تێگەیشتن لە یەکەم و گەورەترین فەرمان
کاتێک شتێک «گەورەترین» بێت، لەوانەیە بەرزترین، گەورەترین، درێژترین، گرنگترین، بەرچاوترین، نایابترین یان بەهێزترین شت بێت کە بتوانرێت بیری لێبکرێتەوە. «گەورەترین» پلەی باڵای «گەورە»یە. وشەی یۆنانی پەیمانی نوێ «مێگاس» چووەتە ناو بەکارهێنانی ئینگلیزی مۆدێرن لە وشەکانی وەک مێگابایت، کە ئاماژەیە بۆ ملیۆنێک بایت بیرگە لە کۆمپیوتەرێکدا؛ مێگاباکس، کە ئاماژەیە بۆ بڕێکی زۆر پارە؛ و بۆمبی مێگاتۆن، کە ئاماژەیە بۆ بۆمبێکی ئەتۆمی بە هێزی تەقینەوەی ملیۆنێک تۆن TNT.
زانینی ئەم وشانە یارمەتیمان دەدات بەهای وشەکانی دانیشتن ٦:٤-٥ بزانین: «گوێ بگرە، ئەی ئیسرائیل: یەزدانی خودامان، یەزدان یەکێکە. یەزدانی خودای خۆت خۆش بوێت بە هەموو دڵت و بە هەموو گیانت و بە هەموو هێزت»؛ و لێڤییەکان ١٩:١٨: «تۆڵە مەسێنەرەوە و کینە مەگرە لە یەکێک لە گەلەکەت، بەڵکو دراوسێکەت خۆش بوێت وەک خۆت. من یەزدانم.» لە گفتوگۆدا لەگەڵ سەرکردە ئایینییەکانی سەردەمی خۆیدا، یەزدان عیسا ئەم وشانەی پێکەوە گرێدا، و ئەنجامەکەی ناونا «یەکەم و گەورەترین فەرمان» (مەتتا ٢٢:٣٨ NIV)، و «گرنگترین» (مەرقۆس ١٢:٢٩)، لەگەڵ «دووەم ... وەک ئەوە» (مەتتا ٢٢:٣٩). ئەو بەم وشانە کۆتایی پێهێنا: «هیچ فەرمانێک گەورەتر نییە لەمانە» (مەرقۆس ١٢:٣١). ئەمە پەیامێکی مێگایە! دەبێت هەوڵی خۆمان بدەین بۆ تێگەیشتن و جێبەجێکردنی.
هەندێک لە جوولەکەکانی سەردەمی عیسا ڕۆژانە دوو جار شێمایان دەخوێندەوە. ئەمە نوێژێکە کە ناوی لە یەکەم وشەی عیبری دانیشتن ٦:٤ وەرگیراوە، کە بە واتای «ئەمە ببیستە» یان «ئەمە بگرە» دێت. لەگەڵ دانیشتن ٦:٤-٥، جوولەکەکان لێڤییەکان ١٩:١٨یان بە بنەمای سەرەکی یاساکە دەزانی. فێرکردنی تەواوی پەیمانی کۆن ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە ژیانی خۆمان بە خۆشویستنی خودا (دانیشتن ٦:٤-٥) و خۆشویستنی دراوسێمان (لێڤییەکان ١٩:١٨) چ مانایەکی هەیە. عیسا بە ڕوونی ڕایگەیاند کە ئەمە ڕاستە: «هەموو یاسا و پێغەمبەران پشت بەم دوو فەرمانە دەبەستن» (مەتتا ٢٢:٤٠). نەک زۆربەی، بەڵکو هەمووی!
