ڕوانین بۆ سەرەوە – تەممووز/ئاب ٢٠١٨ — گۆڤاری نیعمەت و ڕاستی
ڕاستودروستیی خودا لە ڕۆماکاندا
دوای دەستپێکردنی نامەکە بە پێشەکییەکی کورت (ڕۆما ١:١-١٥)، پۆڵسی نێردراو تێزی سەرەکیی خۆی بۆ خوێنەرانی لە ڕۆما خستەڕوو. باس لە پەیامی خودا دەکات دەربارەی مزگێنی و هێزی ئەو بۆ ڕزگاری (ئایەتەکانی ١٦-١٧). پۆڵس نووسی: «ڕاستودروستیی خودا لە باوەڕەوە بۆ باوەڕ ئاشکرا دەبێت؛ وەک نووسراوە، 'ڕاستودروست بە باوەڕ دەژیێت'» (ئایەتی ١٧، وەرگێڕانی نوێی شا جەیمس). ئەم لێدوانە کورت بەڵام گرنگە شتێک دەربارەی خودا، ووشەی گوتراو و نووسراوی ئەو، و چۆنیەتیی وەرگرتنیان لەلایەن تاکەکانەوە دەڵێت.
پەیامەکەی پۆڵس کە بانگکرابوو بۆ گەیاندنی، ئەوە دەگەیەنێت کە خودا هەمیشە ڕاستە،1 یان دادپەروەرە، جا لە کەسایەتیی خۆیدا بێت – ئەوەی کە ئەو خۆی چییە، خودای سێ کەسایەتی – یان لەوەی کە ئەو دەیڵێت و دەیکات. بە واتایەکی تر، لە پلانەکانی خودا، کردارەکانی، مامەڵە حکومەتییەکانی و پەیوەندییەکانی، ئەو ١٠٠% ڕاستە. بۆیە کاتێک خودا گوناهبار بە تاوانبار و شایستەی سزادان ڕادەگەیەنێت، ئەو ڕاستە. وەک دروستکەر، ئەو یاساکانی داناوە و بە تەواوی دادپەروەرە لە داواکارییەکانی؛ و ئەو بە شێوەیەکی ناوازە شایستەیە بۆ دادوەریکردن.
لە وتارەکەیدا بۆ سەرکردە یۆنانییەکان لە ئەسینا (کردارەکانی نێردراوان ١٧:٢٢-٣١)، نێردراو نیشانی دا کە تاکە خودای ڕاستەقینە بریتییە لە:
- دروستکەر،
- بەردەوامکەر،
- فەرمانڕەوای گەردوون (تەنانەت کۆنترۆڵی مێژووی مرۆڤایەتیش دەکات)،
- خودای ڕزگارکەر، و
- دادوەری باڵا.
- ئەم بەشە، کە پێشنیار دەکەم بیخوێنیتەوە، ئاماژە بە پێویستیی مرۆڤ دەکات بۆ باوەڕهێنان لە وەڵامی ئەوەی خودا دەیڵێت. ئەوە پێویستیی باوەڕ و متمانە بە خودا دەگەیەنێت. هەموو ئەم بابەتانە، و زیاتریش، بە وردی لە پەرتووکی ڕۆماکاندا باس کراون، نامەیەک کە دەکرێت پێی بوترێت «لێکۆڵینەوەیەک2 دەربارەی خودا و ڕاستودروستییەکەی.»
هەندێک پاشخان یەکەم پەرتووکی کتێبی پیرۆز، پەیدابوون، دروستکردنی شکۆمەندیی خودا و پەیوەندیی تایبەتیی مرۆڤ لەگەڵ خودا (پەیدابوون ١-٢) وەسف دەکات. زۆری نەخایاند، زۆر شت وێران کرا بە هێرشی سەرکەوتووی شەیتان بە درۆ وردیلەکان، هەروەها لە ڕێگەی سەرپێچیی ئادەم و حەوا و کەوتنی دواتر بۆ ناو گوناه (پەیدابوون ٣). ئەمە دەرئەنجامی هەبوو بۆ هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی و مێژووی نزیک و کۆتاییەکەی، بەڵام خودا بێ سەرچاوە نەبوو. ئەو قوربانییەکی هێنا، جێگرەوەیەکی بێتاوان کە شوێنی ئادەم و حەوای گرتەوە. هەردووکیان باوەڕیان بە خودا هێنا، کە پێش دەرکردنیان لە باخچە بە دادوەریی ڕاستودروستیی خۆی (ئایەتی ٢٤)، بە پێستی قوربانییە ئاژەڵییە بێتاوانەکە پۆشینی (ئایەتی ٢١)، کە وێنەی «جلوبەرگی ڕزگاری... [و] عەبای ڕاستودروستی» بوو (ئیشایا ٦١:١٠).
