن.» —یۆحەننا ١٥:٥ (NKJV)
لە ڕێگەی چەندین موعجیزەی سەرسوڕهێنەرەوە، خودا گەلەکەی لە کۆنترۆڵی فیرعەون لە میسر ڕزگار کرد. پلانی خودا تەنها ئەوە نەبوو کە ئازادیان بکات و بیانباتە ئەوبەری دەریای سوور، بەڵکو ئەوە بوو کە بیانباتە ئەو خاکەی کە بەڵێنی بە باوکان دابوو (دەرچوون ١٤-١٥). گەشتەکە لەو شوێنەی کە لە میسر بوون بۆ ئەو خاکەی کە خودا پێی دەدان، دەتوانرا لە ١١ ڕۆژدا ئەنجام بدرێت (دانیشتن ١:٢)، بەڵام نزیکەی ٤٠ ساڵی خایاند.
دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی گەشتەکەیان، ئیسرائیل کەمیی پێداویستییە سەرەکییەکانی هەبوو، بەڵام خودا هەموو پێداویستییەکانیانی دابین کرد و تەنانەت پشوویەکی پێدان (دەرچوون ١٥:٢٢-٢٧). دوای ئەم پشووە، خەڵکەکە بەردەوام بوون لە گەشتەکەیان بەڵام دووبارە خواردنیان نەما. کاتێک دەستیان کرد بە گلەیی، خودا بە میهرەبانی خۆی، گۆشتی پێدان بۆ خواردن لە شەودا (١٦:١٢-١٣). ئەمە بیرمان دەخاتەوە لە قوربانییە ناوازەکەی مەسیح کە تایبەتمەندی قوربانی ئاشتی بوو، کە هەر یەکێک لەوانەی پاک بوون لە ڕووی ئایینییەوە ڕێگەیان پێدرا بیخۆن. پاشان، زۆر زوو لە بەیانیاندا، خودا مەننای لە ئاسمانەوە پێدان (دەرچوون ١٦). هەروەها ئاوی لە بەردەکە دابین کرد (دەرچوون ١٧:١-٧). زۆر شت دەتوانرێت بوترێت دەربارەی ئەم دابینکردنە موعجیزەییانەی خودا بە درێژایی گەشتەکەیان لە بیاباندا بەردەوام بوو لە پێدانیان تا گەیشتنە خاکی بەڵێندراو (١ کۆرنسۆس ١٠:١-٤؛ یەشوع ٥:١٢).
بەڵام، ڕاستەوخۆ دوای ئەوەی ئاویان لە بەردەکە وەرگرت، عەمالیقییەکان هێرشیان کردە سەر ئیسرائیل و هەوڵیاندا لەناوی ببەن. موسا یەشوعی کردە بەرپرسی جەنگەکە، لە کاتێکدا لەسەر کێو دوعای دەکرد، بە پشتیوانی هارون و حور (دەرچوون ١٧:١٠-١٢). خودا سەرکەوتنی بە یەشوع و سوپاکەی بەخشی و سوێندی خوارد کە یادی عەمالیق بسڕێتەوە، هەرچەندە ئیسرائیلیش پێویست بوو بەشی خۆی بکات (ئایەتی ١٤؛ دانیشتن ٢٥:١٧-١٩). موسا ڕێنمایی کرا کە قوربانگایەک دروست بکات، و ناوی لێنا «یەزدان ئاڵاکەمە» (دەرچوون ١٧:١٥).
دوای ماوەیەکی کەم لەمە، موسا و یەشوع لەسەر کێوی سینا لەگەڵ خودا بوون بۆ ماوەی ٤٠ ڕۆژ (دەرچوون ٢٤:١٣-١٨). لە دۆڵەکەدا، خەڵکەکە کەوتنە ناو بتپەرستی و بێڕەوشتی، و گۆلکی زێڕینیان پەرست (دەرچوون ٣٢). یەشوع هێشتا تێگەیشتنی موسای نەبوو (ئایەتی ١٧)، بەڵام وەک خزمەتکارێکی دڵسۆز مایەوە و لە ئامادەبوونی خودا لە چادرەکەدا مایەوە (٣٣:١١). یەزدان ئەم ئیسرائیلییە گەنج و دڵسۆزەی بۆ ئەرکی داهاتووی ئامادە دەکرد: بۆ ئەوەی گەلەکەی بباتە ناو خاکی بەڵێندراو و خاوەندارێتی لێ بکات.
نزیکەی دوو ساڵ دوای ئەوەی ئیسرائیل میسری بەجێهێشت، موسا ١٢ سیخوڕی نارد، یەکێک لە هەر هۆزێک، بۆ گەڕان بەدوای خاکی بەڵێندراودا. هۆشەع، کە بە «ڕزگاری» پێناسە کراوە، لە هۆزی ئەفرایم ئەو گەنجە بوو کە لە سەرەوە باس کرا (ژمارەکان ١٣:٨). موسا ناوی گۆڕی بۆ «یەشوع»، بە واتای «یەزدان ڕزگارییە» (ئایەتی ١٦). سیخوڕەکان دوای ٤٠ ڕۆژ گەڕانەوە، بەڵام دە لەوان باوەڕیان بە خودا نەبوو و وتیان کە خەڵکەکە هەرگیز ناتوانن خاوەندارێتی خاکەکە بکەن (ئایەتی ٣٢).
