نووح، دەیەمین و کۆتا باوکی پێش لافاوەکە، نۆسەد و پەنجا ساڵ ژیا. دوو لەسەر سێی ژیانی، کە لە پەیدابوون 6-9 تۆمار کراوە، پێش لافاوەکە بوو. ئەو "بانگەوازکەرێکی ڕاستودروستی" بوو (2 پیتڕۆس 2:5) بۆ نزیکەی 120 ساڵ، سەرەڕای ئەوەی کە بێدەنگ بوو تا دەمی کردەوە بۆ نەفرەتکردن لە کەنعان (پەیدابوون 9:25). هیچ تۆمارێک نییە کە ئەو داوای لە نەوەکەی کردبێت کاتێک خودا ئاشکرای کرد کە زەوی بە لافاوێک لەناو دەبات – بە پێچەوانەی ئیبراهیم کە داوای لە سۆدۆم و گۆمۆڕای گەندەڵ کرد.
زەوی گەندەڵ بوو
نووح لەناو نەوەیەکی خراپ و داوێنپیسدا ژیا. دوای کەوتن، دابەزینێکی خێرا بۆ گەندەڵییەکی زۆر ڕوویدا. دوای کوشتنی هابیل، قەینە ئایینپەرستە لووتبەرزەکە دەرکرا بۆ ئەوەی ببێتە هەڵاتوو و گەڕیدە لەسەر زەوی – نموونەی سەرەتایی نەوەی تۆوی مار (پەیدابوون 3:15). پاشان لامەخ شانازی بەوەوە کرد کە لە قەین تێپەڕاندووە لە تاوانی خوێندا (پەیدابوون 4:19-24). ئەم گوناهبارە بێشەرمە فرەژنیییشی کرد، کە دواتر لەلایەن ئەوانەوە لاسایی کرایەوە کە "ژنیان هێنا لە هەموو ئەوانەی کە هەڵیانبژارد" (پەیدابوون 6:2). بەم شێوەیە لێکدانەوەی ڕۆح: "زەویش لەبەردەم خودا گەندەڵ بوو، و زەوی پڕ بوو لە توندوتیژی" (پەیدابوون 6:11).
هەموو ئەمە، و هەروەها گوناهی دواتری نووح لە سەرخۆشبوون (پەیدابوون 9:21)، ئاماژە بەوە دەکات کە سەرخۆشبوونیش لەناو خەڵکی پێش لافاودا بڵاو بوو. خوداوەند خۆی لێدوانی دا: "وەک لە ڕۆژانی نووحدا بوو، بە هەمان شێوەش لە ڕۆژانی کوڕی مرۆڤدا دەبێت. ئەوان دەیانخوارد، دەیانخواردەوە، ژنیان دەهێنا، دەدران بە شوو، تا ئەو ڕۆژەی نووح چووە ناو کەشتییەکە، و لافاوەکە هات، و هەموویانی لەناو برد" (لۆقا 17:26-27).
بەڵێنی ڕزگارکەر
کاتێک دۆخەکە بێ چارەسەر خراپتر بوو، خودا ڕایگەیاند کە هەموو گۆشتێک لەناو دەبات. بەڵام، ئەو پابەند بوو بە ڕزگارکردنی مرۆڤ لەناو بەڵێنی تۆوەکەدا (پەیدابوون 3:15). نووح لەو نەوەیەدا بوو کە ڕزگارکەرەکەی لێوە دەهات. بۆ جێبەجێکردنی وشەکەی، خوداوەند دەبێت نووح و نەوەکەی بپارێزێت. بۆ بەدەستهێنانی هەردوو لەناوچوون و پاراستن، خودا فەرمانی بە نووح دا کە کەشتییەک دروست بکات بۆ ڕزگارکردنی ماڵەکەی.
