نێردراو پۆڵس خۆشەویستییەکی تایبەتی بۆ باوەڕداران لە ئەفەسۆس هەبوو. لە ماڵئاواییەکی نەرمدا لە کاتی سێیەمین گەشتی میسیۆنەریدا، پۆڵس ئاماژەی بە دوو نیگەرانی خۆی بۆ ئەوان کرد: ئەوەی کە «گورگی دڕندە» لە دەرەوەی کەنیسە هێرش دەکەن، و ئەوەی کە «شتە گوماناوییەکان» لە ناوەوە دەوترێنەوە، تەنانەت لەلایەن هەندێک لە خۆیانەوە (کردارەکان 20:29-30 NKJV). لە ماوەی چەند ساڵێکدا، ئەم مەترسییانە پێشتر گەشەیان دەکرد. بۆیە پۆڵس بۆ تیمۆساوس، «کوڕە ڕاستەقینەکەی لە باوەڕدا»، نووسی بە ڕێنمایی تایبەت و ئیلهامپێدراو لەلایەن خوداوە کە شایەتی مەسیحی لە ئەفەسۆس دەپارێزێت.
پۆڵس داوای لە تیمۆساوس کرد کە شەش هەڵەی سەرەکی چارەسەر بکات. ئەم خاڵانە دەتوانرێت لە نامەکەدا بە وشەی «هەندێک» بناسرێنەوە، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە گرووپە جیاوازەکانی باوەڕدارانی ئەفەسۆس پێشتر دەستیان بە بڵاوکردنەوەی ئەم هەڵانە کردبوو.
«هەندێک ئاگادار بکە کە هیچ فێرکردنێکی تر نەدەن»
یەکەم هەڵە «فێرکردنی تر» بوو (1:3). پۆڵس ئەم فێرکردنە هەڵەیە بە چیرۆک و نەژادنامە و جەختکردنەوەیەکی هەڵە لەسەر یاسای پەیمانی کۆنەوە دەبەستێتەوە. یاساکە بۆ ئاشکراکردنی بێدینەکان درابوو، بەڵام ئەم هەڵە فێرکارییە وای دەکرد باوەڕداران لە سروشتی مەسیحی ڕاستەقینەی خۆیان لابدەن: دڵێکی پاک، ویژدانێکی باش، و باوەڕێکی ڕاستگۆیانە (1:4-9). لەمانە، هەندێک لایاندا بوو، یان ئامانجەکەیان لەدەست دابوو. هێشتا مەیلی مرۆڤە کە لیستی کارەکان و ناکارەکان دەربارەی بەرپرسیارێتییە ئایینییەکان پەرە پێبدات. بەڵام ئەمە مەسیحییەت نییە. پۆڵس نیعمەت و بەزەیی خودا لە ژیانی خۆیدا وەک بەڵگەی ئەمە بەرز دەنرخێنێت (1:12-17).
دڵ و ویژدانمان هەرگیز چێژ لە بەرەکەتە مەسیحییەکان وەرناگرن ئەگەر هەوڵ بدەین پێگەیشتنی ڕۆحی خۆمان بە کارەکانمان بسەلمێنین. لە ڕاستیدا، هەندێک لە ئەفەسۆسییەکان ئەوەندە ڕۆیشتبوون کە چەمکی باوەڕ و ویژدانێکی باش ڕەت بکەنەوە. پۆڵس ڕۆیشتنی مەسیحییانەی ئەوانی وەک کەشتییەکی تێکشکاو وێنا کرد، کە نیشانی دەدات ئەم هەڵەیە چەند گرنگە (1:19). ناتوانین ویژدانێکی باشمان هەبێت ئەگەر هەمیشە نیگەرانی هەندێک سەرپێچی یاسا بین؛ لەو بارودۆخانەدا گەشەی مەسیحی نابێت. ئەوانەی ئەم هەڵەیە بڵاو دەکەنەوە ڕەنگە مەبەستیان پەرەپێدانی پێگەیشتنی ڕۆحی بێت، بەڵام ئەنجامەکەی خراپترین جۆری خۆدۆڕاندنە.