یەشوع سەرکردایەتی و باوەڕی بە خودا نیشان دابوو کاتێک عەمالیقییەکانی تێکشکاند (دەرچوون ١٧:٨-١٦). ئێستا ئەو، لەگەڵ کالێب لە هۆزی یەهودا، بەردەوام بوون لە متمانەکردن بە یەزدان. بەبێ ئەم جۆرە باوەڕە، سیخوڕەکانی تر یاخی بوون و وایان لە خەڵکەکە کرد کە بیانەوێت بگەڕێنەوە میسر (ژمارەکان ١٤:٤). هەموو کۆمەڵەکە لە دژی یەشوع و کالێب هەستان، بە نیازی ئەوەی بەردبارانیان بکەن تا بمرن.
لەو ساتە هەستیارەدا شکۆمەندی خودا بۆ هەمووان لە چادری کۆبوونەوەدا دەرکەوت (ئایەتی ١٠). موسا لە یەزدان پاڕایەوە و داوای لێکرد کە لە خەڵکەکە خۆش بێت، کە ئەویش کردی (ئایەتەکانی ١٣-٢٠). بەڵام، بە ڕاستودروستی و پیرۆزی خۆی، یەزدان سوێندی خوارد کە یاخیبووان – هەموو نەوەی کۆن – دەکەون. بەڵێنی دا کە ئەوانەی تەمەنیان ٢٠ ساڵ یان کەمترە، لەگەڵ یەشوع و کالێبدا دەچنە ناو خاکەکە (ئایەتەکانی ٢٦-٣٨). دوای ئەوەی دە سیخوڕە بێباوەڕەکە بە پەتایەک مردن (ئایەتەکانی ٣٦-٣٧)، یاخیبوونێکی تر ڕوویدا کاتێک خەڵکەکە هەوڵیاندا بچنە ناو خاکەکە بە پێچەوانەی ڕێنماییەکانی موسا، بەڵام تێکشکێنران (ئایەتەکانی ٤٠-٤٥).
سەرەڕای هەموو ئەمانە، خودا پلانەکانی خۆی بۆ گەلەکە و خاکی بەڵێندراو دووپات کردەوە. بە موسای وت کە چی بکەن لەوێ بۆ شکۆمەندی خودا (ژمارەکان ١٥؛ هەروەها بڕوانە دانیشتن ٢٦). لەبیرت بێت کە ئەم شتانە بۆ فێرکردنی ئێمە نووسراون – بۆ ئاگادارکردنەوە، فێرکردن و ڕێنماییکردنی ئێمە (١ کۆرنسۆس ١٠:٦-١٣). هەروەها، با هانی خودا کە بە یەشوعی دا، بە دڵ بگرین: «بەهێز و ئازا بە؛ مەترسە و دڵتەنگ مەبە، چونکە یەزدانی خودات لەگەڵتە لە هەر شوێنێک کە دەچیت» (یەشوع ١:٩). ئەو بە موسای وتبوو کە بە ئیسرائیل بڵێت کە یەشوع سەرکردایەتی ئیسرائیل دەکات (ژمارەکان ٢٧:١٥-٢٣) لە خاوەندارێتی کردنی خاکەکەدا.
کالێب و یەشوع سەرکەوتوو بوون
واتای سەرکەوتوو بوون چییە؟ واتای ئەوەیە کە بە تەواوی پابەند بیت بە بەرژەوەندییەکانی خودا، هەوڵبدەیت گوێڕایەڵی و ڕێزی لێ بگریت سەرەڕای ئاستەنگ یان دژایەتییە زۆرەکان، لە کاتێکدا هەمیشە پشت بەو دەبەستیت. لە ڕێگەی ئەمەوە فێر دەبین و گەشە دەکەین، و نزیکتر دەبینەوە لە یەزدانمان. بە تێگەیشتنمان لە پەیمانی نوێ، یەزدان چاوەڕێمان لێ دەکات کە شوێنی بکەوین بەبێ گوێدانە هەر ئاستەنگێک کە ڕووبەڕوومان دەبێتەوە. لەو چوارچێوەیەدا سەرەتا لەبارەی یەزدان عیسا فێر دەبین (مەتتا ١١:٢٩)، پاشان لەبارەی قوتابییەکانی و لەبارەی زۆرێک لە باوەڕدارانی پەیمانی کۆن (بڕوانە عیبرانییەکان ١١).
«سەرکەوتوو» پەیوەندی بە زاراوەی «داگیرکردن»ەوە هەیە، کە بیرمان دەخاتەوە لە جەنگ یان شەڕێک بۆ خاوەندارێتی کردن لە شتێک. کتێبی پیرۆز نیشان دەدات کە هەر باوەڕدارێک دەبێت سەرکەوتوو بێت، بۆ ئەوەی لەلایەن یەزدانەوە بەکار بهێنرێت. لە شەڕی دژی عەمالیقییەکان، یەشوع سەرکەوتوویەکی ڕاستەقینە بوو کە گەلی خودای بەرەو سەرکەوتنێکی گەورە برد.
