بینین ٢ و ٣
پێشەکی
کتێبی بینین نیشان دەدات کە چۆن خودا ڕێگاکانی خۆی لەسەر زەوی دەهێنێتە لووتکەیەکی گونجاو، بۆ شکۆمەندی خۆی و بۆ ڕێزگرتن لە کوڕەکەی، گەورەمان عیسای مەسیح. هەردوو بەرەکەت و دادپەروەری بە شێوەیەکی گشتگیر لە جیهانی داهاتوودا دەردەکەون. بەم هۆکارانە، دەقی کتێبەکە، و چەمکە پەیوەندیدارەکان، پڕن لە چەندین کۆمەڵە "حەوت"، کە هەر یەکێکیان تەواوێتی یان پڕێتی چەمکێک یان پرۆسەیەک نیشان دەدات؛ زۆربەی کات بە شێوەیەکی باش، بەڵام هەندێک جار بۆ خراپە. زیاتر لە پەنجا "حەوت" لە کتێبەکەدا هەن. حەوت ڕۆح، ئەستێرە، فریشتە، نامە، کڵێسا، مۆر، کەڕەنا، جام، نموونەی گرنگن.
بینین ١:١-٣
کتێبەکە بۆ قەشەنگە ئازارچێشتووەکان لە کۆتایی سەدەی یەکەمی زایینی نووسراوە. ژمارەیەکی کەم زانا هەبوون؛ هیچ کتێبێکی پیرۆز نەبوو وەک ئێستا دەیزانین. وەک لەو ڕۆژانەی ساموێل لەدایک بوو،
"وشەی یەزدان لەو ڕۆژانەدا بەنرخ (کەم) بوو" (١ ساموێل ٣:١).
بەم شێوەیە دەتوانین گرنگی دەربڕینەکە تێبگەین:
"خۆزگە بەوەی دەیخوێنێتەوە."
وەک لە ١ تیمۆساوس ٤:١٣
("هەوڵ بدە بۆ خوێندنەوە")
ئەمە ئاماژەیە بۆ خوێندنەوەی گشتی و بە دەنگی بەرز لە کتێبی پیرۆز. چەند سەیرە! تاکە کتێبێک کە بەڵێنی تایبەتی بەرەکەت بە خوێنەر دەدات، یەکێکیشە لەو کتێبانەی کە زۆرترین پشتگوێ خراوە.
"بخوێنەوە" - ئەمە ڕەنگە خویەکی لەناوچوو بێت، تەنانەت ڕەنگە لەنێو هەندێک لە گەلی خوداش، بەڵام بە دڵنیاییەوە خویەکی باشە. ئێمە مەیلمان هەیە بوونەوەری خوو بین. با خوی باشی خوێندنەوەی بە دەنگی بەرز لە دەقی کتێبی پیرۆز پەرە پێبدەین.
"ئەوانەی گوێ دەگرن" - ئامادەبووان، کۆمەڵ، ئەوانەی کە خوێنەر بە دەنگی بەرز بۆیان دەخوێنێتەوە. سوپاس بۆ خودا هێشتا ئەوانە هەن کە ئامادەن کۆببنەوە بۆ گوێگرتن لە خوێندنەوەی وشەی خودا. لە ١ پەترۆس ٢:٢ دەخوێنینەوە، "وەک کۆرپەی تازە لەدایکبوو، شیری پاکی وشەکە بویستن، بۆ ئەوەی پێی گەشە بکەن." ئاستەنگی بەردەوام ئەوەیە، ئایا هێشتا ئارەزوویەکی زۆرمان بۆ وشەی خودا هەیە وەک کاتێک بۆ یەکەم جار باوەڕمان بە مزگێنی هێنا؟
"ئەوانەی دەیپارێزن" (سەیرکردن، پاراستن، بەنرخ زانین، گەنجینەکردن، گوێڕایەڵیکردن، جێبەجێکردن) - ئەمە ئاراستەی هەردوو خوێنەر و کۆمەڵ کراوە. بە هیچ شێوەیەک خۆکار نییە. پێویستی بە هەوڵدان، باوەڕ، و ئامادەیی هەیە بۆ گوێڕایەڵیکردنی هەردوو ڕۆح و پیتەکانی ئەوەی کە خودا لە ڕێگەی وشەکەیەوە بۆمان ڕوون دەکاتەوە. بەرەکەت و خۆشبەختی بەڵێن دراوە بەوەی کە دەخوێنێتەوە (بە دەنگی بەرز)، ئەوانەی گوێ لە خوێندنەوەکە دەگرن، و بە تایبەتی بەوانەی (خوێنەر و گوێگر) کە ئامادەن گوێڕایەڵی وشەی خوێندراو بن. ئەم بەڵێنە بە تایبەتی و بە شێوەیەکی تایبەت بە قەشەنگە ئازارچێشتووەکان درا لە کاتی نووسینیدا. بە هەمان شێوەی ڕوون، بەردەوامە لە هەبوونی دەنگێکی تایبەت بۆ قەشەنگە ئازارچێشتووەکان لە هەر ڕۆژێکدا.