بۆیە زۆر «مێگا» گرنگە کە خودا خۆش بوێت بە هەموو شتێک کە هومانە و هومانین. و یەکێک لەو ڕێگایانەی کە ئەمە نیشان دەدەین کاتێک ئەم فەرمانە «گەورەترین» شۆڕشگێڕییە لە پەیوەندییە ڕۆژانەییەکانماندا جێبەجێ دەکەین. خۆشەویستیمان بۆ خودا دەردەکەوێت کاتێک ئەو کەسانە خۆش دەوێت کە خودا وەک دراوسێ پێیداوین. دەبێت ئەوان عیسا لە ژیانماندا ببینن.
کاتێک خودا خۆش دەوێت و دراوسێکانمان خۆش دەوێت، ئێمە تەنها ئەوە دەکەین کە خودا دەیەوێت بیکەین. لەگەڵ ئەوەشدا، کاتێک ئەمە دەکەین، شەپۆلێکی باوەڕپێنەکراو و بەرگریپێنەکراوی شایەتی – تسونامییەکی بنیاتنەری ڕۆحی پیرۆز – بەسەر ئەو کۆمەڵگایانەدا دەشکێتەوە کە کاریگەریمان لەسەریان هەیە و هەموو شتێک دەگۆڕێت کە دەستی لێدەدات. خودای نەبینراو لە کاردایە.
تێگەیشتن لە «گەورەترین»
دەتوانین گریمانە بکەین کە عیسا زیاتر لە جارێک لەگەڵ سەرکردە جوولەکەکاندا قسەی لەبارەی کام فەرمان گەورەترینە کردووە، بەهۆی جیاوازییەکان لە گێڕانەوەکانی ئینجیلدا (لۆقا ١٠:٢٥-٣٧؛ مەرقۆس ١٢:٢٨-٣٤؛ مەتتا ٢٢:٣٤-٤٠). عیسا دەیزانی کە شەڕێکی ڕۆحی لە پشت هەموو ڕووبەڕووبوونەوەیەکەوە هەیە کە ئەزموونی دەکرد. بۆیە، لە هەموو گفتوگۆیەکدا، هەوڵی دەدا ئەوانەی کە دەیبینی لە خودا نزیک بکاتەوە.
لانی کەم یەک مامۆستای ژیر بەڵام هێشتا باوەڕنەهێنراو لەلایەن عیساوە وەک «نەک دوور لە شانشینی خودا» وەسف کرا (مەرقۆس ١٢:٣٤). ئەو ناوەڕۆکی فەرمانەکانی تێگەیشتبوو، بەڵام هێشتا لەنوێ لەدایک نەبووبوو. لە خوێندنەوەی شێمادا، ئەم مامۆستایە دانی نا بەوەدا کە ژیانی دەبێت بە خۆشەویستییەکی ناچارکەر بۆ خودا بجوڵێت کە لە کۆمەڵگای ڕۆژانەی خۆیدا جێبەجێ دەکرێت. وەڵامەکەی لەلای خودا دروستتر بوو وەک لە تەنها پابەندبوونی ئایینی بە نەریتەکانی ناو پەرستگا.
مەسیحییە گەشەسەندووەکان زۆربەی کاتی خۆیان بە پەرەپێدانی پەیوەندییان لەگەڵ خودا بەسەر دەبەن. ئەمە باشترە لە بەردەوام خاڵ دانان لەسەر پیتی «i» و هێڵ کێشان بەسەر پیتی «t»ی ئایینی. بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر، لەوانەیە لە کەنیسەدا کەمتر دیار بن وەک لە کۆمەڵگای فراوانتردا، بەڵام خودا دەزانێت کە ئەوان شوێنی دەکەون. کاتێک عیسا بانگی شوێنکەوتووانی کرد بۆ ئەوەی لەگەڵی بێنە ناو کۆمەڵگای ونبووان، ناوی لێنان «ڕاوچییانی مرۆڤ.» وەک ڕاوچیی ماسی، دەیانزانی کە ئەگەر نەچنە ئەو شوێنەی ماسی لێیە، بە خێرایی لە کار دەکەون (مەتتا ٤:١٩-٢٠؛ لۆقا ١٩:١-١٠). مەسیحییە پێگەیشتووەکان تێدەگەن کە خەڵک گرنگترن لە بەرنامەکانی کەنیسە، مۆسیقا و خزمەتگوزارییەکان، و خۆشویستنی خەڵک پێشینەی هەیە بەسەر ئەنجامدانی ئەو چالاکییانەدا.
