پیاوانی بابل سوکۆت بێنۆتیان دروستکرد، پیاوانی کوتە نەڕگالیان دروستکرد، و پیاوانی حەمات ئاشیما. ئاڤییەکان نیبهاز و تارتەکیان دروستکرد، و سەفارڤییەکان منداڵەکانیان لە ئاگردا دەسووتاند وەک قوربانی بۆ ئەدرامەلەک و ئەنامەلەک، خوداوەندەکانی سەفارڤایم. ئەوان خوداوەندیان دەپەرست، بەڵام هەموو جۆرە کەسێکی خۆشیان وەک کاهین بۆ خۆیان لە پەرستگاکانی شوێنە بەرزەکاندا دیاریدەکرد. ئەوان خوداوەندیان دەپەرست، بەڵام خوداوەندەکانی خۆشیان دەپەرست بەپێی دابونەریتەکانی ئەو نەتەوانەی کە لێیانەوە هێنرابوون... بەڵکو خوداوەند، خودای خۆتان بپەرستن؛ ئەو کەسەیە کە لە دەستی هەموو دوژمنەکانتان ڕزگارتان دەکات. بەڵام ئەوان گوێیان نەگرت، بەڵکو بەردەوام بوون لەسەر ڕێبازەکانی پێشوویان. تەنانەت لە کاتێکدا ئەم خەڵکە خوداوەندیان دەپەرست، ئەوان بتەکانی خۆشیان دەپەرست. تا ئەمڕۆش منداڵ و نەوەکانیان بەردەوامن لەسەر ئەوەی کە باوکەکانیان کردیان.
تێکەڵکردنی ئایینەکان چییە؟
تێکەڵکردنی ئایینەکان بریتییە لە تێکەڵکردنی شێوازە جیاوازەکانی پراکتیزەکردن یان باوەڕ. ئەمە گوناه نییە کاتێک ڕاستیی کتێبی پیرۆز و ستانداردە ئەخلاقییەکان تێیدا نین. ئەوەی کە کولتووری مەکسیکی و کولتووری ئەمریکی ئەوەندە تێکەڵاون کە تاکۆ بە هەمان شێوەی مەکسیکی ئەمریکییە، تێکەڵکردنی ئایینەکانە، بەڵام تێکەڵکردنێکی گوناهکار نییە. ئەوەی کە بەیسبۆڵ بە هەمان شێوەی ئەمریکی ژاپۆنییە، و هونەرە جەنگییەکان ئێستا بە هەمان شێوەی ئاسیایی ئەمریکییە، نموونەی تێکەڵکردنی ئایینەکانن، بەڵام تێکەڵکردنێکی گوناهکار نین. بەڵام، کاتێک پاشماوەی ئایینە بتپەرستییەکان و باوەڕ و پراکتیزە نا-کتێبی پیرۆزەکان لەگەڵ مزگێنی عیسای مەسیحدا تێکەڵ دەکرێن، ئەمە نەک تەنها تێکەڵکردنی ئایینەکانە، بەڵکو تێکەڵکردنێکی گوناهکارە.
تێکەڵکردنی ئایینە گوناهکارەکان شاراوەیە. لە شەو و ڕۆژێکدا ڕوونادات. گۆڕانکارییەکان بەزۆری بە هێواشی و بە فێڵبازی ڕوودەدەن. کەم کەم کولتوور لە خودا و ستانداردەکانی دوور دەکەوێتەوە. ئەمە بەتەواوی ئەوەیە کە لە سەدەی ٨ی پ.ز ڕوویدا کاتێک شانشینی باکووری ئیسرائیل لەلایەن ئاشوورییەکانەوە داگیرکرا. تێکەڵکردنی ئایینە گوناهکارەکان کە لێی کەوتەوە، وانەیەکە لە مێژووەوە بۆ مەسیحییەکانی ئەمڕۆ.
پاشخانێکی پەیمانی کۆن
پاشا هۆشەع دوا پاشای ١٩ پاشا بوو کە حوکمی شانشینی باکووری ئیسرائیلیان دەکرد. دوای تیرۆرکردنی پاشا پێکەح لە ساڵی ٧٣٢ پ.ز (٢ پاشایان ١٥:٣٠)، ئەو لە شاری سامیریا حوکمی کرد تا ساڵی ٧٢٢، کاتێک شانشینی باکوور کەوتە دەستی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری. لە ٢ پاشایان ١٧:٢ دەخوێنینەوە کە هۆشەع لە چاوی خوداوەنددا خراپەی کرد، بەڵام وەک پاشاکانی ئیسرائیل نەبوو کە پێش ئەو بوون. ئەمە بە پێویست بەو مانایە نییە کە ئەو لە ١٩ پاشاکەی تری شانشینی باکوور ڕاستودروستتر بوو. ڕەنگە بەو مانایە بێت کە نەیتوانی پەرستنی گوێرەکە (کە ٢٠٠ ساڵ پێشتر لەلایەن یەرۆبۆعامی یەکەمەوە دامەزرابوو) پەرە پێبدات چونکە بتە گوێرەکەکە پێشتر لەلایەن ئاشوورییەکانەوە لە بێتەل لابرا بوو. ئەمە لەلایەن پێغەمبەر هۆشەعەوە لە ڕۆژانی پاشا یەرۆبۆعامی یەکەمدا پێشبینی کرابوو (هۆشەع ١٠:٥-٦).
