لە پەیمانی کۆندا
«دەنگی خوێنی براکەت لە زەوییەوە هاوارم بۆ دەکات» (پیدایشی 4:10).
ئەوەیە کە خودا بە قایینی تاوانباری گوت، هەر لەدوای ئەوەی براکەی هابێلی کوشت. ئەمە یەکەم جارە خوێن لە کتێبی پیرۆزدا باس دەکرێت. یەکەم باس لە بابەتێک لە نووسینە پیرۆزەکاندا زۆرجار نیشانەیەکی گرنگە بۆ ئەو واتایەی کە لە بەشەکانی دواتردا دەبێت.
«گۆشت لەگەڵ ژیانیدا، واتە خوێنەکەی، مەخۆن» (پیدایشی 9:4).
ئەوەیە کە خودا بە نوحی گوت کاتێک لە کەشتییەکە هاتە دەرەوە. ئەمە دووەم جارە خوێن لە کتێبی پیرۆزدا باس دەکرێت. خودا بەردەوام بوو لە گوتن کە ژیانی مرۆڤ لە دەستی هەر پیاوێک داوا دەکات کە خوێنی دەڕێژێت. بەم شێوەیە خودا سزای لەسێدارەدانی لە سەرەتای مێژووی مرۆڤایەتیدا دامەزراند، و هەرگیز هەڵی نەگرتووە! خودا دەستبەجێ هۆکاری خودایی خۆی بۆ فەرمانی سزای لەسێدارەدان ڕوون کردەوە:
«هەرکەسێک خوێنی مرۆڤ بڕێژێت، خوێنی ئەویش بە دەستی مرۆڤ دەڕێژرێت؛ چونکە خودا مرۆڤی بە وێنەی خۆی دروست کردووە» (پیدایشی 9:6).
لێڤییەکان 17:11 ژیان وەک لە خوێندا بوون پێناسە دەکات:
«چونکە ژیانی گۆشت لە خوێندایە.»
هەروەها دەڵێت کە مرۆڤایەتی نابێت خوێنی هیچ ئاژەڵێک بخوات،
«چونکە ژیانی هەموو گۆشتێکە. خوێنەکەی ژیانی دەپارێزێت» (لێڤییەکان 17:14).
و خودا ئاماژەی بە خوێنی مەسیحی خاوەن یەسووع و بەهایەکەی کرد کاتێک دەربارەی خوێن گوتی:
«من ئەوم پێداون لەسەر قوربانگا بۆ ئەوەی کەفارەت بۆ گیانەکانتان بکەن؛ چونکە خوێنە کە کەفارەت بۆ گیان دەکات» (لێڤییەکان 17:11).
لە پیدایشی 37دا براکانی یوسف کراسەکەیان لە خوێنی بزنێکدا نوقم کرد و پێشکەشی باوکیان کرد. یاقوب بۆ کوڕەکەی ماتەمینی گرت کاتێک ئەم بەڵگە بەهێزەی بینی. کوڕەکانی دەیانویست وای لێ بکەن کە وا بزانێت ئەم خوێنە بەڵگەی مردنی کوڕە خۆشەویستەکەی، یوسفە.
ئایەتەکانی سەرەوە شەش بنەمای گرنگیان لە فەرمایشتی خوداوە دامەزراندووە:
- خوێنی ڕژاو هاوار بۆ خودا دەکات.
- کاتێک خوێنی مرۆڤ دەڕێژرێت، دەبێت تۆڵەی لێ بکرێتەوە.
- ژیانی گۆشت لە خوێندایە.
- مرۆڤ نابێت خوێن بخوات.
- خوێن کەفارەت بۆ گیان دەکات.
- خوێنی پێشکەشکراو پەیامێکی بەهێزی مردن دەدات.