پوختەی ڕۆماکان پۆڵس زیاتر لە ٤٠٠٠ ساڵ دوای کەوتنەکە نووسی، نیشانی دا کە خودا ڕاستە لە بڕیارەکەیدا کە «هەمووان گوناهیان کردووە و لە شکۆمەندیی خودا کەمترن» (ڕۆما ٣:٢٣). بەڵام، کاتێک کەسێک لە مرۆڤایەتیی کەوتوو بە تۆبەیەکی ڕاستەقینەوە ڕوو لە خودا دەکات و خودا ئەو کەسە بە «ڕاستودروست» یان «دادپەروەر» ڕادەگەیەنێت، خودا هێشتا ڕاستە!
پۆڵس بابەتی ڕاستودروستیی بەم شێوەیە پەرە پێدا. هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی لە سێ کوڕەکەی نوحەوە هاتوون، حام، یافەت و سام (پەیدابوون ٩)، و پۆڵس نیشانی دا کە ئەوان ڕاستییان دەزانی بەڵام زۆری نەخایاند لە ناڕاستودروستیدا سەرکوتیان کرد (ڕۆما ١:١٨-٢٠). ئەمە زۆری نەخایاند دوای ئەوەی خودا خۆی وەک دادوەری ڕاستودروست لە لافاوەکەی نوحدا ئاشکرا کرد. نەوەکانی حام (پەیدابوون ١٠:٦-٢٠) لە ڕۆما ١:٢١-٣٢ وەسف کراون، نەوەکانی یافەت (پەیدابوون ١٠:٢-٥) لە ڕۆما ٢:١-١٦، و نەوەکانی سام (پەیدابوون ١٠:٢١-٣٠؛ ١١:١٠-٣٢) لە ڕۆما ٢:١٧-٣:٢٠.
هەرچەندە کەسێک زیاتر وەرگرتبێت، زیاتر بەرپرسیارە لەبەردەم خودا. ئەم بنەمایە لە تۆمەتەکەدا دەردەکەوێت کە هەمووان لەژێر دادوەریی خودادان و مەحکومن، بەڵام توندترین زاراوەکان بۆ جولەکەکان بەکارهاتوون، کە لە سامەوە هاتوون. جولەکەکان، وەک لە کتێبی پیرۆزەوە دەزانین، زۆرترین ڕووناکییان پێدراوە، یان هەیانبووە.
لێرەدا کورتەیەک لە ڕۆماکان هەیە، جگە لە پێشەکی (١:١-١٧)، پاشنووس (١٦:١٧-٢٤)، و دۆکسۆلۆژی (١٦:٢٥-٢٧):
- مرۆڤی گوناهبار پێویستی بە ڕاستودروستیی خودا هەیە (١:١٨-٣:٢٠).
- خودا ڕاستودروستیی لە ڕێگەی قوربانیی مەسیحەوە دابین کردووە (٣:٢١-٢٦).
- ڕاستودروستیی لە ڕێگەی باوەڕەوە وەردەگیرێت (٣:٢٧-٤:٢٥).
- ڕاستودروستیی لە ڕۆحدا ئەزموون دەکرێت (٥:١-٨:١٧).
- ڕاستودروستیی گەرەنتی کراوە لە هێنانی بەرەکەتێکی هەمیشەیی (٨:١٨-٣٩).