دوای مردنی موسا، خودا بە یەشوعی وت کە بچێتە ناو خاکەکە (یەشوع ١:١-٢). سنوورەکانی وەسف کرد و بەڵێنی دا کە لەگەڵ گەلەکەیدا بێت (ئایەتەکانی ٣-٧). یەشوع گوێڕایەڵی فەرمایشتی خودا بوو (ئایەتەکانی ٨-٩) و بە هەموو سەرکردەکان، لەوانەش ئەوانەی دوو و نیو هۆزەکەی ڕۆژهەڵات، وت کە ڕێنماییەکانی ئەو جێبەجێ بکەن، کە ئەوانیش بەڵێنیان دا بیکەن (ئایەتەکانی ١٠-١٨). ئەم شتانە زۆر وانەی پراکتیکی بۆ ئێمەی ئەمڕۆ دابین دەکەن.
سیخوڕەکان و ڕاحاب
ئەریحا زۆر قەڵاچاک کرابوو و وەک بەربەستێک بۆ هەموو خاکەکە کاری دەکرد. دانیشتووانەکەی لەژێر کۆنترۆڵی تەواوی پاشاکەیاندا بوون و کۆیلەی خوداوەندە ترسناکەکانیان بوون کە، وایان دەزانی، قوربانی مرۆڤیان داوا دەکرد. ڕاحاب بەشێک بوو لەم سیستەمە بتپەرستییە. مێژوونووسان پێمان دەڵێن کە زۆر شتی ترسناک لەوێ کراون، هەموویان لەژێر کۆنترۆڵی شەیتاندا بوون.
ڕاحاب گوێی لە نەتەوەیەکی کۆیلەی پێشوو بوو کە ڕێگەیەکی دووریان بڕیبوو و ئامادە بوون بچنە ناو کەنعان، هەرچەندە ئەمە مەحاڵ دەهاتە پێش چاو. کاتێک تێگەیشت کە کۆیلەیە و ئارەزووی ئازادبوونی دەکرد، خۆی لەگەڵ ئەم گەلەدا ناساند، کە واتای کارێکە کە خودا لە ناوی ئەودا دەستی پێکردبوو.
کاتێک یەشوع دوو سیخوڕی نارد، خودا بردیانی بۆ لای ئەو، و ئەویش پێشوازی لێکردن، بە پەرۆشەوە بۆ بیستنی زیاتر دەربارەی گەلەکەیان. ڕاحاب سیخوڕەکانی لە پاشای ئەریحا شاردەوە و پاراستی. بەهۆی باوەڕەکەیەوە، پاراستنی بۆ مسۆگەر کرا کاتێک ئەریحا لە کاتی داگیرکردنی داهاتوودا وێران دەکرێت (تکایە یەشوع ٢ بخوێنەرەوە). ئەو بە باوەڕەوە پێشوازی لەو سیخوڕانە کرد (عیبرانییەکان ١١:٣١) و، دوای سوێندی سەلامەتییان بۆ ئەو، ئەویش بە باوەڕەوە ڕێگەی پێدان بڕۆن (یاقوب ٢:٢٥). دوو سیخوڕەکە گەڕانەوە بۆ لای یەشوع و، بە پشتبەستن بەوەی کە بینیبوویان، پێیان وت کە خودا خاکەکە و خەڵکەکەی خستووەتە دەستی ئیسرائیل (یەشوع ٢:٢٣-٢٤).
پەڕینەوە لە ئوردون
چۆن ئیسرائیل دەیتوانی لە ئوردون بپەڕێتەوە؟ ئەو ساتەی کە قاچەکانی کاهینە لێڤییەکان بەر ئوردون کەوتن، ئاوەکە لە ڕۆیشتن وەستا. هەرچەندە ڕووبارەکە لافاوی بوو، ئیسرائیل بەسەر زەوییەکی وشکدا پەڕییەوە (٣:٣-١٧)! پاشاکانی ڕۆژئاوای ئوردون گوێیان لەم ڕووداوە باوەڕپێنەکراوانە بوو و ورەیان لەدەست دا، زۆر لە ئیسرائیل دەترسان (٥:١). بەڵام، ئەوان تۆبەیان نەکرد و باوەڕیان نەهێنا وەک ڕاحاب.
بەپێی ڕێنمایی خودا، ١٢ بەردی گەورە لە قەراغی ڕووبارەکە دەرهێنران و لە لای بەرامبەر دانران وەک یادگارییەک بۆ نەوەکانی داهاتوو (٤:٥-٨،٢٠-٢٤). لەوێ لە گلگال، کاریگەری میسر لادەبرێت (٥:٩)، بەڵام لەو کاتەدا یەشوع ١٢ بەردی لە ڕووبارەکەدا دانا لەو شوێنەی کە قاچەکانی کاهینەکان وەستابوون لە کاتێکدا خەڵکەکە دەپەڕینەوە (٤:٩). ئەم بەردانە هێمای ئەوەن کە ئێمەش، بە باوەڕەوە، لەگەڵ مەسیحدا لە ئاو لەقوڵپداندا نێژراوین وەک ناسراو لەگەڵ ئەودا، سەرکەوتووی گەورەی هەستاوە (کۆلۆسییەکان ٢:١١-١٥).
