پەرگامۆس نزیکەی شەست میل لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سمیرناوە. خاڵی وێستگەی داهاتوو بوو لە خولی حەوت کڵێساکەدا. ناوی بە واتای «هاوسەرگیری بەهێز» دێت. بە پێشبینی، پەرگامۆس چاوەڕێی سەردەمی ئیمپراتۆر کۆنستانتین دەکات، کە لە ساڵی ٣٠٦ی زایینی بوو بە ئیمپراتۆر لە ڕۆما. لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا، کڵێسا لەگەڵ دەوڵەت یەکی گرت. مەسیحییەت بە چالاکی و بە فەرمی پەرەی پێدرا. کۆمەڵەکە، کە دەبوو دڵسۆز بێت بۆ مەسیح، هاوسەرگیری لەگەڵ جیهان کرد کە سیستەمەکەی دژ بە خودا بوو.
ئەو ئاگادارکردنەوەکەی پشتگوێ خست:
«جیهان و شتەکانی ناو جیهانتان خۆش نەوێت. ئەگەر کەسێک جیهانی خۆش بوێت، خۆشەویستی باوک لەو کەسەدا نییە» (١ یۆحەننا ٢:١٥).
بۆ ئەوەی لە چەوساندنەوەکانی جیهان ڕزگاری بێت، کە لە سمیرنا تووشی بوو، کڵێسا چووە ناو جیهان. بەڵام هاوسەرگیرییەکە هاوپەیمانییەکی ناپیرۆز بوو. کەشتییەک، کە بە باشی دیزاین کرابوو، دروست کرابوو، پارێزرابوو و کۆنترۆڵ کرابوو، لە ناوەڕاستی دەریایەکی گەردەلولییدا سەلامەتە، بەڵام کاتێک دەریاکە دەچێتە ناو کەشتییەکە، نوقم دەبێت. وادیارە لەم سەردەمەوە کڵێسا، بە گشتی، سروشتی ئاسمانی خۆی لەدەست دا.
ئایەتی ١٢
و بۆ فریشتەی کڵێسای پەرگامۆس بنووسە؛ ئەم شتانە دەفەرموێت ئەو کەسەی شمشێرە تیژەکەی دوو دەمی هەیە؛
″فریشتە« بە واتای »پەیامبەر« دێت. نامەکە ئاراستەی ئەوە کرا کە ڕەنگە ناوی لێبنێین توخمە بەرپرسیارەکە لە کڵێسای ناوخۆیی؛ واتە، ئەوانەی کە هەم بە بەرپرسیارێتییەوە لە کۆمەڵەکەدا کاریان دەکرد و هەمیش ئامادە بوون بەرپرسیارێتی لە کاروباری کۆمەڵەکەدا قبوڵ بکەن.
شمشێرە تیژەکەی دوو دەمی هەیە
مەسیح خۆی بە شێوەیەک پێشکەش دەکات کە گونجاوە لەگەڵ دۆخی کۆمەڵەکە لەم سەردەمەدا، وەک
«ئەو کەسەی شمشێرە تیژەکەی دوو دەمی هەیە» (بڕوانە عیبرانییەکان ٤:١٢).
ئەو توانای جیاکردنەوە و دادگاییکردنی هەیە، بە ڕاستودروستی (٢ تیمۆساوس ٤:٨). خۆ-دادگاییکردن باشترین دادگاییکردنە، بەڵام ئەگەر کۆمەڵەکە خۆی دادگایی نەکات، ئەو دوودڵ نابێت لەوەی بیکات.
ئایەتی ١٣
کارەکانت دەزانم، و شوێنی نیشتەجێبوونت، تەنانەت ئەو شوێنەی کە تەختی شەیتانی لێیە: و تۆ ناوی منت بە توندی گرتووە، و باوەڕی منت ڕەت نەکردووەتەوە، تەنانەت لەو ڕۆژانەشدا کە ئەنتیپاس شایەتحیدی دڵسۆزی من بوو، کە لە نێوان ئێوەدا کوژرا، لەو شوێنەی کە شەیتان نیشتەجێیە.