"کاتەکە نزیکە" (نزیک) - ئەگەر ئەوکات، نزیکەی دوو هەزار ساڵ لەمەوبەر، چەند زیاتر ئێستا؟
کتێبەکە بە ئاسانی دابەش دەبێت بۆ ٣ بەشی سەرەکی، وەک لە ١:١٩ پێناسە کراوە:
- "بنوسە": "ئەو شتانەی کە بینیت" - بەشی ١: بینینی دادوەر
- "ئەو شتانەی کە هەن" - بەشەکانی ٢ و ٣: حەوت کڵێساکە (کە لە کاتی پێشکەوتنماندا تاوتوێ دەکرێن)
- "ئەو شتانەی کە دوای ئەم شتانە دەبن" - بەشەکانی ٤-٢٢: دادگاییکردن (کە ڕووداوە پێشبینییە گەورەکان دەگرێتەوە کە دوای داخستنی سەردەمی کڵێسا ڕوو دەدەن).
ئەم کارەی ئێستا بریتییە لە بیرکردنەوە لە وتارەکانی حەوت کڵێساکە لەوەی کە ئەوکات پێی دەوترا ئاسیا، بەڵام ئێستا بەشێکە لە تورکیا. ئەوەی لەبەرچاوە لێکدانەوەیەکی گشتگیر نییە، بەڵکو یەک یان دوو ئاماژەیە. خوێندکاری بە پەرۆشی کتێبی پیرۆز وردەکارییەکان بەدوادا دەچێت.
بینین ١:١٢-١٨ بینینەکە
پێش ئەوەی کۆبوونەوەکان وتاریان بۆ بدرێت، سەرەتا بە خودا، دادوەری ڕاستودروست (٢ تیمۆساوس ٤:٨)، بە هەموو شکۆمەندی پاشایەتییەوە ئاشنا دەکرێین. ئەمە لە بینینێکدا بۆ نێردراو یۆحەن کرا، و لە بەشی ١:١٢-١٨ تۆمار کراوە. زۆر شت لە وردەکارییەکاندا هەیە کە سەرنج و تێڕوانین و، بە دڵنیاییەوە، گوێڕایەڵیمان داوا دەکات. کورتەیەکی خێرای تایبەتمەندییە پەیوەندیدارەکان بەسە بۆ ئەو جۆرە خوێندنەوەیەی کە هیوادارین بەدوایدا بچین.