کەشتیسازەکەی خوداوەند بە تەواوی پێچەوانەی ڕۆحی سەردەمی خۆی بوو. ئەو ڕاستودروست بوو و لەگەڵ خودا ڕۆیشت، وەک ئینۆخ پێش ئەو. کتێبی پیرۆزیش پێمان دەڵێت کە "نووح ڕەزامەندی لە چاوی خوداوەنددا دۆزییەوە" (پەیدابوون 6:8). ئێمە ئەوەین کە بە ڕەزامەندی خودا دەبین، و تەنها دڵسۆزین تا ئەو ڕادەیەی کە لە کەوتن دەپارێزرێین. کارکردن بۆ خودا کارێکی ئاسان نەبوو کاتێک هەموو دەوروبەری گاڵتەیان دەکرد، دەیانخواردەوە و ئاهەنگیان دەگێڕا. بەڵام لە کاتێکدا نووح و ماڵەکەی بڕیاریان دابوو خزمەتی خودا بکەن، بەئازارترین تاقیکردنەوە لە خودی نەوەی خوداپەرستەوە هات کە لادان لە باوەڕ بوو بە ستاندارد. بۆ نموونە، مەتوشالاح، کە لە ساڵی لافاوەکەدا مرد، و لامەخ، کە پێنج ساڵ پێشتر مرد، کوڕ و کچیان لە ساڵانی دواتردا بوو کە لە لافاوەکەدا خنکان. ئەمە فێرمان دەکات کە منداڵە بێباوەڕەکانی خێزانە باوەڕدارەکان، ئەوانەی کە ڕەتیدەکەنەوە پێشنیاری ڕزگاربوون قبوڵ بکەن، لەناو دەچن.
پێشەکی ڕفاندن
ژیانی ئینۆخ، مەتوشالاح و لامەخیش فێرمان دەکات چۆن پیرۆزەکان لە خەمەکانی ڕۆژێکی داهاتوو دەپارێزرێن. لە کاتێکدا ئینۆخ پێش لافاوەکە گواسترایەوە، مەتوشالاح و لامەخ پێش لافاوەکە مردن. و بەم شێوەیە خودا دەڵێت، "کەس گرنگی پێ نادات... کە ڕاستودروستەکە لە خراپەی داهاتوو دوور دەخرێتەوە" (ئیشایا 57:1). بەم شێوەیە کەنیسە، جەستەی ئەو، لە تەنگانەی گەورە دەپارێزرێت یان بە مردن یان گواستنەوە (1 تەسەلۆنیکی 4:17). بەڵام، لە نووحدا ڕاستی پیرۆزەکانی دوای ڕفاندن دەبینین کە لە ڕۆژی خوداوەنددا بە ڕاستودروستی خۆیان دەپارێزرێن.
چونکە ئینۆخ پێشبینی کرد کە لافاوەکە دوای مەتوشالاح دێت، کە 969 ساڵ ژیا، خودا پەلەی نەبوو لە خنکاندنی جیهان، کە دوای 1656 ساڵ ڕەنگە ژمارەی دانیشتووانەکەی گەیشتبێتە ملیۆنێک کەس. هەروەها بە گشتی ڕێککەوتن لەسەر ئەوە هەیە کە 120 ساڵەکەی پەیدابوون 6:3 تەمەن نەبوو بەڵکو کاتی ماوە بوو تا لافاوەکە. ئەمە بە واتای ئەوە دێت کە نووح 480 ساڵ بوو کاتێک خودا کاتی لافاوەکەی دیاری کرد.
سێ کوڕەکەی نووح بە ڕێگەی باوکیاندا ڕۆیشتن و ژنی خوداپەرستیان هێنا. بەڵام لە کاتێکدا باوکە-بانگەوازکەرەکە ئاگاداری دادگاییکردنی داهاتوو بوو، منداڵە گاڵتەجاڕەکانی قەین بەردەوام بوون لە هێنانی منداڵ بۆ دۆزەخ. لە کاتێکدا هاوسەرگیری بۆ بەردەوامبوونی ڕەگەزی مرۆڤایەتی دانرابوو، هیچ مەبەستێک لە منداڵبووندا نەبوو کاتێک تەنها هەشت مرۆڤ دەژین.
