پێشبینی ڕزگارکەر
لە نێو هەموو کتێبەکانی پەیمانی کۆن، هیچ کتێبێک هێندەی کتێبی زەبوورەکان لە پەیمانی نوێدا ئاماژەی پێنەکراوە. لە ١٥٠ زەبوورەکەیدا، ١٥ زەبوور بە گشتی بە مەسیحی ناودەبرێن، چونکە بە تایبەتی پەیوەندییان بە مەسیح، عیسای مەسیحەوە هەیە، و ئەو وەک کوڕی خودا و کوڕی داود دەناسێنن. ئەوان بریتین لە: ٢، ٨، ١٦، ٢٢، ٢٣، ٢٤، ٤٠، ٤١، ٤٥، ٦٨، ٧٢، ٨٩، ١٠٢، ١١٠، ١١٨. لەوانەدا، عیسا نەک تەنها وەک پاشای جولەکەکان بە لەدایکبوون، بەڵکو وەک پاشای پاشاکان بەهۆی سەرکەوتنی بەسەر مردن و شەیتاندا پێشکەش دەکرێت.
زەبوورە مەسیحییەکان بە پێشبینییە ڕوونەکانیان سەبارەت بە لەدایکبوون، ژیان، مردن، هەستانەوە، بەرزبوونەوە، شکۆدارکردن، گەڕانەوە و حوکمڕانی هەتاهەتایی عیسای مەسیح، دەستنیشانکراوی خودا، ناسراون. بە شێوەیەکی بنەڕەتی، ئاماژەیەکی زەبووری مەسیحی بۆ هەموو قۆناغێکی بوونی خودا لە هەتاهەتاییەوە بۆ هەتاهەتایی هەیە. خشتەی کۆتایی ئەم وتارە هەوڵدەدات ئەم ڕووداوە مەسیحییانە وەک لە زەبوورەکاندا پێشکەش کراون، ڕێکبخات.
بەڵام سەرەتا مەبەستی دوولایەنەی زەبوورە مەسیحییەکان تاوتوێ دەکرێت، پاشان هەندێک لێدوانی نموونەیی لەسەر زەبووری ٢ کە یەکەم ئاماژەی تایبەت بە دەستنیشانکراوی خودا تێدایە.
ناساندنی زەبوورە مەسیحییەکان دوو مەبەستی هەیە: بۆ سەلماندنی ئەوەی کە عیسای مەسیحی پەیمانی نوێ، دەستنیشانکراوی خودای پەیمانی کۆنە؛ و بۆ هاندانی باوەڕداران بۆ ستایشکردنی مەسیحی خۆیان.
مەبەستی یەکەم: بەڵگەی ناسنامە
ئینجیلی مەتتا بە دامەزراندنی عیسای ناسری وەک کوڕی داود دەستپێدەکات، لە کاتێکدا ئینجیلی یۆحەننا بە سەلماندنی ئەوەی کە وشەی خودایی دروستکەری داودە دەستپێدەکات، چونکە «هەموو شتێک بەهۆی ئەوەوە دروستکرا» (یۆحەننا ١:٣ KJV). هەروەها لە وەسفکردندا، کوڕی خودا خۆی وەک «ڕەگ و نەوەی داود» وەسف دەکات (بینین ٢٢:١٦).
گرنگترین کێشەکان سەبارەت بە عیسای ناسری، خودایی و هەستانەوەی ئەون. هەموو بیدعەکان دەستبەجێ بە ڕەتکردنەوەی عیسا وەک مەسیح، کوڕی خودای زیندوو، دەناسرێنەوە. هەروەها هەستانەوەی ئەو ڕەت دەکەنەوە یان بە ڕاستەوخۆ یان بە ناڕاستەوخۆ. جێبەجێبوونی پێشبینییەکانی زەبوورە مەسیحییەکان بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە کە عیسا بەڕاستی دەستنیشانکراوی خودایە. ئەمە بەو واتایە دێت کە ڕووداوەکانی وەک ستایشەکانی «یەکشەممەی چڵەزەیتوون» و پاککردنەوەی پەرستگا، شایەتی خودایی بوون کە ئەمە بەڕاستی کوڕە گەورەکەی داودی گەورە بوو.
