لوت گەنجێک بوو کاتێک یەهۆڤا مامی، ئەبرام، لە ئوری کلدانییەکان بانگ کرد: "وڵاتەکەت، گەلەکەت و ماڵی باوکت جێبهێڵە و بڕۆ بۆ ئەو خاکەی کە نیشانت دەدەم" (پەیدابوون 12:1). لەگەڵ بانگەوازەکەدا یەهۆڤا بەڵێنی سەرسوڕهێنەری بە ئەبرام دا.
لەگەڵ ئەبرام
ئەبرام ڕۆیشت، "هەرچەندە نەیدەزانی بۆ کوێ دەچێت" (عیبرانییەکان 11:8) – کە ئەگەر خودا خۆی ڕێبەری گەشتەکە نەبووایە، کارێکی گەمژانە دەبوو. لوت بێ باوک (باوکی لە ئور مرد) لەگەڵ ئەبرامی بێ منداڵ (پەیدابوون 12:4) ڕۆیشت، کە ئێستا باوکی جێگرەوەی بوو. کاتێک گەیشتنە کەنعان، یەزدان بە ئەبرامی فەرموو کە ئەمە شوێنەکەیە. ئەبرام قوربانگایەکی بۆ یەزدان دروست کرد. ئەو ڕۆیشت بۆ بێتەل، قوربانگایەکی تری دروست کرد، پاشان دیسانەوە گواستەوە بۆ نەقەب (12:6-9).
کاتێک قاتوقڕی هاتە کەنعان، ئەبرام گواستەوە بۆ میسر. ناتوانین حوکمی بدەین، بەڵام دەتوانین تێبینی بکەین کە ئەو لەو شوێنە تێپەڕی کە خودا بانگی کردبوو؛ و هیچ قوربانگایەک باس نەکراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات پەرستن ئێستا کەمتر لە پێشینە بوو. قاتوقڕی لەو شوێنەی کە خودا ئێمەی تێدا دادەنێت باشترە لە مانەوە بە هەوڵی خۆم. ناخۆشییەکان خودا بە ناڕەحەتی ناگرن و کۆنترۆڵ یان دابینکردنی ئەویان تێک نادەن. تەنانەت ئەبرام، یەکێک لە باشترین نموونەکانی باوەڕی خودا، کەم و کوڕی لە باوەڕدا هەبوو. ئەمە یەکەم بوو. دووەمیش زوو دوای ئەوە هات کاتێک ژنەکەی خستە ژێر شەرمەزارییەوە بە ڕەتکردنەوەی پەیوەندییەکەی لەگەڵیدا بۆ ڕزگارکردنی ژیانی خۆی!
یەزدانی لێخۆشبوو ئەبرامی لەو دۆخە سەختەی کە خۆی دروستی کردبوو دەرهێنا، بەڵام بێ لێکەوتە نەبوو. ئەبرام گەڕایەوە بۆ ئەو شوێنەی کە دەبوو بمێنێتەوە، و بۆ قوربانگاکەی، و لوت هێشتا لەگەڵیدا بوو (13:1-5)، هەموو ئەو شتانەی کە ڕوویان دەدا تێبینی دەکرد و تێبینییە دەروونییەکانی بۆ ئاماژەی داهاتوو کۆدەکردەوە. سامانە زۆرەکەی کە لە میسر کۆیان کردەوە بەهۆی ڕەتکردنەوەی سارای لەلایەن ئەبرامەوە (12:15-16) زوو ناکۆکی دروست کرد کە ناچاری کردن جیاببنەوە، و لوت بە تەنیا و ئامادەنەکراو بەجێهێڵرا.
لوت لە هەڵەکانی ئەبرام فێر بوو، بەڵام نەک لە چاکبوونەوەکەی. ئەبرام وەڵامی بانگەوازی خودای دایەوە و لوت لەگەڵیدا ڕۆیشت؛ ئەبرام خودای پەرست، و لوت ڕەنگە تەنانەت بەشداریشی کردبێت – بەڵام لە قوربانگای ئەبرام، نەک هی خۆی. لوت شوێنی ئەبرامی گرت بۆ میسر، لەگەڵیدا دەوڵەمەند بوو، شوێنی گرتەوە بۆ بێتەل و چاکبوونەوەی بۆ نزیکی لەگەڵ خودا بینی. بەڵام، بە شێوەیەکی تراژیدی، وادیارە هیچ چاکبوونەوەیەک لە ژیانی لوتدا نییە، و هیچ باسێک لە قوربانگایەک نەکراوە.