کڵێسای پەرگامۆس لە شوێنێکی زۆر ناخودایی دابوو. ڕووبەڕووی سەختی و تاقیکردنەوەی تایبەت بووەوە. خوداوەند ئاگاداری ئەوە بوو.
«دەزانم لە کوێ نیشتەجێیت، تەنانەت لەو شوێنەی کە تەختی شەیتانی لێیە.» پەرگامۆس یەکەم شار بوو کە پەرستنی فەرمانڕەوای پەسەند کرد. ئەمە لەلایەن پاشایەکی بتپەرستی ناوخۆیی بە ناوی ئاتالۆس یەکەمی سۆتەرەوە دەستی پێکرا. ئەو پەرستگایەکی هەبوو، کە بۆ خۆی تەرخان کرابوو، لەسەر گردێکی دیار کە دیمەنی ناوچەکەی داپۆشیبوو. کاتێک قەیسەر دۆمیتانی ڕۆمانی سەردانی ناوچەکەی دەکرد، بنەمای خوداوەندکردنی فەرمانڕەوای قبوڵ کرد، بەڵام پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە ئەو، وەک ئیمپراتۆر، نەک نوێنەرە ناوخۆییەکەی، ئەو کەسەیە کە دەبێت بپەرسترێت. خەڵکی ناوچەکە، تەنانەت زۆرێک لە مەسیحییەکان، وادیارە زۆر ڕازی بوون بەوە. شەیتان، دوژمنی سەرسەخت و نەیاری خودا، بێگومان هێزی ڕاستەقینە بوو ئەگەرچی نەبینراو بوو. ئەو خودای ئەم جیهانەیە (٢ کۆرنسۆس ٤:٤) و میری ئەم جیهانەیە (یۆحەننا ١٢:٣١).
بەداخەوە، کڵێسا بە گشتی بڕیاری دابوو پەیوەندی بەهێز لەگەڵ جیهاندا پەرە پێبدات. ئەوان لەو شوێنەدا دەژیان کە هێزی شەیتان کاری پێدەکرا. ئەمە شایەتی کڵێسای لە جیهاندا و بۆ جیهان لاواز کرد. ناتوانرێت شایەتی دژ بە سیستەمێک بدرێت کە کەسێک لەگەڵیدا دەجوڵێت. شەیتان حوکمی ئەو سیستەمە جیهانییەی دەکرد کە دەچووە ناو کڵێساوە. ئەنجامەکەی ئەوە بوو کە ئەم کڵێسا ڕاگەیەندراوە (وەک زۆربەی مەسیحییەتی ئێستا) نیشتەجێ بوو بۆ ژیان لە جیهانێکدا کە شەیتان زاڵ بوو بەسەریدا، بەم شێوەیە خودای ڕاستەقینەی لابرد و شەیتانی، بە کردەوە، کردە پاشای خۆی.
تۆ ناوی منت بە توندی گرتووە
سەرەڕای شکستی زۆرێک لە پەرگامۆس، هێشتا ئەو توخمە هەبوو کە خوداوەند دەیانتوانی ستایشی بکات.
فەرمووی، «تۆ ناوی منت بە توندی گرتووە، و باوەڕی منت ڕەت نەکردووەتەوە.» ناوێک لە کتێبی پیرۆزدا هەمیشە کەسێک دەناسێنێت و تایبەتمەندی دەکات. لە ناوەڕاستی ژینگەیەکی وا گەندەڵدا، ئەوان بەردەوام بوون لە پاراستنی ڕاستییە سەرەکییەکانی مەسیحییەت، بە تایبەتی سەبارەت بە کەسایەتی و کاری مەسیح. هەرچەندە خوداوەند نەیدەتوانی چیتر باسی کۆمەڵەکە بە گشتی بکات وەک
«شایەتحیدی دڵسۆزی من،» بەڵام، بە خۆشحاڵییەوە، هێشتا هەندێک کەسی دڵسۆز هەبوون. ئەمە لە نموونەی ئەنتیپاس، شایەتحیدی دڵسۆزدا دەردەکەوێت.
