ماوەیەک لەمەوبەر چیرۆکی ژنێکم خوێندەوە کە زۆر تاڵ بوو. ڕاکوونێک کە ھاری بوو، گەستی بوو. دوای سەردانیکردنی پزیشک، پشکنینەکان پشتڕاستیان کردەوە کە تووشی ھاری بووە. بە ئارامییەوە دەفتەرێکی دەرھێنا و دەستی کرد بە نووسینی ناوی کەسەکان. پزیشکەکە بە پەرۆشەوە پرسی ئایا وەسیەتنامە دەنووسێت. وەڵامی دایەوە، «نەخێر، لیستی ھەموو ئەو کەسانە دروست دەکەم کە دەیانگەزم!»
تاڵی دەتوانێت کێشەیەکی زۆر ڕاستەقینە بێت لە ژیانی زۆربەماندا. یەکێکە لە گەورەترین کێشەکانی کڵێسا لە ئەمڕۆدا. زۆر وێرانکەرە—توانای تێکدانی شایەتییەکەمان بۆ مەسیح و زیانگەیاندن بە پەیوەندییەکانمان لەگەڵ ئەوانی تردا ھەیە.
تاڵی چییە؟
فەرھەنگ بەم شێوەیە پێناسەی دەکات: «تام یان بۆنێکی تیژ و توند» یان «شتێک کە دەبێتە ھۆی ئازار یان ناخۆشی.» لە ژیاندا، ھەستی ئازار، ڕق، تووڕەیی، و تەنانەت کینەیە. دەتوانێت ئاراستەی کەسانی تر—و تەنانەت خوداش—بکرێت.
لە عیبرانییەکان ١٢:١دا، پێمان دەوترێت «ھەموو ئەو قورساییانە فڕێ بدەین کە بە ئاسانی گیرۆدەمان دەکەن.» من پێموایە تاڵی یەکێکە لەو قورساییانە. دواتر لەو بەشەدا دەخوێنینەوە:
«بە وریاییەوە بڕوانن نەوەک کەسێک لە نیعمەتی خودا کەم بێنێت؛ نەوەک ھیچ ڕەگێکی تاڵی سەربکێشێت و کێشە دروست بکات، و بەمەش زۆر کەس گڵاو ببن» (عیبرانییەکان ١٢:١٥).
ئەم ڕێنماییە گرنگە. دەستەواژەی «بە وریاییەوە بڕوانن» لە ھەمان وشەی ڕیشەییەوە ھاتووە کە پەترۆس لە ١ پەترۆس ٥:٢ دا بەکاری دەھێنێت بۆ «سەرپەرشتیکردنی» مێگەلەکە. ئەمەش جەخت لەسەر پێویستیی چاودێریی شوانکارانە لەنێو گەلی خودادا دەکاتەوە.
من تاڵیم بە قورسایی ناوبردووە، بەڵام لە عیبرانییەکاندا، بە ڕەگیشناوبراوە. چۆن ئەم ڕەگە لە دڵماندا جێگیر دەبێت؟ پێش ئەوەی ڕەگێک گەشە بکات، دەبێت تۆوێک بچێنرێت. ئەو تۆوە بەزۆری ئەزموونێکە—شتێک کە کەسێک بە ئێمەی کردووە—کە ئێمە ھەڵی دەگرین و دەستی پێوە دەگرین. لە عیبرانییەکاندا، تاڵی بە دوورکەوتنەوە لە خودا بەستراوەتەوە. ئەم بیرۆکەیە لە دێوتێرۆنۆمی ٢٩:١٧–١٩یشدا ھەیە، و بەپێی ڕۆما ٣:١٤، تاڵی تایبەتمەندیی بێباوەڕێکە.
کەواتە، کاتێک تاڵی ھەڵدەگرین، لە ڕاستیدا وەک کەسانی بێباوەڕ ڕەفتار دەکەین. ھەر بۆیەش ئەفەسۆس ٤:٣١–٣٢ ئامۆژگاریمان دەکات:
«با ھەموو تاڵی، تووڕەیی، ڕق، ھاوار، و قسەی خراپ لە ئێوە دوور بخرێتەوە، لەگەڵ ھەموو کینەیەک. و بە یەکتر میھرەبان بن، دڵنەرم بن، یەکتر ببەخشن، ھەروەک چۆن خودا لە مەسیحدا لێتان خۆش بوو.»
ھەندێک جار تاڵییەکەمان لە نافەرمانیی خۆمانەوە سەرچاوە دەگرێت، وەک لە ڕوت ١:٢٠دا، کە ناعۆمی تاڵ بوو دوای ئەوەی لە کاتی قاتوقڕیدا خاکەکەی بەجێھێشت نەک متمانەی بە خودا بکردایە. ئەوەندە بێھیوا بوو کە تەنانەت ویستی ناوی خۆی بگۆڕێت بۆ مارا، کە بە واتای تاڵی دێت.
