تایبەتمەندی ١– تەمموز/ئاب ٢٠١٨ —گۆڤاری نیعمەت و ڕاستی
بەڵێنی چەوساندنەوە
دوای ئازادکردنی لە زیندان،پارێزەرێکی مافەکانی مرۆڤی مەسیحی توانی پەیوەندی بە خێزانەکەیەوە بکات. ژنەکەی زۆر دڵخۆش بوو بە بیستنی دەنگی، بەڵام بە زەحمەت تێدەگەیشت لەوەی کە ئەو دەیوت. هۆکارەکە سیگناڵی خراپی تەلەفۆن نەبوو؛ بەڵکو، گۆشەگیری و ئەشکەنجەی کە لە زینداندا ئەزموونی کردبوو، وای لێکردبوو کە پیاوەکە نەتوانێت بە شێوەیەکی ڕێک و پێک قسە بکات. تاوانەکەی چی بوو؟ یارمەتی هاوباوەڕانی دابوو.
بۆ زیاتر لە ٥٠ ڕۆژ، گرتووخانەچییەکانی چارەسەری شۆکیان پێدابوو بە دانانی گۆچانێکی کارەبایی بە ڕوخساریدا و کونکردنی پێستی بە ددانکۆڵە. لە کاتێکی تردا، پڕوپاگەندە بە بەردەوامی لە ڕێگەی بڵندگۆوە بۆ ماوەی ٦٨ هەفتە لەناو ژووری زیندانەکەیدا بڵاوکرابووەوە. لە ماوەی زیندانیکردنیدا، پیاوەکە دەستی بە هیچ ماددەیەکی خوێندنەوە یان میدیای ئەلیکترۆنی نەدەگەیشت، و هیچ پەیوەندییەکی مرۆیی ڕاستەقینەی لە هیچ کاتێکدا نەبوو. یەک ژەمە خواردنەکەی ڕۆژانە بریتی بوو لە یەک پارچە نان و پارچەیەک کەلەرم. لە ئەنجامدا، نزیکەی ٥٠ پاوەند لە کێشی دابەزی، هەروەها زۆرێک لە ددانەکانیشی لەدەستدا بەهۆی کەمی خۆراکەوە. لە دوای ئازادکردنی لە زیندانەوە لەژێر دەستبەسەریی ماڵەوەدایە. هەرچەندە ژنەکەی و ئەندامانی خێزانەکەی هەڵاتوون بۆ ڕۆژئاوا، بەڵام پیاوەکە ڕەتیدەکاتەوە وڵاتەکەی جێبهێڵێت. ئەو پێی وایە خودا کارێکی هەیە بۆی کە لەوێ بیکات.
ئەم ئەزموونەی ئەم پیاوە نموونەیییە بۆ زۆرێکی تر. لە سەرانسەری جیهاندا، کەسانێک هەن کە بەهۆی باوەڕیان بە مەسیحەوە چەوسێنراونەتەوە و ئازار دەچێژن. ئەوانەی لە ئێمە کە ئازادی بەدەست دەهێنین، دەبێت نیگەران بین. عیبرانییەکان ١٣:٣ ئامۆژگاریمان دەکات کە «ئەوانەی لە بەندن، وەک ئەوانەی لەگەڵیان بەندن، لەبیر مەکەن» (KJV). ئایا بیر لەوانە دەکەینەوە کە چەوسێنراونەتەوە، و ئایا نوێژ بۆیان دەکەین؟ ئایا دڵمان بۆیان دەجووڵێت لە تاقیکردنەوەکانیاندا؟ دەبێت، بە واتایەک، بزانین مانای «لەگەڵیان بەندن» چییە کاتێک ئەزموونە ناخۆشەکانیان دەخەینە دڵمانەوە.