بە تەنیا
کاتێک ناچار بوون جیاببنەوە، مامی دڵسۆز ئەبرام ڕێگەی بە لوت دا یەکەم جار هەڵبژێرێت، و ئەوەی مابووەوە بۆ خۆی برد (13:5-9). لوت لەسەر بنەمای ئەو پێوەرانە هەڵبژارد کە لەو شوێنەدا فێری ببوو کە شوێنی ئەبرامی گرتبوو، لە دەرەوەی ویستی خودا. ئەو "سەری بەرز کردەوە و بینی کە هەموو دەشتی ئوردون بە باشی ئاو دراوە ... وەک خاکی میسر،" و ئەو "هەموو دەشتەکەی بۆ خۆی هەڵبژارد" – هەڵبژاردەیەک کە "نزیک سەدۆمی" کردەوە کە خەڵکەکەی "بەدکار بوون و زۆر گوناهیان دەکرد" (13:10-13). زوو لوت لە سەدۆم بوو.
لە هەمان کاتدا، خودا هەموو ئەو خاکەی کە لەبەرچاودا بوو بە چوار لای ئاسماندا بە ئەبرام بەخشی، بۆ خۆی و نەوەکانی بۆ هەمیشە (13:14-17). خودا هەمیشە باشترین دەدات بەوانەی کە لەگەڵیدا دەڕۆن.
پێش ئەوەی زۆر بڕوات لوت تووشی کێشە بوو. چوار پاشا هێرشیان کردە سەر سەدۆم و هاوپەیمانەکانی، و هەموو کەسێکیان بە بارمتە گرت، لەوانەش لوت. ئەبرام 318 خزمەتکارەکەی چەکدار کرد، و بە هێزی خودا، پاشا تاڵانکەرەکانی تێکشکاند و هەموو بارمتەکانی گەڕاندەوە (پەیدابوون 14). ئایا لوت فێر بوو؟ نەخێر، ئەو گەڕایەوە بۆ سەدۆم.
خودا بەردەوامە لە گێڕانەوەی پلان و چالاکییەکانی، کە زۆر پەیوەندییان بە ئیبراهیمەوە هەیە، لە کاتێکدا لوت، کە لە ڕەوتی ویست و پلانەکانی خودا دەرچووبوو، بۆ ماوەیەک لە چیرۆکەکەدا دیار نەما، تەنها بۆ ئەوەی دیسانەوە دەربکەوێتەوە کاتێک ئیبراهیم دیسانەوە ڕۆڵێکی گرنگ لە ژیانیدا دەگێڕێت.
ڕۆژێک ئیبراهیم پێشوازی لە سێ میوان کرد (پەیدابوون 8). دووانیان فریشتە بوون، کە ڕۆیشتن بۆ سەدۆم. سێیەمیش یەزدان بوو، کە پلانەکانی خۆی بۆ وێرانکردنی ئەو شوێنە گەندەڵە لەگەڵ ئیبراهیمدا هاوبەش کرد. سکاڵایەک لەسەر گەندەڵی ڕەوشتی سەدۆم بووبووە "هاوارێک" کە ئەوەندە بێزارکەر بوو گەیشتە ئاسمان، و یەزدان هاتە خوارەوە بۆ سەیرکردنێکی وردتر. چ نیشاندانی سەرسوڕهێنەرێک لە نەمانی ئارەزووی خودا بۆ جێبەجێکردنی سزای شایستە تاوەکو هیچ بژاردەیەکی تر نەما! ئیبراهیم زۆر نیگەران بوو بۆ لوت، و نێوەندگیری کرد بۆ پاراستنی شارەکە ئەگەر لانیکەم ژمارەیەکی کەم لە خەڵکی باش لەوێ بدۆزرێتەوە. خودا زۆر ئامادە بوو سزاکە هەڵبوەشێنێتەوە، بە داوای "هاوڕێکەی" (یاقوب 2:23)، تەنانەت بۆ دە کەسی "ڕاستودروست"، بەڵام ئەو ژمارە کەمە لەوێ نەبوو.
