لافاوەکەی وێرانکەر
نووح وەک ئادەم بوو
دوای کەوتنە ناو گوناهەوە، مرۆڤایەتی ویستی کۆنترۆڵی دروستکراوەکان بکات بەبێ ئەوەی ڕێزی شایستە لە دروستکەر بگرێت. بیرت بێت یەکەم گۆرانی کە گوترا، گۆرانی خۆشەویستی بوو: «ئەمە ئێستا ئێسکی ئێسکەکانمە و گۆشتی گۆشتمە» (پیدایشی 2:23 NIV). ئادەم بۆ ژنەکەی گوتی. بیرت دێت دڵخۆشییان بە یەکتر؟
گەندەڵی و توندوتیژی
گۆرانی لامەخ دووەم گۆرانییە لە مێژوودا: «ئەگەر قاین حەوت جار تۆڵەی لێ بکرێتەوە، ئەوا لامەخ حەفتا و حەوت جار» (پیدایشی 4:24). ئەمە گۆرانییەکی بێبەزەیی، لووتبەرزی و ڕقە. لامەخ بۆ دوو ژنەکەی گوتی. پیاو دەتوانێت یەک ژنی خۆش بوێت، یان هیچ، بەڵام دوو ژنی هەبێت واتە پابەندی هیچ کامیان نییە.
سەیری ئەوە بکە چی ڕوویدا لە گۆرانییەکەی لامەخ. دیارترین لایەنی دڕندەیی بوو، وەڵامدانەوەی ناهاوسەنگ. هیچ شتێک تۆڵەیەکی زۆر گەورە نەبوو بۆ بریندارکردنی لامەخ! کۆنترۆڵی ئەو بێ کێبڕکێ دەبوو! تەنانەت لە هاوسەرگیریشدا، ئەو بەدوای دەسەڵاتدا دەگەڕا بەسەر ئەوانی تردا، نەک خۆشەویستی بۆیان. بەڵام سەیری گۆڕانکاری لە ناسنامەی تۆڵەسێنەرەکە بکە. لە حاڵەتی قایندا، خودا بەڵێنی دا کە ئەو تۆڵەی هەر هەڵەیەک دەکاتەوە؛ بەڵام لامەخ خۆی وەک تۆڵەسێنەرێکی خۆی دەستنیشان کرد! خودا تەنها لە وێنەکەدا نەبڕایەوە؛ لامەخ هەوڵی دا جێگەی ئەو بگرێتەوە!
پاشان باس لە هاوسەرگیری نێوان «کوڕانی خودا» و «کچانی مرۆڤ» کرا (پیدایشی 6:2). کەس دڵنیا نییە ئەمە چی دەگەیەنێت، بەڵام ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ پەرستگاکانی بەپیتی وەک بابلی/کەنعانی، کە سۆزانییەتی ئایینی لەخۆدەگرێت. ئەم ڕێوڕەسمانە وا دانرابوو کە بەرهەمێکی باش دابین بکەن. وەک هەموو بتپەرستییەکان، هەوڵێک بوو بۆ ناچارکردنی دەستی خودا، بۆ ئەوەی ئەو شتە بکات کە ئەوان دەیانویست. ڕەنگە هەوڵێک بێت بۆ گۆڕینی خودا بۆ خزمەتکار نەک خوداوەند.
«پیاوانی ناودار» یان «پیاوانی بەهێز» (پیدایشی 6:4 NIV, KJV) وەک پاڵەوانە گەورەکان و جەنگاوەرە گەورەکان دەردەکەون. بەڵام وشەی بەکارهاتوو لە پەیمانی کۆندا ئاماژەیە بۆ پیاوانێک کە لە کوشتندا باش بوون، و واتای دووەمی پیاوانی لووتبەرز، بێشەرم و خۆبەزلزان دەگەیەنێت. ئەمانە پیاوانێک بوون کە متمانەیان بە خۆیان بوو. ئەوان بە ویستی خۆیان دەیانکرد، و خراپ بوو بۆ هەر کەسێک کە دەهاتە ڕێگەیان – تەنانەت خوداش! لامەخ نموونەیەکی ئاساییە بۆ ئەوەی ئەم پیاوە بەهێزانە چۆن بوون.