لە کتێبی دەرچووندا چەندین جار خوێن دەخوێنینەوە. بێ گومان، ناسراوترین خوێنی بەرخی پەسخەیە کە لە دەرچوون 12دا باس کراوە. دوای ئەوەی بەرخەکە لە ڕۆژی 14ی مانگی یەکەمدا کوژرا، خوێنەکەی دەبوو لەسەر بەردەستە و هەردوو چوارچێوەی دەرگای ماڵی هەر خێزانێکی ئیسرائیلی دابنرێت. ئەم خوێنە نیشانەیەک بوو، شایەتی دەدا کە بەرخەکە سەربڕدراوە. خودا بە گەلەکەی گوت:
«ئێستا خوێنەکە نیشانەیەک دەبێت بۆ ئێوە لەسەر ئەو ماڵانەی کە تێیدان. و کاتێک خوێنەکە ببینم، بەسەرتاندا تێدەپەڕم؛ و بەڵا بەسەرتاندا نایەت بۆ ئەوەی لەناوتان ببات کاتێک زەویی میسر دەکوتم» (دەرچوون 12:13).
لەو شەوەدا، کاتێک خودا ئەم خوێنەی بینی کە بە گوێڕایەڵی دڵسۆزانە بۆ فەرمانەکەی دانرابوو، ژیانی کوڕە گەورەکەی لەو ماڵانەدا پاراست. هەموو نۆبەرەکانی لە میسردا کوشت و ئیسرائیلی لە کۆیلایەتییان ڕزگار کرد. ئەم ڕزگارکردنە دەبوو هەموو ساڵێک یاد بکرێتەوە، بە جەختکردنەوەیەکی تایبەت لەسەر ئەوەی کە منداڵان فێر ببن بۆچی ئەمە دەکرێت (دەرچوون 12:26-28).
پێشتر هەموو ئاوەکانی میسر گۆڕدرابوون بۆ خوێن (دەرچوون 7:14-21). ڕووباری نیلە گەورەکە کە میسرییەکان پەرستبوویان و بە سەرچاوەی ژیان دەیانزانی، گۆڕدرا بۆ خوێن، بۆگەن بوو، و نەدەخورا. بۆیە خودا بە حوکمەوە لەگەڵ میسر و لەگەڵ خوداوەندەکانی میسر مامەڵەی کرد.
جگە لە قوربانیی دانەوێڵە، خوێن بۆ قوربانییەکان زۆر گرنگ بوو کە خودا فەرمانی بە گەلەکەی کردبوو بیهێنن. هەر قوربانییەک باسی لایەنێکی جیاوازی ئەو قوربانییە گەورەیە دەکرد، مەسیح، کە خوێنی لەسەر خاچ لە گۆلگۆسە دەڕێژرا. قوربانیی دانەوێڵە (کە بە قوربانیی ژەم، قوربانیی خۆراک یان قوربانیی پێشکەشکردنیش ناودەبرێت بەپێی وەرگێڕانەکە) ژیانی پیرۆزی مەسیح نیشان دەدات کە خودای شکۆدار کرد بەڵام نەیدەتوانی ڕزگارمان بکات (لێڤییەکان 2:1-16؛ 6:14-23).
خوێنی ئاژەڵەکان، کە وەک قوربانیی بۆنی خۆش پێشکەش دەکران، لەسەر قوربانگا دەپرژێنرا، و لە حاڵەتی باڵندەکاندا لە لای قوربانگاکە دەڕژێنرا. خوێنی قوربانییەکانی بۆنی ناخۆش دەبوو حەوت جار لەبەردەم خودا لەبەردەم پەردەی پیرۆزگاکە بپرژێنرێت. هەروەها دەبوو لەسەر قۆچەکانی قوربانگای بخوور دابنرێت و ئەوەی مابووەوە دەبوو لە بنکی قوربانگای قوربانیی سووتاندن بڕێژرێت. هێشتا ڕێسای دیکەش هەبوون سەبارەت بە قوربانییە تایبەتەکان، وەک قوربانیی تەرخانکردن یان قوربانیی ڕۆژی گەورەی کەفارەت. فەرمانەکانی خودا زۆر ڕوون بوون سەبارەت بەوەی کە دەبوو چی بە خوێن بکرێت، چونکە خوێن گرنگترین پێکهاتەی قوربانییەکان بوو. بەڕاستی، عیبرانییەکان 9:22 پێمان دەڵێت:
«بەپێی یاسا نزیکەی هەموو شتێک بە خوێن پاک دەکرێتەوە، و بەبێ ڕشتنی خوێن لێخۆشبوون نییە.»