سەرنجڕاکێشە کە سێ میوانەکە، لەوانەش یەزدان، نزیک بوونەوە لە ئیبراهیم – پەرستکارێکی گوێڕایەڵ کە لە هاوبەشی لەگەڵ خودای خۆیدا دەژیا – لە ئاستی خۆی، وەک "پیاوان" (18:2)، ئاسوودە بوون لەگەڵیدا.
لە سەدۆم
بەڵام ئەو دووانە وەک "فریشتە" (19:1) گەیشتنە سەدۆم – دوور و جیاواز لە گەندەڵی ڕەوشتی کە کەشوهەوای ئەوێ بوو – بۆ ئەوەی لوت لە دەروازەی شارەکەدا دانیشتبێت، ئەو شوێنەی کە حکومەت و دادگا کۆدەبوونەوە، کە ئەوی خستبووە پێگەیەکی بەرپرسیارێتییەوە بۆ ئەوەی لە شارەکەیدا ڕووی دەدا.
بە پێچەوانەی سەردانەکەیان بۆ ئیبراهیم، ئەم فریشتانەی ئاسمان ئارەزووی قبوڵکردنی میوانداری لوتە سازشکارەکەیان نەبوو، ئاسوودە نەبوون لە هاوبەشی لەگەڵیدا، و پێیان باشتر بوو شەو لە گۆڕەپانی گشتیدا بەسەر ببەن نەک وەک میوان لە ماڵەکەیدا. یەزدان، با هەمیشە هەست بە خۆشحاڵی و ئاسوودەیی بکەیت لە ماڵەکەمدا!
لوت پێداگری کرد (19:1-3)؛ دەتوانین لەوەی کە دێت تێبگەین کە پیاوانی باش لە شەقامدا سەلامەت نابن، و لوت ئەوەی دەزانی. فریشتەکان قبوڵیان کرد. تەواوی گەندەڵی لە سەدۆمدا قورسە بۆ باوەڕپێکردن: "هەموو پیاوان لە هەموو بەشێکی شارەکە ... گەنج و پیر" داوایان کرد کە لوت میوانەکانی بهێنێتە دەرەوە بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی هاوڕەگەزبازی دەستدرێژی سێکسییان بکەنە سەر (19:4-5).
بە شێوەیەکی شۆکهێنەر، لوت ناوی لێنان "هاوڕێ" و، بە وریاییەوە بۆ ئەوەی حوکمیان نەدات – وەک چۆن ئەمڕۆ لە ڕووی سیاسییەوە دروست نییە – داوای لێکردن کە "ئەم کارە خراپە مەکەن." بە شێوەیەکی شۆکهێنەرتر، لە جیاتی ئەوە کچە پاکیزەکانی خۆی پێشکەش کردن بۆ ئەوەی "هەرچییەکتان پێخۆشە لەگەڵیاندا بیکەن" (19:7-8). لوت کە بە تەواوی لەلایەن سەدۆمی گەندەڵەوە دەورە درابوو، بە تەواوی عەقڵی ڕەوشتی و خوداترسی خۆی لەدەست دا.
ئەوەی کە پیاوانی سەدۆم هیچ ئارەزوویەکیان بۆ دوو کچە پاکیزەی گەنج و ناسک نەبوو، ئاستی گەندەڵییەکەیان نیشان دەدات. تووڕە بوون، پاشان ڕوویان لێکرد وەک کەسێکی دەرەوە کە هاتبوو خۆی وەک دادوەر دابنێت.
کێ دەزانێت لە کوێ کۆتایی دەهات ئەگەر فریشتەکان لۆتیان ڕزگار نەکردبایە بۆ ئەوەی ئامادەی بکەن بۆ هەڵاتنێکی خێرا لە سزای نزیکبووەوە. دوو لە گەنجەکانی سەدۆم (ئایا ئەوان لە نێو ئەوانەدا بوون کە لە دەرگای لوت بوون؟) دەستگیراندار بوون بۆ هاوسەرگیری لەگەڵ دوو کچەکەی لوت کە نزیک بوو بە کۆمەڵێک گەندەڵیان بکاتە قوربانی. ئەو هۆشداری پێدان بەڵام ئەوان "پێیان وابوو گاڵتە دەکات" (19:10-14). ئایا ئەو بە گاڵتەی بێڕێزی ناسرابوو؟ بێگومان هیچ باوەڕپێکراوییەکی لەگەڵ گەنجەکاندا نەبوو کە دەبێت بە باشی ناسیبێتیان. بۆیە ئەوان لەگەڵ ئەوانی تردا لەدەست چوون.