- ڕاستودروستیی لە سەروەری و ڕێگاکانی خودادا دەبینرێت، بەبێ پشتگوێخستنی ئیسرائیل و بەرپرسیارێتیی مرۆڤ. ئەمە مامەڵە دابەشکارییەکانی خودا دەگرێتەوە، لەگەڵ وانە گرنگەکان بۆ ئێمە (ڕۆما ٩-١١).
- ڕاستودروستیی لە ژیانی گۆڕاودا دەردەکەوێت (ڕۆما ١٢-١٦).
- سەرەڕای دژایەتی – وەڵامێک بەرەو خودا بیرۆکەکانی خودا لەلایەن مرۆڤەوە مشتومڕیان لەسەر دەکرێت، و لەبەر ئەم هۆکارە نێردراو پرسیاری ڕەوانبێژیی بە وشەکانی «ئەی چی بڵێین؟» هێنایە ئاراوە. وەڵامەکە لە هەر حەوت جارەکەدا ئاشکرایە (ڕۆما ٣:٥، ٤:١، ٦:١، ٧:٧، ٨:٣١، ٩:١٤،٣٠).
پۆڵس خزمەتەکەی کە لە خوداوە وەرگرتبوو وەک نێردراوێک وەسف کرد (ڕۆما ١١)، بەڵام ئەویش کۆیلە، مزگێنیدەر، مامۆستا و قەشە بوو سەبارەت بەوانەی کە مزگێنییەکە قبوڵ دەکەن و ڕزگاریان دەبێت. لە ڕێگەی ئەوەوە، گوناهباران گەڕێنرانەوە بۆ لای خودا و ڕزگاریان بوو، بوون بە پەرستکارانی ڕاستەقینە ئێستا و بۆ هەتاهەتایە (١٥:٨-٢١).
ئەم نامە سەرسوڕهێنەرە ڕاستودروستیی خودا نیشان دەدات لە مەحکومکردنی مرۆڤی تاوانبار و دابینکردنی ڕزگاری بۆ ئەوانەی تۆبە دەکەن، لەوانەش کارێکی خودا بۆ دڵنیابوون لەم وەڵامە. دەبێت ئاماژە بەوە بدەین کە خودا کار دەکات:
- بۆ ڕزگاریی ونبووان لە ڕزگارکردنیان لە تاوانی گوناه لە ڕێگەی خوێنی مەسیحەوە (٣:٢٠-٥:١١)؛ لە هێزی گوناه و مردن لە ڕێگەی مردن و هەستانەوەی مەسیحەوە، لە ڕێگەی کارێکی ڕۆحی پیرۆزەوە (٥:١٢-٨:١٠)؛ و لە بوونی گوناه (٨:١١-٣٩)؛
- لەناو ئەوانەی ڕزگار کراون و گەڕێنراونەتەوە بۆ خودا – پێکهێنان و پیرۆزکردنێک هەیە بۆ ئەوانەی بۆ ئەو جیاکراونەتەوە. ئەمە لە چیرۆکی ئیسرائیلدا نیشان دراوە، ڕابردوو، ئێستا و داهاتوو (٩:١-١١:٣٦)؛ و
- لەگەڵ ڕزگاربوواندا کە ئەوان دەبنە ئامرازی بەرەکەت ئێستا و بۆ هەتاهەتایە (ڕۆما ١٢-١٦). ڕزگاربووان دەگۆڕدرێن لە ڕێگەی خزمەتی ڕۆحی پیرۆزەوە لە پەیوەندییان لەگەڵ خودا، خۆیان، یەکتر، حکومەتە زەمینییەکان، باوەڕداران بە بیروباوەڕی جیاواز و بێباوەڕان.
- لە هەموو ئەم وردەکارییانەدا هێزی ڕزگارکەر، پیرۆزکەر و گۆڕەری خودا دەبینین وەک ئەوەی لەوانەدا دەردەکەوێت کە «لە ئادەمدا» بوون و ئێستا «لە مەسیحدان». ئەوان دەبنە ئامرازێک بۆ ئەوەی خودا بەکاریان بهێنێت بۆ شکۆمەندیی خۆی و سوودی ئەوانی تر، هەمیشە بەپێی ڕاستودروستیی خودا. ئەوانەی کە پێشنیاری ڕزگاریی خودا ڕەت دەکەنەوە لەژێر مەحکومکردندان و تووشی سزای هەتاهەتایی دەبن، ناچار دەکرێن چۆک دابنێن (فیلیپی ٢:١٠)؛ لە کاتێکدا ڕزگاربووان وەک پەرستکارانی ئارەزوومەند چۆک دادەنێن.