| دەق | واتای/گرنگی/ جێبەجێکردن |
| :-- | :-------------------------------- |
| حەوت چرادانی زێڕین | کڵێساکان، کۆبوونەوە ناوخۆییەکان، ڕووناکی لەسەر زەوی بڵاو دەکەنەوە. |
| لە ناوەڕاستدا | ئەو دەزانێت چی ڕوو دەدات. |
| یەکێک وەک کوڕی مرۆڤ | تایبەتمەندییە ڕەوشتییەکان. لە ژیانی لەسەر زەوی، زاراوەی کوڕی مرۆڤ ئاماژەی بە شوێنی سووکایەتی کردن دەدا کە بە ویستی خۆی لە مرۆڤایەتی نزمدا قبوڵی کرد. لێرەدا، بۆ ئەو بە شکۆمەندی دادوەرییەوە بەکار هاتووە. |
| جلوبەرگ تا قاچەکان | پۆشاکی کاهینی. |
| بە پشتێنێکی زێڕین بە دەوری سنگیدا بەستراوە | سنووردارکردنی خودایی لە دادگاییکردنی ڕاستودروستدا |
| سەر، قژ سپی وەک خوری، سپی وەک بەفر | ڕێزگرتن، دانایی (بڕوانە دانیال ٧:٩) |
| چاوەکان وەک گڕی ئاگر | وردبینی بەردەوام و قووڵ. ("تۆ، خودا، من دەبینیت" پەیدابوون ١٦:١٣). بڕوانە یۆحەننا ١:٩ ڕووناکی دڵی خودا ئاشکرا دەکات! ڕووناکی دڵی مرۆڤ ئاشکرا دەکات! |
| قاچەکان وەک بڕۆنزی پاک | پێڵاو لە پێ بۆ جێبەجێکردنی دادگاییکردنی ڕاستودروست. |
| دەنگ وەک دەنگی زۆر ئاو | شکۆمەندی، گەورەیی، هێزی بێوچان. |
| لە دەستی ڕاستیدا حەوت ئەستێرە | ئەستێرەکان - ڕووناکی لە ئاسمانەوە دەدەن. هەڵگرانی ڕووناکی تاکەکەسی - ئەوانەی کە بە شێوەیەکی ناوخۆیی کۆبوونەوەکە بەپێی ویستی خودا ڕێنمایی دەکەن. ئێمە هیچ ڕووناکییەکمان نییە سەربەخۆ لەو. |
| لە دەمییەوە شمشێرێکی تیژ و دوو دەم | وشەکەی بەسە. (یۆحەننا ١٢:٤٨) |
| ڕوخسار | وەک خۆر بە هێزی خۆی دەدرەوشێتەوە |
| ڕووناکی جیهان | پەیوەندیدار بە جیهانەوە. |
| خۆری ڕاستودروستی | پەیوەندیدار بە ئیسرائیلەوە. |
| ئەستێرەی بەیانی | پەیوەندیدار بە کڵێساوە |
| یەکەم و کۆتا | سێ جار لە ئیشایا (٤١:٤، ٤٤:٦، ٤٨:١٢) دەربارەی یەهۆڤا وتراوە. سێ جار لە بینین (١:١٧، ٢:٨، ٢٢:١٣) دەربارەی عیسا وتراوە |
| فریشتەکان | کەسێک لە پەیوەندیدا لەگەڵ ئاسمان. نیشانەی دەسەڵات و هێزە، نەک نزیکی. نوێنەری توخمە بەرپرسیارەکە لە هەر کۆبوونەوەیەکدا. سەرکردایەتی ناوخۆییە (باری کۆبوونەوەکە هەڵدەگرێت) بەڵام بەهرە گشتگیرە. لە کتێبی پیرۆزدا، سەرکردەکان هەمیشە بە شێوەی کۆ دەدوێن، جگە لە یەک ئاماژە لە عیبرانییەکان ١٢:٢ (JND) بۆ خودی مەسیح وەک سەرکردە. لە سەرکردایەتیدا، وەک لە هەموو شتێکدا، ئەو دەبێت پێشەنگی هەبێت (کۆلۆسییەکان ١:١٨) |
| مردن - شوێنی (ناوەندی) / دۆخی جەستە، بەشی ماددی کەسەکە. | |
| دۆزەخ/هادیس - شوێنی (ناوەندی) / دۆخی ڕۆح و گیان، بەشە ناماددییەکانی کەسەکە. | |
| پێکەوە، بەشە ناماددی و ماددییەکان تەواوی/هەموو کەسەکە پێک دەهێنن. بڕوانە ١ تەسەلۆنیکییەکان ٥:٢٣ - "هەموو ڕۆح و گیان و جەستەتان." | |
وتارەکان بۆ حەوت کڵێساکە
حەوت کڵێساکە (کۆبوونەوە ناوخۆییەکان) دەکرێت بەم شێوەیە سەیر بکرێن:
پێشینەیی (مێژوویی)
- ئەم وتارانە مێژوو و دۆخی ڕۆحی حەوت کۆبوونەوەی ناوخۆیی بۆمان دەخەنە ڕوو، کە لە ڕاستیدا لە هەمان کاتدا لە سەدەی یەکەمی زایینیدا لەوەی کە ئێستا بە تورکیای ڕۆژئاوا دەیناسین، هەبوون و کاریان دەکرد. خەمناکە کە زۆربەی کات زیاتر سەرنج دەدەین و وانە پێویستەکان فێر دەبین کاتێک نموونەی ژێر لێکۆڵینەوە کەسێک یان شتێکە جگە لە خۆمان. تاوتوێکردنی ئەم کڵێسایانە، کە قەوارەی مێژوویی ڕاستەقینە بوون، کتێبێکی وانەیە لە خۆیدا، بەڵام زۆر، زۆر زیاتر لە تەنها وانەیەکی مێژوو.