تەنانەت لێدان و خاچکردنیش بەڵگە بوون کە ئەمە دەستنیشانکراوی خودا بوو. جولەکەکان نەیاندەتوانی مردنی مەسیح تێبگەن چونکە دژی تیۆلۆژیای ئەوان بوو. وەک چۆن مەسیح دەبێت بە بێ گومان ڕاستودروست بێت، وا دانرابوو کە خودا ناتوانێت وازی لێبهێنێت (زەبوور ٢٢:١). بەڵام هاواری خودا لەسەر خاچ، «خودای من، خودای من، بۆچی وازت لێهێنام؟» (زەبوور ٢٢:١) بەڵگە بوو کە یەهۆڤا هەمیشە خودای ئەو بوو! بە دووبارەکردنەوەی وشەکانی داود، مەسیحیش بێتاوانی خۆی دەسەلماند.
مەبەستی دووەم: هاندان بۆ ستایش
ئەوانەی نزیک دەبنەوە لە زەبوورەکان دەبێت لەبیر نەکەن کە ئەوان وەک شیعری عیبری نووسراون، و بۆیە بۆ ستایشکردن داڕێژراون. ئەمە زەبوورە مەسیحییەکان دەکاتە توخمێکی سەرەکی پەرستش لەوەی کە گەلی خودا هان دەدەن بۆ ستایشکردن. ئەمە بەو واتایە نایەت کە پێویستمان بە قسەخۆشی فریشتەیی بێت بۆ قبوڵکردن. زەبوورەکان هانمان دەدەن کە خودا بە دڵسۆزی و سادەیی ستایش بکەین.
کاتێک عیسا بە فەریسی و نووسەرانی گوت، «بەڵێ؛ هەرگیز نەتانخوێندووەتەوە، 'لە دەمی کۆرپە و شیرەخۆرەکانەوە ستایشت تەواو کردووە'؟» (مەتتا ٢١:١٦)، ئەو ئاماژەی بە زەبووری ٨:٢ دەکرد. ئەم زەبوورە مەسیحییە پەیوەندی بە مەسیحەوە هەیە لە کاهینییەتی هەتاهەتایی خۆیدا، کە هەموو بخوورەکە (لێڤییەکان ٢:١٦) بۆ قوربانییەکان زیاد کرا. بخوورەکە، کە هێمای تەواوکارییە دڵسۆزییەکانی قوربانییەکەیە، بەو واتایە دێت کە مەسیح وەک کاهین، سنووردارکردنە مرۆییەکانمان لە ستایش و پەرستشدا پڕ دەکاتەوە.
بۆیە، مەبەست لە زانینی زەبوورە مەسیحییەکان ئەوە نییە کە وەک ئەوەی بڵاوکەرەوە بین لەژێر یاسادا بیانخوێنینەوە، بەڵکو بۆ دابینکردنی ماددەی زۆر بۆ سوپاسگوزاری خۆبەخۆ. ئەوانەی لەسەر خوانی خودا کۆدەبنەوە، دەبێت لەبیر نەکەن کە خودی مەسیح، لەسەر هەمان خوان، ئاماژەی بە زەبووری ٤١:٩ کرد لە ناساندنی یەهودا (یۆحەننا ١٣:١٨)، و زەبووری ٦٩:٤ کاتێک گوتی، «بەبێ هۆکار ڕقیان لێم بوو» (یۆحەننا ١٥:٢٥).
لێکۆڵینەوە لە زەبووری دووەم
ناسنامەی پاشا
زەبووری ٢ جیاوازی ئەوەی هەیە کە یەکەم ئاماژە بە «دەستنیشانکراوی خودا» دەکات (زەبوور ٢:٢). بەڵام ئەگەر کەسێک بپرسێت «ئەم پاشای شکۆمەند کێیە؟» (زەبوور ٢٤:١٠)، پەیمانی نوێ ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو کەسێکی تر نییە جگە لە مەسیح، کوڕی خودای زیندوو. بێگومان، نووسەر داود دەیتوانی ئەزموونی خۆی لەگەڵ ڕووداوە وەسفکراوەکاندا یەکسان بکات (٢ ساموێل ٥:١٧)، بەڵام پاشا هەرگیز خۆی بە کوڕی تاقانەی خودا نەناساند (کردارەکان ٤:٢٥-٢٨).