لە دەرەوەی سەدۆم
دەرکردنی لوت لە سەدۆم کارێکی قورس بوو بۆ ئەم فریشتانە کە ئارەزووی جێبەجێکردنی ئەرکەکەیان و ڕۆیشتن لە شارەکەدا بوو. سەرەڕای بەزەیی گەورەی خودا (بۆچی لوت نەیتوانی تەنها متمانەی پێ بکات؟) و داوای فریشتەکان بۆ "هەڵاتن بۆ چیاکان یان دەشۆرێنەوە" (19:17)، لوت پێی وابوو بیرۆکەیەکی باشتر هەیە و هێشتا دەیویست بۆ خۆی هەڵبژێرێت: "نەخێر، گەورەکانم، تکایە! ... سەیری بکەن، لێرە شارێک هەیە ... با هەڵبێم بۆی ... ئەوکات ژیانم دەپارێزرێت" (19:16-20). داواکارییەکە قبوڵ کرا. تەنها خێرا بن؛ فریشتەکان نەیانتوانی ئەرکەکەیان جێبەجێ بکەن تاوەکو لوت و خێزانەکەی سەلامەت نەبوون (19:21-22).
پاشان یەزدان گۆگردی سووتاوی باراند و هەموو ناوچەکەی وێران کرد، کە ئەمڕۆش وەک بیابانێکی وشک ماوەتەوە. ژنی لوت، کە بە درێژایی ژیانی دانیشتووی سەدۆم بوو، سەرەڕای هۆشداری فریشتەکان کە "سەیری دواوە مەکە!"، بە خەمناکی سەیری کرد و بوو بە "ستوونێکی خوێ" – یادگارییەکی هەمیشەیی بۆ توندی سزای خودا و مەترسی گاڵتەکردن بە خودا (19:17،26؛ لۆقا 17:32).
هەموو ئەو خێرەی کە هاتە ژیانی لوتەوە بەهۆی دۆستایەتی پتەوی مامی ئیبراهیم بوو لەگەڵ خودا: "بۆیە کاتێک خودا شارەکانی دەشتەکەی وێران کرد، ئیبراهیمی بیر کەوتەوە، و لۆتی لەو کارەساتە دەرهێنا کە شارەکانی وێران کرد کە لوت تێیدا ژیابوو" (19:29).
بەڵام لوت تەنها بەرەو شکستی ڕەوشتی کۆتایی ڕۆیشت. هەستی بە نائارامی کرد لە زۆعار، کچەکانی برد بۆ ئەوەی لە ئەشکەوتێکدا بژین. هەستیان دەکرد کە جیهان کۆتایی هاتووە و ئەوان تەنها ڕزگاربووانن. هەستیان بە پەلەپەل دەکرد بۆ دووبارە ئاوەدانکردنەوەی زەوی، و پێیان وابوو باوکیان تەنها پیاوی بەردەستە.
دیمەنەکە یەکێکە لە قێزەونترین دیمەنەکانی کتێبی پیرۆز. ئەوان باوکیان سەرخۆش کرد و هەردوو کچەکە کوڕیان لێی بوو، کوڕانێک کە نەوەکانیان بوونە دوژمنی بەردەوامی ئیسرائیل و سەرچاوەی بتپەرستی لە نێوانیاندا (پەیدابوون 19:30-38؛ زەبوور 83:1-8؛ 2 کتێبی مێژوو 20؛ نەحمیا 13:23؛ 2 پاشایان 23:13).