گەلێکی گوێڕایەڵ
لەم خاڵەدا خودا ڕێنمایی یەشوعی کرد کە پیاوانی ئیسرائیلی خەتەنە بکات و چاوەڕێی چاکبوونەوەیان بکات (یەشوع ٥:٢-٨). لە ڕوانگەی مرۆڤەوە ئەمە واتای نەبوو، چونکە لانیکەم بۆ چەند ڕۆژێک باری تەندروستییان لاوازی دەکردن – نەیاندەتوانی شەڕ بکەن. دوژمن ئەم وردەکارییانەی نەدەزانی، چونکە خودا چاودێری گەلەکەی دەکرد. خەتەنەکردنیان هێمای دانانی جەستەیە، وانەیەکی گرنگ بۆ ئێمە (ئایەتەکانی ٩-١٠؛ بڕوانە فیلیپییەکان ٣:٣). واتای ئەوەیە کە ئیسرائیل ناچێتە ناو خاکەکە بە پشتبەستن بە هێزی خۆیان بەڵکو تەنها بە یارمەتی خودا.
لە کاتی گونجاودا، جەژنی پەسخەیان پیرۆز کرد. پۆڵس واتای گرنگی ئەمەی بۆ ئێمە ڕوون کردەوە (بڕوانە ١ کۆرنسۆس ٥:٧-٨). ئەوانیش بۆ یەکەمجار لە میوەی خاکەکە خوارد، بەبێ هیچ خومرەیەک، واتای ئەوەیە کە ئەم خواردنە بێ هیچ کاریگەرییەکی گەندەڵکار بوو (یەشوع ٥:١٠-١٢). لە هەمان ڕۆژدا یەشوع یەزدانی وەک سەرکردەی سوپای یەزدان بینی، و پەرستشی بۆ کرد (ئایەتەکانی ١٣-١٥). با ئێمەش شوێن نموونەی یەشوع بکەوین.
یەکەم داگیرکردن – ئەریحا گیرا
یەشوع ٦ چیرۆکی سەرسوڕهێنەری سندوقی خودا دەگێڕێتەوە کە ١٣ جار بە دەوری ئەریحادا هەڵگیرا، لە کاتێکدا خەڵکەکە بە تەواوی بێدەنگ بوون. کاتێک یەشوع ئاماژەی دا کە کاهینەکان دەبێت کەڕەناکانیان لێبدەن (٦:١٦)، خەڵکەکە دەبوو بە دەنگی بەرز هاوار بکەن. پاشان، موعجیزەیەکی گەورە ڕوویدا – دیواری بەهێزی ئەریحا ڕووخا (ئایەتی ٢٠).
تەنها ئەو بەشەی دیوارەکە کە لەژێر ماڵی ڕاحابدا بوو، بە پێوە مایەوە – موعجیزەیەکی گەورەی تر! ئەو خزمە نزیکەکانی خۆی هێنابووە شوێنەکەی لەسەر دیوارەکە، وەک سیخوڕەکان ڕێنماییان کردبوو. لەگەڵ ئەودا، ئەوان تەنها ڕزگاربووان بوون (ئایەتی ٢٥). ئەم وردەکارییانە وەسفی داگیرکردنی گەورەی خودا دەکەن و هێزی بێئەندازەی ئەو نیشان دەدەن. ڕووخانی ئەریحا پێش ئەوە ڕوویدا کە یەشوع بتوانێت هیچ داگیرکردنێک لە خاکی بەڵێندراودا بکات. قەڵای گەورەی دوژمن لەناوچوو بوو، و گەلی خودا ئێستا ئازاد بوون بۆ ئەوەی هەموو خاکەکە بگرن.
با بڕوانینە ئەوەی کە زۆر دواتر ڕوویدا. قەڵای شەیتان لە دژایەتی دوژمنکارانە دژی خودا لەو ساتەوە دەرکەوت کە مەسیح هاتە جیهان و تا خاچ بەردەوام بوو. دوای سەرکەوتنی عیسا، شەیتان بە شێوازی جیاواز بەرگری کرد. بە لاوازی، بەڵام هەرگیز شکست ناهێنێت، و لە ڕێگەی ئازارە بێئەندازەکانەوە لەسەر خاچ، یەزدان عیسا سەرکەوتنێکی تەواوی بەدەست هێنا (کۆلۆسییەکان ٢:١٤-١٥). ئەو سەرکەوتنەکەی خۆی بە یەک وشە پشتڕاست کردەوە، بە دەنگی بەرز وترا: تێتێلێستای، بە واتای «تەواو بوو» یان «بە تەواوی درا.» پاشان توانی سەری دابنێت (یۆحەننا ١٩:٣٠)، کە پێشتر هەرگیز نەیدەتوانی بیکات (مەتتا ٨:٢٠).
هەمیشە سەرکەوتوو بوو، نەیدەتوانرا کاریگەری مردن یان شیبوونەوەی لەسەر بێت، نە گەندەڵی ببینێت – تەنانەت لە گۆڕە نوێ، پاک و بێگەردەکەی یوسف لە ئەریماتیاشدا (زەبور ١٦:١٠). خودا پلانەکانی دوژمنی پووچەڵ کردەوە و ڕێزی لە کوڕەکەی گرت، کە زۆر شەرمەزاری و بێڕێزی بەسەردا هاتبوو (ئیشایا ٥٣:٩).
