ململانێی نێوان چاکە و خراپە بابەتێکی سەرەکی کتێبی پیرۆزە. دەتوانرێت شوێنپێی بگیرێت لە تاقیکردنەوەی ئادەم و حەوا لە سەرەتای کتێبی پیرۆزەوە تا سزاکە لە دەریاچەی ئاگردا لە کۆتاییەکەیدا (پیدایش ٣:١-٧؛ وەرگێڕان ٢٠:١٠،١٥). با سەیری سەرچاوە، ڕێڕەو و چارەنووسی خراپە بکەین.
سەرچاوەی خراپە
با سەرەتا سەیری سەرچاوەی خراپە لە جیهانەکەماندا بکەین. زۆر کەس پێیان وایە شەیتان، یان ئیبلیس، تەنها ئەفسانەیەکە، باوەڕێکی خورافییە لە سەردەمی پێش زانستیدا بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو شتانەی کە خەڵکی نەیاندەتوانی لێیان تێبگەن، وەک نەخۆشی و کارەسات. ئەم باوەڕە لەلایەن وێنە ئەفسانەییەکانی شەیتانەوە پشتگیری دەکرێت وەک بوونەوەرێکی شاخدار و سوور کە چەقۆیەکی سێ سەرەی بەدەستەوەیە. بەڵام کتێبی پیرۆز دەڵێت ئەو کەسایەتییەکی ڕاستەقینە و خراپەکارە.
عیسا باوەڕی بە ئیبلیسێکی کەسی هەبوو. لە بیاباندا بە پرسیارە زیرەکەکان تاقیکرایەوە (مەتتا ٤:١-١١). لە نموونەی جووتیارەکەدا، باڵندەکان کە تۆوەکانیان دەخوارد، "خراپەکارەکە"یان نیشان دەدا کە پەیامەکەی لەبارەی شانشینی خوداوە دەڕفاند (مەتتا ١٣:١٩). شەیتان ئەفسانە نییە، چیرۆکێکی زیرەکانە نییە لەبارەی کەسێکەوە کە بەڕاستی بوونی نییە! تەنانەت تەنها "ڕاستییەکی گریمانەیی" یارییە کۆمپیوتەرییەکان نییە کە شەڕێک لە دژی خراپە لەخۆ بگرێت. شەیتان کەسایەتییەکی ڕاستەقینەیە، وەک کتێبی پیرۆز پێمان دەڵێت.
کتێبی پیرۆز ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو بە نزیکەوە پەیوەندی بە فریشتەکانەوە هەبووە، و لە ئاسماندا لەگەڵ فریشتەکاندا شەڕی کردووە (ئەیوب ١:٦؛ ٢:١؛ وەرگێڕان ١٢:٧-٩). فریشتەکان بریکارە نادیارەکانی خودان کە بۆ نیشتەجێبوونی بەشی نادیاری جیهانەکەمان دروستکراون (کۆلۆسی ١:١٦). کتێبی پیرۆز تەنها سەرچاوەی متمانەپێکراوی زانیارییە لەبارەی شەیتان و جیهانی نادیارەوە. چۆن خراپە هاتە ناو جیهانی تەواوی خوداوە؟
دەبێت تێبگەین کە تەنها یەک خودا هەیە – و نەخۆشی، گوناه، مردن و ئیبلیس لەژێر دەسەڵاتی ئەودان. بۆ نموونە، خودا بە شەیتانی وت چی دەتوانێت و چی ناتوانێت بە ئەیوب بکات (ئەیوب ١:١٢؛ ٢:٦). شەیتان یەکێک بوو لە دروستکراوەکانی خودا، کە دواتر هەڵیبژارد دژی ئەو بوەستێتەوە. ئەمە باشترین ڕوونکردنەوەیە بۆ سەرچاوەی خراپە. کەسایەتییەکانی ناو دروستکراوەکانی خودا ئیرادەی ئازادیان هەبوو. فریشتەکان و خەڵکی هەڵبژاردەیان هەبوو؛ ئەوان کۆپی یان ڕۆبۆت نەبوون. خودا خراپەی دروست نەکرد، بەڵام بوونەوەری بە ئیرادەی ئازاد دروست کرد، و لەبەر ئەوە بە توانای چاکە و خراپە.
