بەڕێوەبردن و کارگێڕی خودا
کۆتایی و کۆتایی کۆتایی
شتێکی سەرسوڕهێنەر و ترسناک لە وڵاتەکەدا ئەنجام دەدرێت؛ پێغەمبەران بە درۆ پێشبینی دەکەن، و کاهینەکان بە هۆکارەکانیان فەرمانڕەوایی دەکەن؛ و گەلەکەم حەزیان لێیە کە وا بێت» (ئیرمیا 5:30-31 KJV). هەر قۆناغێکی کارگێڕی خودا خراوەتە دەستی مرۆڤ و بۆیە بە شێوەیەکی ترسناک شکستی هێناوە. تەنانەت کاهینییەتێک و قوتابخانەیەکی پێغەمبەران کۆتایی هات بە زاڵبوون بەسەر گەلی خودا و پارە پەیداکردن لەوەی خودا متمانەی پێکردبوون.
خودا هەمیشە کۆتاییەکی شکۆمەندی لەبەرچاو بووە. هەر شکستێک وەحییەکی نوێ و شکۆیەکی تازەی بۆ خودامان و مەسیحی بەڵێندراوی هێنا. «و تۆ، شازادەی گوناهکاری بێڕێز ئیسرائیل، کە ڕۆژەکەت هاتووە، کاتێک تاوان کۆتایی دێت، یەزدانی پەروەردگار وا دەفەرموێت؛ تاجەکە لابدە، و تاجەکە دابنێ؛ ئەمە وەک خۆی نامێنێتەوە: بەرز بکەرەوە ئەوەی نزمە و نزم بکەرەوە ئەوەی بەرزە. من هەڵی دەگێڕمەوە، هەڵی دەگێڕمەوە، هەڵی دەگێڕمەوە: و چیتر نابێت، تا ئەو دێت کە مافی ئەوەیە: و من دەیدەم بە ئەو» (یەحزقیال 21:25-27).
پلانی خودا بە ڕوونی دیاریکراوە
لە سەرەتای سەرەتاوە یەکەمین ژن و مێرد لە باخچەیەکی جواندا دەبینین کە خودا چاندبووی. ئەوان ئەرکی چاودێریکردن و پاراستنی باخچەکە و بەرهەمداربوون و زۆربوونیان پێسپێردرابوو، بەم شێوەیە زەوییان ئاوەدان دەکردەوە. ئایا دوژمنێک هەبوو کە باخچەکەی پێویست بوو لێی بپارێزرێت یان بپارێزرێت (پیدایشی 2:15)؟ ئایا ئەرکی ئادەم و حەوا، لەگەڵ نەوەکانیان، ئەوە بوو کە ئەو دۆخە ئارامە فراوان بکەن بۆ ئەوەی هەموو زەوی بە جوانی و خۆشەویستی بگرێتەوە؟ بۆ هەردوو پرسیارەکە دەتوانین بە دڵنیاییەوە وەڵام بدەینەوە، «بەڵێ.»
بەداخەوە، زۆر دوور نەکەوتنەوە پێش ئەوەی شەیتان لە مەبەستی خودا لایان بدات. ئەنجامی ئەمە، کەوتنەکە، دەرکردن بوو لە باخچەکە و پێویستی ژیان بە تێچووی ماندووبوونێکی زۆر. دوای ئەوەی هەوڵیاندا خۆیان بە گەڵای هەنجیر داپۆشن، خودا داپۆشینێکی لە پێستی ئاژەڵ پێدان: «بۆ ئادەم و ژنەکەشی یەزدانی پەروەردگار جلوبەرگی پێستی دروست کرد و لەبەری کردن» (پیدایشی 3:21).