عیسا سەرکەوتنی تەواوی خۆی لە ڕێگەی هەستانەوەی خۆیەوە نیشان دا. هیچ کەسێک هەرگیز نەیتوانیبوو بە هێزی خۆی لە سنووری مردن بێتە دەرەوە. ناتوانرێت دووبارە بکرێتەوە وەک چۆن کارەکەی سەر خاچ ناتوانرێت دووبارە بکرێتەوە، چونکە ئەوە واتای ئەوە دەبێت کە بەس نەبووە. پیتەر ئاماژەی بەوە کرد کە خودا ئەوی لەناو مردوواندا هەستاندەوە (کردارەکان ٢:٣٢)، کە ناکۆکی نییە. یەزدان عیسا سەرکەوت، چونکە خودا لە دەستی ڕاستی خۆیدا بەرز کردەوە. لەوێوە ڕۆحی پیرۆز نێردرا و ڕژا (ئایەتی ٣٣). ستایش بۆ خودا!
سەرکەوتووان، گوێڕایەڵی و خۆ-دادگاییکردن
ڕاهێنانی باش و پشت بەستنی بەردەوام بە یەزدان پێویستە بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بین، بەڵام ئەوە هەمووی نییە. دوای سەرکەوتن و دەستکەوتەکانی یەشوع، بە زمانی مرۆڤ، ڕەنگە وای بیر کردبێتەوە کە، وەک هەندێک جار ئەمڕۆ دەوترێت، «گەیشتووەتە ئامانج.» لە ڕاستیدا، دوای ڕووخانی ئەریحا خەڵکەکە زۆر متمانە بەخۆیان بوون و تێیان نەگەیشت کە گوناهێکی گەورە لە ناویاندا ئەنجام دراوە. عاخان لەوەی کە بۆ خودا تەرخان کرابوو دزیبووی، کە هەموو خەڵکەکەی تاوانبار کرد (٧:١،١١). ئەمە بووە هۆی شکستخواردنی ئیسرائیل کاتێک هێرشیان کردە سەر شاری بچووکی عای (ئایەتەکانی ٤-٥).
سەرەتا، سیخوڕەکانی یەشوع کە ناردنی بۆ گەڕان بەدوای عایدا، هێزی دوژمنیان کەم نرخاند. پاشان، یەشوع تەنها نزیکەی ٣٠٠٠ سەربازی نارد، کە لە گلگالەوە نەچوون کە گۆشت لادەبرا بەڵکو لە ئەریحاوە (ئایەتی ٢)، بەبێ فەرمانی ڕوونی یەزدان. کاتێک یەشوع بڕیاری دا هێرش بکاتە سەر عای، سندوقەکە باس نەکراوە، لە کاتێکدا لە گەمارۆدانی ئەریحادا زۆر دیار بوو. کاتێک ئیسرائیل بۆ یەکەمجار هێرشی کردە سەر عای، ٣٦ لە سەربازەکانی یەشوع کوژران، کە بووە هۆی ئەوەی دڵی خەڵکەکە بتوێتەوە (ئایەتی ٥).
یەشوع پاشان خۆی و پیرانی لەبەردەم خەڵک و خودا بچووک کردەوە (ئایەتی ٦). دوای ئەوەی یەشوع نوێژی بۆ خودا کرد (ئایەتەکانی ٧-٩)، یەزدان ڕایگەیاند کە ئیسرائیل گوناهی کردووە: پیاوێک لەوەی کە تەنها هی ئەو بوو دزیبووی و درۆی کردبوو، کە تاوانی بەسەر هەموو نەتەوەکەدا هێنابوو. ئەمە بووە هۆی ئەوەی کە نەیانتوانی دژی دوژمن بوەستن (ئایەتەکانی ١١-١٣).
یەزدان ڕێنمایی یەشوعی کرد کە چی بکرێت (ئایەتەکانی ١٤-١٥)، و بەیانی زوو ئەو بە هەموو خەڵکەکەی نیشان دا کە کێ لە ناویاندا سەرپێچی کردووە و بووەتە هۆی تاوانباربوونی هەمووان. عاخان، کە ئاشکرا کرا، دانی بە گوناهەکانی خۆیدا نا (ئایەتەکانی ١٦-٢١)، بەڵام ئێستا زۆر درەنگ بوو تەنانەت بۆ خێزانەکەشی کە لە گوناهەکەیدا تێوەگلاندبوونی. ئەم بەشە نیشان دەدات کە لەبری متمانە بەخۆبوون، پێویستە خۆبەزلنەزانین لەگەڵ خۆ-دادگاییکردن، دادگاییکردن و دانپێدانان بە کردارە گوناهکارەکان و ئارەزووەکان. ئەگینا، ناتوانین سەرکەوتووی ڕاستەقینە بین.