هەندێک ئاماژە لە کتێبی پیرۆزدا هەن لەبارەی سەرچاوەی خراپە. عیسا فەرمووی، "من شەیتانم بینی وەک بروسکە لە ئاسمانەوە کەوتە خوارەوە" (لۆقا ١٠:١٨ NIV). ئەو ئەمەی وتووە ڕەنگە وەک هۆشداریدانێک بۆ قوتابییەکان لە دژی لووتبەرزی و خۆبەزلزانین، چونکە جوولەکەکان لە پەیمانی کۆنەوە دەیزانی کە شەیتان بەهۆی لووتبەرزییەوە کەوت (ئیشایا ١٤:١٢-١٥). لە داهاتوودا شەڕێک لە ئاسماندا دەبێت لە نێوان فریشتەکانی خودا و دێوەکانی شەیتاندا (وەرگێڕان ١٢:٧).
دوو بڕگەی سەرنجڕاکێش لە پەیمانی کۆنیشدا وا دەردەکەون ئاماژە بە شەیتان بکەن. یەکەم، لەناوچوونی شاری سور پێشبینی کرا (یەحزقیال ٢٦-٢٨). دوورگەیەک بوو لە باکووری ڕۆژئاوای ئیسرائیل کە لەلایەن فینیقییەکانەوە فەرمانڕەوایی دەکرا – یەکێک لە دەوڵەمەندترین، لوکسترین، بەهێزترین و لووتبەرزترین شانشینەکان. هاوشێوەیەک لە نێوان فەرمانڕەوای سور – کە وەک لووتبەرز و خۆبەزلزان وەسف کراوە – و پاشای سور – کە بە زمانی هێمایی وەک فریشتەیەکی پاسەوان دروستکراوە وەسف کراوە – کێشراوە (یەحزقیال ٢٨:٥-٦،١٣-١٤). پاشان یەحزقیال ٢٨:١٥ دەڵێت، "تۆ لە ڕێگاکانتدا بێ کەموکوڕی بوویت لە ڕۆژی دروستکردنتەوە تا خراپەکاری تێدا دۆزرایەوە." ئەمە دەتوانێت ئاماژە بەوە بکات کە شەیتان وەک فریشتەیەکی تەواو دروستکرا کە خراپەکار بوو. هۆکارەکە ئەوە بوو کە "دڵت لووتبەرز بوو" (یەحزقیال ٢٨:١٧). ئەم بڕگەیە ئەوەش دەگەیەنێت کە فەرمانڕەوای سور لەلایەن شەیتانەوە کاریگەری لەسەر بوو، وەک چۆن پیتەر کاتێک ڕێگری لە خودا کرد (مەتتا ١٦:٢٣).
دووەم، لەناوچوونی بابل لە ئیشایا ١٣-١٤دا پێشبینی کراوە. بابل شارێکی لوکس و شکۆمەند بوو لەسەر ڕووباری فورات. گەورەترین شاری ئەو کاتە بوو. لەم بڕگەیەدا، پاشای بابل دەتوانێت ئاماژە بە شەیتانیش بکات. لووتبەرزی و ئارەزووی ئەوەی کە وەک خودا بێت لە لێدوانەکەیدا نیشان دراوە کە "من بەرز دەبمەوە بۆ ئاسمان؛ تەختەکەم لەسەر ئەستێرەکانی خودا بەرز دەکەمەوە؛ لەسەر کێوی کۆبوونەوە، لە بەرزترین لووتکەکانی کێوی پیرۆز دادەنیشم. من لەسەر لووتکەی هەورەکان بەرز دەبمەوە؛ خۆم وەک هەرە بەرزەکە لێ دەکەم" (ئیشایا ١٤:١٣-١٤). پێنج "من دەیکەم" ئەوە دەگەیەنێت کە چونکە شەیتان ویستی وەک خودا بێت، دژی ئەوەی کە لە سەرەتادا خزمەتی دەکرد یاخی بوو. لە ئەنجامدا، لەلایەن خوداوە دادگایی کرا (ئیشایا ١٤:١٥).
سور و بابل هێمای هێزی شەیتان و هێزەکانی بوون. ئەوان ئەوە دەگەیەنن کە لووتبەرزی و ئارەزوو هۆکاری یاخیبوونی شەیتان بوون.
