لە شوێنپێی تیتۆسدا
دوو قوتابییە ناسراوەکەی نێردراو پۆڵس بریتین لە تیتۆس و تیمۆتێوس. هەریەکەیان لەلایەن ئەوەوە وەک "کوڕی ڕاستەقینەم لە باوەڕدا" ناودەبرێن (١ تیمۆتێوس ١:٢ NIV؛ تیتۆس ١:٤). هەردووکیان گەنج بوون و پاشخانێکی یۆنانییان هەبوو (غەڵاتییەکان ٢:٣؛ کردارەکان ١٦:٣) و هەریەکەیان لەلایەن پۆڵسەوە وەک "هاوکارەکەم" دادەنران (٢ کۆرنسۆس ٨:٢٣؛ ڕۆما ١٦:٢١). پرسیارم کردووە کە چۆن دەبێت لە شوێنی ئەواندا بیت، لەگەڵ نێردراوی خاوەن ئەرکدا گەشت بکەیت، بیبینیت کە چۆن بۆ قەرەباڵغییە دوژمنکارەکان ڕوون دەکاتەوە و گفتوگۆیان لەگەڵ دەکات، کێشەکانی کڵێسا لەگەڵیدا باس بکەیت، گوێت لێبێت کە نوێژ دەکات، گوێت لێبێت کە باسی پلانە مزگێنییەکانی و ستراتیژیی بنیاتنانەوەی دەکات. ئایا تۆش کەمێک حەسودیت بەم دوو گەنجە نایەت؟
زیاتر لەبارەی تیمۆتێوسەوە دەزانین، چونکە دوو هێندەی تیتۆس لە کتێبی پیرۆزدا ناوی هاتووە. بەڵام کاتێک ئەو دوازدە جارە کۆدەکەینەوە کە ناوی تیتۆس هاتووە، نموونەیەکی هاندەری قوتابییەکی خوداپەرست و پراکتیکی دەدۆزینەوە. ئەم ئاماژانە لە دەوری پێنج دۆخی جیاواز یان ڕووداو لە ماوەی نزیکەی ١٣ ساڵدا کۆدەبنەوە.
١. تیتۆس لە ئۆرشەلیم – دڵسۆز بۆ باوەڕەکانی
یەکەم جار کە لەبارەی تیتۆسەوە دەخوێنینەوە، ئەو لەگەڵ بارناباس و پۆڵسدا گەشت دەکات بۆ ئۆرشەلیم (غەڵاتییەکان ٢:١-٥). ڕەنگە گەشتێکی زۆر خۆش نەبووبێت، چونکە کێشەیەکی جددی لە مێشکیاندا بووە. ئەم پیاوانە تۆمەتبار دەکران بە پەرەپێدانی مەسیحییەتێکی زۆر "ئازاد"، بەبێ خەتەنەکردن، بەبێ ڕێزگرتنی پێویست لە یاسا و نەریتە جوولەکەییەکان. هەندێک لە زانایان ئەم گەشتە بە ئەنجومەنی ئۆرشەلیم لە دەوروبەری ٤٩-٥٠ زایینییەوە دەبەستنەوە (کردارەکان ١٥).
زۆربەی گەنجان حەزیان لە خلیسکێنەی سەر بەفر یان یاری تۆپی پێیە نەک دانیشتن لە کۆبوونەوەی توندوتیژی فێرکاری. تاقیکردنەوەکە ئەوەیە کە خوێندنی کتێبی پیرۆز و کۆنفرانسەکان بۆ خانەنشینان، ڕۆشنبیران یان کەسە سەیرەکان جێبهێڵین. ڕەنگە تیتۆس پرسیاری کردبێت ئایا کێشەکان شایەنی گەشتێکی وا درێژ و خەرجکردنێکی وا زۆری وزە بوون. بۆچی بە سادەیی ڕۆحێکی ملکەچ نیشان نەدات و خۆی لەگەڵ فشاری یاسایی بگونجێنێت؟ بۆچی واز لە هەندێک لە "ئازادییەکەمان لە مەسیحدا" نەهێنین لە پێناوی ئاشتی و یەکڕیزیدا؟
نێردراوی بە ئەزموونی نەتەوەکان ئاگاداری مەترسی درێژخایەنی چنین سازشێک بوو. نزیکەی دەنگی توندی پۆڵس دەبیستین کاتێک دەڵێت، "بۆ یەک ساتیش ملکەچی ئەوان نەبووین، بۆ ئەوەی ڕاستیی مزگێنی لەگەڵ ئێوەدا بمێنێتەوە" (غەڵاتییەکان ٢:٥). تیتۆسی گەنج لەگەڵ پۆڵس و بارناباسدا وەستا. شەش سەدە لەمەوبەر، مەسیحییەکان لە ئەوروپا دەسووتێنران نەک نکۆڵی لە باوەڕە خودادراوەکانیان بکەن. ئایا هێشتا باوەڕی کتێبی پیرۆۆزمان هەیە کە شایەنی ئازار کێشان بێت؟ لەم جیهانە مۆدێرنەی ئاسوودەیی و لێبوردەیی ئایینیدا، ئاسانترە خلیسکێنەی سەر بەفر بکەیت یان تۆپی پێ یاری بکەیت.
