دوا وشەکانی یەشوع کاریگەر و لە دڵەوە بوون؛ ئەو ئیسرائیلی ئاگادار کردەوە، کە ئێستا لە خاکی بەڵێندراودا بوون، کە دڵسۆز بن بۆ یەزدان و خزمەتی بکەن:
«ئێستاش لە یەزدان بترسن و بە دڵسۆزی و ڕاستگۆیی خزمەتی بکەن. ئەو خوداوەندانە فڕێ بدەن کە باوباپیرانتان لەوپەڕی ڕووبارەکە و لە میسر خزمەتیان دەکرد، ئێوەش خزمەتی یەزدان بکەن. ئەگەر بەدیشتان هات خزمەتی یەزدان بکەن، ئەوا ئەمڕۆ هەڵبژێرن کێ خزمەت دەکەن، ئایا ئەو خوداوەندانەی کە باوباپیرانتان لەوپەڕی ڕووبارەکە خزمەتیان دەکرد، یان خوداوەندەکانی ئەمۆرییەکان، کە ئێوە لە خاکەکەیاندا دەژین؛ بەڵام من و ماڵەکەم، خزمەتی یەزدان دەکەین» (یەشوع 24:14-15 JND).
ئەو ئەرکە بە درێژایی ڕۆژانی یەشوع و بە درێژایی ڕۆژانی پیرانی ئیسرائیل بەردەوام بوو.
خودا بە میهرەبانی و بەزەییەوە ژیانی ئەو پیرانەی درێژکردەوە دوای مردنی یەشوع. بەڵام زۆری نەخایاند داڕمان دەستی پێکرد، «و نەوەی ئیسرائیل لەبەرچاوی یەزدان خراپەیان کرد، و خزمەتی بەعلەکانیان کرد. و یەزدانیان بەجێهێشت ... و شوێن خوداوەندەکانی تر کەوتن ... لە گەلانی دەوروبەریان» (دادوەران 2:11-13). لە ئەنجامی بێوەفاییان، یەزدان ئەوانی دایە دەستی دوژمنانیان. بە سروشتی، ئەم ناخۆشییە وای لە ئیسرائیل کرد کە هاوار بکەن بۆ یەزدان، و ئەویش لە ڕێگەی دادوەرەکانەوە ڕزگاری کردن. هەموو دادوەرەکانی پێش سامسۆن – لەوانە عۆسنیێل، ئیهود، شەمعار، دەبۆرا، گیدعۆن، یەفتاح، ئیبزان، ئیلۆن، و عەبدۆن – لە ناوەڕاستی شکستی ئیسرائیلدا هەڵگیرسان، و بە توانای خودا بەکارهێنران. وادیار بوو لەو ساتەدا هەڵگیرسان بۆ ڕزگارکردنی ئیسرائیل لە دوژمنی ئێستا. بێگومان ئیسرائیل تا ئەو کاتەی ئەم دادوەرانە حوکمیان دەکرد، ڕەفتاری باشیان دەکرد.
سامسۆن، لە لایەکی ترەوە، کەسێکی تایبەت بوو کە پێش لەدایکبوونی ئامادە کرابوو، بۆ ئەوەی ئیسرائیل لە فەلەستییەکان ڕزگار بکات کە حوکمیان دەکردن. سەرەڕای داهاتووی گەشاوەی خودا بۆ سامسۆن، چونکە بە ویستی خۆی لەگەڵ ئەوانەدا تێکەڵ بوو کە دەبوو سەرکەوتنیان بەسەردا بهێنێت، ئەو گەشاوەییە بە شێوەیەکی سەرەکی لە کۆتایی ژیانیدا بینرا. با لێکۆڵینەوە لە کەسایەتی سامسۆن بکەین وەک لە دادوەران 13-16 و عیبرانییەکان 11دا هاتووە، سەیری داهاتووی گەشاوەی، تێکەڵبوونی لەگەڵ دوژمن، شەڕکردنی بۆ تۆڵەسەندنەوە، باوەڕی کۆتایی، و چوونە ناو هۆڵی باوەڕ.