ڕێڕەوی خراپە
ئێستا با سەیری ڕێڕەوی خراپە لە جیهانەکەماندا بکەین. یەکێک لە ڕێگاکانی سەیرکردنی ئەمە ئەوەیە کە بزانین کتێبی پیرۆز چۆن ئاماژە بە شەیتان دەکات. زۆر ناوی ئەو ئاماژە بە کەسایەتی و چالاکییەکانی دەکەن. هەندێک لە فریشتەکان لە یاخیبوونەکەیدا دژی خودا پەیوەندییان پێوە کرد، و ئەو بەردەوامە لە گەڕان بەدوای شوێنکەوتوواندا ئەمڕۆ. شەڕێکی بەردەوام لە جیهانی نادیاردا هەیە، لە نێوان خودا و شەیتاندا، بۆ دڵسۆزی مرۆڤایەتی.
شەیتان وەک "میری دێوەکان،" "میری ئەم جیهانە،" "خودای ئەم سەردەمە" و "فەرمانڕەوای شانشینی ئاسمان" وەسف کراوە (مەتتا ١٢:٢٤؛ یۆحەننا ١٢:٣١؛ ٢ کۆرنسۆس ٤:٤؛ ئەفەسۆس ٢:٢). ئەمانە نازناوی بەهێزن بۆ هێزێک کە دەبێت لەگەڵیدا بجەنگرێت. فریو مەخۆن – شەیتان هێزێکی گەورەی هەیە.
ئەو شتانەی کە شەیتان دەیکات بە ناوەکانییەوە دیارن. وەرگێڕان ١٢:٩ چوار لەوانەی تێدایە: "ئەژدیها گەورەکە ئەژدیها فڕێ درایە خوارەوە – ئەو مارە کۆنە کە پێی دەوترێت ئیبلیس، یان شەیتان، کە هەموو جیهان گومڕا دەکات." "شەیتان" وشەیەکی ئارامییە بە واتای نەیار، دژبەر یان دوژمن. "ئیبلیس" بە واتای تۆمەتبارکەر، بوختانچی دێت. وەسفکەرەکانی دیکە میتافۆرین: ئەو فێڵبازە وەک "مارێک" و سەرسوڕهێنەرە وەک "ئەژدیهایەک." ئەو هەروەها ترس دروست دەکات وەک "شێرێکی هاوارکەر" و دەتوانێت خۆی وەک "فریشتەیەکی ڕووناکی" بشارێتەوە (٢ کۆرنسۆس ١١:١٤؛ ١ پیتەر ٥:٨). ئەو "درۆزنێکە،" "تاقیکەرەوەیەک،" "تۆمەتبارکەرێک،" "فریودەرێک،" "بکوژێک" و "وێرانکەرێکە" (مەتتا ٤:٣؛ یۆحەننا ٨:٤٤: وەرگێڕان ٩:١١؛ ١٢:١٠؛ ٢٠:٣). چ وێنەیەکی خراپە! بەڕاستی، ئەو "خراپەکارەکەیە" و جیهانی گوناهبار لەژێر دەسەڵات و کۆنترۆڵی ئەودایە (یۆحەننا ١٧:١٥؛ ١ یۆحەننا ٥:١٩).
باخچەکە ژینگەیەکی تەواو بوو، بەهەشتێک. لێرەدا خودا یەک تاقیکردنەوەی بە ئادەم و حەوا دا: "تۆ ئازادیت لە هەر دارێک لە باخچەکەدا بخۆیت؛ بەڵام نابێت لە داری زانینی چاکە و خراپە بخۆیت، چونکە کاتێک لێی دەخۆیت بێگومان دەمریت" (پیدایش ٢:١٦). وەک تاقیکەرەوەیەکی وردبین، شەیتان، بە شێوەی مارێک خۆی شاردەوە، هانی ناڕەزایی دژی خودای دا بۆ ئەوەی خەڵکی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی خۆی. ئەو هێرشی کردە سەر جەستە، مێشک و ئارەزوو. برسێتی ئارەزوویەکی سروشتییە، و حەوا تاقیکرایەوە کاتێک بینی کە "میوەی دارەکە بۆ خواردن باش بوو." ئەو پرسیاریشی کرد، "ئایا خودا بەڕاستی وای وتووە ...؟" کە لە مێشکیدا پرسیار و سەرلێشێواوی دروست کرد بۆ ئەوەی گومان لە ووشەی خودا بکات. پاشان تۆوی ئارەزووی چاند: "کاتێک لێی دەخۆیت چاوتان دەکرێتەوە، و وەک خودا دەبن، چاکە و خراپە دەزانن" (پیدایش ٣:٦،١،٥).