٢. تیتۆس لە کۆرنسۆس – دڵسۆز لە نیشاندانی خۆشەویستیدا
پێنج ساڵ دواتر، تیتۆس لەگەڵ کۆمەڵی مەسیحی لە کۆرنسۆسدا دەبینین. لە دووەم نامەکەیدا بۆ کڵێسای کۆرنسۆس، پۆڵس کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ تیتۆسدا بیرهێنایەوە: "بە تایبەتی دڵخۆش بووین بە بینینی ئەوەی کە تیتۆس چەند دڵخۆش بوو، چونکە ڕۆحی لەلایەن هەمووتانەوە نوێ کرابووەوە" (٢ کۆرنسۆس ٧:١٣). تیتۆس بە شێوەیەکی میکانیکی ئەرکی مەسیحی خۆی لە کۆرنسۆسدا نەدەکرد؛ ئەو "خۆشەویستییەکی" گەورەی هەبوو (٢ کۆرنسۆس ٧:١٥) بۆ ئەم برایانە. با لەبیرمان نەچێت کە کڵێسای کۆرنسۆس زۆر دوور بوو لە تەواو بوون. گرژی لە نێوان یاساییەکاندا هەبوو ("من شوێن پیتەر دەکەوم")، پێشکەوتنخوازەکان ("من شوێن پۆڵس دەکەوم")، ڕۆشنبیران ("من شوێن ئەپۆلۆس دەکەوم") و ئەوانەی کە پێیان وابوو لە سەرووی هەموویانەوەن ("من شوێن مەسیح دەکەوم"). لە نێوان هەندێکیاندا بێڕەوشتی هەبوو، و بێباکی خەمناک لە زۆربەیاندا. لە نێوان خاوەن بەهرەکاندا جەستەیی و کێبڕکێ هەبوو. بەڵام تیتۆس هەمووانی خۆشدەویست. ئەوان برایانی بوون.
چی دەهێنین بۆ ژیانی کڵێسا؟ ئایا بەشداری لە کەشێکی قورس و ڕەخنەگرانەدا دەکەین؟ ئایا پیرۆزانی سەختین بۆ ڕازیکردن؟ هیچ کۆبوونەوەیەکی مەسیحی هەرگیز تەواو نابێت. کڵێساکان دەبێت بەردەوام هەوڵ بدەن بۆ باشتر گۆڕان. دڵنیام تیتۆس ڕۆڵی هەبوو لە گۆڕانکارییە ئەرێنییەکان لە کۆرنسۆسدا – بە شێوەیەکی دڵخۆش. کاتێک بە ژیاندا گەشت دەکەین، ئایا بۆنێکی خۆش یان ناخۆش لە دوای خۆمان بەجێدەهێڵین؟ ئایا ئەوەندە برایانمان خۆشدەوێت کە گەرمی و قبوڵکردن بڵاو بکەینەوە – تەنانەت بەرامبەر بەوانەش کە لەگەڵیاندا ناکۆکین؟ هاوبەشی ڕاستەقینە لە نێوان گەلی خودادا پێویستی بە ڕۆیشتنێکی نزیک لەگەڵ خودادا هەیە. تیتۆس بوو بە سەرچاوەی "ئاسوودەیی" بۆ نێردراوێکی ماندوو و "بێزار" (٢ کۆرنسۆس ٧:٥-٦). ئەگەر بە ڕاستی برایانمان خۆشبوێت، خودا ڕەنگە ئێمە بەکاربهێنێت بۆ هاندان و ئاسوودەکردنیان.