پێویستە جیاوازی نێوان «لە شانشینەکەدا بوون» و «لە کەنیسەدا بوون» تێبگەین. خودا سەیری ئەوە دەکات کە دڵمان لە کوێیە، نەک جەستەمان لە کوێیە! وەک چۆن هەندێک جوولەکە خۆشەویستی خۆیان بۆ خودا لەناو نیگەرانییەکان لەسەر زۆرێک لە یاساکانی پەرستگادا لەدەست دا، بە هەمان شێوە هەندێک مەسیحی ئۆرتۆدۆکسی بە خۆشەویستی دەگۆڕنەوە. وریابە لە دانانی ئامادەبوونی کەنیسە لە شوێنی گەشەپێدانی پەیوەندی کەسیت لەگەڵ خودا.
دوای پڕۆژەیەکی گەورەی مزگێنی لەو شوێنەی کە تێیدا دەژیم، هەندێک قەشەی ناوخۆیی گلەییان کرد کە نەیاندەتوانی باوەڕدارە نوێیەکان بهێننە خزمەتگوزارییەکانی کەنیسەکانیان. پرسیاریان دەکرد کە چی هەڵەیان کردووە. کاتێک پرسیارم کرد کە باوەڕدارە نوێیەکان لە گرووپەکانی بەدواداچوونیاندا چی دەکەن، پێیان گوتم کە هەفتانە لە ماڵەکان یان قاوەخانەکاندا کۆدەبنەوە، بۆ یەکتر نوێژ دەکەن، پێکەوە کتێبی پیرۆز دەخوێننەوە، لە ئاو هەڵدەکێشرێن، و هەندێک جار نان دەشکێنن. هەوڵم دا یارمەتی ئەم قەشانە بدەم بۆ تێگەیشتن لە جیاوازی نێوان چوون بۆ کەنیسە و بوون بە کەنیسە (ئەفەسۆس ٢:١٩-٢٢؛ ١ پەترۆس ٢:١-٥،٩؛ ١ کۆرنسۆس ٣:١٦).
تێگەیشتن لە «یەکەم»
جێگەی سەرنجە کە ئەم فەرمانە «یەکەم»ە دەڵێت دەبێت خۆشمان بوێت. ئایا کەسێک دەتوانێت بە فەرمان خۆشەویستی بکات؟ زۆرجار دەوترێت کە خۆشەویستی ناتوانرێت ناچار بکرێت، بەڵکو دەبێت بە ئازادی گەشە بکات. لەگەڵ ئەوەشدا لەم ئایەتانەدا عیسا بە قوتابییەکانی گوت کە یەکەمایەتی یەکەمیان دەبێت خۆشویستنی خودا بێت. بێگومان، ئەو ناتوانێت هەڵە بێت! ئەو لە ڕاستیدا فەرمانی پێکردن کە خۆشەویستی بکەن!
دوای ئەوەی موسا خودای ڕووبەڕوو بینی لەسەر کێوی سینا، گەلی ئیسرائیل دە فەرمانەکەیان پێدرا، لەگەڵ لێکدانەوەیەک کە لە دانیشتن ٥-٦دا تۆمارکراوە. ئاگری خودا ترسێکی پیرۆزی لەنێو گەلەکەیدا دروست کرد (دانیشتن ٥:٥). ئەوان هەستیان بە «تاریکی قووڵ» کرد کە هەستێکی بەردەوامی نهێنی لەبارەی خوداوە لە ناویاندا بەجێهێشت (دانیشتن ٥:٢٢-٢٣). خودا بە دڵنیاییەوە ناسراو بوو، بەڵام زۆربەی خودا هێشتا دەبوو بناسرێت. خۆشەویستی لە بارودۆخی گونجاودا گەشە دەکات.