خودای سەرسوڕهێنەرەکان لە کەشتییەکەدا
نووح، بە هاندانی "ترسێکی خودایی" (عیبرانییەکان 12:28)، دەستی کرد بە دروستکردنی کەشتییەک بۆ ڕزگارکردنی ماڵەکەی. بەم شێوەیە "بوو بە میراتگری ئەو ڕاستودروستییەی کە بە باوەڕە" (عیبرانییەکان 11:7). بەڵام، لەبەر ئەوەی پێشتر لە هەموو نەوەکانیدا ڕاستودروست بوو، عیبرانییەکان 11 ئاماژە بەوە دەکات کە هێشتا نەچووبووە ناو ئەو میراتەی کە مافی لەدایکبوونی ڕاستودروستکراوەکانە. دوای لافاوەکە، نووح و خێزانەکەی جیهانێکی نوێیان میرات گرت کە لە هەموو پیسییەک پاک کرابووەوە – و، بێگومان، میراتێکی هەتاهەتایی لە ڕێگەی تۆوە بەڵێندراوەکەوە.
لافاوەکە کە دوای تەواوبوونی کەشتییەکە هات، لەناکاو و کاریگەر بوو. لە کاتێکدا ڕێژەکانی بۆ کەشتییەکی سەرئاوکەوتوو تەواو بوون، هیچ شتێک جگە لە موعجیزە نەیپاراست لە تێکشکاندن. توندوتیژی لافاوەکە زۆربەی کات کەم نرخێنراوە. جگە لە ڕێنمایی خودایی، کەشتییەکە بە دڵنیاییەوە لەناو دەچوو.
نابێت موعجیزەکان فەرامۆش بکەین. کۆکردنەوەی ئاژەڵە پاک و ناپاکەکان خۆی موعجیزەیەکی گەورە بوو. بەبێ موعجیزەکان، کتێبی پیرۆز تەنها کتێبێکی ترە. کەس ناتوانێت ڕزگاری بێت بەبێ باوەڕبوون بە نیشانە و سەرسوڕهێنەرەکان، چونکە موعجیزەکانی لەدایکبوون، مردن و هەستانەوەی مەسیح بۆ ڕزگاربوون پێویستن.
ئەفسانە و پێشبینی
ئەوانەی گاڵتە بە پەیدابوون دەکەن، ئاماژە بە بوونی چیرۆکەکانی پێشووتری لافاو دەکەن. لە کاتێکدا ئەوان ڕاستی لافاوەکە قبوڵ دەکەن، بە شێوەیەکی بێهیوایانە بە ئەفسانەی بتپەرستی گەندەڵ بوون. پەیدابوون نووسراوە بۆ ڕاستکردنەوەی چیرۆکە مێخییەکان بە هەمان شێوەی کە پەیدابوون 1 بیرۆکەی هەڵەی خۆر، مانگ و ئەستێرەکان وەک خودا و خوداوەندەکان ڕاست دەکاتەوە. ئەوە دروستکەرە کە دەبێت بپەرسترێت، نەک دروستکراوەکان.
بۆیە تۆمارەکانی پێش پەیدابوون لەلایەن ئەوانەوەن "کە ڕاستی خودایان گۆڕی بۆ درۆ، و دروستکراوەکەیان پەرست و خزمەت کرد زیاتر لە دروستکەرەکە" (ڕۆما 1:25). دەبێت تیۆری "لافاوە ناوخۆییەکە"یش ڕەت بکەینەوە. لە دوای لافاوەکە، چەندین لافاوی ناوخۆیی هەبووە، بەڵام پەلکەزێڕینە، کە لە سەرانسەری جیهاندا دەبینرێت، بە واتای ئەوە دێت کە خودا هەرگیز جارێکی تر زەوی ناخنکێنێت.