لە پەیمانی نوێدا
ئەوەی لە پەیمانی نوێدا دەیدۆزینەوە بە تەواوی لەگەڵ ئەوەی کە لە پەیمانی کۆندا سەیریمان کردووە هاوئاهەنگە. بەڵام جیاوازییەکی زۆر گرنگ هەیە. بە درێژایی پەیمانی کۆن چەندین قوربانی دەخوێنینەوە – سەدان هەزار لەوان. دووبارە و دووبارە پێویست بوو زیاتر بهێنرێت.
«یاساکە ... هەرگیز ناتوانێت بە هەمان ئەو قوربانییانەی کە بەردەوام ساڵ بە ساڵ پێشکەشیان دەکەن، ئەوانەی نزیک دەبنەوە تەواو بکات ... بەڵام لەو قوربانییانەدا یادەوەریی گوناهەکان هەیە هەموو ساڵێک. چونکە ناکرێت خوێنی گا و بزن گوناهەکان لابات،»
لە ئایەتە سەرەتاییەکانی عیبرانییەکان 10دا دەخوێنینەوە. بەشەکە بەردەوام دەبێت لە نیشاندانی ئەوەی کە
«بە یەک قوربانی بۆ هەمیشە ئەوانەی کە پیرۆز دەکرێن تەواو کردووە» (عیبرانییەکان 10:1-4,14).
و لە عیبرانییەکان 10:19دا دەدۆزینەوە کە ئێستا ئێمە هەیە
«بوێری بۆ چوونە ژوورەوە بۆ پیرۆزترین شوێن بە خوێنی یەسووع.»
چ هێزێک لە خوێنی مەسیحی خاوەن یەسووعدا هەیە!
بەشەکانی دیکەی پەیمانی نوێ بە تەواوی لەگەڵ ئەمەدا کۆکن. پیتەر پێمان دەڵێت کە ئێمە بووینەتە
«کڕدراو ... بە خوێنی بەنرخی مەسیح، وەک بەرخێک بێ عەیب و بێ پەڵە» (1 پیتەر 1:18-19).
یۆحەننا پێمان دەڵێت کە
«خوێنی یەسووعی مەسیح کوڕەکەی (خودا) هەموو گوناهەکانمان لێ پاک دەکاتەوە» (1 یۆحەننا 1:7).
پۆڵس باس لە
«مەسیحی یەسووع دەکات، کە خودا وەک کەفارەتێک بە خوێنی خۆی، لە ڕێگەی باوەڕەوە، بۆ نیشاندانی ڕاستودروستیی خۆی دانا» (ڕۆما 3:24-25).
و باس لەوە دەکات کە ئێمە
«ئێستا بە خوێنی ئەو ڕاستودروست کراوین، لە ڕێگەی ئەوەوە لە تووڕەیی ڕزگار دەبین» (ڕۆما 5:9).
لە ئەفەسۆسدا بەردەوام دەبێت لە گوتن کە
«لە ئەودا ڕزگاریمان هەیە بە خوێنی ئەو، لێخۆشبوونی گوناهەکان» (ئەفەسۆس 1:7).
و زیاتر لەوەش کە
«ئێستا لە مەسیحی یەسووعدا ئێوەی کە جارێک دوور بوون، بە خوێنی مەسیح نزیک کراونەتەوە» (ئەفەسۆس 2:13).
بۆ کۆلۆسییەکانیش دەربارەی ئەمە دەنووسێت
«ڕزگاربوون بە خوێنی ئەو»
و ئاماژە بەوە دەکات کە مەسیحی خاوەن یەسووع
«ئاشتیی دروست کردووە بە خوێنی خاچەکەی» (کۆلۆسییەکان 1:14,20).
بینینەکە مەسیحی خاوەن یەسووع پیرۆز دەکات
«کە خۆشی ویستین و لە گوناهەکانمان شوشتین بە خوێنی خۆی» (بینین 1:5)،
و ئەم گۆرانییە ئێستایە گۆرانییە نوێیەکەی پێ زیاد دەکات کە پێکەوە بۆ ستایشی ئەو دەیڵێین کاتێک دەوری تەختەکە دەدەین کە لە ناوەڕاستیدا بەرخەکە دەبینین وەستاوە
«وەک ئەوەی سەربڕدرابێت» (بینین 5:6).