ویستی خودا بە ڕوونی ڕاگەیەندرا: «ئۆه، با دڵیان مەیلی ترس لە من بکات و هەموو فەرمانەکانی من هەمیشە بپارێزن، بۆ ئەوەی بۆ ئەوان و منداڵەکانیان بۆ هەتاهەتایە باش بێت!» (دانیشتن ٥:٢٩). خودا دەیویست گەلەکەی خۆشیان بوێت بۆ ئەوەی بتوانێت ئەوەندەی دەیویست بەرەکەتدار بێت. دڵنیام ئەمە ئەمڕۆش ڕاستە. خۆشەویستی دەتوانرێت فێر بکرێت. ئەنجامدانی ویستی خودا خۆشەویستییەکی گەشەسەندووی بۆ خودا نیشان دەدات.
مانای «یەکەم»ی ئەم گەورەترین فەرمانە ئەوەیە کە پێش هەموو شتێکە (مەتتا ٢٢:٣٨). بنچینەییە، یان یەکەمە (پڕۆتۆس بە یۆنانی) بۆ پلەی باڵا یان پێشەنگ. خۆشویستنی خودا ئەرکی سەرەکی مەسیحییەکانە. کاتێک بە ڕاستی خودا خۆش دەوێت و ئەو خۆشەویستییە بۆ خەڵکی تر دەردەبڕین، ژیانی مەسیحی دەژین. قوتابییە پێگەیشتووەکان ئەم فەرمانە لە باوەش دەگرن چونکە دەیانەوێت، نەک تەنها لەبەر ئەوەی فەرمانیان پێکراوە. ئەمە بارگرانی نییە، بەڵکو شانازییەکە کە وردە وردە دەبێتە خۆکار. پێویست ناکات بیر لە ڕازیکردنی خودا بکەینەوە. دەزانین خودا چی دەوێت، و بە خۆشییەوە دەیکەین!
بینینی ئەوەی کە باوەڕمان پێیەتی
تەواوی پەیمانی کۆن پێشەکییەکە بۆ ئەوەی کە ژیانێکی خۆشویستنی خودا و دراوسێمان (لێڤییەکان ١٩:١٨) چ مانایەکی هەیە. دەربڕینی بەرجەستەی خۆشەویستی بەرامبەر پیاوان و ژنان بۆ خودا گرنگترە لە زۆر کردەوەی وردی پەرستنی پەرستگا، هەرچەندە بەرەو ئەو ئاراستە کراون. «خۆشویستنی خودا بە هەموو دڵت ... تێگەیشتن و ... هێزت، و خۆشویستنی دراوسێکەت وەک خۆت گرنگترە لە هەموو قوربانییە سووتاوەکان و قوربانییەکان» (مەرقۆس ١٢:٣٣).
تیۆلۆژیای ئێمە باشترین شێوەی خۆی بەوە نیشان دەدات کە چی دەکەین، زۆر باشتر لەوەی کە چی دەڵێین. ئاسانە هەر شتێک بڵێیت، بەڵام سەختترە بیکەیت! نەک ئەوەی «کردن»ی ئێمە ڕزگاریمان بەدەست بهێنێت. ڕزگاری تەنها و هەمیشە دیاری خودایە بۆ ئێمە. «کردن»ی خۆشەویستی مەسیحی دەربڕینێکی ڕاستەقینەی ڕزگارییەکە کە پێشتر وەرگیراوە. باوەڕهێنان و ژیانی گەورەترین فەرمان، فەرمانەکانی تری کتێبی پیرۆز ناخاتە پلەی دووەمەوە. بەڵکو، ئەو پێگەیشتووییە دەتوانێت بۆنی خۆشەویستی خودایی بە هەموو شوێنێک و لە هەموو شتێکدا بڵاو بکاتەوە. دراوسێ نزیکەکان ناتوانن خۆیان بگرن لە هەناسەدانی و بەرزبوونەوەی پێی.