جا ناوی ئەنتیپاس ناوی ڕاستەقینە، وشەیی، کەسیی خۆی بووبێت یان نا، واتاکەی
(«دژ بە باوک») بێگومان تایبەتمەندی ئەو بوو. ئەنتیپاس بەهۆی هەوڵەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڵەی ئەو کاتە شەهید کرا. پیاوان هەڵدەستان، و پۆست، پلە و نازناوی «باوک»یان بۆ خۆیان دەگرت. ئەنتیپاس دژ بە باوک، خودا باوک نەبوو، بەڵکو دژ بە هەر پیاوێک بوو کە خۆی وەک «باوکێکی» فەرمی، کڵێسایی دادەنا.
خوداوەند ستایشی دەکات وەک «شایەتحیدی دڵسۆزی من، کە لە نێوان ئێوەدا کوژرا، لەو شوێنەی کە شەیتان نیشتەجێیە.» ئەنتیپاس نموونەیەکی درەوشاوە بوو بۆ کەسێک کە جێگیر و نەگۆڕ مایەوە، هەرچەندە دڵسۆزییەکەی بووە هۆی مردنی وەک شەهید. ئەو شایەتحیدێکی درەوشاوە بوو بۆ مەسیح لە جیهانی شەیتاندا، نموونەیەکی درەوشاوە بوو بۆ ئەوەی کە دەبێت هەموو کڵێسا لەم جیهانەدا چۆن بێت.
وشەکانی خوداوەند، «ئەو لە نێوان ئێوەدا کوژرا، لەو شوێنەی کە شەیتان نیشتەجێیە» سەرزەنشتێکی ڕوون بوو دژ بەوانەی کە ڕازی بوون لەگەڵ شەپۆلی ڕای گشتیدا بڕۆن.
ئایەتی ١٤
بەڵام چەند شتێکم دژ بە تۆ هەیە، چونکە تۆ ئەوانەت لەوێ هەیە کە فێرکاری بەلعامیان گرتووە، کە بەلاقی فێر کرد کە بەربەستێک بخاتە بەردەم نەوەی ئیسرائیل، بۆ ئەوەی شتە قوربانیکراوەکان بۆ بتەکان بخۆن، و داوێنپیسی بکەن.
ئەوەی کە بە چەوساندنەوە لە دەرەوە بەدەست نەهات، وەک شەیتان لە سمیرنا هەوڵی دا، ئێستا لە پەرگامۆس بە گەندەڵی لە ناوەوە بەدەست هات. لەبەر ئەوە ئاماژە بە بەلعام (ئایەتی ١٤) دەکرێت، کە هەرچەندە لەلایەن بەلاقەوە هان درا (ژمارەکان ٢٢:٦)، بەڵام زانی کە ناتوانێت نەفرەت لە گەلی خودا بکات، و دەستی کرد بە گەندەڵکردنیان.
ئامۆژگارییەکەی بەلعام بۆ ئیسرائیل، «لەگەڵ مۆئابدا دۆست بن» (ژمارەکان ٢٥:١-٣)، بە تەواوی تایبەتمەندی دۆخی ڕەوشتی لە پەرگامۆس دەکات. لە مێژووی کڵێسادا، ئەوەی کە وەک
«ڕێگای قاین» (خۆبەزلزانین) دەست پێدەکات و بەردەوام دەبێت وەک
«هەڵەی بەلعام» (خۆپەرستی) دەبێت بە ناچاری دادگایی بکرێت وەک
قۆرەح (خۆسەپاندن) (یەهودا ١١). کڵێسایەک کە نیشتەجێ بووە بۆ ژیان لە جیهاندا، ڕێگاکانی ئەو دەگرێتەبەر. مەسیحییە تاکەکەسییەکان ڕەنگە دژ بەو شتانە ناڕەزایەتییان دەربڕیبێت، بەڵام زۆربەی مەسیحییە ڕاگەیەندراوەکان چیتر بەرگرییان لەم مامۆستا درۆزنانە نەکرد.
