وشەکانی «کەنیسە» و «کەنیسەکان» نزیکەی ١٢٠ جار لە پەیمانی نوێدا باس کراون، و هەمان وشەی ڕەسەن، بە واتای «بانگکردن بۆ دەرەوە» بەکارهاتووە. (تەنها حاڵەتی جیاواز لە کرداری نێردراوان ١٩:٣٧ دایە کە دەستەواژەی «دزانی کەنیسەکان» وشەیەکی لێکدراوە لە زمانی یۆنانیدا.) بە ڕوونی دیارە کە بابەتەکە جێگەی بایەخێکی زۆرە بۆ نووسەری پەیمانی نوێ – ڕۆحی پیرۆزی خودا، هەروەها بۆ ئەو پیاوانەش کە ئەو بەکاری هێناون بۆ نووسینی کتێبەکە.
سەرنجدانی وورد بە نووسینە پیرۆزەکان دەبێت گەڕۆکی ڕاستگۆ لە هیچ گومانێکدا نەهێڵێتەوە سەبارەت بە بیرۆکەی خودایی کەنیسە (یان «کۆبوونەوە») و هێشتا لە مێشکی مرۆڤەکاندا هەموو جۆرە بیرۆکەیەکی هەڵە سەبارەت بەم بابەتە زۆر گرنگ و بەنرخە بوونی هەیە. لێدوانەکانی خوارەوە بۆ زۆر کەس ناسراو و جێگەی ڕێز دەبن، بەڵام باش دەکەین کە شوێنی نموونەی پەترۆس بکەوین لە هەوڵدان بۆ «وروژاندنی… مێشکی پاک بە بیرهێنانەوە.»
بنەما لە مەسیحدا
یەکەم نووسینی پیرۆز کە دەیخەینە سەرنجتان لە مەتتا ١٦:١٨ دایە، کە تێیدا گەورە، قسە لەگەڵ پەترۆس دەکات سەبارەت بە دانپێدانانەکەی دەربارەی کەسایەتی مەسیح، دەڵێت «لەسەر ئەم بەردە کەنیسەکەم بنیاد دەنێم؛ و دەروازەکانی دۆزەخ زاڵ نابن بەسەریدا.» ئێستا گرنگە سەرنج بدەینە ئەو چوارچێوەیەی کە ئەم ڕووداوە تێیدا دانراوە. گەورە ئاگاداری قوتابییەکانی کردبوو کە «ئاگادار بن و وریای خەمیری فەریسییەکان و سەدوقییەکان بن» (ئایەتی ٦).
نووسینە پیرۆزەکان بە درێژایی باس لە مەسیح دەکەن، باڵادەستی کەسایەتییەکەی و بەهای کارەکەی. فەریسییەکان، لە کاتێکدا تا ڕادەیەک باوەڕیان بە نووسینە پیرۆزەکان هەبوو، ڕەتیان دەکردەوە شکۆمەندی و گەورەیی ئەوەی کە ئەوان باسی دەکەن بناسن؛ لە کاتێکدا سەدوقییەکان، کە زیندووبوونەوەیان ڕەت دەکردەوە (مەتتا ٢٢:٢٩) هیچ زانیارییەکیان لەسەر «خودای زیندوو» نەبوو.
پێش ئەوەی بتوانین تێگەیشتنێکی ڕاستمان هەبێت لە کەنیسە، دەبێت لە گومان و گریمانەکانی ئاماژەپێکراو لە ئایەتەکانی دواتردا (١٣-١٤) ڕزگارمان بێت، و دیدێکی ڕوونمان هەبێت لە گەورەیی کەسایەتی مەسیح و ئەوەی کە خودا وەک ئەنجامی مردن و زیندووبوونەوەی دامەزراندووە. لە کاتێکدا لەو ساتەدا زیندووبوونەوە لە داهاتوودا بوو، و پەترۆس و قوتابییەکانی تر هێواش بوون لە تێگەیشتنی ئەوەی کە گەورە پێیانی وت سەبارەت بەوە، بەڵام ڕاستییەکەی لە وەڵامی پەترۆسدا بۆ پرسیاری گەورەدا شاراوەیە، «بەڵام ئێوە دەڵێن من کێم؟» «تۆ مەسیحی، کوڕی خودای زیندووی.»
شتێکی زۆر پیرۆز و گرنگە کە ببینین یەکەم باس لە کەنیسە پەیوەستە بە بیرۆکەی ئەوەی کە زیندووە.