دووەم داگیرکردن – عای
شکستی سەرەتایی لە گرتنی عای بەشێک بوو لە ڕێگا تەواوەکانی خودا، چونکە خراپە دەبوو دادگایی بکرێت پێش ئەوەی بتوانێت ئیسرائیل بەرەو هێرشێکی سەرکەوتوو ببات. سەرەتا، سەرپێچیکار عاخان و خێزانە تاوانبارەکەی دەبوو بکوژرێن، کە لە دۆڵی عاخۆر ڕوویدا، بە واتای «کێشە» (یەشوع ٧:٢٤،٢٦). دواتر، دوو پێغەمبەر ئاماژەیان بەم شوێنی دادگاییکردنە کرد و پێشبینییان کرد کە خودا کێشە دەگۆڕێت بۆ بەرەکەت: «دەروازەیەکی هیوا» (هۆشەع ٢:١٥)، و «دۆڵی عاخۆر شوێنێک بۆ مێگەل بۆ پاڵکەوتن، بۆ گەلەکەم کە بەدوامدا گەڕاون» (ئیشایا ٦٥:١٠). هەردووکیان ڕابردووی پڕ کێشەیان بە بەرەکەتەکانی هەزار ساڵەی داهاتوو بەستەوە.
لەو کاتەدا، هەموو مەسیحییە ڕاستەقینەکان بە هەموو بەرەکەتە ڕۆحی، هەتاهەتایی، ئاسمانییەکان بەرەکەتدار کراون (ئەفەسۆس ١:٣). ئەم بەرەکەتانە لە بەرەکەتەکانی هەزار ساڵەی داهاتووی ئیسرائیل زیاترن. خودا دڵنیایی بە یەشوع دا لە سەرکەوتنێکی تەواو بەسەر عایدا و ڕێنمایی وردی پێدا بۆ جێبەجێکردن (یەشوع ٨:١-٢).
بەهۆی گرنگی شەڕی نێوان شەیتان و خودا، هەموو شار و ناوچەی ئەریحا بۆ خودا تەرخان کرابوو. ڕاگەیەندرا کە لەژێر قەدەغەدایە – بۆ خودا تەرخان کراوە، دەستلێنەدراو – جگە لە ڕاحاب و خێزانەکەی (٦:١٧). لە حاڵەتی عایدا، چوارچێوەکە جیاواز بوو، چونکە شەڕێک بوو کە ئیسرائیل دەبوو خۆیان بیکەن بۆ ئەوەی خاوەندارێتی ئەو خاکە بکەن کە خودا پێی دابوون. لەبەر ئەم هۆکارە، ڕێگە بە سەربازانی ئیسرائیل درا کە هەموو شتێک وەک تاڵان ببەن دوای ئەوەی شەڕەکە براوە (٨:٢).
وەک یەزدان ڕێنمایی کرد، یەشوع بە شەو بۆسەیەکی لە سەربازە هەڵبژێردراوەکان دانا دژی شارەکە لە کاتێکدا ئەو لەگەڵ باقی سوپاکەدا چووە دەرەوە و شەو لەگەڵیان مایەوە. پلانەکە ئەوە بوو کە بەیانی هێرش بکەنە سەر عای، و ئیسرائیل لەبەردەم سەربازەکانی عایدا هەڵبێن (ئایەتەکانی ٣-٦) وەک چۆن لە هێرشی پێشوودا ڕوویدابوو (٧:٤-٥). لە کاتی گونجاودا خودا بە یەشوع دەڵێت کە دەستی بە ڕمەکەوە بەرەو شارەکە درێژ بکات (٨:١٨)، ئاماژە بەوانەی لە بۆسەدان بدات بۆ ئەوەی هەستن بۆ هێرشکردنە سەر عای لە کاتێکدا سەربازەکانی بەدوای ئیسرائیلییە هەڵاتووەکاندا دەگەڕان. کاتێک یەشوع ئاماژەی دا، ئەوانەی لە بۆسەدا بوون هەستان، چوونە ژوورەوە و عایان گرت، و ئاگریان تێبەردا (ئایەتی ١٩). ئیسرائیل گەڕایەوە دژی ئەوانەی بەدوایاندا دەگەڕان و سەربازەکانی کە شارەکەیان گرتبوو هاتنە دەرەوە بۆ ئەوەی بەشداری لە هێرشەکەدا بکەن (ئایەتەکانی ٢١-٢٢). لەژێر هێرش لە هەردوو لاوە، هەموو سەربازەکانی عای لە شەڕەکەدا لەناوچوون، لە کاتێکدا یەشوع بەردەوام بوو لە درێژکردنەوەی ڕمەکە (ئایەتەکانی ١٨-٢٦). ئەم خاڵەی کۆتایی بیرمان دەخاتەوە لە موسا کە لەسەر کێو نوێژی دەکرد، بە پشتیوانی هارون و حور، لە کاتێکدا یەشوع لە خوارەوە شەڕی عەمالیقییەکانی دەکرد (دەرچوون ١٧:٨-١٣). لە هەردوو حاڵەتەکەدا، سەرکەوتنی ئیسرائیل پشت بە دەستێوەردانی میهرەبانی یەزدان دەبەست.
