شانشینی خودا تەنها بە دە ناونیشانی جیاواز وەسف نەکراوە؛ بە سێ لایەنی جیاواز پێشکەش کراوە وەک دەبینین، و هەرسێکیان ئەمڕۆ پێکەوە کار دەکەن. یەکەم تەنها ئەوانە دەگرێتەوە کە لە ئاو و ڕۆح لەدایکبوون وەک لە یۆحەننا 3:3-6 دەبینرێت. دووەم هەموو ئەوانە دەگرێتەوە کە دان بە مەسیحدا دەنێن وەک یەزدان وەک لە مەتتا 13:24-50 دەبینرێت، لە کاتێکدا سێیەم هەموو گەردوون، ئاسمان و زەوی دەگرێتەوە وەک لە دانیال 2 و 4 دەبینرێت.
شوێنێکی تر کە ئەم سێ بازنەیە بە ڕوونی تێیدا دەبینرێن لە ئەفەسۆس 4:5-6 دایە، «یەک جەستە هەیە، و یەک ڕۆح، وەک چۆن ئێوە بانگکراون بۆ یەک هیوا لە بانگەوازەکەتاندا؛» لێرەدا بازنەی یەکەممان هەیە بەپێی یۆحەننا 3. «یەک یەزدان، یەک باوەڕ، یەک لەئاوهەڵکێشان؛» لێرەدا بازنەی دووەممان هەیە بەپێی مەتتا 13. «یەک خودا و باوکی هەمووان، کە لەسەرووی هەمووانەوەیە، و بەناو هەموواندا، و لەناو هەمووتاندا؛» لێرەدا بازنەی سێیەممان هەیە وەک لە دانیال 2 و 3 دەبینرێت.
زۆرجار ئاماژە بەوە کراوە کە تەنها باوەڕداران لە هەرسێ بازنەکەدان؛ دانپێدانەرانی بێگیان لە بازنەی دوو و سێدا، لە کاتێکدا ئەوانی تر، لە دەرەوەی مەسیحییەتی دانپێدانراو، دەکەونە ژێر فەرمانڕەوایی خودا وەک فەرمانڕەوای سەروەری گەردوون. ئێمە لەم کورتە وتارەدا باس لە هەر یەکێک لەمانە دەکەین و بە پێچەوانەی ئەو شێوازەی لە سەرەوە باس کراون، دەست پێدەکەین، یەکەم گەورەترین، دانیال 2 و 4.
شانشینی خودا لە فراوانترین لایەنیدا
دانیال 2: مێژووی دەسەڵاتی نەتەوەیی
لە وێنەی خەونەکەی نەبووخەدنەسەردا، ئێمە هەموو ڕێڕەوی دەسەڵاتی نەتەوەیی دەبینین لە شانشینی بابلەوە تا زیندووبوونەوەی ئیمپراتۆریەتی ڕۆما (کە دوا شانشین دەبێت لە سەردەمی نەتەوەکاندا). بەردەکە کە بەبێ دەست بڕدراوە و کۆتایی بەم وێنەیە دەهێنێت، ناساندنی شانشینی هەتاهەتایی یەزدان و ڕزگارکەرەکەمان عیسای مەسیحە. ئەو بەردەکەیە کە بەبێ دەست بڕدراوە - واتە بەبێ یارمەتی مرۆڤ - کە لە دەرکەوتن و شانشینەکەیدا کۆتایی بە هەموو ئەم شانشینانە دەهێنێت و شانشینەکەی هەموو زەوی پڕ دەکات، واتە، لەو شوێنانەی کە ئەم شانشینانەی تر تێیدا بینراون.
یەکەم شت کە لەم وێنەیەدا سەرنجی دەدەین بریتییە لە تێکچوونی بەهای ئەو کانزایانەی کە بۆ وەسفکردنی شانشینە جیاوازەکان بەکارهاتوون؛ بە ڕێکەوت پێشبینی خودایی کەمبوونەوەی شکۆمەندی لە شانشینەکانی مرۆڤدا پێدەبەخشێت. یەکەم جار زێڕمان هەیە کە نوێنەرایەتی بابل دەکات؛ شانشینەکە لە باشترین دۆخیدا وەک لەلایەن خوداوە بە نەبووخەدنەسەر دراوە (ئایەتی 37). زیو نوێنەرایەتی ئیمپراتۆریەتی ماد-فارس دەکات؛ بڕۆنز نوێنەرایەتی یۆنان دەکات؛ ئاسن نوێنەرایەتی ڕۆمای ڕابردوو دەکات؛ و ئاسن و قوڕی پەنجەکان، ڕۆمای داهاتوو.