«هەندێک لە باوەڕ لادەدەن»
ئەم بەشە کێشەی خواناسی درۆینە دەخاتە ڕوو. وشەی وەرگێڕدراوی «لادان» (4:1) ئاماژەیە بۆ هەڵگەڕاوەکان، ئەوانەی کە لە مەسیحییەت دوور دەکەونەوە چونکە هەرگیز باوەڕداری ڕاستەقینە نەبوون. بەڵام سەرەڕای ڕەتکردنەوەی ڕاستی مەسیحی، بەردەوامن لە تێکەڵاوبوونیان لەگەڵ باوەڕدارانی تردا، کە تەنها کێشە دروست دەکات. ئەوان ڕایدەگەیەنن کە شێوازێکی ژیانی زاهیدانە زیاتر خودا خۆشحاڵ دەکات، وەک ئەوەی خۆبەدوورگرتن لە هاوسەرگیری یان خواردنێکی دیاریکراو وا بکات کەسێک پیرۆزتر بێت.
لە ڕاستیدا، خودا ئەم شتانەی پێداوین بۆ ئەوەی لە چوارچێوەی ڕاستییەکەیدا چێژیان لێ وەرگرین (4:3). پۆڵس بە تیمۆساوس دەڵێت کە بنەماکانی خودا بە ڕوونی فێر بکات. ئەم هەڵەیە هێشتا دەتوانرێت ئەمڕۆ بناسرێتەوە کاتێک قەدەغەکردنی نا-کتێبی پیرۆز جەختی لەسەر دەکرێتەوە. وەڵامەکە لە خوداپەرستی ڕاستەقینەدا دەدۆزرێتەوە، کە بەهایەکی هەمیشەیی هەیە و لە هەموو بارودۆخێکدا بەسوودە (4:8).
«هەندێک پێشتر لایانداوە»
بینینی هەندێک باوەڕدار کە لە باوەڕ لادەدەن، خەمێکی ڕاستەقینە دەهێنێتە دڵی ئەوانی ترەوە. لە کاتێکدا کە ئەوان وەک هەڵگەڕاوەکان لە باوەڕ لایان نەداوە، بەڵام هیچ پێشکەوتنێک بۆ مەسیح ناکەن و لە ڕاستیدا پشتگیری لە دۆزەکانی شەیتان دەکەن، هەرچەندە ڕەنگە بە ئەنقەست نەبێت (5:15).
لە ئەم حاڵەتەدا، هەندێک بێوەژن (بەتایبەتی ژنانی گەنجتر) بە ڕوونی لە ژیانی خوداپەرستی لایاندابوو و خۆیان دابووە دەست هەستپێکردنی بێ کۆنترۆڵ. «دەستیان کردووە بە یاخیبوون دژی مەسیح» (5:11). کاریگەرییەکانی باوەڕ لە ژیانیاندا ئەوەندە پووچەڵ کرابووەوە کە ئەوان وەک بێباوەڕەکان بێ ڕۆح بوون. وەک چارەسەرێک، پۆڵس ڕێنمایی دەکات کە بێوەژنە گەنجترەکان نابێت لەلایەن کۆمەڵگەی باوەڕدارانی ناوخۆییەوە پشتگیری دارایی بکرێن، کە ئەمەش بێکاری دروست دەکات. لەبری ئەوە، دەبێت فێر بکرێن کە بە شێوەیەکی دروست بژین، ڕەنگە لە یەزداندا دووبارە هاوسەرگیری بکەن، و هۆکارێک نەدەنە دوژمنانی مەسیح بۆ ئەوەی دژی شایەتییەکەی قسە بکەن (5:11-15).
هەرچەندە ئەم بێوەژنە هەڵەکردوانە بەرپرسیارێتی کەسییان لەسەر ڕەفتارەکانیان بوو، بەڵام کێشەیەکی تر، وردتر، هەبوو. هەندێک خێزان بە تەواوی پشتگوێی پێداویستییەکانی خزمە بێوەژنەکانیان دەخست (5:16,3-8). ئەم خێزانانە «باوەڕیان ڕەتکردبووەوە» و خراپتریش بوون لە بێباوەڕەکان. سوودبەخشە کە بزانین هەردوو گرووپی بێدیسپلین و خۆپەرست هەڵەیان کردووە. ڕەنگە ئاسان بێت تاوانەکانی گرووپی یەکەم بناسرێتەوە، بەڵام ئەوانی تر ڕەنگە زۆر ڕۆحی دەربکەون. بەڵام هیچ کام لە گرووپەکان شایەتییەکی باش بۆ ئەوانی تر و لەبەردەم خودا نیشان نادەن.
