کاتێک گەورەمان عیسا لەسەر زەوی بوو، قوتابییەکانی چاوەڕێ بوون کە پاشایەتییەکەی دابمەزرێنێت و ئەوانیش بەشدار بن لەگەڵیدا، بەڵام عیسا هیچ گومانێکی بۆ نەهێشتنەوە سەبارەت بەوەی لەپێشی بوو، چونکە فەرمووی:
«سەیری بکەن، ئێمە دەچینە ئۆرشەلیم؛ و کوڕی مرۆڤ دەدرێتە دەست سەرۆک کاهینەکان و مامۆستایانی یاسا، و ئەوان سزای مەرگی بەسەردا دەسەپێنن، و دەیدەنە دەست گەلان بۆ گاڵتەپێکردن، و قامچیلێدان، و خاچکردن: و لە ڕۆژی سێیەمدا هەڵدەستێتەوە» (مەتتا 20:18-19).
عیسا پێشوەختە ئاگاداری خۆیانی کردەوە سەبارەت بەوەی کە دەبێت چاوەڕێی چی بکەن، چونکە فەرمووی:
«هەرکەسێک خاچەکەی هەڵنەگرێت، و دوای من نەیەت، ناتوانێت ببێتە قوتابی من» (لۆقا 14:27).
هەمووان دەیانزانی کە پیاوێک کە خاچەکەی هەڵگرتبوو، کۆتایی هاتبوو تا ئەو کاتەی پەیوەندی بەم جیهانەوە هەبوو. هیچ شتێک جگە لە مردنێکی شەرمەزارکەر لەپێشی نەبوو، و بۆ ئەوانەی لەو جۆرە بوون، شتەکانی ئەم جیهانە چیتر سەرنجڕاکێش نەبوون: نە خۆشییەکانی، نە سامانەکەی، نە شکۆمەندییەکەی، نە ئارەزووەکانی، یان هیچ شتێکی تر کە بە سروشتی سەرنجی پیاوانی ئەم سەردەمەی ڕاکێشابوو. یەکێک کە خاچەکەی هەڵگرتبوو، و دوای عیسا کەوتبوو، شتێکی زۆر باشتر هەبوو بۆ پڕکردنەوەی دڵ و مێشک لە شتەکانی ئەم جیهانە. خودی گەورەمان هەبوو بە هەموو سەرنجڕاکێشییەکەیەوە، و هەموو ئەوەی لە دوای گۆڕەوە بوو لە جیهانی داهاتوودا کە تێیدا بەشدار دەبوو لەگەڵیدا لە پاشایەتی و شکۆمەندییەکەیدا.
فەرمانڕەوا گەنجەکە کە هاتە لای گەورەمان و دەیویست بزانێت چی بکات بۆ ئەوەی ژیانی هەتاهەتایی هەبێت، لەلایەن عیساوە تاقیکرایەوە. دوای ئەوەی عیسا قسەی لەگەڵدا کرد سەبارەت بە پاراستنی یاسا، کە جوانی سروشتی کەسایەتییەکەی دەرخست، گەورەمان فەرمووی:
«یەک شتت کەمە: بڕۆ، هەموو ئەوەی هەتە بیفرۆشە، و بیدە بە هەژاران، و گەنجینەت لە ئاسماندا دەبێت: و وەرە، خاچەکە هەڵبگرە، و دوام بکەوە» (مەرقۆس 10:21).
ئەمە تاقیکردنەوەیەکی سەخت بوو بۆ کەسێک کە هێندە زۆری لە سامانی ئەم جیهانە هەبوو، و ئەم گەنجە، سەرەڕای ئەوەی کەسایەتییەکی هێندە خۆشەویستی هەبوو، ئامادە نەبوو دەستبەرداری شتەکانی ئێستا بێت و دوای مەسیحێکی ڕەتکراوە بکەوێت لە ڕێگایەکی سەرکۆنە و شەرمەزاریدا.