سەرباری ئەوەش، زیاتر لەم پێشبینییەی دانیالدا دەخوێنینەوە، لە بینینی دواتردا کە پێی درا، یەک سەر کۆنترۆڵی ئیمپراتۆریەتی بابلی دەکرد (2:37). دوو قۆچ کۆنترۆڵی ماد-فارس دەکرد (8:3). چوار سەر لە کۆتاییدا کۆنترۆڵی ئیمپراتۆریەتی یۆنانی دەکرد (7:6). حەوت سەر کۆنترۆڵی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیان دەکرد لە شێوەی ڕەسەنیدا (بینین 13)، لە کاتێکدا دە قۆچ یان پەنجە لە زیندووبوونەوەی داهاتوودا کۆنترۆڵی دەکەن (بینین 13:1، دانیال 2:42). نزیکەی هەموو کاراکتەرە ناسراوەکانی حکومەت لێرەدا دەبینرێن. یەکەم، ئۆتۆکراسی ڕەها وەک لە نەبووخەدنەسەردا دەبینرێت. پاشان پاشایەتی لە ماد-فارسدا بەڵام ئێستا ئۆتۆکراسی ڕەهای بابل نییە. پاشان لە ئیمپراتۆریەتی یۆنانیدا کە دابەش دەبێت بۆ چوار سەر، ئۆلیگارشیامان هەیە. پاشان لە ڕۆمای ڕابردوودا ئیمپریالیزمان هەیە، لە کاتێکدا لە دە پەنجە یان قۆچەکاندا لە ڕۆمای داهاتوودا دیموکراسی شانازیپێکراومان هەیە.
سەرباری ئەمەش، وردەکارییەکانی تری ئەم شانشینانە وەک پێشتر ئاماژەی پێدرا، دەبینین چۆن لە هێز و شکۆمەندیدا کەم دەبێتەوە: یەکەم یەک، پاشان دوو، پاشان چوار، پاشان حەوت، و پاشان دە. بۆیە خودا پێشبینی ئەم تێکچوونەی کرد بە ڕوونی نیشانەکردنی لەسەر ئەم وێنەیە. مرۆڤ ڕەنگە شانازی بە پێشکەوتن لە شێوازی فەرمانڕەوایەتیدا بکات، بەڵام کتێبی پیرۆز هیچ گومانێک ناهێڵێتەوە سەبارەت بە پێشبینی خودایی لەسەر بابەتەکە.قۆناغی کۆتایی وێنەکە لە داهاتوودا دەبێت کاتێک دە پاشا بۆ یەک کاتژمێر دەسەڵات لەگەڵ دڕندەکە وەردەگرن. لەم دۆخەدا دەبێت کاتێک مەسیح دەردەکەوێت، و وەک چۆن بەردەکە وێنەکەی لەسەر پێیەکان شکاند، بە هەمان شێوە ئەویش ئەم هێزە لەناو دەبات و بۆ هەموو کاتێک کۆتایی بە دەسەڵاتی نەتەوەیی دەهێنێت. ئەو شانشینی خۆی دادەمەزرێنێت کە بۆ هەتاهەتایە دەمێنێتەوە و بەکاری دەهێنێت بۆ کۆتاییهێنان بە ڕێگاکانی خودا (ئایەتی 44).
لەم بڕگەیەدا سەرنج بدە چۆن خودا بە «خودای ئاسمان» ناودەبرێت (ئایەتی 44). بۆیە ئەو لە پەیوەندیدا دەمێنێتەوە لەگەڵ شانشینەکانی نەتەوەکان تا کاتی نەتەوەکان کۆتایی دێت. پاشان ئەو جارێکی تر داوای خۆی بۆ زەوی دووپات دەکاتەوە وەک لە بینین 11:4 دەبینرێت. ئەو خاوەندارێتی زەوی ناکات لە ڕێگەی هیچ هێزێکی نەتەوەییەوە بەڵکو لە ڕێگەی ئیسرائیلەوە وەری دەگرێت کاتێک دێنە شوێنی ڕاستەقینەی خۆیان لە شانشینی مەسیحدا.