ئەمە ئاماژەیە بۆ ڕاستی زیندووبوونەوە، بوارێک کە لە دەرەوەی تێگەیشتنی مێشکی مرۆڤە، و پێزانینی ئەمەش پشت بە ئاشکراکردنی کەسایەتییە خوداییەکان دەبەستێت. ئاشکراکردن لەلایەن باوکەوە بۆ پەترۆس سەبارەت بە «کوڕی هێز… بە زیندووبوونەوە لە مردووان» (یان «بە زیندووبوونەوەی مردووان») (ڕۆما ١:٤).
لە زیندووبوونەوەدایە کە «دەروازەکانی دۆزەخ» (پاشایەتی شەیتان) لە هێزیان بێبەش دەکرێن، قەڵای دوژمن دەشکێنرێت و بە شکستخواردوویی جێدەهێڵرێت. بۆ گێڕانەوەی کەسێکی تر، «ئەوەی کە خودا لەسەر ئەم بەردە لە هێزی نەگۆڕی ژیان لە کوڕەکەیدا دایدەمەزرێنێت، بە پاشایەتی مردن ناڕووخێنرێت» (ج.ن.د.).
دەبێت دوو خاڵی تر لە لێدوانەکانی گەورە بۆ پەترۆس تێبینی بکەین. ئایەتی ١٨ لە وەرگێڕانە نوێیەکەدا دەڵێت، «و منیش، من پێت دەڵێم.»
ئەمە جەختکردنەوەیەکی شکۆمەندە لە خودایی مەسیح! کێ جگە لە کەسایەتییەکی خودایی خۆی دەیتوانی، لە ئاماژەکردن بەوەی کە خودا باوک فەرموویەتی، زیاد بکات «منیش دەڵێم.» لەبەر ئەوە دەبینین کە کەنیسە بە دەستی مرۆڤ بنیاد نەنراوە، ئەوە کاری کەسێکە کە لە کەسایەتی خۆیدا «لەسەر هەموو شتێکە، خودا بۆ هەتاهەتایە پیرۆز بێت» (ڕۆما ٩:٥).
پاشان دەخوێنینەوە «من کەنیسەکەم بنیاد دەنێم.» شتێکی زۆر بەنرخ هەیە سەبارەت بەم وشانەی کە زۆر جار دەگێڕدرێنەوە.
کەنیسە نەک تەنها ئەوەیە کە مەسیح خۆی دروستی دەکات، بەڵکو هی ئەوە.
لە وتارێکی داهاتوودا ڕەنگە ببینین چەندە کەنیسەکەی زۆر بەنرخە بۆ دڵی خۆی. با چێژ وەربگرین لەو زانیارییە پیرۆزەدا کە ئێمە، لە ڕێگەی میهرەبانی بێ کۆتاییەوە، بەشێکین لەو زیندەوەرە زیندووە سەرسوڕهێنەرە کە مەسیح پێی دەڵێت «کەنیسەکەم.»
سەرنج بدە کە ئەو دەڵێت «من بنیاد دەنێم.»
ئەو ناڵێت، «من بنیادم ناوە،» یان «من بنیاد دەنێم.» لە کاتێکدا لە ڕێگای خۆیدا لێرە لەم جیهانەدا مەسیح بە وشەکانی بەزەیی بێ کۆتایی کەسانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا کە دەبوونە بەشێک لە کەنیسەکەی، کەچی
ئەو کەنیسەی بنیاد نەنا کاتێک لێرە بوو. ئەو کارەی کە ئەو بە تەواوی و بە پیرۆزی لە گۆلگۆتا تەواوی کرد، و زیندووبوونەوەی شکۆمەند و بەرزبوونەوەی بۆ دەستی ڕاستی خودا هەمووی لەبەر چاوی هاتنی ڕۆحی پیرۆز بوو لە پەنجاهەمین ڕۆژدا. ئەوکات، و نەک تا ئەوکات، کەنیسە دامەزرا. زۆر گرنگە ئەمە ببینین. کەنیسە لە پەیمانی کۆندا نییە.
(ئاماژەدانەکە لە کرداری نێردراواندا بۆ گەلێکی تایبەتە بە خۆی.)
