جەستەگرتنی کوڕ
هاتنە ناو ئەم جیهانەی عیسای مەسیح، زنجیرەیەک موعجیزە و نهێنیی بێپایانی لەخۆگرتووە، چونکە هیچ کەسێک وەک خودا نییە. ئەو «خودای ڕاستەقینەیە... خودای زیندوو و پادشای هەتاهەتاییە» (یەرمیا ١٠:١٠). هاتنی ئەو وەک مرۆڤێکی تەواو، لەکاتێکدا بۆ هەمیشە خودا بوو، چەندین جار و بە شێوازی جۆراوجۆر ڕاگەیەندرا (عیبرانییەکان ١:١-٢) – بەڵام هەر وەک نهێنییەکی گەورە ماوەتەوە.
دووگیانبوونی منداڵێک لە سکی دایکی و گەشەکردنە زۆرەکانی دواتر بۆ ماوەی نزیکەی نۆ مانگ، زنجیرەیەک موعجیزەی جۆراوجۆر بۆ هەردووکیان دەردەخات، بەتایبەتی پرۆسە سەرنجڕاکێشەکان لە کاتی ژان و منداڵبووندا. ئەمە چەند زیاتر ڕاستە لە پەیوەندیدا بە هاتنی عیسای مەسیحی گەورەمان، ئەو وشەیەی کە «بوو بە جەستە» (یۆحەننا ١:١٤). ئەمە بەپێی ئەوە بوو کە فریشتە جبرائیل بە مریەمی ڕاگەیاندبوو: «تۆ لە سکتدا دووگیان دەبیت و کوڕێکت دەبێت، و ناوی دەنێیت عیسا» (لۆقا ١:٣١).
هەر کاتێک ژنە خۆشەویستەکەم یەکێک لە شەش منداڵەکەمان لەدایک دەکرد، من لەگەڵی بووم و دەتوانم بڵێم کە هەر لەدایکبوونێک موعجیزە بوو. خەڵکی پیشەی پزیشکی ئەمە پشتڕاست دەکەنەوە، ئەگەر بە مرۆڤایەتی یان پەرەسەندن مێشکیان شۆردراو نەبێت. ئەوانەی کە پرۆسە سروشتییەکانی دووگیانبوونی مرۆڤیان خوێندووە، دەڵێن کە ڕووداوێکی لەو شێوەیە کەمتر نییە لە موعجیزە. بەڵام ئەمە چییە لە بەراورد بە نهێنیی بوون بە جەستەی وشە؟
یەکێتی نێوان باوک و کوڕ
جەستەگرتنی کوڕ یەکێتییەکی تەواو لە پلان و کرداردا لە نێوان باوک و کوڕدا نیشان دەدات. بە هەمان شێوە، یەکێتییەکی هاوسەنگ لە ئیبراهیم و کوڕەکەی ئیسحاقدا بینرا کاتێک پێکەوە چوون و گەشتیان کرد بۆ کێوی مۆریا. پەیوەندییە نزیکەکەیان ئەوەی نیشان دا کە لەم لێدوانەی خوارەوەدا سەبارەت بە عیسای مەسیحدا ئاماژەی پێکرابوو: «لە شێوەی خودادا بوو، [ئەو] بە دزی نەیزانی کە یەکسان بێت لەگەڵ خودا» (فیلیپی 2:6). چونکە عیسای مەسیح خودایە، لە ئەزەلەوە تا ئەبەد، هیچ کێبڕکێ یان ناکۆکییەک لە نێوان باوک و کوڕدا نەبوو. کاتێک سەیری منداڵە عیسا لە لانکەکەدا دەکەین، نابێت ئەمە لەبیر بکەین. هەرچەندە ئەو بە شێوەی خزمەتکارێک هات (ئایەتی 7)، بەڵام ئەو هەر ئەوە بوو کە هەمیشە بوو – خودا بەسەر هەموو شتێکدا – کاتێک بوو بەوەی کە هەرگیز نەبوو و بۆ هەمیشە دەبێت.