ئایا دەزانیت کە کتێبی پیرۆز زۆر شتی دەربارەی چەوساندنەوە هەیە؟ بڕیارمدا کەمێک لێکۆڵینەوە بکەم بە گەڕان بەدوای وشەکانی وەک «چەوساندنەوە»، «ئازار»، «چەوساوە»، «چەوساندنەوە»، «کێشە» و «تەنگانە» لە فەرهەنگۆکەکەمدا. زۆر ئاماژەم دۆزییەوە! «چەوساندنەوە» تەنها یەک وشەیە؛ ئەوانی تر یارمەتیمان دەدەن بۆ تێگەیشتن لەوەی چەوساندنەوە مانای چییە. چەمکێکی دابڕاو نییە، چونکە دەبێتە هۆی ئازار، چەوساندنەوە و کێشە. زەبوورنووس ئەزموونی دەکرد و لە خودای پرسی تا کەی بەردەوام دەبێت پێش ئەوەی ئەشکەنجەکارەکانی دادگایی بکرێن (زەبوور ١١٩:٨٤). ئیلیفاز، یەکێک لە هاوڕێکانی ئەیوب، ڕایگەیاند، «مرۆڤ بۆ کێشە لەدایک دەبێت، وەک پڕشنگەکان بەرەو سەرەوە دەفڕن» (ئەیوب ٥:٧). تێدەگەیت مەبەستی چی بوو ئەگەر هەرگیز لە نزیک ئاگرێکەوە وەستابیت و سەیری پڕشنگەکانت کردبێت کە بەرەو ئاسمانی شەو دەفڕن. کێشەکان دەتوانن زۆر بن. وەک بەشێک لە ڕەگەزی مرۆڤ «بۆ» ئەوان لەدایک دەبین. چەوساندنەوە تەنها یەکێکە لەو «کێشانە».
نووسینەکانی تری کتێبی پیرۆز بابەتەکە فراوانتر دەکەن. چەوساندنەوە زۆرجار لەلایەن لووتبەرزەکانەوە بەسەر هەژاراندا دەسەپێنرێت (زەبوور ١٠:٢). دەتوانێت ببێتە هۆی ئەوەی ڕۆحی چەوساوە زۆر نزم بێتەوە، چونکە ئەوانەی چەوساندنەوە دەکەن بەوە ناسراون کە لە قوربانییەکانیان بەهێزترن (١٤٢:٦). فاکتێکی تر کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێت ئەوەیە: ئەوانەی کە خۆشەویستییان بۆ ووشەی خودا هەیە زۆرجار دەتوانن بەهۆیەوە چەوسێنرێنەوە. زەبوورنووس ئاماژەی بەمە کرد کاتێک نووسی: «هەموو فەرمانەکانت دڵسۆزن: بە نادادپەروەرانە چەوساندنەوەم دەکەن: یارمەتیم بدە. نزیک بوون لەسەر زەوی لەناوم ببەن؛ بەڵام من فەرمانەکانتم وازلێ نەهێنا» (١١٩:٨٦،٨٧). بۆی قورس بوو تێبگات بۆچی دەبێت بەهۆی باوەڕی بە ووشەی خودا و خۆشەویستی بۆی ئازار بچێژێت.
ئەزموونێکی ڕاستەقینە
وتەیەک هەیە، «دار و بەرد دەتوانن ئێسکەکانم بشکێنن، بەڵام وشەکان هەرگیز ئازارم نادەن.» بەڵام ئەمە هەمیشە ڕاست نییە. وشە ناخۆشەکان دەتوانن زۆر بە قووڵی بریندار بکەن. پۆڵس ڕووبەڕووی سەرزەنشت بووەوە بەهۆی متمانەی بە خودای زیندوو (١ تیمۆساوس ٤:١٠). نەحەمیا و هاوکارەکانی بە بێبەزەییانە گاڵتەیان پێدەکرا کاتێک دیواری ئۆرشەلیمیان دروست دەکردەوە. لەلایەن نەیارەکانیانەوە بە «جوولەکەی لاواز» ناودەبران، کە گاڵتەیان بە هەوڵەکانیان دەکرد. تۆبیا عەمۆنییەکە گاڵتەی بە بیناسازەکان دەکرد و دەیوت دیوارەکە ئەوەندە ناسکە کە کێشی ڕێوییەک دەبێتە هۆی ڕووخانی (نەحەمیا ٤:٢-٣).