هەر لەم ساتەدا بوو کە شیمۆن پەترۆس بە گەورەمانی گوت:
«سەیری بکە، ئێمە هەموو شتێکمان بەجێهێشتووە، و دوای تۆ کەوتووین»
و گەورەمان، بە میهرەبانی خۆی، قسەی لەگەڵدا کرد و لەگەڵ قوتابییەکانی تردا سەبارەت بەو بەرەکەتانەی کە دەیدات بەوانەی کە ئامادە بوون دەستبەرداری هەر شتێک ببن لە پێناوی ئەودا (مەرقۆس 10:28-31). شیمۆن پەترۆس شوێنێکی تایبەتی هەبوو لە نێو قوتابییەکانی گەورەماندا، و بەتایبەتی لە نێوانیاندا کە بە واتای وشە خاچەکەی هەڵگرت بۆ ئەوەی دوای مامۆستاکەی بکەوێت بۆ ناو مردن، و بۆ ناو هەموو ئەوەی لە دوای مردنەوە بوو (یۆحەننا 21:18-19).
مەسیحی خاچکراو
کاتێک پۆڵس بۆ پیرۆزەکانی کۆرنسۆس نووسی، گوتی:
«و من، برایان، کاتێک هاتم بۆ لاتان، بە قسەی نایاب یان دانایی نەهاتم، بەڵکو شایەتی خودام بۆ ڕاگەیاندن. چونکە بڕیارم دابوو کە هیچ شتێک لە نێوتاندا نەزانم، جگە لە عیسای مەسیح، و ئەوی خاچکراو» (1 کۆرنسۆس 2:1-2).
وەک پیاوانی سروشتی، کۆرنسۆسییەکان بەهایەکی زۆریان بە دانایی ئەم جیهانە دەدا، و پۆڵس باش دەیانزانی کە کاتێک مەسیحێکی خاچکراوی بۆ دەوت، هیچ سەرنجڕاکێشییەکی سروشتی بۆیان نابێت. ئەوانەی ڕزگارکراون دەزانن کە هێزێکی خودایی و ڕزگارکەر لە وتاری خاچدا هەیە، بەڵام ئەو وتارە گەمژەییە بۆ ئەوانەی لەناو دەچن (1 کۆرنسۆس 1:18).
دانایی ئەم جیهانە نەیتوانیوە زانیاری خودا بۆ مرۆڤەکان بهێنێت، یان ڕزگاری بۆ گوناهبارانی لەناوچوو مسۆگەر بکات، بەڵام لە خاچدا فێردەبین خودا چییە لە هەموو خۆشەویستی دڵیدا و لە ڕێگەی باوەڕەوە بە مەسیحی خاچکراو ڕزگاری خودا بەدەست دەهێنین. ئەگەر جولەکەکان گوێیان بە نووسینەکانیان دابوایە، فێردەبوون کە پێش ئەوەی مەسیح بتوانێت بچێتە ناو شکۆمەندییەکەیەوە، دەبێت ئازار بچێژێت و بمرێت: تەنانەت خاچکردنەکەش بە ڕوونی لە زەبوور 22:16 پێشبینی کرابوو.
سەرکردەکانی ئیسرائیل جەماوەری نەزان وایان لێکرد کە هاوار بۆ پیلاتۆس بکەن بۆ خاچکردنی کوڕی خودا، بەڵام ڕەتکردنەوەی خودی مەسیح نیشانیدا کە چەندە نەزان بوون لە دانایی خودا. دانایی خودا لەوەدا بینرا کە خودی بۆنەی ڕق و خراپەی مرۆڤی بەکارهێنا لە خاچکردنی عیسادا بۆ ئەوەی لە خاچدا پلانەکانی خۆشەویستی خۆی جێبەجێ بکات و ڕزگاری بۆ گوناهبارانی وێرانبوو دابین بکات. میرەکانی ئەم جیهانە – سەرکردەکانی ئیسرائیل، پیلاتۆس، و هێرۆد – هیچ شتێکیان لە دانایی خودا نەدەزانی،
«چونکە ئەگەر بیانزانیایە، گەورەی شکۆمەندییان خاچ نەدەکرد» (1 کۆرنسۆس 2:7-8).
چەند سەرسوڕهێنەرە کە تێبگەین کە خودی ئەو خاچەی کە دانایی و هێزی خودای هێنایە ڕووناکی، نەزانی، گەمژەیی، و ڕقی گەورەکانی ئەم جیهانەی ئاشکرا کرد.