داهاتووی گەشاوە
عەبدۆن، دادوەرەکەی پێش سامسۆن، هەشت ساڵ حوکمی ئیسرائیلی کرد پێش ئەوەی بمرێت (دادوەران 12:15). دەستبەجێ دوای مردنی، نەوەی ئیسرائیل لەبەرچاوی یەزدان خراپەیان کرد، و بۆ ماوەی چل ساڵ درانە دەستی فەلەستییەکان. وادیار بوو هیچ هیوایەک نەبوو. دادوەرەکانی تر گەورە بوون کاتێک لەلایەن یەزدانەوە بانگ کران بۆ ڕزگارکردنی گەلەکە. بەڵام یەزدان شتێکی گەورەتری لە مێشکدا بوو بۆ دادوەرەکەی داهاتوو. مانۆح و ژنە نەزۆکەکەی نوێژ بۆ منداڵێک دەکرد؛ یەزدان وەڵامی نوێژەکەیانی دایەوە و کوڕێکی پێدان کە دەبێتە ڕزگارکەرێک بۆ ئیسرائیل. یەزدان هەمیشە شتێکی گەورەتری لە مێشکدا دەبێت کاتێک خۆمان لاواز، نەزۆک، و پشت بەستوو دەبینین. ئەو هەمیشە بیر لە هۆکاری گەورەتر دەکاتەوە: «بیرەکانی ئەو لە بیرەکانی ئێمە بەرزترن» (ئیشایا 55:8-9).
فریشتەیەک بۆ ژنەکەی مانۆح دەرکەوت و پێی وت دەربارەی کوڕەکەی داهاتوویان و هیوای ئیسرائیل. ڕێنمایی پێدا دەربارەی خۆراکەکەی، و ڕایگەیاند کە کوڕەکەیان لە سکی دایکیدا نەزیرکراو دەبێت. چ داهاتوویەک بۆ سامسۆن! بەپێی ژمارەکان 6، نەزیری نەزیرکراو بریتی بوو لە جیاکردنەوەی تەواو لە جیهان و تەرخانکردن بۆ یەزدان.
نەزیرکراو دەبوو خۆی لە شەراب، خواردنەوەی بەهێز، سرکەی شەراب، سرکەی خواردنەوەی بەهێز، شلەی ترێ، و ترێ بپارێزێت؛ نەیدەتوانی تۆو یان پێستی ترێ بخوات. هەموو ئەمانە باس لە خۆپاراستن لە سەرخۆشی و خۆشی پەیوەست بە جیهان دەکەن. خۆشی ئەو دەبوو لە یەزداندا بدۆزرێتەوە. دەبوو قژی بهێڵێتەوە گەشە بکات، نیشانەی جیاکردنەوە لە جیهان و پشت بەستن بە یەزدان. لە کۆتاییدا، نەدەبوو خۆی بە لاشەی مردوو پیس بکات، نیشانەی ئەوەی کە بە داڕمانی گوناه و پیسی جیهان پیس نەبێت.