لە هەمان کاتدا خودای ئەزەلی و سێ کەسی1 – باوک، کوڕ و ڕۆحی پیرۆز – لەم نهێنییە گەورەیەدا بەشدار بوون. چۆن بە تەواوی، هەرگیز بە تەواوی تێناگەین، بەڵام باوەڕ ڕاستییە پیرۆزەکەی خودا قبوڵ دەکات. عیسای مەسیح فەرمووی: «من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم. هیچ کەسێک نایەتە لای باوک تەنها لە ڕێگەی منەوە نەبێت» (یۆحەننا ١٤:٦). دەخوێنینەوە: «هیچ کەسێک هەرگیز خودای نەبینیوە. تەنها کوڕی لەدایکبوو، کە لە باوەشی باوکدایە، ئەو ڕایگەیاندووە» (١:١٨). خودا نەبینراوە و لە «ڕووناکییەکی نزیک نەبوونەوە»دا دەژی (١ تیمۆساوس ٦:١٦)، بەڵام لە کەسی کوڕدا – کە خودایە و بوو بە مرۆڤ – خۆی ئاشکرا کرد و گەیشتنمان بە خۆی ئەرخەوان کرد. تەنها خودا دەتوانێت «نەکراو» بکات بە کراو (لۆقا ١٨:٢٧). بە ئیبراهیمی فەرموو: «ئایا هیچ شتێک زۆر قورسە [سەرسوڕهێنەرە، JND] بۆ خودا؟» (پیداییش ١٨:١٤).
گەورەییەکەی ڕاگەیەندرا
وەک پێشتر ئاماژەی پێکرا، خودا فریشتەی گەورە جبرائیلی نارد بۆ مریەم، کچێکی گەنجی پاکیزە، نەوەی پادشا داود. فریشتەکە پێی وت کە لە سکی خۆیدا کوڕێک دەبێت کە دەبێت ناوی بنێت «عیسا». «ئەو گەورە دەبێت، و پێی دەوترێت کوڕی هەرە بەرز؛ و خودای گەورە تەختی باوکی داودی پێدەدات. و ئەو بۆ هەمیشە بەسەر ماڵی یاقوبدا فەرمانڕەوایی دەکات، و پادشایەتییەکەی کۆتایی نایەت» (لۆقا ١:٣٢-٣٣). مریەم پرسی چۆن ئەمە ڕوودەدات، چونکە ئەو پاکیزە بوو. جبرائیل وەڵامی دایەوە: «ڕۆحی پیرۆز دێتە سەرت، و هێزی هەرە بەرز سێبەر دەکاتە سەرت؛ بۆیە، ئەو پیرۆزەی کە لەدایک دەبێت، پێی دەوترێت کوڕی خودا» (ئایەتی ٣٥). ئەم پێشبینییە سەرسوڕهێنەرە، کە لە ڕوانگەی مرۆڤەوە مەحاڵە، جێبەجێ دەبێت، وەک فریشتەکە زیادی کرد: «چونکە لەگەڵ خودادا هیچ شتێک مەحاڵ نابێت» (ئایەتی ٣٧).2
بە باوەڕ و پابەندبوونێکی زۆرەوە، مریەم وەڵامی دایەوە: «سەیری، خزمەتکاری خودا؛ با بەپێی قسەکەت بەسەرمدا بێت» (ئایەتی ٣٨ NASB95). ڕاوێژی ئەزەلی خودا دەهاتە دی، پلانەکانی جێبەجێ دەکران، و مریەم ئامادە بوو ببێتە ئەو ئامرازەی کە خودا بەکاری دەهێنا.
گێڕانەوەکەی مەتتا سەبارەت بە مریەم و مەسیح (مەتتا ١:١٨-٢٥) هەندێک وردەکاری دەدات و یوسف بە «پیاوێکی ڕاستودروست» ناودەبات (ئایەتی ١٩). دەستگیرانەکەی، مریەم، ژنێکی گەنجی دڵسۆز و نائاسایی بوو، و نموونەیەکی نایاب بوو بۆ هەموو باوەڕداران لە گوێڕایەڵی ڕاستەقینە، ملکەچبوون و پابەندبووندا.