خودا چی لەبارەی هەموو ئەمانەوە بیر دەکردەوە؟ پوختەکەی ناتوانێت تەواوتر بێت: «یەزدان بینی چەندە خراپەی مرۆڤ لەسەر زەوی گەورە بووە، و هەموو مەیلی بیرکردنەوەکانی دڵی تەنها خراپە هەموو کاتێک» بوو (پیدایشی 6:5). «هەموو ... تەنها ... هەموو» – سێ جار زۆرترین! ئەوە زۆر خراپە.
خێزانێکی ڕاستودروست
تاکە جیاوازی لە هەموو ئەم خراپەیەدا نووح بوو، پیاوێک کە سەلماندبووی «پیاوێکی ڕاستودروست بوو، بێ کەموکوڕی لەنێو خەڵکی سەردەمی خۆیدا» (پیدایشی 6:9). و تەمەنی 600 ساڵ بوو، خەڵکێکی زۆر هەبوون بۆ بەراوردکردن لەگەڵیدا!
هەڵوێستی نووح بەرامبەر بە خودا جیاواز بوو لەوانی تر لەو کاتەدا. ئەو حوکمڕانی خودای بەسەر خۆیدا قبوڵ کرد، لە کاتێکدا دراوسێکانی پێیان وابوو دەتوانن حوکمڕانی خودا بکەن. نووح ئەم ڕاستودروستییەی پاراست لە هەموو سەرکەوتن و دابەزینەکانی ژیانێکی درێژدا. و ئەمە ئاسان نەدەبوو. بۆ 100 ساڵ لەو ساڵانەدا ئەو دایک و باوک بوو! واتاکەی ئەوەیە کە سێ کوڕەکەی و ژنەکانیشی ڕاستودروست بوون، چونکە هەر هەڵەیەک لە خێزانەکەیدا دەخرایە پاڵ ئەو، وەک سەرۆکی خێزانەکە.
ئایا مرۆڤ دەتوانێت خودا بە ویستی خۆی دابنێت؟ ئایا دەتوانن گاڵتە بە خودا بکەن و لێی دەرباز ببن؟ ئایا خودا ئەوەندە ئاسانە بۆ پاڵپێوەنان؟ بە هیچ شێوەیەک. لەبری ئەوەی کردارە خراپەکان خۆشگوزەرانی دابین بکەن – لەبری دامەزراندنی کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر جیهاندا سەرەڕای خودا – لووتبەرزییان بووە هۆی وێرانبوونیان لە لافاوە وێرانکەرەکەدا. خودا بڕیاری دا دروستکراوەی یەکەم لەناو ببات، و دووبارە دروستی بکاتەوە بە بەکارهێنانی خێزانە ڕاستودروستەکەی نووح لەبری نەوە شکستخواردووەکەی ئادەم.
دروستکراوێکی نوێ
چیرۆکی لافاوە جیهانییەکە بە ئەنقەست لە کتێبی پیرۆزدا نووسراوە بۆ جەختکردنەوە لەسەر هاوشێوەییەکان لەگەڵ دروستکردنی ڕەسەن. جگە لە دروستکردنی ڕەسەن خۆی، ئەمە تاکە ڕووداوە لە پیدایشدا کە بەروارەکانی، بە وردی بۆ ڕۆژ، دراون. بە «کانیاوەکانی قووڵایی شکێنران، و پەنجەرەکانی ئاسمان کرانەوە» دەست پێ دەکات (پیدایشی 7:11). بە واتایەکی تر، ئاوەکانی خوارەوە و سەرەوە لەناو بران. هەموو شتێک لەسەر هەسارەکە گەڕایەوە بۆ حاڵەتێکی «بێ شێوە و بەتاڵ، تاریکی بەسەر ڕووی قووڵاییدا بوو» (پیدایشی 1:2).