خوداوەند دەبوو بڵێت، «تۆ ئەوانەت لەوێ هەیە کە فێرکاری بەلعامیان گرتووە.» مامۆستا خراپەکان قبوڵ کران، و کردەوە خراپەکان پەیڕەو کران. وەک هەمیشە، فێرکاری خراپ دەبێتە هۆی کردەوەی خراپ.
ئایەتی ١٥
هەروەها تۆ ئەوانەت هەیە کە فێرکاری نیکۆلایتانیان گرتووە، کە من ڕقم لێیەتی.
قۆناغی پەرگامۆسی مێژووی کڵێسا بەو کەسانە دیاریکرا کە فێرکاری نیکۆلایتانیان گرتبوو. زەحمەتە دیاری بکرێت کە ئەم نیکۆلایتانە کێ بوون، یان بە وردی چییان فێر دەکرد. وادیارە شێوازێکی فێرکارییان پەرە پێدابوو بۆ پاساو هێنانەوە بۆ ڕەفتارێک کە بە پێوەرەکانی کتێبی پیرۆز بە تەواوی قبوڵنەکراو و بە گشتی مەحکوم کراو دەبوو. ئەم ئاراستەیە یەکەم جار لە کردەوە ناڕەوشتییەکاندا دەرکەوت کە هێنرانە ناو کۆمەڵەکە لە ئەفەسۆس. ئەم کردەوە ناڕەوشتییانە لەو قۆناغەدا لەلایەن ئەو کڵێسایەوە ڕقی لێدەگیرایەوە و ڕەت دەکرانەوە. بەڵام، لە پەرگامۆس، ئەم خراپەیە زیاتر مەترسیدار بوو، چونکە ئەوەی کە لە کڵێسای ئەفەسۆسدا کردەوە بوو، ئێستا لە پەرگامۆس بووبووە فێرکارییەکی دامەزراو. لە بنەڕەتدا، نیکۆلایتانەکان ئەو کەسانە بوون کە سوءاستفادەیان لە نیعمەتی خودا دەکرد.
ڕەنگە گوتبێتیان «با لە گوناهدا بەردەوام بین بۆ ئەوەی نیعمەت زۆر بێت،» هەڵوێستێک کە لەلایەن نێردراو پۆڵسەوە مەحکوم کرا (ڕۆما ٦:١-٢).
خوداوەند ئاگادار دەکاتەوە کە شمشێری دەمی، واتە وشەکەی، ئەوەی کە دەیڵێن، واتە فێرکارییەکەیان، ڕەت دەکاتەوە.
کە من ڕقم لێیەتی
خوداوەند عیسا دادوەرێکی ڕاستودروستە، و ڕقی لە ناڕاستودروستییە (زەبوور ٤٥:٦-٧، عیبرانییەکان ١:٨-٩).
ئایەتی ١٦
تۆبە بکە؛ ئەگینا بە زوویی دێم بۆ لات، و بە شمشێری دەمم دژ بەوان دەجەنگم.
ئەگەر تۆبە و خۆ-دادگاییکردن نەبێت، پێویست دەبێت مەسیح شمشێری دادگاییکردن دژ بەوانە بەکاربهێنێت کە بەرپرسیارن.
خوداوەند نەفەرموو من دژ بە «تۆ» دەجەنگم، بەڵکو دژ بە «ئەوان.» ئەگەر کڵێسا چیتر هێزی ڕەوشتی نەبوو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ مامۆستا درۆزنەکان و خراپەکاران، خوداوەند، خۆی، کار دەکات بۆ پاککردنەوەی خراپەکە و پاراستنی ڕێزێک کە شایستەی ناوی ئەوە. ئەم دادگاییکردنە بە شمشێری دەمی، واتە وشەکەی، جێبەجێ دەکرێت.