ئاژەڵ و تاڵانی عای وەک دەستکەوت بران، و شارەکە کرا بە کۆمەڵێک وێرانە (یەشوع ٨:٢٧-٢٨). پاشای عایان لەسەر دارێک هەڵواسی، بەڵام لە کاتی خۆرئاوابووندا جەستەکەیان لێی هێنایە خوارەوە وەک چۆن خودا لە ڕێگەی موساوە ڕێنمایی کردبوو. پاشان کۆمەڵێک بەردیان خستە سەر جەستەکە وەک شایەتییەک بۆ سەرکەوتنی ئیسرائیل (ئایەتی ٢٩). بۆ ڕێزگرتن لە یەزدان، یەشوع قوربانگایەکی لەسەر کێوی عێبال دروست کرد (ئایەتی ٣٠)، کێوی نەفرەت، بەرامبەر کێوی گەریزیم، وەک چۆن موسا پێشتر فێری کردبوون پێش ئەوەی بگەنە خاکەکە (دانیشتن ١١:٢٩-٣٢).
سێیەم داگیرکردن – فێڵ و خۆبەدەستەوەدانی گیبعۆن
لە داگیرکردنی دووەمدا شکستێک لەگەڵ ئیسرائیلدا هەبوو بەهۆی گوناهی عاخانەوە. ئێستا شکستێکی جیاواز هەبوو، چونکە فێڵی وردی دوژمن بووە هۆی ئەوەی ئیسرائیل بکەوێتە داوێکەوە. دەتوانین ئەم فێڵە بە گەشەسەندنەکانی مێژووی کەنیسە بەراورد بکەین وەک لە پەیامی یەزدان بۆ پەرگامۆس دەربارەی پێغەمبەری درۆزن بەلعام کە نیشانی پاشا بالاکی دا چۆن ئیسرائیلییەکان تێوەبگلێنێت (بڕوانە وەرگێڕان ٢:١٢-١٧).
لە خاکی بەڵێندراودا، پاشاکانی ئەمۆری و کەنعانی زۆر دەترسان (یەشوع ٥:١)، بەڵام ئەوان یەکیان گرت بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی شەڕی یەشوع لە ڕێگەی فێڵێکی زیرەکانەوە (٩:٣-١٥). وەک چۆن حەوا لەلایەن مارەکەوە فێڵی لێکرا (پیدایشت ٣:١-٦)، ئاوهاش ئیسرائیل لەلایەن فێڵەکانی دوژمنەوە فێڵی لێکرا. کتێبی پیرۆز دەڵێت، «پیاوانی ئیسرائیل هەندێک لە پێداویستییەکانیان وەرگرت؛ بەڵام ڕاوێژیان لە یەزدان نەکرد. بۆیە یەشوع ئاشتی لەگەڵیاندا کرد، و پەیمانێکی لەگەڵیاندا بەست بۆ ئەوەی ڕێگەیان پێبدات بژین؛ و فەرمانڕەواکانی کۆمەڵەکە سوێندیان بۆ خواردن» (یەشوع ٩:١٤-١٥). کاتێک ئیسرائیل ڕۆژی دواتر فێڵەکەیان دۆزییەوە، خەڵکەکە گلەییان لە سەرکردەکانیان کرد، کە بە ڕاستی وتیان ناتوانن سوێندەکەیان هەڵبوەشێننەوە. بەڵام خەڵکی پاشاکان، گیبعۆنییەکان، دەبنە «کۆیلە – داربڕ و ئاوهەڵگر بۆ ماڵی ... خودا» (ئایەتی ٢٣).
چوارەم داگیرکردن – هاوپەیمانی پاشاکانی باشوور داگیر کران
یەشوع سەرەتا شکستی هێنا، بەهۆی فێڵی گیبعۆنییەکانەوە گومڕا کرا، بەڵام خودا گیبعۆنی بەرەو خۆبەدەستەوەدان، یان ملکەچبوون، بۆ ئیسرائیل بردبوو. ئەمە بووە هۆی ئەوەی پاشاکانی کەنعان یەکبگرن دژی گیبعۆن. خودا ململانێی دواتر بەکار هێنا بۆ لەناوبردنی هەموو ئەم نەتەوە باشوورییانە.
یەشوع ١٠ شەڕە گەورەکەی ئیسرائیل لەگەڵ ئەو پاشایانە و سەرکەوتنەکەی خودا کە بە ئیسرائیلی بەخشی، وەسف دەکات. بەشێکی سەرنجڕاکێشە کە گێڕانەوەی بانگەوازەکەی یەشوع بۆ وەستاندنی خۆر و مانگ لەخۆدەگرێت بۆ ئەوەی ئیسرائیل بتوانێت بەدوای دوژمنەکانیاندا بگەڕێت. ئەو پاشایانە گیران و لەناوچوون «چونکە یەزدانی خودای ئیسرائیل بۆ ئیسرائیل شەڕی دەکرد» (ئایەتی ٤٢). یەشوع و هەموو ئیسرائیل پاشان گەڕانەوە بۆ ئۆردوگای گلگال، ئەو شوێنەی کە هێمای دانانی جەستەیە. لەوێ فێربوون کە تەنها پشت بە یەزدان ببەستن. پێویستە هەمیشە پشت بەو ببەستین – پێش هەر شەڕێکی (ڕۆحی) و هەروەها دوای هەر سەرکەوتنێک کە یەزدان بە میهرەبانی خۆی پێمان دەبەخشێت.