شالمانەسەری ٥ی ئاشوور هۆشەعی ناچار کرد باجی ساڵانە بدات (١٧:٣). بەڵام دوای ئەوەی پەیمانێکی لەگەڵ میسردا بەست، هۆشەع ڕەتیکردەوە باجەکە بدات. ئەم پەیمانە نەیتوانی پارێزگاری بۆ ئیسرائیل دابین بکات، و شالمانەسەر هێرشی کرد و سێ ساڵ گەمارۆی پایتەختە قایمەکەی دا (٧٢٥-٧٢٢). شاری سامیریا لە کۆتاییدا کەوتە دەستی سارگۆنی ٢، جێنشینی شالمانەسەر. بەپێی تۆمارە ئاشوورییەکان کە لەلایەن شوێنەوارناسانەوە دۆزرابوونەوە، سارگۆن ٢٧,٢٩٠ دیلی ئیسرائیلی بردە دەرەوە و لە ئاشوور نیشتەجێی کردنەوە. ئەوان هەرگیز لە دیلێتی نەگەڕانەوە.
ئەوەی دەتوانین فێربین
١. یاخیبوون لە خودا دەبێتە هۆی دیلێتی.
٢ پاشایان ١٧:١٧-٢٣ ڕوونیدەکاتەوە بۆچی خودا ڕێگەی دا بە ڕووخانی و دیلێتی شانشینی باکووری ئیسرائیل. لەبری ئەوەی هەموو پراکتیزە بتپەرستییەکان کە چوونەتە ناو ئەو خاکەی کە خوداوەند پێی دابوون، ئیسرائیل بتەکان، ڕێوڕەسمە بتپەرستییەکان، و خوداوەندە درۆینەکانی لە پشت ئەوانەوە وەرگرت. ئەوان هەموو فەرمانەکانی پەیمانی موسایان شکاند. ئەوان
بە میهرەبانیی خۆی، خودا هۆشداریی بۆ گەلەکەی نارد بۆ ئەوەی واز لە ڕێگا خراپەکانیان بهێنن. ئەو ڕێگەی دا بە هێزە بیانییەکان کە تاڵانیان بکەن و ئازاریان بدەن. ئەو پێغەمبەرانی نارد بۆ ئەوەی پەیامەکەی بڵێن و لە گەلەکەی بپاڕێنەوە کە تۆبە بکەن، واز لە خوداوەندە درۆینەکانیان بهێنن، و بگەڕێنەوە لای ئەو. بەڵام ئەوان
ئەمە ئەمڕۆش وەک ساڵی ٧٢٢ پ.ز ڕاستە. خەڵک وا بیر دەکەنەوە کە دەتوانن بە پشتگوێخستن یان
بەڵام، تەنانەت مەسیحییەکانیش کە لە خودا یاخی دەبن، لە هەندێک بواری ژیانیاندا دەبنە دیلی دوژمن. مەسیحییەکان دەتوانن وردە وردە لە خوداوەند لابدەن و بکەونە ناو گوناهەوە لە فێرکردنی درۆینەدا، یان جەختکردنەوەی زیاد لە پێویست لەسەر ئاسایشی دنیایی، یان جۆرە جیاوازەکانی پراکتیزەی سێکسیی ناڕەوشتی. لەوانەیە هەردوو بێباوەڕان و باوەڕدارانی یاخی لە ٢ تیمۆتێوس ٢:٢٥-٢٦دا لەبەرچاو بن، کە پۆڵس داوای لە تیمۆتێوس کرد کە ئەم خەڵکە فێر بکات،
٢. یاخیبوون لە خودا دەبێتە هۆی تێکەڵکردنی ئایینەکان.