پیاوە کۆنەکەمان لەگەڵ مەسیح خاچکرا
خاچی مەسیح نەک تەنها پرسی گوناهەکانمان چارەسەر کردووە، بەڵکو ئەو پیاوەشی کە گوناهەکانی ئەنجامداوە. ڕۆما 1:1-5:11 باس لە گوناهەکان دەکات، لە 5:12 فێردەبین چۆن خودا مامەڵە لەگەڵ ئەو ڕیشەیەدا دەکات کە گوناهەکانی بەرهەمهێناوە.
«پیاوە کۆنەکەمان» (ڕۆما 6:6)
بەرجەستەکردنی هەموو ئەوەیە کە لەلایەن جەستەوە بەرهەمدێت، سروشتی کۆنمان کە لە ئادەمەوە وەرمانگرتووە، و کاتێک مەسیح خاچکرا، خودا بە حوکمەوە مامەڵەی لەگەڵ ئەو سروشتەدا کرد کە لە ڕیشەی هەموو گوناهەکاندایە. بە درێژایی مێژووی مرۆڤ تا خاچ، مرۆڤ لە ژێر تاقیکردنەوەدا بوو، بەڵام مرۆڤ سەلماندی کە چاکناکرێت. لە بێتاوانیدا تاقیکرایەوە، گوێی لە دەنگی شەیتان گرت نەک خودا. بە تەنیا جێهێڵدرا، زەوی بە توندوتیژی و گەندەڵی پڕکرد. لە ژێر حکومەتدا لە سەردەمی نوح، فەرمانڕەوا سەرخۆش دەبێت و بە شەرمەزارییەوە شکست دەهێنێت. لە ژێر یاسادا، کە ئیسرائیل بەڵێنی پاراستنی دابوو، یاساکە شکێنرا لە کاتێکدا موسا هێشتا لەسەر کێو بوو لەگەڵ خودا، مرۆڤ گوێرەکەیەکی زێڕینی دروستکرد. بەڵگەی کۆتایی هاتنی کوڕی خودا بوو بە میهرەبانی، و مرۆڤ خستییە سەر خاچێکی تاوانبارانە.
مرۆڤ نەیدەتوانرا باشتر بکرێت؛ بە تەواوی خراپ و لە دەرەوەی چاککردنەوە بینرا. چەند سەرسوڕهێنەرە دانایی خودایی کە گوناهەکانمان لە خاچی مەسیحدا لادەبات و لەبەردەم ڕووی خۆیدا بە حوکمەوە ئەو پیاوە، پیاوە کۆنەکە، لادەبات کە گوناهەکانی ئەنجامدا. گوناه بە تەواوەتی پووچەڵ دەکرێتەوە لە لێدانی حوکمی خوداییدا کە بەسەر پیاوە کۆنەکەماندا هات لە خاچی مەسیحدا. خودا لە خاچدا کۆتایی بە پیاوە کۆنەکە هێنا، و ئەمە شانازی ئێمەیە کە وەک لەبەردەم چاوی خوداوە، وەک لەبەردەم چاوی خۆماندا، بە نەماو بیبینین. لە ئەنجامدا ئێمە چیتر نابێت خزمەتی گوناه بکەین، چونکە ئێمەش لەگەڵ مەسیحدا مردووین، و لە مردنی ئەودا لە ئاودا نوقم کراوین، و ئێستا دەبێت بۆ خودا بژین.
«من لەگەڵ مەسیحدا خاچکراوم»
لە ڕۆما 6 پۆڵس سەبارەت بە مردنمان لەگەڵ مەسیحدا نووسیبووی، و لە ڕۆما 7 سەبارەت بەوەی چۆن سروشتی چاکنەکراوی جەستە دەدۆزرێتەوە و ڕزگاری لە مەسیحدا دەدۆزرێتەوە. لێرە لە گالاتییە 2، نێردراو نیشانمان دەدات چۆن خۆی کاریگەری لەسەر بوو بە ڕاستی خاچ. ئەو باش دەیانزانی کە هەموو گوناهەکانی لە ڕێگەی ڕشتنی خوێنی گرانبەهای عیساوە لێخۆشبوونیان لێکراوە، بەڵام هۆکاری ئەوەی گەورەمان عیسای مەسیح دای
«خۆی لە پێناوی گوناهەکانماندا»
بوو
«بۆ ئەوەی لەم جیهانە خراپەی ئێستادا ڕزگارمان بکات» (گالاتییە 1:4).