٣. تیتۆس لە جووڵەدا – بەڕێوەبەرێکی دڵسۆز
لە ٢ کۆرنسۆس ٨، تیتۆس دەبینین کە لە کاروباری پارەدا بەشدارە. پڕۆژەکە کۆکردنەوەی دیاری بوو لە کۆمەڵە جیاوازەکانەوە و گەیاندنیان بە پیرۆزانی هەژار لە یەهودا. دەبێت بە خەمناکییەوە دان بەوەدا بنێین کە دڵی مرۆڤ مەیلی بۆ فێڵکردن هەیە – یان بە هەڵە بەکارهێنانی، یان بەفیڕۆدانی، یان بەکارهێنانی پارە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەوانی تر. نێردراوی بە ئەزموون پۆڵس ڕەنگە زۆری لەمە بینیبێت، و بۆیە "هەوڵی دەدا ئەوەی ڕاستە بیکات، نەک تەنها لە چاوی خودا بەڵکو لە چاوی مرۆڤەکانیشدا" (٢ کۆرنسۆس ٨:٢١). ئەو پێویستی بە هەندێک کرێکاری دڵسۆز هەبوو لەم پڕۆژەیەدا. کرێکارانی بەڕێوەبەری ڕاستگۆ و دڵسۆز هێشتا زۆر پێویستن ئەمڕۆ. کەمییەکی گەورەیان هەیە لە زۆربەی کایەکانی ئەرکدا. ئایا تۆ جێی متمانەی؟ ئایا ڕەفتاری ڕابردووت متمانە دروست دەکات؟
هیچ تیمێک بە باشی کار ناکات بە بوونی ئەندامانی نادڵنیا. تیتۆس و ئەوانی تر کە بۆ ئەم کارە ناسکە هەڵبژێردرابوون، پیاوانی ڕێکخراو و ڕوون بوون. ڕاستگۆیی و متمانەپێکراوییان بە ڕەفتاری بەردەوام سەلمێنرابوو (٢ کۆرنسۆس ٨:٢٢). ئەگەر لەو ڕۆژانەدا بژیاینایە، ئایا ئەوانەی کە دەمانناسن، ئێمەیان بۆ چنین کارێکی ناسک پێشنیار دەکرد؟ ئایا ئەوانی تر دەتوانن پشت بە ئێمە ببەستن؟ ئایا ئەوەی دەست پێدەکەین تەواوی دەکەین؟ ئایا ژیانمان پابەندبوونی بە دۆزی مەسیح نیشانداوە؟ بە هەریەکێک لە ئێمە کات، وزە و هەندێک سامانی ماددی سپاردووە. بە هەندێکیشی منداڵ، کارێک و خزمەتێکی سپاردووە. ئایا دڵسۆزی دەسەلمێنین؟ وشەکانی خوداوەندمان هێشتا ئەمڕۆش ڕاستن: "هەر کەسێک بتوانرێت متمانەی پێبکرێت بە کەمێک، دەتوانرێت متمانەی پێبکرێت بە زۆریش، و هەر کەسێک بە کەمێک ناڕاستگۆ بێت، بە زۆریش ناڕاستگۆ دەبێت" (لۆقا ١٦:١٠).