تێبینی ئەوە بکە کە کتێبی پیرۆز ناڵێت مریەم دەبێتە دایکی خودا، بەڵکو دایکی عیسا، کە ئەویش خودایە. کتێبی پیرۆز خودایی و مرۆڤایەتی عیسا تێکەڵ ناکات، بەڵکو بە وریاییەوە جیاوازییان دەکات بەبێ ئەوەی لێکیان جیا بکاتەوە.
لێرەدا چەند دەقێکی ناسراوی کتێبی پیرۆز سەبارەت بەم نهێنییە گەورەیە3 هاتوون، کە بە وشەی ئیلهام وەرگیراو لە ڕۆحی پیرۆزی خوداوە نووسراون:
- «بێ گومان نهێنیی خوداپەرستی گەورەیە: خودا لە جەستەدا دەرکەوت، لە ڕۆحدا ڕاستودروست کرا، لەلایەن فریشتەکانەوە بینرا، بۆ نەتەوەکان بانگەشەی بۆ کرا، لە جیهاندا باوەڕی پێهێنرا، بۆ شکۆمەندی بەرز کرایەوە» (١ تیمۆساوس ٣:١٦ KJV).
- «وشە بوو بە جەستە، و لە نێوانماندا نیشتەجێ بوو (و ئێمە شکۆمەندییەکەی ئەومان بینیمان، شکۆمەندییەک وەک هی تەنها لەدایکبووێک لەگەڵ باوکێکدا)، پڕ لە نیعمەت و ڕاستی» (یۆحەننا ١:١٤ JND).
- «چونکە یەک خودا هەیە، و یەک نێوەنگیر هەیە لە نێوان خودا و مرۆڤەکاندا، ئەویش پیاوەکە عیسای مەسیحە، کە خۆی وەک قوربانییەک بۆ هەمووان بەخشی» (١ تیمۆساوس ٢:٥-٦ ESV).
دەقی کۆتایی بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکات کە نهێنیی جەستەگرتنی کوڕ و ژیانی سەر زەوی ناکرێت لە قوربانییە ناوازەکەی جیا بکرێتەوە. هەندێک تەنها دەیانەوێت نموونە نائاساییەکەی ژیانی عیسا لەبەرچاو بگرن بەڵام قوربانییەکەی قبوڵ ناکەن. بەڵام، هەردووکیان لێک دانەبڕاون. هەرچەندە جیاوازن، بەڵام پەیوەندییان بە هەمان کەسەوە هەیە، لە ژیان و مردندا. جەستەگرتنی کوڕ واتای ئەوەیە کە بوونی ئەو وەک خودا و مرۆڤ لە یەک کەسدا بۆ هەمیشە لەبەردەمماندا دەبێت، بۆ پەرستنی ئەو. جگە لەوەش، ژیانی تەواوی بێ گوناهی ئەو پێویست بوو بۆ قوربانییە کۆتاییەکەی بۆ ئەنجامدانی لێخۆشبوونی گوناهەکانمان (ڕۆما ٥:٨).
بۆچی جەخت لەسەر ئەمە دەکەینەوە؟ منداڵێک دێتە ئەم جیهانەوە بۆ ئەوەی بژی، بەڵام عیسای مەسیح لەدایک بوو بۆ ئەوەی بمرێت، چونکە ئەو بۆ ئەو مەبەستە هاتە ئەم جیهانەوە. تەنانەت «جلە پێچراوەکان»ی مریەم بۆ منداڵەکەی بەکاری هێنا – نیشانەیەک کە فریشتەکە بە شوانەکانی دابوو بۆ ناسینەوەی منداڵە تازە لەدایکبووەکە (لۆقا ٢:٧،١٢) – ئاماژەی بەوە دەکرد کە لەدایکبوونی ئەو بە مەبەستی مردنی کۆتایی بوو. خەڵکی ئەو کاتە ئەو جلانەیان بەکاردەهێنا بۆ پێچانی تەرمی مردووەکان بۆ ناشتن.
ئایا دەزانیت کە مەڕەکانی ناو کێڵگەکان لە دەوروبەری بەیتلەحم بۆ قوربانیکردن لە پەرستگادا بەخێو دەکران؟ ئەوە یەکێکە لە هۆکارەکان کە بۆچی عیسای مەسیح لە بەیتلەحم لەدایک بوو، بۆ ئەوەی ببێتە قوربانیی کۆتایی. لەدایکبوون و مردنی ئەو جیاوازن بەڵام لێک دانەبڕاون.