کەسایەتی (تاکەکەسی)
- جگە لەوە، دەکرێت بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بە مێژووی ڕۆحی و ڕەوشتی (سوڕی ژیانی ڕۆحی؟) ڕۆحێکی تاکەکەسی دابنرێن. بە ناسینی خۆمان وەک ئەوەی کە دەیناسین، دەزانین کە لە ئارەزوو و پلەی پابەندبوونمان بە خودا و لە تازەیی ڕۆحماندا گۆڕانکاری دەکەین. لە هەر ساتێکدا، یان قۆناغێکدا، لە مێژووی ڕۆحیماندا وەک تاک، بە دڵنیاییەوە بەراورد دەکرێین بە دۆخی یەکێک یان زیاتر لە حەوت کڵێساکە وەک ئەوەی بە وردبینی لەم دوو بەشەدا وەسف کراون. بەڵام، دەبێت خۆمان بپارێزین لەوەی کە وا هەست بکەین کە دەتوانین هەرگیز بگەیەنین یان بەدەست بهێنین ئاستێکی بەرزی دۆخ یان ئەزموونێک کە لە پێویستی گوێگرتن لە بانگەوازی ڕۆحی پیرۆز تێپەڕین.
ناوخۆیی (لۆکاڵی)
- جگە لەوە، دەکرێت بە شێوەیەکی ڕەوا بە مێژووی ڕۆحی و ڕەوشتی (سوڕی ژیانی ڕۆحی؟) کۆبوونەوەیەکی ناوخۆیی دابنرێن. ئەوەی کە بۆ ئێمە وەک تاک ڕاستە، بە دڵنیاییەوە بۆ کۆبوونەوە ناوخۆییەکانیشمان ڕاستە. ئەوەی کە ئێمە وەک تاکین، ئەوە پێک دەهێنێت کە ئێمە بە شێوەیەکی ناوخۆیی و بە کۆمەڵ وەک دەربڕینێکی کۆبوونەوەکەین.
پێشبینی (پانۆرامایی)
- لێکدانەوەیەکی سەرەکی و دروست لەم حەوت وتارەدا مێژووی کڵێسایی و ڕەوشتی پێشبینیکراوی تەواوی سەردەمی کڵێسا (سوڕی ژیانی تەواوی دابەشکاری؟) لە پەنتیکۆستەوە تا ڕاپچەر دەبینێت. واتە، ئەوان ڕاپرسییەکی پانۆرامایی پێشکەش دەکەن سەبارەت بەوەی کە چۆن کڵێسای مەسیحی بەرپرسیارێتییەکانی خۆی جێبەجێ کردووە و جێبەجێ دەکات لە نێوان کاتێکدا کە لە ڕۆژی پەنتیکۆستدا دامەزرا، و ڕاپچەر، کاتێک مێژووی بەرپرسیارێتییەکەی لەم جیهانەدا کۆتایی پێ دێت.
پەیوەندی داتای مێژوویی و جوگرافی، و هەندێک لە وشەکانی ناو دەقەکە
هەر یەکێک لە حەوت شوێنەکە ناوەندی ناوچەیەکی پۆستە بوو لەژێر ئیدارەی ڕۆمانیدا. خزمەتگوزارییەکانی پۆستە شوێنی خۆیان هەبوو تەنانەت لەو ڕۆژگارە سەرەتاییانەشدا. بێگومان، برایان نێردەی تایبەتی خۆیان بەکار دەهێنا بۆ گواستنەوەی ئەم نامانە و نامە گرنگەکانی تر. بەڵام، سەرنجڕاکێشە کە خودای هەموو زانا و هەموو دانا ڕێگەی بە مرۆڤەکان دابوو سیستەمێک دابڕێژن و دایبمەزرێنن کە بۆ ئەو بەسوود بێت بۆ ئەنجامدانی کاری خۆی، ئەگەر بە پێویستی زانیبایە بۆی.