٤. تیتۆس لە کریت – سەرکردایەتی دڵسۆز
تیتۆس لەگەڵ پۆڵسدا لە دوورگەی کریت کاری دەکرد. باوەڕداران ئێستا لە چەندین شارۆچکەی ئەو دوورگەیەدا کۆدەبوونەوە. دەتوانین گەرموگوڕییەکی زۆرمان لەبەرچاو بێت، بەڵام زۆر کەموکورتیش هەبوون. لە دەوروبەری ساڵی ٦٢ی زایینی، پۆڵس دوورگەکەی بەجێهێشت، بەڵام تیتۆس مایەوە. زۆری پێنەچوو، نووسی، "هۆکاری ئەوەی کە تۆم لە کریت بەجێهێشت ئەوە بوو کە ئەوەی تەواو نەکرابوو ڕێکی بخەیتەوە و پیران لە هەموو شارۆچکەیەکدا دابنێیت" (تیتۆس ١:٥). ئەمە کارێکی ئاسان نەبوو. کەشوهەوای گشتیی ڕەوشتی لە دوورگەکەدا خراپ بوو: "کریتییەکان هەمیشە درۆزنن، دڕندەی خراپن، گڵۆتۆنی تەمەڵن" (تیتۆس ١:١٢). هەندێک دژایەتی پەیامەکەیان دەکرد (تیتۆس ١:٩). لە نێوان زۆرێک لە باوەڕدارە نوێیەکاندا، ڕەنگە هەندێک باوەڕداری بە ئەزموونتریش هەبووبن. کریتییەکان لە پەنتێکۆستدا ئامادە بوون (کردارەکان ٢:١١). لەم کاتەدا، ئەم پیرۆزانە دەیانتوانی شانازی بە نزیکەی ٣٠ ساڵ نەریتەوە بکەن و دژایەتی تیتۆس بکەن، بە گوتنی "ئێمە هەمیشە بەم شێوەیە کردوومانە." لە نێوان پیرۆزانی کریتدا "تەنها قسەکەران،" "فێڵبازان" و یاساییەکان لە "گرووپی خەتەنەکردن" دەدۆزینەوە (تیتۆس ١:١٠). ئەوانەش هەبوون کە "ناکۆکی" و "شەڕ"یان خۆشدەویست (تیتۆس ٣:٩)، و تەنانەت پیرۆزانی "دابەشکار" (تیتۆس ٣:١٠). دڵنیام کە خزمەتی پڕ خۆشەویستی و دڵسۆزی تیتۆس لە کۆرنسۆسدا لەلایەن خوداوە بەکارهێنرا بۆ ئامادەکردنی ئەم گەنجە بۆ ئەو ئاستەنگەی لە کریتدا.
ڕەنگە ئێستا لە دۆخێکی سەختدا بیت. دۆخە سەختەکان بۆ هەمیشە بەردەوام نابن. ئەوان لەلایەن خوداوەندەوە بەکاردەهێنرێن بۆ پەرەپێدان و قووڵکردنەوەی خزمەتکارەکانی. چۆن بە شێوەیەکی تر فێری خۆڕاگری دەبین؟ لە دەستەکانی ئەودا، بێهیوایی و فرمێسک دەتوانرێت بەکاربهێنرێن بۆ کەمکردنەوەی جیاوازی نێوان ئەوەی کە بانگەشەی دەکەین و ئەوەی کە دەژین (تیتۆس ١:١٦). تیتۆس دەسەڵاتی نێردراوی شاندراوی بۆ ئەم کارە وەرگرتبوو. ئەمڕۆ بنەمای ئێمە دەسەڵاتی کتێبی پیرۆزە. بەڵام ژیانی بەردەوام و دڵسۆزی تیتۆس ئیلهامبەخش بوو بۆ ئەوانی تر لە کریتدا. دەسەڵاتی ڕەوشتی ناشاندرێت، و ناتوانرێت بە زۆر یان داوا بکرێت. بەدەست دەهێنرێت: "لە هەموو شتێکدا نموونەیان بۆ دابنێ بە کردنی ئەوەی باشە. لە فێرکردنەکەتدا ڕاستگۆیی، جددییەت و دروستی قسەکردن نیشان بدە" (تیتۆس ٢:٧-٨). شێوازی ژیانمان دەبێت "فێرکردنەکە دەربارەی خودا ڕزگارکەرەکەمان سەرنجڕاکێش بکات" (تیتۆس ٢:١٠). چۆن خۆمان دەپێوین؟ ئایا خۆشی شێوازی ژیانی مەسیحییانەمان ئیلهامبەخشە بۆ ئەوانی تر؟ ئەمە باشترین جۆری سەرکردایەتییە.
٥. تیتۆس لە دالماسیا – دڵسۆز کاتێک بە تەنیا بوو
دوایین ئاماژە بۆ تیتۆس لە ٢ تیمۆتێوس ٤:١٠دایە. ئەمە دوایین نامەی پۆڵسە. وەک لە نێوان خزمەتکارانی بەساڵاچوودا باوە، دەربڕینی تەنیایی دەدۆزینەوە: "هەموو کەسێک لە پارێزگای ئاسیا جێی هێشتووم" (٢ تیمۆتێوس ١:١٥)، و "لە یەکەم بەرگریمدا، کەس نەهات بۆ پشتگیریکردنم، بەڵکو هەموو کەسێک جێی هێشتم" (٢ تیمۆتێوس ٤:١٦). وەک چۆن تەمەن و نەخۆشی خۆشی خزمەتی چالاک سنووردار دەکەن، مەسیحی خوداپەرست زیاتر و زیاتر فێر دەبێت چێژ لە خودی خوداوەند وەرگرێت: "بەڵام خوداوەند لەلام وەستا و هێزی پێدام" (٢ تیمۆتێوس ٤:١٧).