هەر کە حەوا خۆی بەدەستەوە دا، شەڕەکە دۆڕا. لەم یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەیەدا لەگەڵ مرۆڤایەتیدا، خراپە زاڵ بوو. دەرئەنجامەکە ئەوە بوو کە گوناه بۆ ئادەم و نەوەکانی بڵاوبووەوە. ئادەم و حەوا هەوڵیان دا لە خودا بشارێنەوە؛ ترسان؛ ئەوان خەڵکی دیکە و خودایان تاوانبار کرد بۆ ئەوەی ڕوویدا؛ سزای مار، ژن و پیاوەکە درا؛ و سزاکە مردن و جیابوونەوە بوو لە خودا (پیدایش ٣:٦،٨،١٠، ١٢-١٣،١٤-١٩).
عیسا بە ئادەم بەراورد دەکرێت و بە "پیاوی دووەم" ناودەبرێت (١ کۆرنسۆس ١٥:٤٧). ئەمە دەرفەتی شەیتان بوو بۆ تاقیکردنەوەی کەسێک بەبێ سروشتێکی گوناهبار. ڕووبەڕووبوونەوەکەیان لە بیاباندا ڕوویدا (مەتتا ٤:١-١١). تاقیکەرەوەکە پێویستی بە شاردنەوەی خۆی نەبوو ئەمجارە، چونکە هەردوو لایەن دەیزانی چی ڕوودەدات. ئەرکی عیسا "لەناوبردنی کاری ئیبلیس" بوو (١ یۆحەننا ٣:٨)، لە کاتێکدا هی شەیتان ئەوە بوو کە وای لێ بکات ناڕەزایی دژی ویستی خودا بکات.
هێرشی شەیتان هاوشێوەی هێرشەکەی عەدەن بوو: هێرشی کردە سەر جەستە، مێشک و ئارەزوو. بە زانینی ئەوەی کە عیسا برسی بوو، داوای لێ کرد بەردەکان بگۆڕێت بۆ نان، و هێزی خودایی خۆی بەکار بهێنێت بۆ تێرکردنی پێویستییەکەی. پاشان هانی عیسای دا کە لەسەر پەرستگاکە باز بدات بۆ ناوبانگ. شەیتان تەنانەت کتێبی پیرۆزیشی هێنایەوە (مەتتا ٤:٦). عیسا وەڵامی دایەوە کە ئەمە تاقیکردنەوەی خودا دەبێت، نەک متمانەکردن بە خودا. لە کۆتاییدا، شەیتان شانشینەکانی جیهانی پێشکەش کرد – کورتەڕێگایەک بۆ دەسەڵات. ئەم ئارەزووە سەرچاوەی کەوتنی شەیتان بوو؛ ئەو ویستی ئەوەی هەبێت کە خودا هەیبوو. ئەو شانشینەکانی بە عیسا پێشکەش کرد بەبێ ئەوەی بە ڕێگەی خاچ یان ڕێگەی خزمەتکاردا بڕوات.
دەتوانین زۆر شت لە سەرکەوتنی خوداوەندمان بەسەر شەیتاندا فێر بین. ئەو بە هێزی ڕۆح کردی (لۆقا ٤:١). ناوەکانی شەیتان نیشان دەدەن کە ئەو هێزێکی گەورەی هەیە، بەڵام عیسا نیشانی دا کە هێزی خودا زۆر گەورەترە. عیسا هەروەها متمانە، گوێڕایەڵی و بێخۆپەرستی نیشان دا. ئەو کتێبی پیرۆزی بەکار هێنا و لە شەیتان نەترسا. ئەو بڕیاردەر بوو، و دانوستانی نەکرد.