یەکەم هێرشی شەیتان ئەوە بوو کە گومان بخاتە سەر ئەوەی کە لە دەمی خوداوە دەهاتە دەرەوە -
«ئایا خودا فەرمووی؟» (پیداکردن ٣:١). ئەو کە ناوی وشەی خودایە، لە کۆتاییدا، لە دەرکەوتنی خۆیدا، نەتەوەکان بە شمشێرێکی تیژ کە لە دەمی دەردەچێت لێدەدات (بینین ١٩:١٥). وشەکەی بەسە. پێش ئەوە، مامۆستا درۆزنەکانی پەرگامۆس هەم ئاشکرا دەکرێن و هەم مەحکوم دەکرێن بە وشەی خودا کە لە دەمی کوڕی خوداوە دەردەچێت.
ئایەتی ١٧
ئەوەی گوێی هەیە، با گوێ بگرێت لەوەی کە ڕۆح بە کڵێساکان دەفەرموێت؛ بەوەی کە سەردەکەوێت، من خواردنی مەننای شاراوەی پێدەدەم، و بەردێکی سپی پێدەدەم، و لە بەردەکەدا ناوێکی نوێ نووسراوە، کە هیچ کەسێک نایزانێت جگە لەوەی کە وەری دەگرێت.
کەواتە داواکارییەک هەیە بۆ تاکەکەسی بۆ ئەوەی گوێ بگرێت لەوەی کە ڕۆح بە کڵێساکان دەفەرموێت. وشەکانی کتێبی پیرۆز، بە ڕاستی، لەلایەن خوداوە هەناسەیان پێدراوە، بە هێزی ڕۆحی پیرۆز (١ کۆرنسۆس ٢:١٣، ٢ تیمۆساوس ٣:١٥-١٦).
بۆ ئەوەی کە سەردەکەوێت
سێ بەڵێن هەیە بۆ سەرکەوتوو، ئەو کەسەی کە گوێیەکی کراوەی هەیە و ئامادەیە وشەکە قبوڵ بکات، و گوێڕایەڵی بێت.
مەننای شاراوە، بەردێکی سپی، و ناوێکی نوێ
لە پەرگامۆس، زۆربەی خواردنە فرۆشراوەکان پێشتر بۆ خوداوەندە بتپەرستەکان، یان بۆ ئیمپراتۆری ڕۆمانی تەرخان کرابوون. مەسیحییەکان کە بە ویژدانەوە خۆیان دەپاراست (کردارەکان ١٥:٢٠، ١ کۆرنسۆس ١٠:٢٥-٢٩) لە خواردنی ئەو گۆشتە، بەڵێنی مەننای شاراوەیان پێدرا. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەو مەننایەی کە لە سندوقی پەیمانەکەدا دانرابوو وەک یادگارییەک بۆ چاکەی خودا بۆ ئیسرائیل لە کاتێکدا کە بە بیاباندا گەشتیان دەکرد. مەنناکە خۆی نموونەی مرۆڤایەتی پیرۆز و بێگەردی خوداوەند عیسا بوو، کە لە ژیانی ئەودا لەم جیهانەدا دەرکەوت. سەرکەوتوو، باوەڕدارە دڵسۆزەکە کە لە ڕووی ڕەوشتییەوە لە جیهان جیاوازە، دەخرێتە ناو نهێنییەکانی خودا بۆ بەهای مرۆڤایەتی پیرۆز و جیاوازی کوڕە تاقانەکەی لەسەر زەوی. سەرکەوتوو هەستی کەسیی لە ڕۆحی خۆیدا هەیە بۆ بەهای خودا بۆ مرۆڤایەتی بێگەردی خوداوەند عیسا. تەنها باوک بەهایەکی تەواوی هەیە، بەڵام سەرکەوتوو بەهایەکی نوێ بەدەست دەهێنێت بۆ ئەوەی کە بۆ چاوی هەمووان شاراوەیە جگە لە خودا و ئەو کەسەی کە بۆی ئاشکرا دەکرێت (بڕوانە دەرچوون ١٦:٣٣ و عیبرانییەکان ٩:٤).