ئەوانی تر ڕووبەڕووی تۆمەتی درۆ بوونەتەوە. چارڵز سپێرجن، وتاربێژی بەناوبانگی بەریتانی سەدەی نۆزدەهەم، و ژنەکەی هەندێک مریشکیان هەبوو. ڕەخنەگران تۆمەتباریان دەکردن بەوەی کە خراپن چونکە هەمیشە هێلکەکانیان دەفرۆشت و هەرگیز نەیاندەدان بە ئەندامانی خێزان یان هاوڕێیان. تەنها دوای مردنی هەردوو بەڕێز و خاتوو سپێرجن بوو کە ڕاستییەکە ئاشکرا بوو. هەموو قازانجەکانی فرۆشتنی هێلکەی مریشکەکان بۆ پشتگیریکردنی دوو بێوەژنی بەساڵاچووی هەژار بەکاردەهات. بۆیە تۆمەتەکان زۆر ناخۆش بوون و دەبێت سپێرجنەکانی ئازار دابێت.
بەڵام، ئەگەر گاڵتەپێکردنەکان سەرکەوتوو نەبن لە زیانگەیاندن بە کاری خودا، شەیتان پەنا دەباتە بەر تاکتیکی تر. ئەمە لە ئەزموونی نەحەمیادا دەدۆزینەوە. کاتێک تۆمەتەکانی دوژمن نەبوونە هۆی وەستانی کارەکە، سەنبەلات، تۆبیا و هاوکارەکانیان «پیلانیان گێڕا ... بۆ ئەوەی بێن و شەڕ لەگەڵ ئۆرشەلیم بکەن» (٤:٨). نەحەمیا ئێستا ڕووبەڕووی بوونی جەستەیی دوژمن بووەوە.
نموونەکان لە کتێبی پیرۆزدا زۆرن
چەوساندنەوە دەتوانێت کاریگەرییەکی زۆر خراپی هەبێت لەسەر ئەوانەی ئەزموونی دەکەن، و باوەڕدارێک کە لەژێر فشاردا بێت ڕەنگە هەندێک جار پرسیار لە ڕێگاکانی خودا بکات. جێگەی دڵخۆشییەکی گەورەیە کە بزانین عیسای مەسیح بە توندی تاقیکرایەوە کاتێک لێرە لەسەر زەوی بوو و ئێستا «هەستی پێدەکرێت» بە تاقیکردنەوە و ئازارەکانمان (عیبرانییەکان ٤:١٥). تۆمەتبار کرا بە بەکارهێنانی هێزی شەیتان بۆ ئەنجامدانی موعجیزە، و ڕەچەڵەکی لەلایەن تۆمەتبارە دوژمنکارەکانییەوە پرسیاری لێکرا کە ناویان نا «سامەرییەک» (مەتتا ١٢:٢٤؛ یۆحەننا ٨:٤١،٤٨). چەندە دەبێت ئازاری کوڕی پیرۆزی خودای دابێت کە گاڵتەپێکردنە قێزەونەکانیانی بیستبێت! بەڵام ڕێگای تریش هەبوون کە تێیدا ئازاری چەشت. پێش خاچکردنی، لەلایەن سەربازەکانی پیلاتۆسەوە قامچی لێدرا و بە دڕندانە مامەڵەی لەگەڵ کرا. بەڕاستی، ئیشایا پێشبینی کردبوو کە ڕوخساری لە هی هەر پیاوێکی تر زیاتر شێوێندرابێت (ئیشایا ٥٢:١٤). بەڕاستی، بەبێ هۆکار ڕقی لێدەگیرایەوە (زەبوور ٦٩:٤).