دەنگی خودا لە باخچەکەدا بیسترا؛ وادیارە خودا لەسەر ئەوە ڕاهاتبوو کە چێژ لە هاوڕێیەتی دایک و باوکی یەکەممان وەربگرێت. بەڵام دوای کەوتنەکە، بۆ ئەوەی مرۆڤی گوناهبار نزیک بێتەوە لە خودا، قوربانییە بێتاوانەکان دەبوو بمرن و جوانییەکەیان ببێتە داپۆشینێک بۆ گوناهباران. ئەم قوربانییانە ئاماژەیان بەو کاتە دەکرد کە گەورە عیسا «خۆی بێ پەڵە پێشکەش بە خودا کرد» (عیبرانییەکان 9:14).
شتێکی تری زۆر گرنگ پێشبینی هاتنی نەوەی ژنێک بوو کە شەیتان لەناو دەبات و لە کاتی ئەنجامدانی ئەوەدا بریندار دەبێت (پیدایشی 3:15). ئەم پێشبینییە دەمانباتە کاتی گەورە عیسا لەسەر زەوی و قۆناغی نیعمەت. لە کۆتاییدا، پێشبینییەکە دەمانباتە جێبەجێکردنی کۆتایی لە کۆتایی کۆتاییدا کاتێک نەوە بەڵێندراوەکە بە تەواوی سەرکەوتوو دەبێت، و ئاشتی و خۆشەویستی و ڕاستی لەگەڵ ڕاستودروستی دەهێنرێنە کایەوە بۆ ئەوەی بۆ هەتاهەتایە بمێننەوە.
وشەی «بەڕێوەبردن» چی دەگەیەنێت؟
لە یەکەمین بەشەکانی کتێبی پیرۆزدا دەبینین چۆن خودا ئەرکێکی بۆ ڕەگەزی مرۆڤ دەستپێکرد. ئەمە واتای «بەڕێوەبردن»ە. زۆرجار وەک «سەرپەرشتیاری» وەرگێڕدراوە، وەک لە لۆقا 16:2-4، و بە واتای وشەیی «یاسای ماڵێک»ە. پۆڵس باسی «بەڕێوەبردنی مزگێنی» (1 کۆرنسۆس 9:17)، «بەڕێوەبردنی نیعمەتی خودا» (ئەفەسۆس 3:2) و «بەڕێوەبردنی خودا» (کۆلۆسی 1:25) کردووە.
ئەرکێکی خۆش سەرەتا بە یەکەمین مرۆڤەکان درا. خودا چێژی لە دەوروبەر و چالاکییەکانیان وەرگرت. پاشان کارەسات ڕوویدا، و هێزەکانی خراپە پیاو و ژنەکەیان تێکشکاند. خودا هات بۆ ڕزگارکردنیان و هاوڕێیەتی گەڕێنرایەوە، کە هەرسێ کەسی خوداوەندی گرتەوە. ئەم پرۆسەیە دەبوو دووبارە و دووبارە بکرێتەوە.
نەوەکانی دواتر
دوای ئادەم و حەوا زەوییەک دەبینین کە پڕە لە توندوتیژی و گەندەڵی (پیدایشی 6:5-6). هەرچی خودا دەیکات، شەیتان هەوڵ دەدات هەڵیوەشێنێتەوە، گەلی خودا لەو دوور دەخاتەوە. پلانی خراپەکار ئەوە بووە کە ڕەگەزی مرۆڤ گەندەڵ بکات، هەم لە ڕووی دەروونی و هەم لە ڕووی جەستەییەوە، بەڵام خودا پیاوێک بەرز دەکاتەوە. لەم خاڵەدا نوح بوو، کە ناوی واتای «حەوانەوە»یە. ئەو پێشەنگی گەورە عیسای کرد، کە فەرمووی، «وەرنە لام، هەموو ئەوانەی ماندوون و بارتان قورسە، و من حەوانەوەتان پێدەدەم» (مەتتا 11:28).
نوح فەرمانی پێدرا کە کەشتییەک دروست بکات – شوێنێکی سەلامەتی لە حوکمی زۆری لافاوەکە؛ «خودای هەتاهەتایی پەناگەی تۆیە» (دێوتێرۆنۆمی 33:27). کەشتییەکە بەڵێنێک بوو، کە بە پەلکەزێڕینەی ڕزگاری پشتڕاست کرایەوە بۆ هەموو ئەوانەی کە باوەڕ بە هۆشداری خودا دەهێنن سەبارەت بە حوکمی داهاتوو و دەچنە لای ڕزگارکەر.