هەندێک بیرکردنەوە سەبارەت بە قوربانییەکەی
پەیمانی کۆن قوربانیی جۆراوجۆر وەسف دەکات بۆ ئەوەی یارمەتیمان بدات لە تێگەیشتن لە لایەنە جیاوازەکانی قوربانییە تەواو و یەکجارەکییەکەی مەسیح. دووکەڵی قوربانیی سووتاندن (لێڤییەکان ١)، کە بە تەواوی لەسەر قوربانگاکە دەسووتێنرا، وەک بۆنێکی ئارامبەخش، یان بۆنێکی خۆش، بۆ خۆشی و ڕەزامەندی خودا بەرز دەبووەوە. ئەم قوربانییە یەکەم سێ قوربانیی خۆبەخشانە بوو (لێڤییەکان ١-٣) و جیاواز بوو لە قوربانییەکانی گوناه و سەرپێچیی ناچاری (لێڤییەکان ٤-٥).
قوربانیی سووتاندنەکە لەگەڵ قوربانییەکی ژەمە خواردن لە ئاردێکی باش – «بەرهەمی زەوی» (ئیشایا ٤:٢) – نەک قوربانییەکی گۆشت یان قوربانییەکی ئاژەڵ. قوربانیی ژەمە خواردنەکە نموونەی، یان وێنەی، تەواوییەکانی پیاوە بێ گوناهەکەی دەدا کە هەموو ژیانی لەسەر زەوی بۆ خۆشی و ڕەزامەندی خودا بوو (لێڤییەکان ٢). بەڵام، ئەم ژیانی دڵسۆزییە وای لێکرد «گوێڕایەڵ» بێت تا مردن (فیلیپی ٢:٨)، ئامادە بێت خۆی بە تەواوی ببەخشێت.
قوربانیی خۆبەخشانەی داهاتوو قوربانیی ئاشتی بوو (لێڤییەکان ٣) لە ئاژەڵێکی پاکی ئایینی، کە دەدرا بۆ ئەوەی هاوبەشی لە نێوان خودا و قوربانیدەردا بکرێت. قوربانییەکە لەلایەن قوربانیدەرەوە پێشکەش دەکرا و لەلایەن کاهینەوە لەسەر قوربانگاکە دادەنرا. بەشێکی بۆ خودا و بەشێکی دیکەی بۆ قوربانیدەر، هەروەها بۆ خێزانەکەی، کاهینی خزمەتکار و هەر ئەندامێکی دیکەی گەلی خودا دابین دەکرد بە مەرجێک پاکی ئایینی بوونایە (لێڤییەکان ٧). کاهین قوربانیی ئاشتییەکەی لەسەر قوربانیی سووتاندنەکە دادەنا (لێڤییەکان ٣:٥) کە لەگەڵ قوربانیی ژەمە خواردنەکەدا بوو (لێڤییەکان ٢).
لایەنە جۆراوجۆرەکانی ئەم سێ قوربانییە کە پێشکەش بە خودا کراون، یارمەتیمان دەدەن باشتر لە گەورەیی قوربانیی مەسیح تێبگەین، تەنانەت جگە لە پرسی گوناه، کە ئەویش چارەسەری کرد. خودا لەلایەن پیاوێکەوە لەسەر زەوی شکۆمەند کرا کە هەموو ئەرکەکانی گرتە ئەستۆ بۆ جێبەجێکردنی پێداویستییە پیرۆز و دادپەروەرەکانی خودایەکی ڕق لە گوناه. هەر بۆیە خودا، بە واتایەک، زۆر قەرزاری ئەم پیاوە تەواوەیە کە دوور بوو لە گوناه، و بەهۆی ژیان و کارەکەیەوە خۆی قەرزاری هەموو ڕەگەزی مرۆڤ دەبینێت.