نێردراو بیر لە ساڵانی خزمەتی قوربانیدانی خۆی دەکردەوە. گەیشتە ئەو ئەنجامەی: "شەڕی باشم کردووە، پێشبڕکێکەم تەواو کردووە، باوەڕەکەم پاراستووە." و ئێستا چاوەڕێی "تاجی ڕاستودروستی" بوو (٢ تیمۆتێوس ٤:٧-٨). بەڵام هەندێک ئامۆژگاری کۆتاییشی بۆ هاوکارە گەنجەکانی هەبوو: "لە هەموو دۆخێکدا سەرت بەرز ڕابگرە، خۆڕاگری بکە ... هەموو ئەرکەکانی خزمەتەکەت جێبەجێ بکە" (٢ تیمۆتێوس ٤:٥). بە واتایەکی تر، "کۆتاییهێنەرێکی دڵسۆز بە، و بە باشی کۆتایی پێبهێنە." پاشان مێشکی نێردراو گەڕایەوە سەر هەندێک هاوکاری دیاریکراو: "دێماس، چونکە ئەم جیهانەی خۆشویستووە، جێی هێشتووم و چووەتە سەلۆنیکی" (٢ تیمۆتێوس ٤:١٠). چی دێماسی ڕاکێشا بۆ سەلۆنیکی؟ ئایا ژیانێکی کحول و ماددە هۆشبەرەکان بوو؟ شێوازێکی ژیانی بێڕەوشتی؟ یان تەنها لە کارێکی باشی دنیاییدا نوقم بوو کە ئاستەنگ و سەقامگیری دارایی تێدابوو؟ پێمان ناڵێن. تیتۆس چی؟ دووەم تیمۆتێوس ٤:١٠ دەڵێت، "کرێسێنس چووەتە غەڵاتیا، و تیتۆسیش بۆ دالماسیا." تیتۆس ئێستا دەچووە قۆناغێکی نوێی ژیانەوە. ئەگەر تیتۆس گەشتەکانی لەگەڵ پۆڵسدا لە سەرەتای بیستەکانی تەمەنیدا دەست پێکردبێت، ئێستا لە کۆتایی سییەکانی تەمەنیدا بوو. دەیان ساڵ و نیو کارکردن لە سێبەری نێردراوە گەورەکەدا بەرەو کۆتایی دەچوو. سوپاس بۆ خودا بۆ دایک و باوکی مەسیحی، بەڵام ڕۆژێک دێت کە دەبێت باوەڕەکەمان بەبێ ئەوان بژین. سوپاس بۆ خودا بۆ پیاوان و ژنانی خوداپەرست، کە ئامۆژگاریمان دەکەن و هانمان دەدەن و دەڵێن، "باشە." بەڵام ئەوانیش دەڕۆن. ئایا ئامادەین بە تەنیا بوەستین؟ ئایا ئامادەین بەبێ پشتگیری و چاودێری ئەوان بەردەوام بین؟ لەوەی کە دەیزانین، تیتۆس تا کۆتایی دڵسۆز مایەوە.
دەرئەنجام
دیدارە کورتەکان لەگەڵ باوەڕدارانی گەرموگوڕ وەک تیتۆس شێوازی ژیان و پێشینەکانمان دەخەنە ژێر پرسیارەوە. تیتۆس نیگەرانی نێردراوی پۆڵسی هاوبەش بوو: "گەلەکەمان دەبێت فێر ببن کە خۆیان تەرخان بکەن بۆ کردنی ئەوەی باشە ... و ژیانێکی بێ بەرهەم نەژین" (تیتۆس ٣:١٣). تیتۆس هەندێک شوێنپێی باشی بۆ ئەوانی تر بەجێهێشت بۆ ئەوەی شوێنی بکەون. با ئێمەش هەمان شت بکەین.