کاریگەری لافاوەکە بەو وشانە دەربڕدراوە کە بیرهێنەرەوەی دروستکردنی ڕەسەنن (پیدایشی 7:21-23). لیستی قوربانییەکان – «باڵندەکان، ئاژەڵە ماڵییەکان، ئاژەڵە کێوییەکان، هەموو بوونەوەرەکان کە دەجووڵێنەوە ... و هەموو مرۆڤایەتی» – بە پێی ڕیزبەندی دروستکردنن. ئەمە لە ئایەتی 23دا جەختی لەسەر کراوەتەوە بە گوتنی «هەموو شتێک لەسەر وشکانی کە هەناسەی ژیانی لە لووتیدا بوو مرد»، و پاشان دووبارەکردنەوەی ئاژەڵەکان بە پێچەوانەی ڕیزبەندی دروستکردن. پێدانی پێکهاتەیەکی وێنەی ئاوێنەیی لە هەردوو لای ئایەتی ناوەندیدا زۆرجار لە پیدایشدا بەکاردێت بۆ جەختکردنەوە لەسەر خاڵێک. کۆتایی لافاوەکە پاشان وەک دووبارەکردنەوەی دروستکردنی ڕەسەن دەگێڕدرێتەوە، بەبێ گوێدانە ڕووناکی، خۆر، مانگ و ئەستێرەکان چونکە ئەمانە هەموویان لە ئاسماندا بوون و بۆیە کاریگەری گەندەڵی سەر زەوییان لەسەر نەبوو.
«بەڵام خودا نووحی بیرکەوتەوە» (پیدایشی 8:1). ئەمە بەو مانایە نییە کە نووح لە بیری خودا چووبوو، و لەناکاو بیرکەوتەوە. بەڵکو بەو مانایە دێت کە ئەو کاری کرد. کاتێک خودا «ناڵەی» نەوەی ئیسرائیلی «بیست» (دەرچوون 2:24)، ئەو کاری کرد بۆ کەمکردنەوەی ئەو ئازارە. کاتێک ئەو گەلی خۆی خۆش دەوێت، ئەو بە خۆشەویستییەوە کار دەکات. و کاتێک ئەو دەڵێت، «ئیتر گوناهەکانتانم بیر ناکەوێتەوە» (عیبرانییەکان 8:12)، بەو مانایە نییە کە ئەو تووشی لەبیرچوونەوە دەبێت؛ بەڵکو بەو مانایە دێت کە ئەو لەسەر ئەو زانیارییە کار ناکات.
بۆیە خودا نووحی بیرکەوتەوە، و کاری کرد. یەکەم، دوای 150 ڕۆژ، باران وەستا، پەنجەرەکانی ئاسمان داخران، و کانیاوەکانی قووڵایی داخران (پیدایشی 8:2). بە واتایەکی تر، جیاکردنەوەی ئاوەکانی سەرەوە و ئاوەکانی خوارەوە دووبارە دامەزرایەوە، کە هاوتای ڕۆژی 2ی دروستکردنە. پاشان وشکانی لە ئاوەکان جیاکرایەوە، کە هاوتای ڕۆژی 3یە (پیدایشی 8:5). ڕۆژی 4 تێپەڕێنرا، چونکە ئەمە تەنها کاریگەری لەسەر ئاسمان هەبوو. پاشان باڵندەکان ئازاد کران بۆ فڕین بەسەر ئاسماندا لە ڕۆژی 5دا (پیدایشی 8:7-9)، و لە کۆتاییدا دڕندەکان و خێزانەکەی نووح بە خێزانەکانیانەوە هاتنە دەرەوە، کە هاوتای ڕۆژی 6یە (پیدایشی 8:16-19). پاشان بەرەکەتدار کران و پێیان گوترا «بەردار بن و زۆر ببن و زەوی پڕ بکەن»، وەک لە دروستکردنی ڕەسەندا (پیدایشی 9:1). بە وردبینییەکی زۆر، پەیامەکە جەختی لەسەر کراوەتەوە: ئەمە دەستپێکێکی تەواو نوێیە، دروستکردنێکی نوێیە، هەموو شتێک لە سەرەتاوە، بەڵام لەگەڵ باشترین خێزانی یەکەم. ئایا دەتوانن ئەمجارە بە باشی ئەنجامی بدەن؟
کاتێک نووح دووبارە دەستی بە کشتوکاڵ کردەوە، وەک «پیاوێکی خاک» وەسف دەکرێت (پیدایشی 9:20). هەندێک وەشانی تر ئەمە بە شێوەیەکی جیاواز وەردەگێڕن، بەڵام «پیاوێکی خاک» وەرگێڕانێکی وشەییە. لە کاتێکدا لە زمانی ئینگلیزیدا هیچ شتێکی تایبەت نییە، لە زمانی عیبریدا ئەم دەستەواژەیە گرنگە. وشەی ئادامە وشەی «کێڵگە» نییە، بەڵکو «خاک»ە. ئەمە بیرمان دەهێنێتەوە لە یەکەم مرۆڤ، ئادەم، کە لە ئادامەدروستکرا. هەروەها بیرمان دەهێنێتەوە لە زەوییە نەفرەت لێکراوەکە بەهۆی ئادەمەوە. و لە هەردوو لای ئەم ئایەتەدا بیرهێنەرەوە هەن کە نووح سێ کوڕی هەبوو، وەک ئادەم.