سەرنجڕاکێشە کە حەوت کۆبوونەوەکە لەسەر ڕێگایەکی بازنەیی دانراون کە بە ئاسانی دەکرێت بە هەمان ڕیزبەندی کە وتارەکان پێشکەش کراون، بپێورێت. نێردەیەک کە نامەکان دەگەیەنێت، هەمان ڕێگا دەگرێتە بەر، بە ڕیزبەندی کاتژمێر، وەک لە دەقەکەدا پێشکەش کراوە، بە ئەفەسۆس دەست پێدەکات، و لە لاودیکیا کۆتایی دێت. هەندێک لەم شوێنانە ئێستا ناوی جیاوازیان هەیە لەوەی کە لە سەدەی یەکەمی زایینیدا هەبوویان، هەرچەندە هەندێک لە ناوی شوێنەکان تا ئەمڕۆش ماونەتەوە.
لە کڵێساکاندا تێکچوون هەیە، لە ناوەوە و لە دەرەوە. وتارەکان بۆ ئەم حەوت کڵێسایە بۆ ئەوەیە کە هەستەکان ئێستا هان بدەن بۆ ئەوەی بمێننەوە تا ئەو دێت، و لە دڵیاندا ئەوە دابمەزرێنن کە لە کۆتاییدا بە شێوەیەکی گشتگیر لەلایەن خودی خوداوە دادەمەزرێت کاتێک ئەو هەموو شتێکە و لە هەموو شتێکدایە.
حەوت کڵێساکە لە سروشت و دۆخیاندا زۆر جیاواز بوون. شکست و کەموکوڕی جیاواز لە هەر کڵێسایەکدا هەیە، کە لەلایەن مرۆڤەکانەوە هێنراون. چارەسەرەکە لە هەموو حاڵەتێکدا یەکە، لە دەستی کەسایەتییەکی خوداییدا -
"گوێ بگرن لەوەی ڕۆح بە کڵێساکان دەڵێت."
هەر وتارێک هەمان شێواز پەیڕەو دەکات:
- پێشکەشکردنی خودی مەسیح بە یەکێک لەو شێوانەی کە یۆحەن لە بەشی ١دا بینی، بە تایبەتی گونجاوە بۆ ئەو دۆخەی کە ئەو کڵێسایە تێی کەوتبوو. ئەگەر ناسرابایە و بەنرخ بوایە، ئەوا لە کەوتنە ناو ئەو دۆخەوە دەیپاراست. ئەوە باوەڕی خوداپەرستان لە کاتی تاقیکردنەوەیاندا دەپارێزێت.
- جەختکردنەوە لەسەر زانینی تەواوی خودا ("من دەزانم") لەسەر دۆخی هەر کڵێسایەک کە دەبێتە هۆی پەسەندکردن یان مەحکومکردنی ئەوەی کە دەیدۆزێتەوە.
- بانگەوازێکی کۆتایی لە ڕۆحەوە بۆ کڵێسا، کە هۆشداری تایبەت، وشەی هاندان، و بەڵێنێکی تایبەت بە سەرکەوتوو دەدات.
ئەم بینینەی خودا، ئەگەر تێگەیشتنی لێ بکرێت، و بانگەوازی ڕۆح، ئەگەر وەڵام بدرێتەوە، ئەوا ئێمە توانامان پێ دەدات ببینە سەرکەوتوو. سەرکەوتوو کەسێکە کە ئامادەیە گوێڕایەڵی ویستی ئاشکراکراوی خودا بێت، گرنگ نییە لە چ کەمینەیەکدا خۆی دەبینێتەوە، و بە هەر نرخێکی کەسی بێت. وەک چۆن وردەکارییەکان دەربارەی کۆبوونەوە ناوخۆییە جیاوازەکان دەبینین، و دابەزینی پێشکەوتوو (گشتی) دەبینین، ئەوا دەبینین کە هەرچی دۆخی گشتی بێت، هەمیشە دەرفەت هەیە بۆ تاکەکان کە بە شێوەیەکی تاکەکەسی "سەرکەون". بە شێوەیەکی گرنگ، سەرکەوتن وەک بابەتێکی زۆر کەسی و تاکەکەسی پێشکەش دەکرێت، هەرچەندە ئەوەی کە ئێمە بە کۆمەڵین تا ڕادەیەکی زۆر پشت بەوە دەبەستێت و ئەنجامی ئەوەیە کە ئێمە وەک تاکین. هەروەها دەرفەتمان دەبێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکان، وەک تاک، و لە کۆبوونەوە ناوخۆییەکانماندا.