پەیدابوون وادیارە هیچ ئاماژەیەک بە خوداپەرستی لە لوتدا نادات، بەڵام سوپاس بۆ خودا "یەزدان ئەوانە دەناسێت کە هی ئەون" (2 تیمۆساوس 2:19)، و پەترۆس ڕوونە، ئاماژە بە لوت دەکات وەک "پیاوێکی ڕاستودروست." بەڵام چۆن پیاوێکی ڕاستودروست لەو جیهانەدا دەژی کە لوت هەڵیبژارد؟ ئەو "بە ژیانی پیسی پیاوانی بێ یاسا بێزار بوو (چونکە ئەو پیاوە ڕاستودروستە، کە ڕۆژانە لە نێوانیاندا دەژیا، لە ڕۆحی ڕاستودروستی خۆیدا ئازار دەچێژت بەهۆی ئەو کارە بێ یاسایانەی کە دەیبینی و دەیبیست)" (2 پەترۆس 2:7-8).
هەندێک دەڵێن کە ناخۆشترین کەس لەسەر زەوی بێباوەڕ نییە بەڵکو باوەڕدارێکە کە لە دەرەوەی ویست و هاوبەشی هۆشیارانەی خودا دەژی. لەو حاڵەتەدا، لوت نموونەی یەکەمە. بەڵام تەنها ئەو نییە. جیهانی ئەمڕۆ بە هەمان شێوە هەزاران مەسیحی ترساندووە، شکستی پێهێناوە و بێدەنگی کردووە.
ئەوەی فێری دەبین
چی لە لوتەوە فێر دەبین؟ پێم وایە ئەوەیە کە ناتوانین وەک مەسیحییەکان سەرکەوتوو بین – گەلی خودا لە جیهانێکی گەندەڵدا – جگە لەوەی کە بە دڵسۆزی شوێنکەوتەی عیسای مەسیح بین لە ژیانی ڕۆژانەماندا. ئیبراهیم شوێنی خودای گرت. ئەو خلیسکا و کەوت، بەڵام گەڕایەوە بۆ قوربانگاکەی. لوت بە ڕاستی شوێنی خودای نەگرت؛ ئەو شوێنی شوێنکەوتەیەکی خودای گرت. لوت هیچ قوربانگایەکی خۆی نەبوو. بۆیە، هەرچەندە ئیبراهیم خلیسکا و کەوت، ئەو چاک بووەوە. کاتێک لوت لەگەڵیدا خلیسکا و کەوت، ئەو چاک نەبووەوە. ئیبراهیم گەڕایەوە بۆ قوربانگاکەی. لوت هیچ قوربانگایەکی نەبوو بۆ گەڕانەوە بۆی. ڕێگای لوت لە خراپەوە بۆ خراپتر بەردەوام بوو. ئیبراهیم نەک تەنها هاوسەنگی ڕۆحی خۆی گەڕاندەوە، بەڵکو توانی لوت زیاتر لە جارێک ڕزگار بکات.
دەزانین کە ڕزگارکەرەکەمان لە جیهانێکی گەندەڵدا جێی هێشتین، سەدۆمێکی سەدەی 21. چۆن کاریگەری لەسەر دەکەین؟ ئیبراهیم لەگەڵ خودا ڕۆیشت لە دەرەوەی جیهان، و کاریگەرییەکی ئەرێنی هەبوو. لوت هەڵیبژارد لە سەدۆم بژی، لەگەڵ خودا نەڕۆیشت، و لە ئەنجامدا وەک شایەتێک بە تەواوی لاواز بوو. کچەکانی کە لە سەدۆم گەورە ببوون بە تەواوی تووشی ڕەوشتە گەندەڵەکانی بوون. سەدۆم بە تێوەگلانی وەک سەرکردەیەکی شارستانی یارمەتی نەدرا. ئەو هیچ باوەڕپێکراوییەکی وەک نوێنەرێکی خودا نەبوو، تەنانەت لەگەڵ زاواکانیشی. و کەشوهەوای ڕەوشتی لە سەدۆم تەنها لە کاتی نیشتەجێبوونی تێکچوو، تا ئەو ڕادەیەی کە خودا بەس بوو. "مەهێڵە جیهانی دەوروبەرت بتگوشێتە ناو قاڵبی خۆی" (ڕۆما 12:2 فیلیپس). "ژیانێکی باش لە نێو بتپەرستەکاندا بژین، هەرچەندە تۆمەتبار بن بە خراپەکاری، بەڵام با کارە باشەکانتان ببینن و لە ڕۆژی سەردانیکردنی خودا شکۆمەندی خودا بدەن" (1 پەترۆس 2:12).