یەزدان ئەم نەزیرەی بۆ سامسۆن دانابوو چونکە دەیویست بە توانایەکی زۆر بەکاری بهێنێت. مانۆح هەواڵە پیرۆزەکەی لەلایەن ژنەکەیەوە پێگەییشت، و لەلایەن فریشتەکەوە پشتڕاست کرایەوە کە لە گڕی قوربانییەکەیاندا سەرکەوت، و هەرگیز دیسانەوە دەرنەکەوت (دادوەران 13:18-21). سامسۆن، هەرچەندە هێشتا لەلایەن دایک و باوکییەوە ناوی لێنەنرابوو، داهاتوویەکی گەشاوەی هەبوو. ناوی واتای «خۆرە بچووکەکە» دەدات. یەزدان دەیویست ئەو بگەشێتەوە! دەبوو وەک کوڕی دایک و باوکێکی خوداپەرست، وەک نەزیرکراوێکی خودا، و وەک دادوەرێک کە «دەست پێدەکات» نەوەی ئیسرائیل لە دەستی فەلەستییەکان ڕزگار بکات، بگەشێتەوە. چ چاوەڕوانییەکی گەشاوە یەزدان بۆ ئێمەی هەیە! هاندانێکی گەورە لە دادوەران 13:24-25دا دراوە: لەدایکبوونی سامسۆن لە ژنێکی پێشتر نەزۆک، گەشەکردنی دواتر، ڕۆح دەست دەکات بە جوڵاندنی لە ئۆردوگای دان (کە واتای «دادوەریکردن» دەدات).
تێکەڵبوون لەگەڵ دوژمن
بەشی 13 بە دۆخێکی باشی سامسۆن کۆتایی دێت، بەڵام بەشی داهاتوو دەبینێت کە ئەو دەچێتە تیمنا و لەگەڵ دوژمن تێکەڵ دەبێت. ئەو لەگەڵ ئەو گەلانەدا تێکەڵ بوو کە یەزدان بۆ سەرکەوتن بەسەریاندا هەڵی گرتبوو. ژنێکی لە نێو فەلەستییەکاندا دۆزییەوە: «ئەو زۆر بە دڵمە.» باوکی ئاگاداری کردەوە دەربارەی هاوسەرگیریکردن لەگەڵ کچێکی «فەلەستییە خەتەنە نەکراوەکان» (14:3). بەڵام سامسۆن سوور بوو لەسەر خۆڕازیکردن. دابەزینەکە دەستی پێکردبوو.
کتێبی پیرۆز ئاگادارمان دەکاتەوە کە بە نایەکسانی لەگەڵ بێباوەڕاندا نەبین (2 کۆرنسۆس 6:14). سامسۆن خۆی، خێزانەکەی، و هەموو ئیسرائیلی بە فەلەستییەکانەوە بەستەوە. کتێبی پیرۆزیش دەڵێت، «هیچ سەربازێک کە دەچێتە جەنگەوە، خۆی بە کاروباری ژیانەوە ناگرێت، بۆ ئەوەی ئەو کەسە ڕازی بکات کە وەک سەرباز ناوی نووسیوە» (2 تیمۆساوس 2:4). کەچی سامسۆن، سەرکردەیەک لە ئیسرائیلدا، لەگەڵ دوژمنی گەلی خودا تێکەڵ بوو، کە لە کۆتاییدا بووە هۆی شکست. هەرچەندە یەزدان بەدوای دەرفەتێکدا دەگەڕا دژی فەلەستییەکان، بەڵام ویستی سامسۆن ئاشکرا بوو. یەزدان تەنانەت شکستەکانی ئێمەش بەکار دەهێنێت. شێرە گەنجەکە بەسەریدا هاواری کرد، بەڵام بە هێزی ڕۆح کوشتی (دادوەران 14:5-6). شەیتان وەک «شێرێکی هاوارکەر» هات.
سامسۆن بەسەر شێرەکەدا زاڵ بوو، بەڵام دواتر کەوتە داوی فێڵەکانی (سێ ژن). ئەو ژنەکەی خواست و لەگەڵ دوژمندا ئاهەنگی گێڕا. مەتەڵێکی دانا و گەورەکانی فەلەستییەکان ژنەکەیان ناچار کرد وەڵامەکەی دەست بخات. بە شێوەیەکی ڕاستەقینە، دوژمن تەنانەت هەڕەشەی مردنیشی بەکارهێنا بۆ دەستکەوتنی شتومەکی مادی، سی کراس و سی گۆڕین جلوبەرگ. بەشەکە بە شکست کۆتایی دێت چونکە ژنەکەی سامسۆن درا بە هاوڕێکەی. «خۆرە بچووکەکە» کاڵ بووەوە و داهاتووی گەشاوە تاریک دەردەکەوت!