نە کەنیسە زیادکراوێکە بۆ، یان بەردەوامییەکە بۆ جوولەکایەتی، ئەوە شتێکی تەواو نوێیە، کە ڕاستییەکەی «نهێنی کرابوو» (ڕۆما ١٦:٢٥) و چاوەڕێی ڕۆژی ڕۆح بوو بۆ ئاشکراکردنی، خزمەتێک کە بە تایبەتی، بەڵام نەک بە تەنها (ئەفەسۆس ٣:٥)، بە پۆڵس درا.
لە وشەیەکی داهاتوودا هیوادارین نیشان بدەین ئەو شێوازەی کە نووسینە پیرۆزەکان جیاوازی دەکەن لە نێوان ئەوەی کە لەلایەن کەسایەتییە خوداییەکانەوە بنیاد نراوە لە پەیوەندیدا بە کەنیسەوە و ئەوەی کە مرۆڤەکان بنیاد نراوە.
بەها بۆ کەسایەتییە خوداییەکان
کەنیسە بەهایەکی زۆری هەیە لە مێشکی کەسایەتییە خوداییەکاندا، لێکۆڵینەوەیەکی کورت لەم ڕاستییە دەبێت ببێتە هۆی ئەوەی کە شوێنێکی گەورەی لە خۆشەویستی خۆماندا هەبێت. لە کرداری نێردراوان، بەشی ٢٠:٢٨ دەخوێنینەوە، «کۆمەڵگەی خودا، کە ئەو بە خوێنی خۆی کڕیویەتی». ئاماژەدان بە «هەموو مێگەلەکە»، و ڕێنمایی «بۆ خواردن (یان شوانیکردن)ی کەنیسەی خودا»، پێشنیار دەکات کە کارمەندەکان نەک کەنیسە وەک دەفرێک لەبەرچاون. نووسینە پیرۆزەکانی تر، کە ڕەنگە دواتر ئاماژەیان پێبکرێت، بە ڕوونی ئاماژە بە کەنیسە دەکەن وەک دەفرێک.
چەند پیرۆزە کە تێبگەین کە هەموو ئەندامێکی ئەم کۆمەڵە گەورەیە بەو تێچووە «کڕدراوە»؛ چ بەهایەکی بێ کۆتایی لەلایەن خودا خۆیەوە لەسەر هەر یەکێک دانراوە؟ بایەخی قووڵی هەموو خوداوەندەکە لەو یەک ئایەتەی نووسینە پیرۆزەکاندا دیارە و مامەڵە ئاماژەپێکراوەکە یەکێکە کە خودای بە شێوەیەکی زۆر سەرسوڕهێنەر شکۆمەند کردووە. ئێمە تێدەگەین کە کارەکە (وشەی «کردن») «کڕین» یەکێکە کە دەبێتە هۆی ئەوەی شکۆمەندی ئەوەی کە کراوە ڕەنگدانەوەی لەسەر ئەنجامدەری کارەکە هەبێت کە خودا خۆیەتی.
شکۆمەندی هەموو مامەڵەکە هی ئەوە، بەڵام لێکۆڵینەوە لەمە تێگەیشتنێکی گەورەترمان دەداتێ لە بەهای هەر پیرۆزێکی تاکەکەسی بۆ خودا.
ئەی مێشکی خودایی، دەبێت وا بێت، ئەو شکۆمەندییە هەمووی هی خودایە؛
ئەی خۆشەویستی خودایی، کە بڕیاری دا، ئێمە بەشێک بین، لە ڕێگەی خوێنی عیساوە.
کەنیسە بێ کۆتایی بەنرخە بۆ مەسیح.
لە کاتێکدا نموونەکانی گەورە کە لە مەتتا، بەشی ١٣دا تۆمارکراون، «پاشایەتی ئاسمان»یان لەبەرچاوە، بیرۆکەی کەنیسە وەک شتێکی بەنرخ بۆ مەسیح لە ژێر ئایەتەکانی ٤٥ و ٤٦دا شاراوەیە. وەرگێڕانە نوێیەکە ئایەتی ٤٦ بە «مروارییەکی زۆر بەنرخ» دەدات. جیهانی دەوروبەرمان زۆرجار نرخی کەمێک ئاماژە بە بەهای ڕەسەن دەکات، بەڵام نووسینە پیرۆزەکان پەیوەندییەکی نزیک لە نێوان «نرخە گەورەکە» کە ئازارەکانی گۆلگۆتا لەخۆگرتبوو، و «بەهای گەورە»ی کەنیسە بۆ مەسیح ئاشکرا دەکەن. ڕاستی ئەمە بە پیرۆزییەکی زۆرەوە لە ئەفەسۆس، بەشی ٥دا دەبینرێت، «مەسیحیش کۆمەڵگەی خۆشویست، و خۆی بۆی بەخشی، بۆ ئەوەی پیرۆزی بکات، بە پاککردنەوەی بە شوشتنی ئاو بە وشە، بۆ ئەوەی کۆمەڵگە بە شکۆمەندی پێشکەش بە خۆی بکات، کە هیچ پەڵە، یان چرچ، یان هیچ شتێکی لەو جۆرەی نەبێت؛ بەڵکو پیرۆز و بێ کەموکوڕی بێت». چەند شت لەو ئایەتانەدا هەیە!