بە تێپەڕین بە لاپەڕەکانی کتێبی پیرۆزدا، دەکرێت لیستێکی بەرفراوان لەو کەسانە کۆبکرێتەوە کە چەوساندنەوەیان ئەزموون کردووە. یەکەمین کەس هابیل بوو (پیدایشی ٤)، کە لەلایەن برا حەسودەکەیەوە، قاین، کوژرا. یوسفیش، بە هەمان شێوە، ڕووبەڕووی دوژمنایەتی براکانی خۆی بووەوە. بەهۆی ڕق لێبوونەوەیان، وەک کۆیلە فرۆشرا و گواسترایەوە بۆ میسر. لەوێ، بە درۆ تۆمەتبار کرا، خۆی لە زینداندا بینییەوە کە پێیەکانی بە ئازارەوە بە کۆت و زنجیری ئاسنین بەسترابوونەوە (زەبوور ١٠٥:١٨). بە دڵنیاییەوە تاقیکرایەوە کە بیر بکاتەوە خودا وازی لێهێناوە! نەتەوەی ئیسرائیل کۆیلایەتی لە میسردا چەشت و گەلێکی چەوساوە بوون (دەرچوون ١). موسا، ڕزگارکەرەکەیان، بە ئەنقەست هەڵیبژارد کە «ئازار بچێژێت لەگەڵ گەلی خودا» (عیبرانییەکان ١١:٢٥). ئەوانی تر، وەک ئەو، بۆیان دەرکەوت کە نرخی دڵسۆزی هەیە. سێ هاوڕێکەی دانیال ڕووبەڕووی کوورەی ئاگرینی گڕگرتوو بوونەوە (دانیال ٣)، و دانیال خۆی فڕێدرایە ناو چاڵی شێرەکان (دانیال ٦). ئیڕمیا، وەک زۆرێک لە پێغەمبەرانی کۆن، چەوسێنرایەوە (ئیڕمیا ١٧:١٨؛ یاقوب ٥:١٠). داودیش، لە زۆرێک لە زەبوورەکانیدا هەستەکانی خۆی وەسف کرد کاتێک ڕووبەڕووی چەوساندنەوەی بێوچانی دوژمنێکی دڕندە بووەوە و داوای ڕزگارکردنی لە خودا دەکرد (زەبوور ٣١:١٥).
هەمان بابەت لە پەیمانی نوێدا بەردەوامە. یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر وەک شەهیدێک بەهۆی دڵسۆزییەوە لە قسەکردنی ڕاستیدا مرد (مەتتا ١٤)، و ئەوانی تر هەمان ڕێگایان گرتەبەر. ئیستفانۆس بەردباران کرا؛ یاقوب سەری بڕدرا، و بەپێی نەریت هەردوو پەترۆس و پۆڵس شەهیدبوونیان ئەزموون کرد. لیستەکە بەرفراوانە و بەبێ گومان دەیسەلمێنێت کە زۆرێک لە خزمەتکارانی خودا بە توندی ئازاریان چەشت لە دەستی پیاوانی بێدین، وەک عیبرانییەکان ١١:٣٦-٣٨ فێرمان دەکات.
بۆ ئێمە ئەمڕۆ
پێشبینی چەوساندنەوە شتێکە کە ناتوانین لێی ڕزگارمان بێت. لە وتارەکەیدا لە نزیک پەرستگای ئۆرشەلیم کەمێک پێش مردنی، عیسای مەسیح ڕووداوەکانی داهاتووی پەیوەست بە گەڕانەوەی خۆی خستەڕوو. ڕوونی کردەوە کە پێش«دیمەنە ترسناکەکان و نیشانە گەورەکان ... لە ئاسمانەوە» شوێنکەوتووانی ڕووبەڕووی چەوساندنەوە دەبنەوە و «دەبرێنە بەردەم پاشاکان و فەرمانڕەواکان» (لۆقا ٢١:١١-١٢). هەروەها لە یۆحەننا ١٦:٣٣ فێری قوتابییەکانی کرد کە لە جیهاندا ڕووبەڕووی سەختی دەبنەوە. وشەکانی دەبێت هیچ گومانێکمان بۆ نەهێڵنەوە: «لە جیهاندا تەنگانەتان دەبێت.» بەشی کۆتایی ئایەتەکە – «دڵخۆش بن؛ من بەسەر جیهاندا زاڵ بووم» – ڕەنگە زۆرتر بگوترێتەوە. ئێمە دڵخۆشین کە ڕزگارکەرەکەمان بەسەر جیهاندا زاڵ بووە، بەڵام ئەوەندە حەز ناکەین بیرمان بهێنرێتەوە کە ئێمە دەبێت ڕووبەڕووی تەنگانە ببینەوە لە جیهاندا!