بەڵام زۆرجار، تاڵی ڕەگ داکوتێت چونکە ئێمە ڕەتیدەکەینەوە لێخۆشبوونبکەین. بەردەوام فێرمان دەکرێت کە لێخۆشبوون بکەین، بەڵام ڕێگە بە تاڵی دەدرێت گەشە بکات کاتێک ئێمە ھەڵی نابژێرین. تاڵی دەڵێت، من مافی ئەوەم ھەیە تووڕە بم، بەڵام ئەوە ڕاستیی غەڵاتییەکان ٢:٢٠ڕەتیدەکاتەوە:
«لەگەڵ مەسیحدا لە خاچ دراوم؛ ئیتر من نیم کە دەژیم، بەڵکو مەسیح لە مندا دەژی.»
تاڵی دەست بە وردەکارییەکانی ئازارەکەمانەوە دەگرێت. وەک خواردنەوەی ژەھر و ھیواخواستنە کە کەسێکی تر بمرێت.
تاڵی دەبێتە ھۆی…
تێکدانی ڕۆحییەتت.
دڵخۆشی و ھاوڕێیەتیت لەگەڵ خودا لێ دەسێنێتەوە، و دەبێتە ھۆی ناڕەزایی. دەبێت گوێ لە وانەی کردارەکان ٨:٢٢–٢٣بگرین: تاڵی ئامرازێکی شەیتانە.
تێکدانی جەستەییت.
ئارامیی مێشک دەڕژێنێت و دەتوانێت ببێتە ھۆی خەمۆکی. بەشداری دەکات لە سترێس، بەرزیی پەستانی خوێن، برینی گەدە، بێخەوی، و تەنانەت زمانێکی گاڵتەجاڕ یان تیژ. وادەمانکات ڕەخنەگر و نەرێنی بین. وەک کەسێک جارێک وتی:
«ھەموو نەخۆشێک تاڵ نییە، بەڵام ھەموو کەسێکی تاڵ نەخۆشە.»
بێھیواکردنی سۆزدارانیت.
دەتوانێت بتخاتە سەر ڕۆڵەرکۆستەرێکی سۆزداری، پڕ لە بەرز و نزم.
دابەشکردنی دۆستایەتییەکان و زیانگەیاندن بە ھاوڕێیەتیی کڵێسا.
گەڕانەوە بۆ عیبرانییەکان ١٢:١٥, ئایەتەکە دەڵێت:
«نەوەک هیچ ڕەگێکی تاڵی سەرهەڵبدات و ببێتە هۆی کێشە…»
ئەو وشەیە کێشە واتە «قەرەباڵغی دروست بکات.» بە واتایەکی تر، تاڵی زیادەڕۆیی دەکات و کاریگەری لەسەر ئەوانی تر دروست دەکات.
ئەوانەی دەوروبەرت گڵاو بکە.
ئایەتەکە بەردەوام دەبێت:
«…و بەمەش زۆر کەس گڵاو دەبن.»
١ کۆرنسۆس ٥:٦ بیرمان دەهێنێتەوە، «کەمێک خەمیرە هەموو هەویرەکە هەڵدێنێت.» تاڵی گوازراوەیە. هەر بۆیە پۆڵس دەنووسێت:
«…یەکتر قبوڵ بکەن، و یەکتر ببەخشن، ئەگەر کەسێک سکاڵای لەسەر ئەوی تر هەبێت؛ هەروەک چۆن مەسیح لێی خۆش بوون، ئێوەش دەبێت بەو شێوەیە بکەن.»
خۆت بێبەش بکەیت لە بەرەکەت و ببیتە بەرەکەت بۆ ئەوانی تر.
تاڵی ئەنجامی ئەوە نییە کە کەسێک چیت پێ کردووە—ئەنجامی ئەوەیە کە تۆ هەڵتبژاردووە لەگەڵ ئەو تاوانەدا بیکەیت. سەیری یاقوب ٣:١٣–١٤بکە:
«کێ لە ئێوە دانا و تێگەیشتووە؟ با بە ڕەفتاری باش نیشان بدات کە کارەکانی بە نەرمی دانایی کراون. بەڵام ئەگەر لە دڵتاندا حەسادەتی تاڵ و خۆپەرستی هەبێت، شانازی مەکەن و دژی ڕاستی درۆ مەکەن.»
کەواتە چۆن مامەڵە لەگەڵ تاڵیدا دەکەین؟
سێ بژاردەمان هەیە:
- لە ناوماندا بیهێڵینەوە، لەوێ وەک شێرپەنجە دەمانخواتەوە.
- با دەری بکەین، هەموو ئەوانەی دەوروبەرمان خەمبار بکەین.
- هەڵی بکێشین!
جارێک خوێندمەوە کە دوای شەڕی ناوخۆ، ڕۆبەرت ئی. لی سەردانی ژنێکی لە کێنتاکی کرد کە دارێکی کۆنی زیانپێگەیشتووی نیشان دا، بە تاڵی گلەیی لەوە دەکرد کە چۆن تۆپخانەی یەکێتی وێرانی کردووە. چاوەڕێی هاوسۆزی بوو. دوای وەستانێک، لی بە سادەیی وتی:
«بیبڕەوە، خاتوونە خۆشەویستەکەم، و لەبیری بکە.»