تێکەڵکردنی ئایینەکان بریتییە لە تێکەڵکردنی شێوازە جیاوازەکانی باوەڕ یان پراکتیزەکردن. لە ٢ پاشایان ١٧:٢٤-٤١ دەخوێنینەوە کە ئاشوورییەکان نەک تەنها هەندێک لە خەڵکی ئیسرائیلیان بردە ئاشوور وەک دیل، بەڵکو خاکەکەیان بە خەڵکانی ناوچەکانی تری ئیمپراتۆریەتی ئاشووری ئاوەدان کردەوە. هاوسەرگیریی تێکەڵ ڕوویدا، و ئەم ڕەگەزە تێکەڵە بە
تێکەڵکردنەکە کە لە نێوان خەڵکی ئیسرائیل و نیشتەجێبووانی بیانی ڕوویدا، تەنها تێکەڵکردنێکی جەستەیی هاوسەرگیریی تێکەڵ نەبوو. تێکەڵکردنێکی ئایینیش ڕوویدا. گەلی جوولەکە کە لە ئیسرائیل مابوونەوە دەبوو بگەڕێنەوە لای خوداوەند و یاسای خودا فێری دانیشتووە نوێیەکان بکەن. لەبری ئەوە، ئەوان بەشدارییان لە پەرستنی خوداوەندە بیانییەکاندا کرد کە نیشتەجێبووە نوێیەکان هێنابوویانە خاکەکە. بەهۆی پەرستنی خوداوەندە درۆینەکانی ئیسرائیل، خوداوەند ڕێگەی دا شێرەکان لە گردەکانەوە بێنە خوارەوە و هەندێک لە دانیشتووە نوێیەکانی سامیریا بکوژن. کاتێک پاشای ئاشوور ئەمەی بیست، بڕیاری دا
لە ئەنجامدا، تێکەڵکردنی ئایینی ڕوویدا.
لە زۆر وڵاتی جیهاندا ئەمڕۆ تێکەڵکردنی ئایینی دەبینین – تێکەڵکردنی مەسیحییەت و ئایینە بتپەرستییەکان. بۆچی؟ بەهۆی یاخیبوون لە فەرمانی یەکەم. خوداوەندەکانی تر بە تەواوی لانەبران. بۆ نموونە، جەژنەکانی خوداوەندە بتپەرستییەکان یان ئاهەنگەکانی وەرزی
ئەوەی دەتوانین بیکەین
دەبێت ئاگاداری تێکەڵکردنی ئایینەکان بین لە ژیانی خۆماندا. کاریگەریی
با نموونەیەکی ئاشنا وەربگرین. کریسمس بۆ تۆ چی دەگەیەنێت؟ ئایا کۆمەڵێک دیاری، دار کریسمس، ئاهەنگ و ماڵی ڕازاوەیە – و هەروەها ئاهەنگگێڕانە بۆ لەدایکبوونی عیسا؟ ئایا تۆ شێوازێک لە تێکەڵکردنی ئایینەکان پراکتیزە دەکەیت؟
با لە خۆمان بپرسین وشە و کردارەکانمان چی نیشانی منداڵەکانمان، نەوەکانمان و هاوڕێ بێباوەڕەکانمان دەدەن. ئایا پەیامێکی ڕاستی دەنێرین، یان پەیامێکی تێکەڵ و سەرلێشێوێنەر؟ ئایا لەدایکبوونی عیسای مەسیح و ڕاستیی سەرسوڕهێنەری جەستەگرتن لەگەڵ ماددەگەرایی کولتوورەکەماندا تێکەڵ کراوە؟ لە کاتێکدا دیاری بەخشین و ڕازاندنەوەی جەژن بە خۆیانەوە هەڵە نین، زیادەڕۆیی لەم بوارانەدا دەتوانێت پەیامی
نموونەیەکی تری تێکەڵکردنی ئایینەکان بریتییە لە تێکەڵکردنی شاراوەی مەسیحییەت لەگەڵ
بەڵام ١ تیمۆتێوس ٦ فێرمان دەکات کە
پێویستە ئەم پرسیارانە لە خۆمان بکەین: چ پەیامێک دەگەیەنم بە دراوسێکانم، هاوکارەکانم، خێزانەکەم؟ ئایا ئارەزوو و ئامانجەکانی ژیانم جیاوازن لە هی کەسێکی بێباوەڕ؟ ئارەزوو و ئامانجەکانم بۆ منداڵەکانم چین؟ ئایا جەختکردنەوەم لەسەر ئاسایشی دارایی و ئارەزووم بۆ موڵک و ماڵی کەسی پەیامێکی تێکەڵاوی تێکەڵکردنی ئایینەکان بۆ نەوەی داهاتوو دەنێرێت؟ کاریگەریی تێکەڵکردنی ئایینەکان لە ژیانمدا چۆن کاریگەریی لەسەر نەوەی داهاتوو دەبێت؟
تێکەڵکردنی ئایینیی ڕۆحی شاراوە و کارەساتبارە. با ئاگاداری تێکەڵکردنی ئایینەکان بین لە ژیانماندا!