دانیال 4: دۆخی ڕەوشتی دەسەڵاتی نەتەوەیی
ئەگەر لە بەشی 2دا پوختەیەکی مێژووی سەردەمی نەتەوەکانمان هەبێت، لە بەشی 4دا پوختەیەکی دۆخی ڕەوشتییانمان هەیە، کە لە مامەڵەکانی خودا لەگەڵ نەبووخەدنەسەردا وەسف کراوە. ئەم پاشایە وەک وێنەیەکی گونجاو بۆ شانازی دڵی مرۆڤ دەردەکەوێت کە لەبری سوپاسکردن و شکۆدارکردنی خودا، سەرچاوەی هەموو هێزێک، شانازی پێوە دەکات وەک ئەوەی کاری خۆی بێت، کە بە دانایی خۆی بەدەستی هێنابێت.
ئایا ئێمە هێشتا لە هەموو لایەکەوە گوێمان لە قسەیەک نییە کە زۆر لەوانە دەچێت کە لەسەر لێوی ئەم پاشایە دێن؟ «ئایا ئەمە بابلی گەورە نییە، کە من بۆ ماڵی شانشین بە هێزی دەسەڵاتم، و بۆ شکۆمەندی گەورەییم دروستم کردووە؟» (ئایەتی 30). «خودا لە هەموو بیرەکانی ئەودا نییە» (زەبوور 10:4). لەبری ئەوەی شکۆمەندی بداتە خودا، ئەو دەیداتە خۆی. هەمان ئەو هێزەی کە خودا خستبوویە دەستی، بەکارهێنرا بۆ چەوساندنەوەی پیرۆزەکان لە لایەک و کوشتنی کوڕی خودا لە لایەکی تر. ئەمە لە سێ کەسەکە لە کوورەکەدا و دواتر لەلایەن دانیالەوە لە چاڵەکەدا وێنە کراوە. بۆیە هەمیشە وابووە.
هێز بخەرە دەستی هەر کوڕێکی کەوتووی ئادەم، ئەو بەکاری دەهێنێت بۆ بەرزکردنەوەی خۆی و جورئەت دەکات بەکاری بهێنێت دژی پیرۆزەکانی خودا و تەنانەت خودا خۆی.بۆیە ئەم لێدانەی سزادانە بەسەر نەبووخەدنەسەردا. ئەمە وێنەیەکی گونجاوە بۆ پشێوی نێوان نەتەوەکان ئەمڕۆ. خودا دەیەوێت چی فێری ئەم پیاوانە بکات؟ «کە هەرە بەرز فەرمانڕەوایی دەکات لە شانشینی مرۆڤەکاندا، و دەیداتە هەر کەسێک کە بیەوێت.» کەی ئەم وانەیە فێر دەبن؟ کاتێک، وەک ئەم پاشایە، چاوەکانیان بۆ ئاسمان بەرز دەکەنەوە (ئایەتی 34). تێگەیشتنیان ئەوکات دەگەڕێتەوە و لەبری ستایشکردنی خۆیان، ستایش و پیاهەڵدان و ڕێز لە هەرە بەرز دەگرن. هەمان ئەو ئەزموونەی کە پاشا پێیدا تێپەڕی بۆ ئەوە بوو فێری بکات کە «ئاسمانەکان فەرمانڕەوایی دەکەن» (ئایەتی 26).
ئەمە لە زەوی تێدەپەڕێت چونکە خودا بە سەروەری کۆنترۆڵی گەردوون دەکات، هەردوو ئاسمان و زەوی. «و ئەو بەپێی ویستی خۆی لە سوپای ئاسماندا، و لەنێو دانیشتووانی زەویدا دەکات: و هیچ کەس ناتوانێت دەستی ڕابگرێت، یان پێی بڵێت، تۆ چی دەکەیت؟» ئەگەر لە ئایەتی 17دا دەخوێنینەوە کە ئەو «دادەمەزرێنێت،» لە ئایەتی 37یشدا دەخوێنینەوە، «ئەو توانای هەیە بچووک بکاتەوە.» خودا دادەمەزرێنێت و خودا لادەبات—ئەو سەروەرە لە گەردووندا.