تەواوی چیرۆکەکە ناتوانێت زیاتر ئاماژەپێکراو بێت. نووح ئادەمی نوێ بوو، بەڵام ئەمجارە ئەو سوودێکی زیادەی هەبوو کە لە هەڵەکانی ئادەمەوە فێر ببوو. دڵنیابە ئەمجارە شتەکان باشتر دەبوون! ئێستا شەیتان چانسێکی چۆن دەبوو؟
خێزانەکەی نووح دایک و باوکی تێدابوو کە 600 ساڵ تۆماری ڕاستودروستییان هەبوو، لە ڕێگەی لاوێتی، هاوسەرگیری، دایک و باوکایەتی – و تەنانەت ژیان لەگەڵ خەزووران! و هەموو ئەمانە لە کاتێکدا جیهانی دەوروبەریان بە شێوەیەکی بێ هیوا گەندەڵ بوو. ئەگەر ئەوان دەیانتوانی لەو بارودۆخانەدا ڕاستودروست بمێننەوە، ئەوا تەنها بیر بکەرەوە چەندە باش دەتوانن لەگەڵ جیهانێکی تەواو نوێدا، کە لە هەموو گوناهبارەکانی تر پاک کراوەتەوە، بەڕێوەی ببەن.
کێشەیەکی کۆن، ژیانێکی نوێ
بەڵام نووح سەرخۆش بوو و ڕووت بوو، و لە ئەنجامدا، نەوەکەی کەنعان نەفرەت لێکرا و سزادرا (پیدایشی 9:20-27). کەواتە، تەنانەت باشترین خەڵکی جیهان، کە دەستپێکێکی نوێیان پێدراوە، دەکەونە ناو گوناهەوە. چیرۆکی نووح بە بێ گومان ئەوە دەسەلمێنێت کە هیچ کەسێک، تەنانەت باشترینمان، ناتوانێت بگاتە ئاستەکە.
لافاوەکە نیشان دەدات کە خودا دادوەری گوناه دەکات، و گوناه بە مردن کۆتایی دێت (ڕۆما 6:23). هەروەها نیشان دەدات کە هەموومان، لەوانەش خێزانەکەی نووح، گوناهبارین. ئەگەر هەر کەسێک ڕزگار بکرێت، دەبێت بە کاری خودا بێت؛ نووح نەیدەتوانی خۆی ڕزگار بکات. نووح لە زۆر ڕووەوە وەک ئادەم بوو، و هەردووکیان لە جیهانێکی نوێدا ژیان. بەڵام هەردووکیان گوناهیان کرد. تاکە ڕێگا کە خودا بتوانێت مرۆڤێک وا لێ بکات ژیانێکی تەواو بژی ئەوەیە کە خۆی وەک مرۆڤێک بێتە سەر زەوی! دەتوانیت ئەوە وێنا بکەیت؟ یەکەم، دەبوو لەدایک بێت – چەندە شەرمەزارکەرە! پاشان دەبوو بە هەموو بێزارییەکانی ژیانێکی مرۆڤدا تێپەڕێت. و ئەگەر ژیانێکی باشتر لە هەموو ئەوانی تر بژی، هەموو ڕۆژێک قوربانی دەبوو بۆی. پاشان، دەبوو بمرێت!
دەتوانیت ئەوە وێنا بکەیت؟ بەڵام پێویست ناکات خەیاڵت بەکار بهێنیت چونکە عیسای مەسیح خودا بوو کە نزیکەی 2,000 ساڵ لەمەوبەر لەسەر زەوی دەژیا. دەتوانیت لەبارەی ژیان و مردنییەوە لە کتێبی پیرۆزدا بخوێنیتەوە. هەموو مرۆڤەکان گوناهبارن وەک ئادەم و نووح؛ بەڵام مەسیحییەکان خەڵکی ئاسمانین وەک عیسا (1 کۆرنسۆس 15:48-49).