پێنجەم داگیرکردن – هاوپەیمانی باکوور داگیر کرا
شەڕی دژی هاوپەیمانی پاشاکانی باشوور کە هێرشیان کردە سەر گیبعۆن چونکە ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیلدا کردبوو، بووە هۆی داگیرکردنی هەموو بەشی باشووری خاکی بەڵێندراو. هەروەها بووە هۆی شەڕە گەورەکەی داهاتوو، واتە دژی پاشاکانی بەشی باکووری کەنعان (یەشوع ١١-١٢) کە یەکیان گرت دژی ئیسرائیل. یەزدان یەشوعی ڕێنمایی کرد کە بەناکاو هێرش بکاتە سەر ئەم هاوپەیمانییە باکوورییە، و ئەوانی خستە دەستی ئیسرائیل. دوای ئەو سەرکەوتنە، حازۆریان وێران کرد، کە قەڵای سەرەکی هاوپەیمانی باکوور بوو (١١:١٠-١١). شارەکانی تر بە تەواوی مانەوە (ئایەتی ١٣) هەرچەندە خەڵکەکە خۆیان ڕەق کردبوو و بۆیە لێیان درا (ئایەتی ٢٠).
تێبینی کۆتایی
ئەم سێ شتەی خوارەوە لە فەرمایشتی خودادا جەختیان لەسەر کراوەتەوە. یەکەم، یەشوع هەموو ئەوەی جێبەجێ کرد کە یەزدان فەرمانی بە موسا کردبوو (ئایەتی ١٥). دووەم، لە حوکمڕانی ڕەوشتی خۆیدا، یەزدان ئەو پاشایانە و گەلەکەیانی ڕەق کردبوو (ئایەتی ٢٠؛ بڕوانە ٥:١). یەشوع دادگاییکردنی خودایانی جێبەجێ کرد. سێیەم، شەڕەکانی ئیسرائیل کە بردیانەوە بووە هۆی پشووی ڕاستەقینە بۆ گەلی خودا، چونکە توانیان لە خاکە خودا-بەخشراوەکەیاندا بژین و چێژ لە ژیان لەوێدا ببینن (ئایەتی ٢٣). وانە ڕۆحییەکە بۆ ئێمە ئەوەیە کە خاوەندارێتی بەرەکەتە ئاسمانییەکان بکەین کە خودا پێی داوین (ئەفەسۆس ١:٣) و چێژیان لێ ببینین، بە تاک و بە کۆمەڵ. بەم کارە، بەرهەم دەهێنین و دەیبەین بۆ یەزدان عیسای مەسیح و بۆ خودا و باوکمان لە پەرستش و ستایشدا (عیبرانییەکان ١٣:١٥).
خاوەندارێتی کردنی یەشوع بۆ بەشێک لە خاکەکە لە ڕۆژئاوای ئوردون بەستراوەتەوە بەو بەشانەی ڕۆژهەڵاتی ئوردون، کە موسا بە دوو و نیو هۆزەکەی دابوو (یەشوع ١٢:٦). ئەمە گرنگە چونکە پێویستە خاوەندارێتی هەردوو بوارەکە بکەین. ئەوەی لە ڕۆژئاوای ئوردونە، بەرەکەتە هەتاهەتایی، ڕۆحی و ئاسمانییەکانمان لە مەسیحدا نیشان دەدات، لە کاتێکدا ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی ئوردونە، بەرەکەتە کاتییە زەمینییەکانمان نیشان دەدات کە لە دەستی خوداوە وەریدەگرین. پێویستە هەردوو بوارەکە بۆ ڕێزی خودا و بۆ سوودی خۆمان بگرین، چونکە ئەو بەوانە بەرەکەتدارمان دەکات.
باقی یەشوع ١٢ لیستی ٣١ پاشایە کە ئیسرائیل و یەشوع تێکیان شکاندن. کتێبەکە بە دوو بەشی سەرنجڕاکێش دەربارەی یەشوع کۆتایی دێت، سەرەتا وتارێک بۆ پیرانی ئیسرائیل و پاشان بۆ هەموو خەڵکەکە، ئاگادارکردنەوەیان پێش مردنی.
بەڕاستی، بێ ئەو، ناتوانین هیچ بکەین!
تێبینی کۆتایی
- زاراوەی عیبری بۆ «خزمەتکار» سەد جار بەکارهاتووە و بەزۆری ئاماژە بە کەسێک دەکات کە خزمەتی کەسێکی بەتەمەن دەکات، و چاودێری باش نیشان دەدات. بۆ نموونە: یوسف لە میسر خزمەتی دەکرد (پیدایشت ٣٩:٤، ٤٠:٤)؛ یەشوع خزمەتی موسای دەکرد (دەرچوون ٢٤:١٣، ٣٣:١١؛ ژمارەکان ١١:٢٨؛ یەشوع ١:١)؛ کاهینەکان خزمەتی خودایان دەکرد (دەرچوون ٣٩:١،٢٦،٤١)؛ لێڤییەکان خزمەتی کاهینەکانیان دەکرد (ژمارەکان ١:٥٠، ٣:٦؛ دانیشتن ١٠:٨)؛ ساموێل خزمەتی عێلی دەکرد (١ ساموێل ٢:١١،١٨، ٣:١)؛ ئەبیشاگ خزمەتی پاشا داودی دەکرد (١ پاشایان ١:٤،١٥)؛ ئەلیشا خزمەتی ئەلیای دەکرد (١ پاشایان ١٩:٢١) و زۆر حاڵەتی تر.