سەرکەوتنی مەسیح بەسەر شەیتاندا لەسەر خاچ کۆتایی هات کاتێک مرد و هەستایەوە (یۆحەننا ١٢:٣١). ئەو وەک خزمەتکارێکی بێفیز گوێڕایەڵ بوو (فلیپییەکان ٢:٦-٨). بە وەرگرتنی گوناهی هەموو جیهان لەسەر خۆی، مەسیح یاخیبوونی ئادەم و حەوا، و هەموو مرۆڤایەتی ڕاست کردەوە (ڕۆما ٥:١٢-٢١). ئەو بە هەستانەوە مردنی بەزاند: ئەویش بەشداری لە مرۆڤایەتیماندا کرد، "بۆ ئەوەی بە مردنی ئەو کەسە لەناو ببات کە دەسەڵاتی مردنی هەیە – واتە، ئیبلیس" (عیبرانییەکان ٢:١٤). بۆیە باوەڕداران چیتر پێویست ناکات لە مردن بترسن.
سەرکەوتن بەسەر شەیتاندا بەدەست هاتووە و ئەو مەحکوم کراوە، بەڵام سزای خودا هێشتا جێبەجێ نەکراوە (یۆحەننا ١٦:١١). دوژمنەکە هێشتا چالاکە. ئەو هێشتا دژی ڕێگاکانی خودا دەوەستێتەوە و زۆر ئازار لە جیهانەکەماندا دروست دەکات – و ئەو زۆرجار وا دەردەکەوێت کە دەستی باڵای هەیە.
چارەنووسی خراپە
چارەنووسی شەیتان دڵنیایە. ئەو دوژمنێکی شکستخواردووە کە لەلایەن فریشتەکانی خوداوە مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت و لە شوێنەکەی لە جیهانی نادیاردا دەردەکرێت (وەرگێڕان ١٢: ٧-١٢). دواتر لەلایەن فریشتەیەکەوە دەبەسترێتەوە و ناتوانێت بۆ ماوەی ١٠٠٠ ساڵ کەس فریو بدات (وەرگێڕان ٢٠:١-٣). پاشان دەخوێنینەوە لەبارەی هێرشی کۆتایی شەیتان، کاتێک بۆ ماوەیەک ئازاد دەکرێت و ڕێگەی پێ دەدرێت نەتەوەکان فریو بدات و خۆی ئامادە بکات بۆ هێرشکردنە سەر گەلی خودا (وەرگێڕان ٢٠:٧-١٠). بەڵام لە کۆتاییدا خراپە دادگایی دەکرێت و شەیتان "فڕێ دەدرێتە ناو دەریاچەی گۆگردی سووتاو" بۆ ئەوەی "ڕۆژ و شەو بۆ هەتاهەتایە ئازار بدرێت." ئەمە "ئاگرە هەتاهەتاییەکەیە کە بۆ ئیبلیس و فریشتەکانی ئامادە کراوە" (مەتتا ٢٥:٤١). هەر کەسێک کە ناوی لە کتێبی ژیاندا تۆمار نەکرا بێت، ئەویش فڕێ دەدرێتە ناو دەریاچەی ئاگرەوە (وەرگێڕان ٢٠:١٥). هەموو ئەوانەی شوێن شەیتان دەکەون لە چارەنووسی ئەودا بەشدار دەبن.
مێژووی شەڕی دژی خراپە بە شەیتان وەک فریشتەیەک کە خزمەتی خودای دەکرد دەستی پێ کرد. ئەو ڕێگەی دا لووتبەرزی و ئارەزوو پڕی بکەن. ئەو ویستی وەک خودا بێت. پاشان ئادەم و حەوای فریو دا بۆ ناڕەزایی دژی خودا، کە بووە هۆی جیهانێک لە گوناه، نەخۆشی و مردن. مەسیح وەک تەنها هێزێک کە لە شەیتان بەهێزتر بوو هات. مردن و هەستانەوەی ئەو پلانی شەیتانی بۆ زاڵبوون بەسەر جیهاندا لەناو برد. سزای کۆتایی بۆ شەیتان و شوێنکەوتووانی ئازارێکی هەتاهەتاییە.
هەواڵی خۆش بۆ ئەوانەی متمانە بە مەسیح دەکەن ئەوەیە کە "ئەوەی لە تۆدایە گەورەترە لەوەی کە لە جیهاندایە" (١ یۆحەننا ٤:٤). خودای سێ کەسایەتی لە شەیتان گەورەترە و تەنها سەرچاوەی سەرکەوتنە بەسەر خراپەدا.