زەبووری ٢:٧ سێ جار لە پەیمانی نوێدا ئاماژەی پێنەکراوە: «تۆ کوڕی منی: ئەمڕۆ من تۆم لەدایک کرد» (کردارەکان ١٣:٣٣؛ عیبرانییەکان ١:٥؛ ٥:٥). ڕۆحی پیرۆز زۆر هەوڵ دەدات نیشان بدات کە ئەمە تەنها بۆ مەسیح، کوڕی خودای زیندوو، دەگونجێت. هەروەها بۆ سەلماندنی هەستانەوەی خودا و خوداییەکەی بەکاری دەهێنێت.
زەبووری ٢ باس لە ڕەتکردنەوەی خودا عیسا و سەرکەوتنی دواتری بەسەر هەموو دوژمنەکانی دەکات. ئەو نەک تەنها مافی ئەخلاقی حوکمڕانی هەیە، بەڵکو بە مەرجەکانی «ئەگەر کوڕ بێت، ئەوا میراتگرە» (غەلاتییەکان ٤:٧)، «دەبێت حوکمڕانی بکات، تا هەموو دوژمنەکانی بخاتە ژێر پێیەکانی» (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٥) شیاو دەبێت.
فەرمانڕەواکان دژی پاشا
فەرمانڕەواکانی ئەم جیهانە یەکگرتوون لە بڕیاری خۆیاندا کە ئەم پاشایە ناناسن و لە گوێڕایەڵیدا چۆک دانانێن بۆی. ئەوان پێکەوە ڕاوێژ دەکەن بۆ پاراستنی دەسەڵاتی خۆیان. لە کاتێکدا ڕقیان لە یەکترە، هەوڵەکانیان دژی دوژمنی خراپەی ستەمکارانەی خۆیان ڕێکدەخەن.
ئەمە دەسەلمێنێت کە ئەوان ئاگاداری بەڵێنی خودان و بە ئەنقەست دژی ئەون. ئەمە سەرەتا کاتێک جێبەجێ کرا کە هێرۆدس و پۆنتیۆس پیلاتۆس، لەگەڵ خەڵکەکەدا، دەستنیشانکراوی خودایان خاچدا: «هەر لەو ڕۆژەدا پیلاتۆس و هێرۆدس بوونە دۆستی یەکتر: چونکە پێشتر دوژمنایەتی لە نێوانیاندا هەبوو» (لۆقا ٢٣:١٢).
زەبوورەکە لەو خاڵەوە دەڕوات بۆ ئەوەی ئاشکرا بکات کە ئەوەی لەسەر زەوی ڕەتکرایەوە ئێستا لە ئاسماندا لەسەر تەخت دانیشتووە. سەرەڕای ئەوەش، ئەو شانشینی باوکی داود وەردەگرێت، بەڵام هەروا دەبێت هێشتا بەسەر جیهانێکدا حوکمڕانی بکات کە کوڕی یەسا نەیویستووە.
لەبەر ئەوەی خودا عیسا وەک پاشای جولەکەکان لەدایک بوو، مافی حوکمڕانی لە لەدایکبوونەوە هەیە. بەڵام، بەڵێنی ئەوەی کە لەسەر تەختی باوکی مرۆیی خۆی داود دادەنیشێت، هەرگیز لە ژیانیدا جێبەجێ نەکرا. بە هەمان شێوە بەڵێنی «دوورترین بەشەکانی زەوی بۆ موڵکی تۆ» (زەبوور ٢:٨) دەسەلمێنێت کە جێبەجێبوونی کۆتایی پێشبینییەکە هێشتا ماوە.
هەموو ئەمە لەلایەن ئەوانەوە ڕەت دەکرێتەوە کە نکۆڵی لەوە دەکەن کە عیسا کوڕی خودایە. و بانگەشەی ئەوەی کە ئەو «دەستنیشانکراوی خودایە» بە توندی لەلایەن جولەکە و دەسەڵاتە جیهانییەکانی غەیرە جولەکەوە بەرەنگار دەبێتەوە. بەم شێوەیە زەبوورنووس پشتڕاستی دەکاتەوە کە «خەڵک شتێکی بێهوودە خەیاڵ دەکەن» (زەبوور ٢:١). فەرمانی خودایی نەگۆڕە و پاشای خودا سەرکەوتوو دەبێت و بە شێوەیەکی نەدۆڕاو بەسەر هەموو نەتەوەکاندا حوکمڕانی دەکات.