دوای لافاوەکە، حوکمی شار و بورجەکە دەبینین کە پیاوان دروستیان کرد. ئەوان گوتبوویان، «وەرن، با شارێک و بورجێک دروست بکەین، کە لووتکەکەی بگاتە ئاسمان؛ و با ناوێک بۆ خۆمان دروست بکەین، نەوەک بەسەر ڕووی هەموو زەویدا بڵاو بینەوە» (پیدایشی 11:4). ئەمە، بێگومان، لە دژایەتی ڕاستەوخۆی فەرمانی خودا بوو بۆ «بەرهەمدار بن، و زۆر ببن، و زەوی پڕ بکەنەوە» (پیدایشی 9:1).
شەیتان پیاوی خۆی هەبوو، نمرودی ڕاوچی بەهێز (پیدایشی 10:9)، کە پێشەنگی دژە مەسیحی کۆتایی کاتەکانی کرد. ئەو دەستی کرد بە دروستکردنی ئیمپراتۆرییەتێک کە خۆی ئیمپراتۆر بوو. لەو کاتەوە، شەیتان پیاوانی پڕ کردووە لە ئارەزوو و فێڵبازی بێبەزەییانە بۆ ئەوەی بتوانێت کۆنترۆڵ بکات. هەر سەردەمێک نیشان دەدات چۆن ئەو دەژی بۆ گەیشتن بە شانازییەکەی، «من وەک هەرە بەرز دەبم» (ئیشایا 14:14).
دوو پیاو دەرکەوتن کە ڕووناکی خودایان لە تاریکی جیهاندا ڕاگرت، کە تێیدا ئیمپراتۆرییەتەکان بۆ زاڵبوون تێدەکۆشن و ئارەزووە پیسەکان ئازاد دەکرێن. ئیبراهیم (ئەبرام) بانگ کرا بۆ چوونە سەر خاکێک کە نەوەکانی دەبوو میراتی بگرن (پیدایشی 12:1). ئەو هەروەها دەیەکەی بە یەکێک دا کە پاشای ڕاستودروستی و پاشای ئاشتی بوو. ئەم پاشایە هەروەها کاهینێک بوو، و وەک پاشا-کاهین، لەگەڵ نازناوەکانی، وێنەی گەورە عیسایە. «و مەلکیسادق، پاشای سالیم نان و شەرابی هێنا: و ئەو کاهینی خودای هەرە بەرز بوو. و ئەو بەرەکەتداری کرد» (پیدایشی 14:18-19). بەهۆی ئەم دوو پیاوەوە، خودا نیشانی دا چۆن نەوەی ژنێک لە ڕێگەی ئیبراهیمەوە دەهێنێتە کایەوە، و ئەو هەروەها ئەوانی بەکار هێنا بۆ نیشاندانی چۆن ڕێگەی خودا و ووشەی خودا کراوە دەهێڵدرایەوە.
یاسا و شایەتی
سەردەمەکانی دواتر هێزی خودایان بینی لە ڕێگەی حوکمەکانەوە لەسەر میسر، تێپەڕین لە دەریای سوور و گەشتی بیابان. خودا یاساکەی خۆی بە موسا دا و کاهینییەتی لێڤییەکانی دامەزراند لەگەڵ خزمەتی چادرەکە. لەگەڵ گەلەکەیدا دەژیا، ئەو هەروەها زیاتری لە خۆی و مامەڵە نیعمەتدارەکانی بۆ ئەوان ئاشکرا دەکرد. تەنانەت یاساکەش، کە گوناهی مرۆڤایەتی مەحکوم دەکات، بوو بە ئامرازێکی نیعمەت. «کەواتە یاساکە مامۆستای قوتابخانەمان بوو بۆ ئەوەی بمانهێنێتە لای مەسیح ... بەڵام دوای ئەوەی باوەڕ هات، ئێمە چیتر لەژێر مامۆستای قوتابخانەدا نین» (غەلاتییەکان 3:24-25). کاتێک پەیمانی نوێ ئاشکرا دەکات چۆن مەسیح یاساکەی جێبەجێ کرد، خۆمان بەرزکراوە دەبینینەوە بۆ ئاسمانەکان.