شەڕکردن، بەڵام بۆ تۆڵەسەندنەوە
لە بەشی 15دا سامسۆن دەبینین کە شەڕ دەکات، بەڵام بۆ تۆڵەسەندنەوە. دوای ئەوەی زانی ژنەکەی دراوە، دەغڵودانی فەلەستییەکانی سووتاند. لە بەرامبەردا، ئەوان ژن و خەزووریان کوشت. بۆ تۆڵەسەندنەوەی خۆی، سامسۆن بە «کوشتارێکی گەورە» لێی دان (15:7-8). هەرچەندە یەزدان دۆخەکەی بەکارهێنا، بەڵام سامسۆن دەبوو بەرگری لە شەرەفی یەزدان و گەلەکەی بکردایە، نەک تۆڵەی خۆی بسەندایەتەوە. ئایا کەسایەتی ئێمە وامان لێدەکات کە بەرگری لە شەرەفی یەزدان بکەین یان تۆڵەی خۆمان بسێنینەوە؟ ئایا ئێمە شەڕەکانی یەزدان بە تەنیا و بە شێوازی خۆمان دەکەین؟ بەداخەوە، تەنانەت یەهودا ناچار بوو دژی سامسۆن بوەستێتەوە، سێ هەزار پیاوی نارد بۆ ئەوەی ڕادەستی فەلەستییەکانی بکەن بۆ سەلامەتی خۆیان.
لە دادوەران 15:14-15، ڕۆحی خودا هاتە سەری، بەندەکانی شکاند، و هەزار پیاوی بە ئێسکی شەویلاگی گوێدرێژێک کوشت. سوپاس بۆ خودا، ئەو هەمیشە لەگەڵ خزمەتکارەکانیەتی تەنانەت لە کاتی شکستیشدا. جگە لە ڕزگارکردنی لە فەلەستییەکان، ئاوی بە سامسۆنی بێهێز دا. بەڕاستی، ئەو ماندووەکان فێنک دەکاتەوە! بەشی 15 بەم وشانە کۆتایی دێت: «و ئەو بیست ساڵ لە ڕۆژانی فەلەستییەکاندا حوکمی ئیسرائیلی کرد.» لەم بەشەی ژیانی سامسۆندا، هەندێک تیشکی خۆر و زۆری نیعمەتی خودا لە ناوەڕاستی زۆر شکستدا دەبینین.
کردەوەی کۆتایی باوەڕ
بەشی کۆتایی ژیانی سامسۆن دوو ژن لەخۆدەگرێت. ئەو شەوەی لەگەڵ لەشفرۆشێک لە غەزە (کە واتای «بەهێز بوو» دەدات) بەسەر برد. بە بێهودەیی، فەلەستییەکان بۆسەیەکیان دانا بۆ کوشتنی لە بەیانیاندا. بەڵام لە نیوەشەودا دەروازەکانی شاری گرت، لەگەڵ ستوون و قفڵەکانیان، و بردیانی بۆ کێوەکەی نزیک حەبرۆن. سوپاس بۆ خودا بۆ ئەو کەسەی کە گۆرانییەکانمان لە شەودا پێدەدات، و ئازادی، وەک چۆن بە پۆڵس و سیلاسی لە زینداندا دا. لە دۆڵی سۆرێک، دەلیلا (کە واتای «نزمکراوەتەوە» دەدات) بووە هۆی مردنی کۆتایی. سامسۆن، تا کۆتایی لەگەڵ دوژمندا گاڵتەی دەکرد، بە «فێڵەکانی دوژمن» زاڵ کرا. چیرۆکەکە ئاشنایە؛ نهێنی هێزە گەورەکەی ئاشکرا کرد. وای بیر دەکردەوە کە وەک جاران خۆی ئازاد دەکات، بەڵام بۆی دەردەکەوێت کە هیچ هێزێکی نییە (16:20-21). «ئارەزووی چاوەکان» زۆربەی ژیانی تووشی کێشە کردبوو، ئێستا فەلەستییەکان ئەو چاوانەیان دەرهێنا!