سەرەڕای گاڵتەجاڕەکان، وشەی خودا تا دوا پیت و خاڵ سەلمێنرا. "لە شەش سەدەمین ساڵی ژیانی نووحدا، لە مانگی دووەمدا، لە حەڤدەهەمین ڕۆژی مانگەکەدا" جیهانێک کە هەرگیز بارانی نەبینیبوو، بە شێوەیەک بینی کە هەرگیز جارێکی تر نایبینێت. "هەموو کانییەکانی قووڵایی گەورە شکێنران، و پەنجەرەکانی ئاسمان کرانەوە" (پەیدابوون 7:11). نەک تەنها ئاسمان بەسەر سەری دانیشتووانی پێش لافاودا کەوت، بەڵکو دەریا بەرز بووەوە بۆ ئەوەی بیانگرێتەوە. خودا گوێی بە هاوارەکانی داوای لێخۆشبوون نەدا. لە کاتێکدا نووح بە ئاشتییەوە لە ترسێکی خوداییدا بوو، گاڵتەجاڕەکان لە ترسێکی ترسنۆکانەدا لەناو چوون. بە هەمان شێوە، هاتنی کوڕی مرۆڤ جیهانێک تێک دەدات کە لەگەڵ خۆیدا ئاشتە، بەڵام لە جەنگدایە لەگەڵ خودا. "کاتێک ئەوان دەڵێن ئاشتی و سەلامەتی؛ پاشان لەناوچوونێکی لەناکاو دێت... و ئەوان ڕزگاریان نابێت" (1 تەسەلۆنیکی 5:3).
هەرچەندە خودا لە کەشتییەکەدا بوو لەگەڵ هەشت کەسەکە (پەیدابوون 7:1)، خوداوەند جارێکی تر قسەی لەگەڵ خزمەتکارەکەیدا نەکرد تا ئەو کاتەی کەشتییەکە لەسەر چیای ئارارات وەستا. هەرچەندە ئاوەکان بەرزتر دەبوونەوە، کەشتییەکە نزیکتر دەبوو لە ئاسمان. بێدەنگ و نەبینراو، خودایان لەگەڵیان بوو هەموو کاتێک کاتێک هیچ شتێک جگە لە شەپۆلی سەیر و سەمەرەی ئاو لە دەرەوە نەدەبیسترا. لەناویشدا، گرمەی فیلەکان هەبوو، کە وەک قورسایی لە نهۆمی خوارەوە خزمەتیان دەکرد، و قسەی باڵندەکان لە نهۆمی سەرەوە کە نووح قاڵاوێک و کۆترێکی لێوە نارد.
نموونەی باڵندەکان
کاتێک کەشتییەکە وەستا، نووح قاڵاوە ناپاکەکەی نارد، کە – وەک لوسیفەر کە بۆ هەمیشە لە بەهەشت دەرکرا – هەرگیز نەگەڕایەوە. بە پێچەوانەوە، کۆترەکە گەڕایەوە کاتێک هیچ شوێنێکی حەوانەوەی نەدۆزییەوە. وەک مەسیح کە لەلایەن خۆیەوە ڕەت کرایەوە، باڵندە پاکەکە گەڕایەوە بۆ ئامادەبوونی خودا. بەڵام، کاتێک بۆ جاری دووەم نێردرایە دەرەوە، کۆترەکە بە لقێکی زەیتوونەوە گەڕایەوە – وێنەی مەسیح لە کاتی هاتنیدا کە لەگەڵ کەنیسەدا دەگەڕێتەوە بۆ ئاسمان. بە هەمان شێوە، دەتوانین ڕۆیشتنی سێیەمی کۆترەکە بە ناردنی مەسیح لەلایەن باوکەوە بۆ فەرمانڕەواییکردن وەک پاشای پاشاکان لە جیهانێکی پاککراوەدا بچوێنین.
یەکەم کاری نووح لەسەر دروستکراوە پاککراوەکە ئەوە بوو کە ئاژەڵە پاکەکان وەک قوربانی پێشکەش بکات. کاتێک خودا بۆنی خۆشی کوڕە بۆنخۆشەکەی کرد، خۆی بۆ هەمیشە پابەند کرد بە پاراستنی زەوی لە لافاوێکی تر. خودا پەیمانی پەلکەزێڕینەشی دامەزراند، کە دواتر بەرەکەتێکی زۆر و هەروەها یاساکانیشی بەدوادا هات. مرۆڤ لە جیهانێکی نوێکراوەدا ناگۆڕێت، بۆیە سروشتی کێوییەکەی دەبوو بە کۆت و بەندی ڕەوشتی توندەوە ببەسترێتەوە.