گەورە عیسا زۆر شتی فێری قوتابییەکانی کرد، بەڵام بە نیعمەتێکی سەرسوڕهێنەرەوە هەروەها هەندێک ڕاستی سەرسوڕهێنەری فێری ژنەکەی سامیریا کرد. ئەو باسی ئاوی زیندووی کرد، و نهێنییەکانی گوناهکاری ناوەوەی نیشاندا. پاشان ڕاستییەکی زیاتری ئاشکرا کرد کە پێشتر ئاشکرا نەکرابوو. «عیسا پێی فەرموو، ژنە، باوەڕم پێ بکە، کاتێک دێت، کە نە لەم کێوەدا، نە لە ئۆرشەلیم، پەرستشی باوک ناکەن. ئێوە پەرستشی ئەوە دەکەن کە نایزانن: ئێمە دەزانین چی دەپەرستین: چونکە ڕزگاری لە جولەکەکانەوەیە. بەڵام کاتێک دێت، و ئێستا هاتووە، کاتێک پەرستشکارە ڕاستەقینەکان بە ڕۆح و بە ڕاستی پەرستشی باوک دەکەن؛ چونکە باوک بەدوای ئەوانەدا دەگەڕێت کە پەرستشی دەکەن» (یۆحەننا 4:21-23). ئەو ئەمەی کۆتایی پێهێنا کاتێک ژنەکە باسی مەسیح، دەستنیشانکراو، نەوەکەی هێنایە ئاراوە. «عیسا پێی فەرموو، من کە قسەت لەگەڵ دەکەم، ئەوم» (یۆحەننا 4:26).
ئێمە لە سەردەمی نیعمەتدا دەژین، و شتی زیاتر هەیە کە جێبەجێ بکرێت کە گەورە عیسا، کاتێک دێت بۆ گەلی ئاسمانی خۆی و دواتر بۆ زەوی بۆ گەلی زەمینی خۆی، لە کۆتاییدا تەواوی دەکات. ووشەکانی دانیال، ڕەنگە بەم زووانە، بە تەواوی جێبەجێ بکرێن، لە کاتێکدا جیهانێکی ترسناک و سەرسام بە درەوشانەوەی شکۆمەندی ئەو سەرسام دەبێت کاتێک ئەو دەگەڕێتەوە سەر کێوی زەیتوون، «کاتێک گەورە عیسا لە ئاسمانەوە لەگەڵ فریشتە بەهێزەکانی، لە ئاگرێکی گڕگرتوودا تۆڵە دەکاتەوە لەوانەی کە خودا ناناسن، و ئەوانەی کە گوێڕایەڵی مزگێنی گەورەمان عیسای مەسیح نین» (2 تەسەلۆنیکی 1:7-8، بڕوانە زەکەریا 14:3-4؛ کردەوەکان 1:6-12). «حەفتا هەفتە [حەفتا حەوت] لەسەر گەلەکەت و لەسەر شاری پیرۆزت دیاریکراون، بۆ کۆتاییهێنان بە سەرپێچی، و بۆ کۆتاییهێنان بە گوناهەکان، و بۆ ئاشتکردنەوە بۆ تاوان، و بۆ هێنانی ڕاستودروستی هەتاهەتایی، و بۆ مۆرکردنی بینین و پێشبینی، و بۆ دەستنیشانکردنی هەرە پیرۆز» (دانیال 9:24).
ئێمە کە ئەمڕۆ دەژین خراپەیەکی زیاتر دەبینین، بەڵام بەم نووسینانە هان دەدرێین کە باوک خودامان و گەورە عیسای مەسیح هەموو شتێکیان بە باشی لە دەستدایە. ئەوان هەموو شتێک دەهێننە کۆتاییەکی دروست و گونجاو.