«تاوانەکانی هەندێک پیاو»
تیمۆساوس دەبوو ئاگادار بکرێتەوە کە وریایی بکات دەربارەی ئەوانەی کە ڕەنگە لە پۆستەکانی سەرکردایەتیدا لە نێو گەلی خودادا ناپاک بن. «تاوانەکانی هەندێک پیاو بە ڕوونی دیارن ... بەڵام تاوانەکانی هەندێک پیاو دواتر دەردەکەون» (5:24). بێگومان تیمۆساوس ڕەزامەندی لەسەر باوەڕدارانێک نەدەدا کە لە تاوانێکی ئاشکرادا دەژین؛ بەڵام تاوانەکانی تر نهێنیتر بوون، بۆیە ئەنجامە خەمناکەکان تەنها بە تێپەڕبوونی کات دەبینران. بۆیە، پۆڵس ئامۆژگاری کرد، «بە پەلە دەست مەخەرە سەر هیچ کەسێک»، چونکە ئەمە لە ڕاستیدا دەیتوانی تیمۆساوس بخاتە دۆخێکەوە کە هاوبەشی لە تاوانەکانیاندا بکات (5:22). ئەمە بە تایبەتی زیانبەخش دەبوو لە حاڵەتی کەسێک کە لە پۆستی پیرێکدا خزمەتی یەزدانی دەکرد؛ بەڵام، ئەم بنەمایە بە شێوەیەکی فراوانتر بۆ دانایی خوداپەرستی و تێگەیشتنیش بەکاردێت. ئەم ئایەتە بەو مانایە نییە کە نابێت مەسیحییەکانی تر بۆ ماوەیەکی ناڕەوا لە خۆمان دوور بگرین، بەڵام ژیرانەیە کە خۆمان بە خێرایی بە باوەڕدارانی ترەوە نەبەستینەوە.
«هەندێک لە باوەڕ لایانداوە»
کێشەکان لە نێو گرووپێکی سێیەمی خەڵکیشدا سەریان هەڵدابوو. خزمەتکارە باوەڕدارەکان بە ڕوونی فێر دەکران کە ئەگەر خاوەنی مەسیحییان هەبێت، چیتر پێویست ناکات لە شوێنی کاردا ڕێزیان لێ بگرن (6:2-3). خۆشەویستی پارە لە هەمان چوارچێوەدا باس کراوە، بۆیە ئەگەری هەیە کە ئەم خزمەتکارانە و ئەوانی تر هان درابن کە قازانجی دارایی بکەنە ئامانجی سەرەکییان. لە ڕێگەی چاوچنۆکییەوە، هەندێک «لە باوەڕ لایاندا بوو» (6:10)، بەهۆی فێڵبازی پارە و ناوبانگەوە کە دەتوانێت لەگەڵیدا بێت. ئەمە نموونەیەکی ترە لەوەی کە چۆن هەڵوێستە سروشتییەکان بە زوویی دەمانگەیەننە شکستێکی تەواوی ڕۆحی.
«هەندێک دەربارەی باوەڕ لایانداوە»
لە کۆتاییدا، پۆڵس نامەکەی بە داوایەکی بەپەلە بۆ تیمۆساوس کۆتایی پێهێنا بۆ ئەوەی ڕاستییەکە بپارێزێت و خۆی لە مشتومڕەکانی «زانستی درۆینە» بەدوور بگرێت (6:21). هەندێک وەرگێڕان وشەی «زانست» لەم ئایەتەدا بەکاردەهێنن، بەڵام ئەمە گومڕاکەرە. پرۆسەی لێکۆڵینەوە و پرسیارکردن، کە وشەی «زانست» بەو مانایە هاتووە، چەمکێکی تا ڕادەیەک نوێیە. ڕاستە کە زانستی مۆدێرن ڕەنگە وەک ئامرازێک بۆ کەمکردنەوەی ڕاستی مەسیحی خراپ بەکاربهێنرێت، بەڵام ئەمە خاڵی پۆڵس نییە. لەبری ئەوە، ئاماژە بە زانستی درۆینە دەکات کە کەشێکی دژایەتی، ناکۆکی، و خۆبەزلزانینی لە نێوان مەسیحییەکاندا دروست کرد. بە گفتوگۆی بێ بەها سەرقاڵ بوون، هەندێک لە ڕاستیدا لە باوەڕ لایاندا بوو، ئامانجەکەیان لەدەست دابوو (6:22). بە هەمان شێوە، دەبێت ئاگادار بین کە نەچینە ناو بابەتەکانی گفتوگۆوە کە کتێبی پیرۆز باسیان ناکات. ئەمانە دەبنە مشتومڕی گەمژانە کە ناکۆکی دروست دەکەن، نەک هاوبەشی (2 تیمۆساوس 2:23).