تاڵی دەبێت لە ڕەگەوە دەربهێنرێت—نەک تەنها کورت بکرێتەوە. خوێندوومەتەوە کە گوڵەگەنم دەتوانێت ڕەگی تا دە پێ قووڵ بێت. کەواتە چۆن تاڵی هەڵدەکەنین؟
با شەش هەنگاو لە ١ یۆحەننا ١:٨–١٠پێشنیار بکەم، و بە وێنەیەکی کتێبی پیرۆز کۆتایی پێ بهێنم.
- تاڵییەکەت بناسنەوە.
- تێبگەن کە کێشەی ئێوەیە، نەک کێشەی تاوانبارەکە.
- بە تاوان دایبنێن.
- لێی تۆبە بکەن.
- لێخۆشبوون وەرگرن.
- بە پارێزەرەکەتان دڵخۆش بن.
وێنەیەکی ئەمە لە دەرچوون ١٥:٢٢–٢٧دەبینین. ئیسرائیلییەکان لە کۆیلایەتی ڕزگار کرابوون و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ گەشتیان دەکرد. لە دەرچوون ٣:١٨ و دەرچوون ٨:٢٧، خودا فەرمووی کە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بچنە چۆڵەوانی بۆ قوربانیکردن. بەڵام بارودۆخەکانیان هەموو بیرۆکەکانی پەرستنی لە مێشکیان دەرکرد—هەروەک چۆن زۆرجار هی ئێمەش دەکەن.
زوو دەستیان کرد بە گلەیی کردن لە دژی موسا. بەڵام تاڵی ناتوانێت تینوێتیی ئێمە بشکێنێت، و گلەیی کردن هیچ شتێک ناگۆڕێت. لێرەدا فێر دەبین کە ئەزموونە تاڵەکان دەتوانن ببنە تاقیکردنەوە (ئایەتی ٢٥)، بۆ فێرکردنمان (ئایەتی ٢٦)، و زۆرجار کاتیین (ئایەتی ٢٧).
تاڵی زاڵ بوو بەسەریاندا، و موسا هاواری بۆ یەزدان کرد. ئەوە یەکەم هەنگاوە: هاوار بکە کاتێک ئازارەکە قووڵە. پاشان خودا درەختێکینیشانی موسا دا. هیچ بەڵگەیەکی کتێبی پیرۆز نییە کە ئەم درەختە هیچ تایبەتمەندییەکی تایبەتی هەبووبێت. بەڵام من پێموایە جێبەجێکردنەکە ڕوونە: موسا فڕێی دایە ناو ئاوەکە، و ئاوەکان شیرین کران.
تەنها لە خاچی گۆلگۆتە—درەختەکە—دەتوانرێت تاڵی ئێمە لاببرێت. لە خاچەکەیە کە فێر دەبین لەگەڵ مەسیحدا مردین، کە خودی کۆنمان لە خاچ درا، و کە مەسیح ئێستا لە ئێمەدا دەژی (ڕۆما ٦:٦، گالاتییە ٢:٢٠). سەرکەوتن بەسەر تاڵیدا لەوێ دەدۆزرێتەوە.
بەڵام سەرنج بدە—ئەوان لە مارا نەمایەوە. ئەوان چوون بۆ ئیلیم، کە واتای «بەهێزەکان» دەگەیەنێت. ئەگەر بمانەوێت بۆ مەسیح بەهێز بین، دەبێت بەرەو پێشەوە بچین و چێژ لەو دابینکردنانە ببینین کە خودا بۆ ئێمەی هەیە: ئاوی فێنککەرەوەی وشەکەی و سێبەری چاودێرییەکەی.
با بەرەو پێشەوە بچین، بە لەبەرچاوگرتنی کۆلۆسی 3:1–4:
«ئەگەر ئێوە لەگەڵ مەسیحدا هەستانەوە، ئەوا داوای ئەو شتانە بکەن کە لە سەرەوەن، لەوێیەی مەسیح لێیە، لە دەستە ڕاستی خودا دانیشتووە. مێشکتان بخەنە سەر شتەکانی سەرەوە، نەک شتەکانی سەر زەوی. چونکە ئێوە مردن، و ژیانتان لەگەڵ مەسیحدا لە خودادا شاراوەتەوە. کاتێک مەسیح کە ژیانی ئێمەیە دەردەکەوێت، ئەوا ئێوەش لەگەڵیدا بە شکۆمەندی دەردەکەون.»
ئەمە شوێنی حەوانەوەیە کە یەزدان پێشکەشمان دەکات. دوژمن دەیەوێت ئێمە تاڵ بهێڵێتەوە. یەزدان بانگهێشتنا دەکات بۆ بەرەکەت.
کامەیان دەبێت: تاڵی یان بەرەکەت؟