چ گۆرانییەک دەبێت:
«تۆ شایانی ئەوەیت کە پەڕاوەکە وەرگریت، و مۆرەکانی بکەیتەوە؛ چونکە تۆ سەربڕدرای، و ئێمەت بۆ خودا کڕییەوە بە خوێنی خۆت لە هەموو هۆز و زمان و گەل و نەتەوەیەک، و کردووینەتە پاشا و کاهین بۆ خوداکەمان؛ و لەسەر زەوی فەرمانڕەوایی دەکەین» (بینین 5:9-10).
بینینەکە لە چەندین بەشدا نیشانمان دەدات کە خوێنی ئەو شەهیدە بێشومارانەی کە بە درێژایی سەدەکان ڕژاوە، تۆڵەی لێ دەکرێتەوە. لە کاتێکدا ئێستا هێشتا درێژخایەنی نیشان دەدات، خودا دادپەروەرە. ئەویش لەگەڵ ئەوانەدا مامەڵە دەکات کە خوێنی کوڕە تاقانەکەی ڕشتووە.
لایەنێکی دیکەی هێزی خوێن لە بینین 12:11دا دەبینرێت کە دەخوێنینەوە دەربارەی پیرۆزەکان کە بەسەر شەیتاندا زاڵ دەبن
«بە خوێنی بەرخەکە و بە وشەی شایەتییەکەیان، و ژیانی خۆیان تا مردن خۆش نەویست.»
لێرەدا بنەمای باوەڕداران دەبینین بۆ بانگکردنی خوێنی یەسووع دژی هێزە شەیتانییەکان. بەڵام دەستەواژەکانی دیکەی ئەم ئایەتە نیشانمان دەدەن کە چەند گرنگە بۆمان کە ژیانمان بە شێوەیەکی خودایی ڕێکخستبێت ئەگەر هەر کاتێک ڕاستەوخۆ ڕووبەڕووی سوپای شەیتانی بووینەوە! «خوێنی یەسووع» دەستەواژەیەکی سیحری نییە کە بتوانین بە ئارەزووی خۆمان بۆ فەرماندەیی جنۆکەکان بەکاری بهێنین.
کاتێک بیر لە هێزی خوێنی مەسیحی خاوەن یەسووع دەکەینەوە و چەند بەنرخە بۆ خودا، بێ گومان نامانەوێت بە شێوەیەکی نا شایستە لەو جامە بخۆینەوە کە نوێنەرایەتی خوێنی ئەو دەکات (1 کۆرنسۆس 11:27). ڕزگاریمان و هەموو پلانەکانی خودا بۆ داهاتوو بەو خوێنە بەنرخە مسۆگەر کراوە، کە یەکجار بۆ هەمیشە لەسەر خاچی گۆلگۆسە ڕژا. ئەو
«شتگەلێکی باشتر لە خوێنی هابێل دەدوێت» (عیبرانییەکان 12:24)!
ئێمە بە خوێنی ئەو ڕزگار کراوین
«لە ئەودا ڕزگاریمان هەیە بە خوێنی ئەو، لێخۆشبوونی گوناهەکان، بەپێی دەوڵەمەندیی نیعمەتەکەی.» — ئەفەسۆس 1:7
وشەی «ڕزگاربوون» واتای «کڕینەوە» یان «فیدیە» دەگەیەنێت. لە سەردەمانی کۆندا، کەسێک دەیانتوانی کەسێک بکڕنەوە کە وەک کۆیلە فرۆشرابوو. بە هەمان شێوە، مەسیح لە ڕێگەی مردنەکەیەوە ئێمەی لە کۆیلایەتیی گوناه کڕییەوە. خوێنی مەسیح ئەو ڕێگایەیە کە ڕزگاریمان پێ دێت. پەیمانی کۆن و نوێ هەردووکیان بە ڕوونی فێر دەکەن کە بەبێ ڕشتنی خوێن لێخۆشبوون نییە. خوێن لێرەدا هاوتایەکی هێمایی زیندووی مردنە. سیستەمی قوربانیی پەیمانی کۆن دەهێنێتەوە یاد، کە چاوەڕوانی خۆبەختکردنی یەسووعی مەسیحی دەکرد کە گوناهی جیهانی لادەبرد. — کتێبی پیرۆزی خوێندنی نێڵسن