نەفرەتکردنی نووح لە کەنعان
بۆیە بە خەمێکی زۆرەوە دەخوێنینەوە کە باوکە گەورەکە دواتر زۆر خواردەوە و بە شێوەیەکی بێڕێز لە خێمەکەیدا ڕەفتاری کرد. بە هەمان شێوە گاڵتەجاڕیی کوڕی دووەمی، حام، بیرهێنەرەوەی گاڵتەجاڕەکانی پێش لافاوەکە بوو. هەرچەندە شەراب گاڵتەجاڕێکە کە وا لە پیاوان دەکات خۆیان گەمژە بکەن، حام شکستی هێنا لە ڕێزگرتن لە باوکی: "حام، باوکی کەنعان، ڕووتی باوکی بینی و بە دوو براکەی گوت" (پەیدابوون 9:22). بەڵام سەرەڕای ئەم ڕووداوە خەمناکە، نووح هەرگیز دیاری پێشبینییەکەی لەدەست نەدا. ئەو دەیزانی حام چی کردبوو و چۆن شێم و یافەت ڕێزیان نیشاندابوو. خودا پێشتر حام و براکانی بەرەکەتدار کردبوو، نووح بە پێشبینییەوە نەفرەتی لە نەوەکانی حام کرد، بە کوڕەکەی کەنعانەوە دەستی پێکرد، و گوتی: "نەفرەت لێکراو بێت کەنعان؛ خزمەتکاری خزمەتکاران دەبێت بۆ براکانی" (پەیدابوون 9:25).
هەموو یەکێک لە مەسیح عیسادا
نەوەکان دواتر، کاتێک ئیسرائیل کەنعانی داگیر کرد، گیبعۆنییەکان، کە نەوەی کەنعان بوون، "بوون بە کۆیلە، و داربڕ و ئاوهێنەر" (یەشوع 9:23). بەڵام، لەم سەردەمی نیعمەتەدا "نە جولەکە هەیە نە یۆنانی... نە کۆیلە نە ئازاد... نە نێر نە مێ: چونکە هەمووتان یەکێکن لە مەسیح عیسادا" (غەلاتییەکان 3:28). بۆیە، هیچ جیاوازییەکی لەو شێوەیە لە مەسیحدا نییە کە هەمووان لە هاوڕێیەتییەکدا پێکەوە لەسەر خوانی خوداوەند دادەنیشن.
یەکسانی جەستەی مەسیح ڕێگە لە پێشداوەری دەگرێت. پۆڵس سەرزەنشتی پەترۆسی کرد بۆ جیاکردنەوەی خۆی لە نەجولەکەکان، وەک چۆن پۆڵس خۆی دەبوو دەستبەرداری توندڕەوی جولەکەیی بێت بۆ ئەوەی ببێتە نێردراوی بۆ نەجولەکەکان. بە ڕاستی، ئەمڕۆ خودا منداڵەکانی حام (ئەفریقا) بەرەکەتدار دەکات بە ڕۆحێکی وەرگر بۆ مزگێنی، لە کاتێکدا منداڵەکانی شێم و یافەت (ئاسیای بچووک، ڕۆژاوا) بەردەوامن لە ڕوو وەرگێڕان لە خودا بە بێڕێزی.
لە نامەی دووەمیدا، پەترۆس ئاماژەی بە نووح کرد وەک "بانگەوازکەرێکی ڕاستودروستی" سەبارەت بە نەوەی پێش لافاوەکەی. لە هەمان نامەدا، ئەو قسە لەگەڵ ئێمە دەکات، نەک دەربارەی لافاوێکی داهاتوو بەڵکو ئاگرێکی داهاتوو، بە وشەی بیرهێنەرەوەی نووح: "بە گەرمییەکی زۆر، زەوی... و کارەکانی ناویدا دەسووتێن. کەواتە، لەبەر ئەوەی هەموو ئەم شتانە دەتوێنەوە، دەبێت ئێوە چ جۆرە کەسانێک بن لە هەموو قسەکردن و خوداپەرستییەکی پیرۆزدا؟" (2 پیتڕۆس 3:11). گەورەترین وانە کە دەتوانین لە نووحەوە فێری بین چییە؟ هەمان هەڵە دووبارە مەکەرەوە!