قوربانییە ناچارییەکان (لێڤییەکان ٤-٥) دەبوو بهێنرێن بەهۆی دۆخی گوناهباریمان، کە پێی دەوترێت «گوناه»، و کردارە گوناهبارەکانمان، کە پێیان دەوترێت «گوناهەکان»، هەروەها بۆ ئەو تاوانەی کە قەرزاری بووین4 بەهۆی گوناهەکانمانەوە (ئەمە جگە لە پرسی سەرپێچیکردنی فەرمانە دیاریکراوەکانی یاسای موسا). هەموو تاوان و قەرزەکانمان بە قوربانییە ناوازەکەی مەسیح چارەسەر کران.5 خودا بۆ هەمیشە ڕێز لە پیاوەکە عیسای مەسیح دەگرێت، کە خودای جەستەگرتووە و بوو بە مرۆڤ بۆ شکۆمەندکردنی خودا – تەنها یەکێکە کە هەرگیز ئەمەی کردووە.
بەم زووانە لە شکۆمەندیدا دەبین و بەرخەکە وەک سەربڕاو دەبینین (بینین ٥:٦) وەک ئەوەی تازە ڕوویدابێت. ئازارەکانی – کە لە پێنج برینە کراوەکەی دەست و پێ و لایدا دیارن – هەمیشە لەبەردەمماندا دەبن. ئەو بەرخەی کە مرد و هەستایەوە، خوداشە کە ناتوانێت بمرێت، لەگەڵ:
- حەوت قۆچ – ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەو زۆر بەهێزە، یان خودایەکی گشتگیرە؛
- حەوت چاو – نیشاندانی ئەوەی کە ئەو زانا و گشتگیرە، یان هەموو شتێک دەزانێت؛
- حەوت ڕۆح – پێشکەشکردنی وەک گشتگیر، یان هەمیشە لە هەموو شوێنێک.
بۆ هەمیشە بەم نهێنییانە سەرسام دەبین.
«خودا ئەوەندە جیهانی خۆشویست کە کوڕە تاقانەکەی خۆی بەخشی، بۆ ئەوەی هەر کەسێک باوەڕی پێ بهێنێت، لەناو نەچێت بەڵکو ژیانی هەتاهەتایی هەبێت» (یۆحەننا ٣:١٦). ئێمە ڕزگار کراوین «بە خوێنی گرانبەهای مەسیح، وەک بەرخێکی بێ عەیب و بێ پەڵە... پێش دامەزراندنی جیهان دیاری کرابوو» (١ پەترۆس ١:١٩-٢٠). دەستەواژەی کۆتایی ڕەهەندێکی دیکە بۆ ئەم نهێنییە گەورانە زیاد دەکات! هەرچەندە ناتوانین لێیان تێبگەین، دەتوانین لەسەریان بیر بکەینەوە، لە ڕێگەی باوەڕەوە، بە یارمەتی ڕۆحی پیرۆز و لە ڕووناکایی وشەی خودادا. ئەمە دەبێتە هۆی پەرستنێکی بێ کۆتایی بۆ باوک و کوڕ، بە هێزی ڕۆحی پیرۆز. لەم پەرستنەدا دەتوانین ئێستا بەشدار بین.
چەند هۆکارێک بۆ جەستەگرتنی کوڕ6
«عیسا دەبینین، کە کەمێک لە فریشتەکان کەمتر کرا، بۆ ئازارچەشتنی مردن بە شکۆمەندی و ڕێزەوە تاجدار کرا، بۆ ئەوەی ئەو، بە نیعمەتی خودا، مردن بۆ هەمووان بچێژێت. چونکە شایستە بوو بۆ ئەو، کە هەموو شتێک بۆ ئەو و بەهۆی ئەوەوەیە، لە هێنانی زۆر کوڕ بۆ شکۆمەندی، سەرۆکی ڕزگارییەکەیان بە ئازارەکان تەواو بکات. چونکە هەردووکیان، ئەو کە پیرۆز دەکات و ئەوانەی کە پیرۆز دەکرێن، هەموویان لە یەکێکن، هەر بۆیە ئەو شەرم ناکات کە بە برا ناویان ببات، و دەڵێت:
«ناوی تۆ بە براکانم ڕادەگەیەنم؛ لە ناو کۆبوونەوەدا ستایشی تۆ دەکەم» (عیبرانییەکان ٢:٩-١٢). ئەم دەقە نایابە فەرمانڕەوایی هەزار ساڵەی مەسیحی ڕەتکراوەی پێشوو دەناسێنێت. جگە لەم لایەنە پێشبینییە، نیشان دەدات کە، ئێستا، ئێمە سەر بەو زۆر کوڕەین کە بۆ شکۆمەندی براون، بە شێوەیەکی نزیک بەو بەستراوین. بەم شێوەیە، ئێمە: (١) زۆر کوڕین؛ (٢) پیرۆز کراوین؛ (٣) بە براکانی ئەو ناومان لێ نراوە؛ (٤) سەر بە کۆبوونەوەکەی ئەوین؛ (٥) منداڵانی خوداین کە بە مەسیح دراون؛ (٦) نەوەی ئیبراهیمین و (٧) گەلەکەین.