بە کزی و شکست، سامسۆن ناچار کرا وەک ئاژەڵێک لە زینداندا دان بکات. حەوت قژی، نیشانەی نەزیری نەزیرکراوی تەرخانکردنی، بڕدرانەوە. ئەو نیشانەی دەرەوەی تەرخانکردنی لەدەست دا کە زۆربەی ژیانی لە پاراستنیدا شکستی هێنابوو. ئێمە چۆن لەگەڵ نیشانەی دەرەوەی تەرخانکردنی ناوەوەمانداین؟ ئایا ڕێگە دەدەین ڕووناکییەکانمان بگەشێنەوە؟ سامسۆن ژیانی بە کۆت و بەندەوە کۆتایی پێهێنا.
ئەم دادوەرە، کە لە سکی دایکییەوە بۆ خودا تەرخان کرابوو، لە زیندان هێنرایە دەرەوە بۆ ئەوەی لەلایەن فەلەستییە سەرخۆشەکانەوە گاڵتەی پێبکرێت. بەڵام سوپاس بۆ خودا بۆ نیعمەتە تەواوەکەی! لە حاڵەتی سامسۆندا، قژی لە کاتی زیندانیدا گەشەی کردەوە. یەزدان نوێژە کۆتاییەکەی بیست و وەڵامی دایەوە، ڕێگەی پێدا فەلەستییەکانی زیاتر بکوژێت «لە کاتی مردنیدا وەک ئەوانەی لە ژیانیدا کوشتبوونی» (16:30). باوەڕی سامسۆن بەداخەوە تەنها لە کۆتایی ژیانیدا بینرا. کەچی کتێبی پیرۆز لە مردنیدا ستایشی دەکات. سامسۆن لەو شوێنەدا نێژرا کە ڕۆح بۆ یەکەمجار ئەم «خۆرە بچووکە»ی جوڵاند.
هۆڵی باوەڕ
بۆ ئێمە ڕەنگە وادیار بێت کە سامسۆن ژیانێکی پڕ لە شکست بووە، کەچی لە «هۆڵی باوەڕ»ی عیبرانییەکان 11دا کۆتایی پێهات. ئەو لیستە گەورەیە کەسایەتییە دیارەکانی وەک هابیل، حەنۆخ، نوح، ئیبراهیم، ئیسحاق، یەعقوب، یەشوع، گیدعۆن – و سامسۆن (عیبرانییەکان 11:32) لەخۆدەگرێت. مرۆڤ سامسۆنی لەو لیستەدا دانەنا – خودا دای نا. سوپاس بۆ خودا بۆ سامسۆن! با هەوڵ بدەین بە باشی بۆ یەزدان بژین لە هەموو ژیانماندا، بەڵام ئەگەر شکستی ئەزموون کرد، با هەوڵ بدەین بە باشی کۆتایی پێبهێنین.
نهێنی ژیانێک کە ئەو کەسایەتییەی خودا دەیەوێت، ئەوەیە کە «لە شوێنی نهێنی هەرە بەرزدا نیشتەجێ بێت و لە ژێر سێبەری هەرە بەتوانادا بمێنێتەوە» (زەبوور 91:1). یەزدان پلانی گەورەی بۆ سامسۆن هەبوو تەنانەت پێش ئەوەی لەدایک بێت. سامسۆن، دادوەرە بەهێزەکە کە دەبوو ئیسرائیل لە فەلەستییەکان ڕزگار بکات، بەداخەوە لە ڕێگەی لاوازییە گەورەکەی خۆیەوە فێری هێزە گەورەکەی خودا بوو. زۆر جار، بەداخەوە، ئەوە شێوازێکە کە ئێمەش فێری دەبین.