خۆی بەخشی؛ پیرۆزی دەکات؛ پێشکەشی خۆی دەکات. خۆشەویستی، خۆشەویستی هەتاهەتایی، لە هەموو ساتێکدا دەبینرێت؛ خۆشەویستییەک کە هەموو شتێکی بەخشی؛ خۆشەویستییەک کە خزمەتی دڵسۆزانەی بێ وەستان و نەگۆڕی بەردەوام بووە؛ خۆشەویستییەک کە بە تەواوی ڕازی دەبێت بە دڵنیابوون لە ئامانجەکەی بۆ چێژی خۆی، بە تەواوی گونجاوە بۆ ئامادەبوونی خودا، و بە تەواوی لەگەڵ بیرۆکە هەتاهەتاییەکانی ئەودا.
«وەک چۆن ئەو (خودا) ئێمەی هەڵبژاردووە لەو پێش دامەزراندنی جیهان، بۆ ئەوەی پیرۆز و بێ کەموکوڕی بین لەبەردەمی لە خۆشەویستیدا». ئەوە بیرۆکەی خودایە لە هەتاهەتاییەوە، و ئەنجامی جووڵەکانی مەسیح لە خۆشەویستی دڵسۆزانەدا ئەوەیە کە کەنیسە بە تەواوی لەگەڵ مێشکی خودادا دڵنیا کراوەتەوە، «شکۆمەند… و پیرۆز و بێ کەموکوڕی».
بەم شێوەیە گەورە ئامانجێک بۆ خۆشی دڵی خۆی بۆ هەتاهەتایە دڵنیا دەکات، و ئەوەش، کە بە تەواوی بیرۆکە و ئارەزووەکانی خودای پیرۆز جێبەجێ دەکات. کەنیسە چەندە بەنرخە بۆ مەسیح؟
بە چ چێژێک نووسینە پیرۆزەکان ئەو ئایەتانەیان لە ئەفەسۆس ٥دا نووسی. نووسینە پیرۆزەکان پێشکەشکردنی حەوایان بە ئادەم لە سەرەتای مێژووی مرۆڤدا تۆمار کردبوو؛ ساتێکی سەرسوڕهێنەر بۆ ئادەم، و بە دڵنیاییەوە بۆ حەواش. بەداخەوە! مێژووی دواتر بۆ هەموومان ناسراوە. دڵنیابوون لە کەنیسە بۆ دڵی مەسیح شتێکە کە بە درێژایی کات و هەتاهەتایی دەمێنێتەوە. حەوا، وەک ئەنجامی کاری خودایی، بە شێوەیەکی تایبەت لە هەموو ڕوویەکەوە گونجاو بوو بۆ ئادەم، و بە درێژایی هەتاهەتایی کەنیسە، لە نزیکی پیرۆزدا لەگەڵ مەسیحدا، خۆشی و ڕەزامەندی دڵی خۆی دەبێت و لە مەسیح و کەنیسەکەیدا لە ڕۆژێکی داهاتوودا تەواوبوونی مەبەستی هەتاهەتایی خودا نمایش دەکرێت.
کاتێک بەم شێوەیە بەهای کەنیسە بۆ کەسایەتییە خوداییەکان لەبەرچاو دەگرین، با ڕۆحی پیرۆزی خودا سەرسوڕهێنەری و تەواوی بیرۆکە هەتاهەتاییەکانی خودا لە دڵماندا جێگیر بکات، و وامان لێ بکات کە لە سوپاسگوزاریدا زۆر بین کە، وەک ئەنجامی خۆشەویستی بەنرخ و قوربانیدانی مەسیح، ئێمە بەشێکی هەتاهەتاییمان هەیە لەوەی کە خۆشەویستی خودایی بۆ خۆشی و شکۆمەندی خۆی دڵنیا کردووە.