جگە لەم نیشانەی بەهای ناوەکی،
خوداوەند دەفەرموێت، «من بەردێکی سپی پێدەدەم،» نیشانەیەکی دەرەکی بۆ پەسەندکردنی ئەو. ئەمە بە ئەگەری زۆر ئاماژەیە بۆ نەریتی دانانی بەردێکی سپی لەناو گۆزەیەکدا بۆ نیشاندانی پەسەندکردنی کاندیدێک لە هەڵبژاردنێکدا. بەردەکە خۆی ناوی کاندیدەکەی لەسەر بوو. بەردێکی ڕەش نیشانەی ڕەتکردنەوە بوو.
پەیوەندییەکی ناوخۆیی تریش هەبوو. بە شێوەیەکی ئاسایی، گرانیتی ڕەشی ناوخۆیی بۆ بینا گشتییەکان بەکاردەهات. بۆ بینا تایبەتەکان، بە تایبەتی ئەوانەی کە بۆ ڕێزگرتن لە کەسایەتییەکی دیار دروست دەکران، و بۆ پەیکەری یادگاری، ستوون، و تابلۆ، مەڕمەڕی سپی گرانبەهای ئیتاڵی هاوردە دەکرا. ڕێزلێنانی ناوخۆیی کە بۆ خزمەتگوزارییەکان بۆ کۆمەڵگا دەدرا، بریتی بوو لە تابلۆی یادگاری یان تابلۆ لەم بەردە سپییەدا. لە هەمان کاتدا کە ئەم ڕێزلێنانە دەدرا، ناوێکی نوێ دەدرا، و لە بەردە سپییەکەدا هەڵکەندرا.
ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە خوداوەند پەسەندکردنی خۆی بە سەرکەوتوو دەدات. سەرکەوتوو ڕەنگە لەلایەن زۆر کەسەوە ڕەت بکرێتەوە چونکە دژ بە هاوپەیمانی ناپیرۆزی کڵێسا و جیهان دەوەستێت؛ بەڵام، دەبێت بە بیرۆکەی پەسەندکردنی خوداوەند کە لە بەردە سپییەکەدا دەردەکەوێت، هان بدرێت.
دوو تێگەیشتنی دروست هەیە بۆ ئەوەی کە ناوی نوێ نوێنەرایەتی چی دەکات.
- سەرکەوتوو بەهایەکی تایبەتی جوانی و شکۆمەندی خوداوەندی پێدەدرێت کە ئاشکراکردنێکی کەسییە بۆی بەهۆی دڵسۆزی کەسییەوە بۆ خوداوەند، تەنانەت یان ڕەنگە بە تایبەتی لە ڕۆژانی سەختدا.
- بەهایەکی تایبەتی سەرکەوتوو کە لەلایەن خوداوەندەوە دەردەبڕدرێت. سروشتی ڕەوشتی کە مەسیح بە شێوەیەکی کەسی لەو کەسەدا دەبینێت و بەهای پێدەدات کە بەردێکی سپی پێدەدات، لەو ناوە نوێیەدا دەردەبڕدرێت.
هەردوو ڕەچاوکردنەکە شایستەیین.
تەواوی بەرەکەتە هەتاهەتایی، ڕۆحی، ئاسمانییەکان لە پێش هەموو باوەڕدارێکدایە بە خوداوەند عیسای مەسیح. بەڵام، ئێستا چی دەزانم دەربارەی مەننای شاراوە، بەردە سپی، و ناوی نوێ؟