تووڕەیی خودایی
نوکتە دیاردەیەکی سەیرە و ڕەنگە تا هاتنی گوناه بوونی نەبووبێت. کاریگەرییە بێماناکانی کەوتن دەتوانن پێکەنین دروست بکەن. بەڵام نوکتە جێگەی خۆی دەدات بە تووڕەیی کاتێک ئەوانەی خودا پێدەکەنن هەوڵ دەدەن مەسیح بڕوخێنن و میراتی لێ بسێنن. لە زەبووری ٢:٤، ئەو سەرەتا «پێدەکەنێت بە»، پاشان «گاڵتە دەکات بە»، پاشان «تووڕەیی خۆی» نیشان دەدات لە ڕەتکردنەوەی فەرمانڕەواکان بۆ ناسینی پاشای خۆی و چۆکدانان لە گوێڕایەڵیدا بۆی.
گاڵتەجاڕی گەمژەیی مرۆڤ ئەوەیە کە خودا پێشتر پاشای خۆی تاجداری کردووە کە لە ئاسماندا لەسەر تەخت دانیشتووە: فەرمانڕەواکانی جیهان بۆ هەمیشە زۆر درەنگن. پاشا بەڵێنی هێزی نەدۆڕاوی پێدراوە بە فەرمانی نەگۆڕ: «تۆ کوڕی منی، ئەمڕۆ من تۆم لەدایک کرد» (زەبوور ٢:٧). ئەم فەرمانە دووبارە لە پەیمانی نوێدا دووبارە دەکرێتەوە (عیبرانییەکان ١:٥). کاتی دژایەتی تێپەڕیوە بەڵام هێشتا کات هەیە بۆ ملکەچبوون بۆ کوڕ و ژیان.
جێبەجێکردنی دابەشکاری
لە کاتەکانی داهاتوودا دەسەڵاتە جیهانییەکان پیلان دەگێڕن بۆ لەناوبردنی بەڵێنی خودا سەبارەت بە کوڕەکەی. دژبەرە نەگۆڕەکان دووبارە یەکدەگرنەوە لە هاوسەرگیرییەکی گونجاودا بۆ بەرەنگاربوونەوەی پێشبینییەکە. بەڵام وەک تێکەڵەی قوڕ و ئاسنی تێکەڵنەکراو دەبێت لە پێیەکانی وێنەی خەونی نەبووخەدنەسەر (دانیال ٢:١). سیاسەت و ئایین هاوپەیمانییەکی ناپیرۆز پێکدەهێنن دژی هاتنی کوڕی مرۆڤ بۆ بەرەنگاربوونەوەی بانگەشەی میراتی ڕەوای خۆی.
داود ئەم هاوپەیمانییە سیاسی-ئایینییە وەک هاوسەرگیرییەکی گونجاوی شێتانە پێشکەش دەکات کە تووشی ناخۆشی دەبێت. چونکە زەبووری ٢:٦-٩ ئاشکرای دەکات کە خودا پێشتر پاشای خۆی بە شکۆ و ڕێز لە سیۆنی ئاسمانیدا تاجداری کردووە. دوژمنانی خودا بۆ هەمیشە زۆر درەنگن، چونکە ئەوەی باوکانیان خاچیان دا، لە مردووان هەستاوەتەوە و لەگەڵ باوکی لە ئاسماندا لەسەر تەخت دانیشتووە. ئەوەی کە پێشتر بەسەر فریشتەکاندا حوکمڕانی دەکات (١ پەتڕۆس ٣:٢٢) هێشتا هەموو دوژمنانی زەمینی خۆی دەخاتە ژێر پێیەکانی، چونکە دەبێت حوکمڕانی بکات (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٥).
بەڕاستی، ئەوەی دوو هەزار ساڵ لەمەوبەر ڕوویدا، هێشتا بە قەبارەیەکی گەورەتر دەبینرێت کاتێک هەفتەی ٧٠هەمینی دانیال لە ئیمپراتۆریەتی جیهانی پێنجەمی قوڕ و ئاسندا جێبەجێ دەبێت. زەبووری ٢ تەنها سنووری سەردەمی کەنیسە دەگرێتەوە پێش ئەوەی ٢٠٠٠ ساڵ بەرەو پێشەوە باز بدات بۆ ڕووداوەکانی دوای «هاتن لە هەورەکاندا»ی کوڕی خودا (مەتتا ٢٤:٣٠). پاشان، پێشبینی پشتڕاستکردنەوەی گشتی کوڕی مرۆڤ دەکات. و بەم شێوەیە، کاتێک کوڕ و میراتگر لەسەر تەختی شکۆمەندی خۆی دەبینرێت (مەتتا ٢٥:٣١)، یاخیبووان هان دەدرێن کە «ماچی کوڕ بکەن» (زەبوور ٢:١٢) وەک تاکە هیوای ڕزگارییان.