با دڵنیا بین کە تێدەگەین کە نەوەی ئیبراهیم (٢:١٦) بەربڵاوە، واتە بۆ هەموو باوەڕداران، لە ئادەمەوە تا دوا کەس کە لە هەزار ساڵەی داهاتوودا ڕزگار دەبێت. «گەلەکە» (ئایەتی ١٧) ئاماژەیە بۆ ئیسرائیل، هەندێک جار بۆ باوەڕداران لە نێوانیاندا و بۆ باوەڕدارانی ڕاستەقینە لە سەردەمی نیعمەتدا. بە درێژایی فەرمانڕەوایی داهاتووی خودا، ئیسرائیل «گەلەکە» دەبێت کە لە باوەڕدارانی ڕاستەقینە پێکدێت (بڕوانە یۆحەننا ٣:٣-١٦؛ یەحزقیال ٣٦:٢٥-٣٨، ٣٧:١-٢٨).
پێشتر وتمان کە خودا ناتوانێت بمرێت، بەڵام عیبرانییەکان ٢:٩ نیشان دەدات کە عیسای مەسیح وەک مرۆڤێک مردنی چەشت، کە شتێکە فریشتەکان ناتوانن بیکەن. بەم شێوەیە، ئەو شوێنێکی کەمتر لە فریشتەکانی گرتەبەر بۆ چەشتنی مردن لە جێگەی ئێمە (١ پەترۆس ٣:١٨) و هێنانی زۆر کوڕ بۆ شکۆمەندی. لە هەمان کاتدا ئەو ئێمەی هێنایە ناو پەیوەندییەک لەگەڵ خۆیدا کە نزیکترە لەوەی فریشتەکان هەرگیز هەیان بێت. بەهۆی جەستەگرتنی و لەسەر بنەمای مردن و هەستانەوەی، مەسیح نزیکترە لە ئێمە، ڕزگارکراوەکان، وەک لە فریشتە بەهێزەکان کە هەرگیز گوناهیان نەکردووە. هەر بۆیە ئەو بە مریەمی مەجدەلی فەرموو لە ڕۆژی هەستانەوەیدا: «بڕۆ بۆ لای براکانم، و پێیان بڵێ، 'من بەرز دەبمەوە بۆ لای باوکم و باوکی ئێوە، و خودام و خودای ئێوە'» (یۆحەننا ٢٠:١٧ NASB95). ئێمە پیرۆز کراوین، یان جیا کراوینەتەوە، بۆ ئەو مەبەستەی کە ئەو ببێتە سەرۆکی ڕزگاریمان، سەرکردە گەورەکەمان، کە زۆر کوڕ دەهێنێت بۆ شکۆمەندی. پەیوەندی نێوان ئەو و ئێمە، برا زۆرەکان، نزیکترە لەوەی کە ئەو لەگەڵ هەر کۆمەڵەیەکی دیکەی باوەڕداران هەیەتی.
هۆکارێکی دیکە بۆ جەستەگرتنی ئەو نیشاندانی مرۆڤایەتی تەواوی عیسایە، هەرچەندە ئەو خودایە. وشەکە نیشان دەدات کە دوو سروشتەکەی – وەک خودا و وەک مرۆڤ – ناتوانن