پێداچوونەوەیەک
گشتاندنێکی گرنگ دەربارەی ئەم شەش کێشەیە دەکرێت. هەر یەکێکیان بابەتی هاوبەشی لادان لە باوەڕ و سەرلێشێواندن بەهۆی کاریگەرییە هەڵەکانەوە هەیە. بۆ مەڕێک، لادان لە ڕانەکە بە یەک هەنگاوی بچووک دەست پێدەکات، پاشان یەکێکی تر. باوەڕدارێک کە لە مەسیح لایداوە، بە گشتی بە شێوەیەکی وردە وردە ئەم کارە دەکات. جگە لە هەڵگەڕاوەکان، کە لە سەرەتادا باوەڕدار نەبوون، لادانەکە زۆرجار کەم کەم دێت، ڕەنگە لەلایەن ئەوانی ترەوە نەبینرێت تاوەکو بە تەواوی گەشەی نەکردووە بۆ خراپەیەکی دیاریکراو.
دوو وانە لەمەدا هەیە. یەکەم، ویژدانە خودا-پێدراو و پیرۆزکراوەکانمان دەبێت نەرم، چالاک و هەستیار بن بۆ سزادانی ڕۆحی پیرۆز کاتێک شتەکان لە ژیانی کەسیماندا دەست دەکەن بە هەڵە ڕۆیشتن. پۆڵس دەربارەی پاراستنی ویژدانمان بە باش و پاک نووسی (1:5؛ 3:9)، لە کاتێکدا ئەوانی تر ویژدانیان ئەوەندە بە تەواوی سووتاندووە کە چیتر هیچ وەڵامێک بۆ خراپە نییە (4:2). دەبێت زۆر هەستیار بین بۆ تاوان بۆ ئەوەی پێیەکانمان لە ڕێگای تەسکدا بمێننەوە.
دووەم، دەبێت لە چاودێریکردنی ئەوانی تردا وریابین. ڕەنگە ئاسان بێت نیشانەکانی ئەوەی کە مەسیحییەکانی تر دەست دەکەن بە دوورکەوتنەوە لە پەیوەندییان لەگەڵ یەزدان لەدەست بدەین. پاشان، کاتێک خووەکان بە تەواوی گەشەیان کرد، مامەڵەکردن لەگەڵیان زۆر قورستر دەبێت. هاوباوەڕانی چاودێر لەلایەن یەزدانەوە بەکار دەهێنرێن بۆ یارمەتیدانی ئەوانی تر بۆ مانەوە لەسەر ڕێگای ڕاست. دەبێت ئامادە بین بۆ ناسینەوە و پاشان ڕاستکردنەوەی ئەم هەڵانە، وەک چۆن پۆڵس داوای لە تیمۆساوس کرد کە بیکات.
تیمۆساوس دەبێت چی دەربارەی ئەم کێشانە بکات؟ دەستەواژەیەکی تری سەرەکی، «ئەم شتانە»، لەم نامەیەدا دەردەکەوێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەو ڕاستییانەی کە تیمۆساوس دەبوو فێریان بکات. ئەو ڕێنمایی و فەرمان و فێری باوەڕدارانی دەکرد (4:6,11). ئەو ئامۆژگاری تایبەتی بێوەژنەکانی دەکرد (5:7). و ئەو بە شێوەیەکی کەسی بیر لە «ئەم شتانە»ی پۆڵس دەکردەوە، دڵنیا دەبوو لەوەی کە بە دروستی جێبەجێیان بکات (4:15؛ 5:21).
وەک مەسیحییەکانی ئەمڕۆ، ئێمە کۆمەڵێک «ئەم شتانە»ی خۆمان هەیە. ئێمە وشەکانی مەسیح و فێرکردنی نێردراوانمان لە کتێبی پیرۆزدا بۆ تۆمار کراوە، و دەبێت بە تەواوی خۆمان بدەینە پاڵیان وەک چۆن تیمۆساوس دەبوو بیکات. خاوەندارێتی و کۆنترۆڵکردن لەلایەن وشەی خوداوە پارێزەرێکی گەورەیە لە دژی هەر هێرشێک کە ڕەنگە دژی گەلی خودا گەشە بکات.