با ئەم چەند لێدوانە سەبارەت بە زەبووری ٢ ئارەزووی ئێوە بۆ لێکۆڵینەوە لە زەبوورە مەسیحییەکانی تر بە تەنیا زیاد بکات. خشتەی خوارەوە بۆ یارمەتی دابینکراوە.
ڕیزبەندی کاتی ئاماژە مەسیحییەکان لە زەبوورەکاندا
بابەت زەبوور پەیمانی نوێ
خودای هەتاهەتایی ١٠٢:٢٥-٢٧ ٤٥:٦ عیبرانییەکان ١:٨،١٠
خودایی – خودا کوڕ ٢:٧ عیبرانییەکان ١:١٥
لەدایکبوونی شاهانەی ٨٩:٣-٤ مەتتا ١
مرۆڤایەتی بێ گوناه ٤٥:٧ ٢٢:٩-١٠ عیبرانییەکان ١:٨ لۆقا ٢:٤٠،٥٢
بێ گوناهی لە کاتی تاقیکردنەوەدا ٩١:١١-١٢ مەتتا ٤:٦؛ لۆقا ٤:١١
یەکشەممەی چڵەزەیتوون ٨:٢ مەتتا ٢١:١٦
پاککردنەوەی پەرستگا ٦٩:٩ یۆحەننا ٢:١٧
خیانەت لەلایەن یەهوداوە ٤١:٩ ٦٩:٢٥ یۆحەننا ١٣:١٨ کردارەکان ١:٢٠
شوانە باشەکە ٢٣ یۆحەننا ١٠:٢٧-٣٠؛ ١٨:٩
ڕاوێژی خراپەکاران ٢:١-٢ کردارەکان ٤:٢٥-٢٨
لێدان ١٢٩:٣ لۆقا ١٨:٣٣
قومارکردن بۆ جلەکانی ٢٢:١٨ مەتتا ٢٧:٣٥؛ یۆحەننا ١٩:٢٤
خاچکردن ٢٢:١٦ یۆحەننا ١٩:٣٧
ئازارەکانی لەسەر خاچ ٢٢ مەتتا ٢٧:٣٩-٥٠
«تینوومە» ٦٩:٢١ مەتتا ٢٧:٣٤؛ مەرقۆس ١٥:٣٦؛ لۆقا ٢٣:٣٦؛ یۆحەننا ١٩:٢٩
وازهێنانی قوربانییەکەی ٢٢:١ مەتتا ٢٧:٤٦؛ مەرقۆس ١٥:٣٤
هێزی بەسەر مردندا ٣١:٥ لۆقا ٢٣:٤٦
کەفارەت بە خوێن ٤٠:٦-٨ عیبرانییەکان ١٠:٥-٧
هەستانەوە ١٦:١٠ ١١٨:٢٢ کردارەکان ٢:٢٧-٣١ کردارەکان ٤:١١؛ ١ پەتڕۆس ٢:٧
بەرزبوونەوە ٢٤:٣-٥ ٦٨:١٨ ١١٠:١ ئەفەسۆس ٤:٨ کردارەکان ٢:٣٤
شکۆدارکردنی ١٦:٨-١١ کردارەکان ٢:٢٥
کاهینییەتی هەتاهەتایی و بێ مردنی ١١٠:٤ عیبرانییەکان ٥:٦
گەڕانەوەی بۆ زەوی بە هێزەوە ١١٠:٥-٧ ٢٢:٢٧-٢٨ مەتتا ٢٢:٤٤ بینین ١٤:٢٠؛ ١٩:١٦
حوکمڕانی بەسەر نەتەوەکاندا ٧٢ ٢:٨-٩ ٢٢:٢٧-٢٨ بینین ٢٠:٤
شانشینی هەتاهەتایی ٨٩:٣٥-٣٦ بینین ١١:١٥
ئاماژە مەسیحییەکان لە زەبوورەکانی تردا جگە لە زەبوورە مەسیحییەکان