ئاسانە سندوقێک لەسەر بەیاننامەیەکی چاپکراوی باوەڕدا تیک بکەیت کە ئاماژە بەوە دەکات چی باوەڕمان پێیەتی. سەختترە لەسەر لاپەڕەیەکی سپی، لەسەر یادەوەری، بنووسیت چی باوەڕمان بە خودا هەیە. سەختترین شت ئەوەیە کە ڕێگە بدەین خۆشەویستیمان بۆ خودا لە کارە چاکەکانماندا بۆ دراوسێکانمان بریقە بداتەوە. ئەگەر کەسێک ژیانمان بۆ چەند ڕۆژێک ڤیدیۆ بکات، ئایا بینەران مەسیحییەتی ئێمە لەو شتانەدا دەبینن کە دەیکەین (یۆحەننا ١٣:٣٤-٣٥)؟
وەڵامی دوو بەشی عیسا
هەندێک شت بۆ ئەوە دروست کراون کە پێکەوە زۆر باش کار بکەن، بە شێوەیەک کە بە تەنیا باش کار ناکەن. ئەمە زۆر ڕاستە بۆ «گەورەترین فەرمان»ی دوو بەشی – خۆشویستنی خودا و خۆشویستنی دراوسێکەت وەک خۆت. من بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ زیاتر لەگەڵ گرووپێکی میسیۆنەریدا خزمەتم کرد کە ئەم دروشمەیان هەبوو: «ئەرکی باڵای کەنیسە مزگێنی گەیاندنە بە جیهان.» بەڵام ئەمڕۆ پێم وانییە ئەو دروشمە تەواو ڕاست بێت! پێم وایە باشترە بڵێت: «ئەرکی باڵای کەنیسە خۆشویستنی خودایە بە دڵ، گیان، مێشک و هێز، و دەربڕینی ئەمە لە مزگێنی گەیاندن بە جیهان.»
ناتوانیت خۆشەویستی خودا بە شێوەیەکی گەورەتر بە گوناهباران نیشان بدەیت وەک لەوەی مزگێنی عیسای مەسیحیان لەگەڵدا هاوبەش بکەیت. بەڵام مزگێنی، هەرچەندە شتێکی باشە، شتە سەرەکییەکە نییە. شتە سەرەکییەکە خۆشویستنی خودایە. مزگێنی لافاوێکە لەمەوە. خودا دەیەوێت سەرەتا سەرنجمان لەسەر پەیوەندیمان لەگەڵ ئەودا بێت، نەک لەسەر خزمەتکردنمان بۆ ئەو. دووەمەکە لە یەکەمەکەوە گەشە دەکات، بە شێوەیەکی سەرووسروشتی.
ئەو نیگەرانییە کەسییەی کە بۆ خۆمان هەیە، دەبێت بۆ خەڵکی تریش هەبێت. گەورەترین فەرمان لەبارەی پاراستنی سەرنجمانە لەو شوێنەی کە هەمیشە دەبێت لێی بێت. ئەگەر خودا بە ڕاستی خۆش بوێت، دراوسێکەشمان بە ڕاستی خۆش دەوێت. پێم وایە خودا سەیری ژیانمان دەکات و شتێکی لەم شێوەیە دەڵێت: «مەسیحی، تۆ زۆر باش دەردەکەویت لەلام کاتێک بە گەورەترین ستانداردی وشەی من دەژیت – بە ڕاستی منت خۆش دەوێت، و پاشان ڕێگە بەو خۆشەویستییە دەدەیت کە لافاو بکات بۆ دراوسێکانت. پێکەوە جیهانێک لە جیاوازی دروست دەکەین.»