بۆ تیمۆساوس، بەشەکانی 2 و 3ی ئەم نامەیە فێرکردنی ئەرێنییان تێدایە کە یارمەتی ئەفەسۆسییەکانی دەدا. بەشی 2 جەخت لەسەر سروشت و کەسایەتی گرنگی نوێژ دەکاتەوە. پیاوان بە تایبەتی سەرکردایەتی گشتی لەمەدا دەکەن، لە کاتێکدا ژنان کەسایەتی سادە و ملکەچ نیشان دەدەن کە خودا شکۆدار دەکات. بەشی 3 ڕێنمایی تایبەت بۆ پۆستەکانی سەرپەرشتیاران و خزمەتکاران دابین دەکات. ژیانی کەسییان دەبوو بەرزترین ستانداردەکان ڕەنگ بداتەوە؛ ژیانی خێزانییان دەبوو ڕێز لە خودا بگرێت. بەبێ هیچ سەرلێشێواندنێک لە ژیانی خۆیاندا یان کێشە لە خێزانەکانیاندا، ئەم مەسیحییانە دەتوانن یارمەتی ڕۆحی ئەوانی تر بدەن (عیبرانییەکان 13:7,13). هەر یەکێک لە ئێمە دەبێت بە شێوەیەکی تاکەکەسی ئەم کەسایەتییە نیشان بدات، هەروەها، ژیانێکی ڕاستودروستی پراکتیکی بژی و ئەوانی تر لە گەشەی ڕۆحیدا هان بدات.
گرنگترین بەکارهێنانی پۆڵس بۆ دەستەواژەی «ئەم شتانە» لە کۆتایی ئەم دوو بەشەدا دێت. ئەو مەبەستی بوو بێت و یارمەتی تیمۆساوس بدات؛ بەڵام لە حاڵەتێکدا کە دوا بکەوێت، «ئەم شتانە بۆ تۆ دەنووسم ... بۆ ئەوەی بزانیت چۆن دەبێت خۆت لە ماڵی خودادا ڕەفتار بکەیت، کە کەنیسەی خودای زیندووە» (3:14-15).
دەبێت دەربارەی ماڵی خودا ڕوون بین. ئاماژە بە بیناکە ناکات کە مەسیحییەکان ڕەنگە تێیدا کۆببنەوە بەڵکو بە خودی مەسیحییەکان. نامەکەی پۆڵس بۆ ئەفەسۆسییەکان ئەمە زیاتر ڕوون دەکاتەوە:
ئێوە پێکەوە دروست دەکرێن بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خودا لە ڕۆحدا (ئەفەسۆسییەکان 2:22).
خودا بۆ چەندین نەوە ماڵەکەی خۆی دروست کردووە لەوەتەی نامەکانی پۆڵس نووسراون. بۆیە ئامۆژگارییەکانی پۆڵس بۆ تیمۆساوسیش بۆ ئێمەن. ئەوان سنووردار نین بە کاتێکی دیاریکراوی هەفتە، کاتێک باوەڕداران لە شوێنێکی دیاریکراودا کۆدەبنەوە. بەڵکو، ئەم وشانە یارمەتیمان دەدەن کە بە شێوەیەکی خودا-ڕێزگرتن ڕەفتار بکەین لە هەر شوێنێک بین، چونکە ئێمە هەمیشە بەشێکین لە ماڵی خودا.
- زۆرێک لە زانایانی کتێبی پیرۆز پێیان وایە کە پۆڵس، دوای یەکەم زیندانیکردنی لە ڕۆما بۆ ماوەی دوو ساڵ (کردارەکان 28:16,30)، ئازاد کرا و توانی دووبارە گەشت بکات. بە پشتبەستن بە 1 تیمۆساوس 1:3، وادیارە پۆڵس توانی بۆ ماوەیەکی کورت سەردانی ئەفەسۆس بکاتەوە. بەهۆی ئەو نیگەرانیانەی کە لەوێ هەیبوو، داوای لە تیمۆساوس کرد کە بمێنێتەوە لەبری ئەوەی لەگەڵیدا گەشت بکات بۆ مەقدۆنیا.