خاچی مەسیح ئامرازێکە بۆ ڕزگارکردنمان لەم جیهانە خراپەی ئێستادا.
ئەگەر، وەک پۆڵس، خۆمان لەگەڵ مەسیحدا خاچکراو ببینین، ئەگەری ئەوە کەمە کە بەوەی جیهان پێشکەشی دەکات گیرۆدە بین. پۆڵس زۆری لەوە بەدەستهێنابوو کە ئایینی ئەم جیهانە شانازی پێوە دەکرد، و وەک پیاوێکی سروشتی بەهای پێدابوو، بەڵام کاتێک خۆی لەگەڵ مەسیحدا خاچکراو بینی، هەموو ئەوەی پێشتر بەهای پێدابوو بە بێ بەها بینرا. هەموو شانازییەکانی لە دەستکەوتەکانیدا، هەموو خۆڕاستییەکەی، و هەموو ئەوەی شانازی پێوە دەکرد وەک
«عبرانییەک لە عبرانییەکان» (فیلیپییەکان 3:5)
لە ڕووناکی خاچدا ئاشکرا کرا وەک سەر بە ژیانێک کە حوکمی خۆی لە خوداوە وەرگرتبوو کاتێک مەسیح مرد.
هێشتا ئەگەر پۆڵس خۆی وەک ئاشکراکراو لە شەرمەزاری و حوکمدا لە خاچی مەسیحدا دەبینی، هێشتا ژیانێکی هەبوو کە تێیدا دەژیا، بەڵام ئەو ژیانە بوو کە پیاوان هەوڵیان دەدا کۆتایی پێبهێنن کاتێک گەورەی شکۆمەندییان خاچکرد. مەسیح، کە پیاوان خاچیان کرد، نەک تەنها لەبەردەم باوکدا دەژی، بەڵکو لە پیرۆزەکانی خۆیدا لەم جیهانەدا دەژی، و پۆڵس ئارەزووی دەکرد کە ئەم ژیانە ئاسمانییەی مەسیحی شکۆمەندکراو بەردەوام لە خۆیدا لێرە لە خوارەوە ئاشکرا بێت. پۆڵس سەیری خاچی دەکرد بۆ ئەوەی کۆتایی هەموو ئەوەی کە وەک لە جەستەدا بوو ببینێت، بەڵام سەیری مەسیحی دەکرد لە شکۆمەندیدا، سەرنجڕاکێشی و هێزی ئەو ژیانەی کە لە ڕێگەی باوەڕەوە بە کوڕی خودا دەژیا؛ و چەند بەهێزی خۆشەویستی مەسیح، کە لە مردنیدا دەرکەوت، لە خۆبەخشینیدا بۆ پۆڵس، و بۆ هەموو هی خۆی، کاریگەری لەسەر ڕۆژانە ڕۆیشتن و ژیانی نێردراو هەبوو.
خاچکردنی مەسیح نەک تەنها کاریگەری لەسەر ژیانی پۆڵس هەبوو، بەڵکو کاریگەری لەسەر خزمەتەکەشی هەبوو، وەک پێشتر لە 1 کۆرنسۆس 1 و 2 بینرا، و ئەو ڕاستی خاچیشی بەسەر گالاتییەکاندا جێبەجێ کرد لە مەترسییەکەیاندا، نووسی:
«ئەی گالاتییەکانی گەمژە، کێ جادووگەرایەتی لێکردوون... لەبەردەم چاوی کێدا عیسای مەسیح بە ڕوونی نیشاندراوە، لە نێوتاندا خاچکراوە؟» (گالاتییە 3:1).
جەستە، کە تێیدا هەوڵیان دەدا تەواو بکرێن (ئایەتی 3)، سزای مەرگی خۆی لە خاچی مەسیحدا وەرگرتبوو، و ئەوانەی لە ژێر یاسادا بوون بە جەستەی مەسیح مردوو بوون بۆ یاسا (ڕۆما 7:4).
جەستەی خاچکراو
خودا کۆتایی بە جەستە هێنابوو، لە مردنی کوڕی خۆیدا
«گوناهی لە جەستەدا حوکمدا» (ڕۆما 8:3)،
و ئەوانەی سەر بە مەسیحن، بڕیار و حوکمی خودایان لەسەر جەستە قبوڵ کردووە، وەک نێردراو لە گالاتییە 5:24 دەنووسێت:
«ئەوانەی هی مەسیحن، جەستەیان لەگەڵ ئارەزوو و حەزەکانیدا خاچکردووە.»