ڕۆماکان ٨ دەبێت سەرنجێکی تایبەت بدەینە ئەم بەشە. لە حەوت خاڵدا بۆ باوەڕدار دەناسینەوە:
- پێگەیەکی نوێ، ئازادی لە دادوەری – بێ مەحکومکردن (ئایەتەکانی ١-٤)؛
- ژیانێکی نوێ، ئازادی لە شکست – سەرکەوتن (ئایەتەکانی ٥-١٢)؛
- پەیوەندییەکی نوێ، ئازادی لە ترس – ئازادیی کوڕان (ئایەتەکانی ١٣-١٧)؛
- هیوایەکی نوێ، ئازادی لە بێئومێدی – ژیان لە هیوا (ئایەتەکانی ١٨-٢٥)؛
- یارمەتییەکی نوێ، ئازادی لە بێدەسەڵاتی – یارمەتیدان لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە (ئایەتەکانی ٢٦-٢٧)؛
- زانیارییەکی نوێ، ئازادی لە ناخۆشی – متمانە بە خودا (ئایەتەکانی ٢٨-٣٠)؛ و
- دڵنیاییەکی نوێ، ئازادی لە نیگەرانی – بێ جیاکردنەوە (ئایەتەکانی ٣١-٣٩).
- ئەم ئایەتانە زۆر شتیان تێدایە. بیرکردنەوە لە هەر ئایەتێک وادەکات سەرسامی دانایی خودامان، خۆشەویستی و بەزەیی ئەو بین – بە تایبەتی دیاریی کوڕە خۆشەویستەکەی (٨:٣٢).
لە ڕۆماکاندا، پۆڵس مزگێنیدەر، میسیۆنەر، مامۆستا، پێغەمبەر و قەشە بوو. وەک پێغەمبەرێک، لە جیاتی خودا قسەی دەکرد بۆ گەڕاندنەوەی خەڵک بۆ لای ئەو. خزمەتی پۆڵس هێشتا بەرهەم بۆ خودا دەهێنێت، چونکە زۆر ڕۆح پەیامی ڕزگاریی خودا قبوڵ دەکەن تەنانەت ئەمڕۆش (١٥:١٥-٢٩). لە خزمەتی قەشەییدا، لە ڕێگەی نامەکەیەوە، پۆڵس باوەڕداران ڕێنمایی دەکات بۆ شکۆدارکردنی خودا (ڕۆما ٨:٣١-٣٩، ١١:٣٣-٣٦، ١٥:٩-١٣، ١٦:٢٥-٢٧). ئایا تۆ شکۆداریی ئەو دەکەیت؟ گ.ت.
تێبینییە کۆتاییەکان ١. ڕۆماکان زۆر ئاماژەی تێدایە بۆ «ڕاستودروستیی» خودا. زاراوە جۆراوجۆرەکان وەک «ڕەواییدان»، «ڕاگەیاندنی ڕاستودروستی»، «ڕەواکردن»، «ڕاستودروست» یان «دادپەروەر»، و «بە دادپەروەری»، لەگەڵ وشەکانی دژە واتاکانی وەک «ناڕاستودروست»، «نادادپەروەر»، و هاوشێوەکانیان – هەموویان لە هەمان ڕەگی یۆنانییەوە هاتوون. ئێمە ٧٧ حاڵەت (یان ئاماژە)ی وشە وەرگیراوەکان لەم ڕەگەوە لە ڕۆماکاندا دەژمێرین، زۆر زیاتر لە هەر پەرتووکێکی تری پەیمانی نوێ. ٢. لێکۆڵینەوە بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت: «لێکدانەوەیەکی فەرمی و سیستەماتیک بە نووسین بۆ بنەماکانی بابەتێک، بە گشتی درێژتر و وردتر لە وتارێک» (فەرهەنگی Dictionary.com).
ئەلفرێد بۆتەر