کاتێک پۆڵس و بەرناباس سەردانی ئەو شوێنانەیان کرد کە مزگێنییان تێدا ڕاگەیاندبوو بۆ هاندانی باوەڕدارە نوێیەکان، ئامۆژگارییان کردن «کە لە باوەڕدا بەردەوام بن» و ڕوونیان کردەوە کە «دەبێت لە ڕێگەی زۆر تەنگانەوە بچینە ناو شانشینی خوداوە» (کردارەکان ١٤:٢٢). وەک مامۆستاکەیان، ئەم دوو خزمەتکارە نەیاندەویست هیچ قوتابییەکی نوێ فریو بدرێت. ڕێگای داهاتوو قورسە،و چەوساندنەوە پێشبینی دەکرێت لە جیهانەوە. ئەوان باوەڕیان بە وشەکانی عیسای مەسیح هەبوو: «ئەگەر ئەوان منیان چەوساندبێتەوە، ئەوا ئێوەش دەچەوسێننەوە» (یۆحەننا ١٥:٢٠). لە سەرەتادا، باوەڕدارە نوێیەکانی تەسالۆنیکی لەلایەن پۆڵسەوە ئاگادار کرابوونەوە کە ڕووبەڕووی نەیارەتی لە جیهانێکی دوژمنکارەوە دەبنەوە. کاتێک ڕوویدا، پۆڵس نیگەران بوو کە نابێت «بجووڵێن» بەهۆی ناخۆشییەکانەوە، چونکە «ئێمە بۆ ئەوە دیاریکراوین»، ڕایگەیاند (١ تەسالۆنیکی ٣:١-٤).
لە ڕاستیدا، هەرچەندە ڕەنگە بۆمان قورس بێت ئەمە تێبگەین، خودا مەبەستێکی هەیە لە ڕێگەدان بە چەوساندنەوەمان. فیلیپییەکان ١:٢٩ دەڵێت: «چونکە بۆ ئێوە دراوە لە پێناوی مەسیحدا، نەک تەنها باوەڕ بەو بهێنن، بەڵکو ئازاریش بچێژن لە پێناوی ئەودا.» وشەی وەرگێڕدراو بە «دراوە» لە ڕاستیدا واتای «بە میهرەبانی بەخشراوە» دەگەیەنێت. ئایا ئەمەمان تێگەیشتووە؟ نەک تەنها بە میهرەبانی ئێمەی توانیوە باوەڕ بە مەسیح بهێنین؛ بەڵکو بە میهرەبانیش پێی بەخشیووین، یان پێی داوین، شانازیی چەشتنی چەوساندنەوە لە پێناوی ناوی ئەودا! هەرچەندە ڕەنگە حەزمان لە پێشبینییەکە نەبێت، چەوساندنەوە بە ئیلاهی ڕێگەپێدراوە و ڕێگایەکە کە لە ڕێگەیەوە دەتوانین نزیکتر ببینەوە لە ڕزگارکەرە خۆشەویستەکەمان کە لە پێناوی ئێمەدا ئازاری چەشت.
دەرئەنجام
لە کۆتاییدا، دوو خاڵی کۆتایی دەبێت لەبەرچاو بگیرێن. چی بکەین کاتێک ڕووبەڕووی چەوساندنەوە دەبینەوە لە پێناوی مامۆستاکەماندا؟ زەبوور ١١٩ وەڵامەکە دەداتەوە: دەبێت پشت بە ووشەی خودا ببەستین. نووسەری چەوساوەی ئەم زەبوورە:
- هیوای خۆی خستە سەر ووشەکە (ئایەتی ٨١)،
- بە چاوەڕوانییەوە سەیری دەکرد (ئایەتی ٨٢)،
- ڕەتیکردەوە لەبیری بکات (ئایەتی ٨٣)،
- دانی نا بەوەدا کە دڵسۆزە (ئایەتی ٨٦)،
- وازی لە فێرکارییەکەی نەهێنا (ئایەتی ٨٧)، و
- سوێندی خوارد کە گوێڕایەڵی دەبێت (ئایەتی ٨٨).
ئێمەش پێویستمان بەو ووشەیە! لە تاقیکردنەوەکانی ژیاندا دەبێت بەڵێنەکانی بگرین و لەسەر ڕاستییەکەی بخۆین. تەنها بەم شێوەیە دەتوانین بەهێز بین و تێپەڕین.
ئەگەر ڕێگای ئێستامان تا ڕادەیەک ئاسانە، با هەرگیز ئەوانەی تر لە شوێنەکانی تر لەبیر نەکەین کە ڕووبەڕووی چەوساندنەوەی جیهانێکی دوژمنکار دەبنەوە. کاتێک گەرمای کوورەکە ئەزموون دەکەن، با بە بەردەوامی لە نوێژەکانماندا لەبیریان بکەین.
مارتن جیرارد