باوەڕدارانی ئاسایی جەستە دەبینن کە لە هەموو تایبەتمەندییە جۆراوجۆرەکانی خراپەدا لە خاچی مەسیحدا ئاشکرا کراوە. ئەوان دەبینن کە هیچ شتێکی باش لەوەوە چاوەڕێ ناکرێت، و ئەوان کۆتاییان پێهێناوە، لەگەڵ هەموو ئارەزووە ناڕێک و حەزە خراپەکانی.
لە ڕووناکی هەتاهەتاییدا، ژیانی مرۆڤ لەم جیهانەدا وەک لە شتەکانی ئێستادا ژیاوە
«هیچ سوودێکی نییە» (یۆحەننا 6:63)،
چونکە ژیانێکە لە دوورکەوتنەوە لە خودا، و تێیدا هیچ شتێک بۆ خودا نییە. هەموو بیرەکانی مرۆڤ لە خۆیدا چڕ دەبنەوە، و بەرزترین بیرەکانی ناگەنە خودا و شتەکانی. ژیانی مرۆڤ بۆ خۆڕازیبوون و بۆ هێنانی شکۆمەندی بۆ خۆی دەژی، و بۆ مسۆگەرکردنی ئەمەش پیاوان کوڕی خودایان خاچکرد، چونکە نە ئەویان دەویست و نە باوکی. خاچەکە کە پیاوان هەوڵیان دەدا لە خودا و مەسیحەکەی ڕزگاریان بێت، ئەوەیە کە سروشتی مرۆڤ لە هەموو خراپەی خۆیدا ئاشکرا کراوە و بۆ مەسیحییەکان نیشان دەدات جەستە چییە.
جیهانی خاچکراو
پۆڵس نەک تەنها پیاوە کۆنەکەی خاچکراو و جەستەی خاچکراوی لە خاچی مەسیحدا بینی، بەڵکو دەیوت:
«خودا نەهێڵێت کە من شانازی بکەم، جگە لە خاچی گەورەمان عیسای مەسیح، کە بەهۆی ئەوەوە جیهان بۆ من خاچکراوە، و منیش بۆ جیهان» (گالاتییە 6:14).
نێردراو جیهانی وەک سیستەمێکی خراپ دەبینی، بە خوێنی عیسا پیس کراوە، و لە هەموو خراپەی و ڕقی لە خودا و لەوەی کە تێیدا زانیاری خودای دۆزیبووەوە، ئاشکرا کراوە. گەندەڵی ئایینی جیهان، گەندەڵییەکەی، ناڕاستییەکەی، درۆکەی، و توندوتیژییەکەی، هەموویان دەبینرێن کە لەوەدا ئاشکرا کراون کە بە مەسیحی خودا کراوە. هیچ شتێک نییە کە ئەم جیهانە لە دژایەتیکردنی خودادا لێی بوەستێت، و ڕقەکەی بۆ هەمووان ئاشکرایە لە خاچی مەسیحدا.
پۆڵس شانازی بە خاچەوە دەکرد بەهۆی هەموو ئەوەی کە لەوێدا لە خۆشەویستی خودا بۆ گوناهبارێکی داماو وەک خۆی دۆزیبووەوە و بەهۆی هەموو ئەوەی کە لە خۆشەویستی مەسیح بۆی دەرخست. ئەمەش وای لێکردبوو ڕازی بێت، بەڵێ پەرۆش بێت، بۆ ئەوەی بەشداری لە دژایەتی جیهان بۆ کوڕی خودا بکات کە خۆشی دەویست و خۆی لە پێناوی ئەودا دابوو. ئەگەر مەسیح لەلایەن جیهانەوە بێڕێزی پێکرابوو، ئەویش ئارەزووی دەکرد لەلایەن ئەوەوە بێڕێزی پێبکرێت؛ ئەگەر مەسیح ڕقی لێگیرابوو، ئەویش بە هەمان شێوە. ئەو بە شانازی دەزانی کە لەگەڵ مەسیحدا هاوبەش بێت وەک ئامانجی خراپە و ڕەتکردنەوەی جیهان، چونکە لە خاچدا بینیبووی جیهان بە ڕاستی چییە.
