زەبوورەکانی سەرکەوتن
کتێبی زەبوورەکانی پەیمانی کۆن ١٥ «گۆرانیی سەرکەوتن»ی تێدایە (زەبوورەکان ١٢٠-١٣٤). لە وەشانی کینگ جەیمسدا هەر یەکێکیان ناونیشانێکی هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە «گۆرانیی پلەکان»ن. وشەی عیبری کە وەرگێڕدراوە بۆ «پلەکان» لە شوێنی دیکەی کتێبی پیرۆزدا بەکارهاتووە. بۆ نموونە، لە ٢ پاشایان ٢٠:٩دا، ئاماژە بە پلەکانی کاتژمێری خۆریی پاشا حەزقیا دەکات. بە واتای وشە، وشەکە واتای گەشتێک بۆ شوێنێکی بەرزتر دەگەیەنێت، و بەپێی فەرهەنگێکی عیبری بەکارهێنانی لەم زەبوورانەدا پێشکەوتنێک نیشان دەدات کە دەگاتە لوتکە.
زۆرجار پرسیار دەکرێت بۆچی ئەم زەبوورانە ئەم ناونیشانەیان هەیە. لە پەرستگای ئۆرشەلیم پازدە پلیکانە هەبوون کە لە حەوشەی ژنانەوە دەچوونە حەوشەی ئیسرائیلییەکان. بەپێی نەریتی جوولەکە، لێڤییەکان لەسەر ئەم پلیکانانە دەوەستان و زەبوورەکانیان دەگوت، هەرچەندە وا دیارە هیچ بەڵگەیەک نییە کە ئەوان بە ڕاستی گۆرانییان گوتووبێت ئەم زەبوورانە. هەندێک پێشنیار دەکەن کە «گۆرانییەکانی سەرکەوتن» پەیوەندییان بە گەڕانەوەی گەلی ئیسرائیلەوە هەیە لە دەربەدەرییەکەیان لە بابل. هەرچەندە ئەمە ڕەنگە ڕاست بێت، هەندێک لەم زەبوورانە وا دیارە پێش دەربەدەرییەکە نووسرابن.
هەندێک جار ئەم زەبوورانە بە «گۆرانییەکانی حاجییان»یش ناودەبرێن. وا دیارە پەیوەندییان بەو گەشتانەوە هەبێت کە ئیسرائیلییەکان لە ماڵەکانیانەوە بۆ ئۆرشەلیم دەیانکرد بۆ پەرستشی پەروەردگار وەک چۆن فەرمانی پێ کردبوو (تەسنیە ١٦:١٦-١٧). پەیوەندییە خێزانییەکان لە ئیسرائیل بەهێز بوون، و هەموو ئەندامانی خێزان دەبوو سەردانی ئۆرشەلیم بکەن بۆ پەرستش (تەسنیە ١٦:١١). پێمان دەوترێت کە مریەم و یوسف عیسایان بردە ئۆرشەلیم بۆ یەکەم جار جەژنی پەسخە بکەن کاتێک کوڕێکی دوازدە ساڵان بوو (لۆقا ٢:٤١-٤٢). هەندێک لەم زەبوورانە، وەک ١٢٧ و ١٢٨، بابەتی «خێزان»ی بەهێزیان هەیە، و گونجاو دەبوون بۆ گوتن کاتێک خێزانەکان پێکەوە گەشتیان دەکرد. زەبووری ١٢٢:٤ بە تایبەتی ئاماژە بە هۆزەکان دەکات کە بۆ پەرستش دەچوونە ئۆرشەلیم.
کەنیسە ئەمڕۆ گەلێکی ئاسمانییە، نەک زەمینی. ئێمە لەو کاتەدا دەژین کە پەروەردگار عیسا چاوەڕوانی دەکرد، و پێویست ناکات بۆ پەرستش بچینە ئۆرشەلیم. پەرستشێک کە خودا ئەمڕۆ داوای دەکات دەبێت «بە ڕۆح و بە ڕاستی» بێت و پەیوەندی بە هیچ ناوەندێکی زەمینییەوە نییە (یۆحەننا ٤:٢١-٢٤). بەڵام، بە یەک مانایەک ئێمە وەک ئیسرائیلییەکانی سەردەمی پەیمانی کۆنین، چونکە ئێمە حاجیین. ئەم زەوییە ماڵی هەمیشەیی ئێمە نییە. ئێمە «نامۆ و حاجیین» (١ پەترۆس ٢:١١) کاتێک گەشت دەکەین بۆ ماڵەوە بۆ ئاسمان، بەدوای «شارێکدا دەگەڕێین کە خودا بیناساز و دروستکەرەکەیەتی» (عیبرانییەکان ١١:١٠). بە لەبەرچاوگرتنی ئەم لێکچوون و جیاوازییانە، هەندێک وانەی بەسوود هەن کە دەتوانین لە خوێندنەوەی گۆرانییەکانی سەرکەوتنەوە فێربین.
زەبووری ١٢٠
یەکەم گۆرانیی سەرکەوتن لە خاکێکی نامۆدا دانراوە. نووسەر کەسێکی خەمبارە کە لەنێو خەڵکێکدا دەژی کە دژی ئاشتیین. ئەو دەناڵێنێت: «من بۆ ئاشتیم: بەڵام کاتێک قسە دەکەم، ئەوان بۆ جەنگن» (ئایەتی ٧). ئەو زۆرجار تووشی زمانی فێڵباز و لێوی درۆزنی بەدکاران دەبوو و نوێژ دەکرد بۆ ڕزگاربوون لەوان. درۆ شتێکە کە پەروەردگار ڕقی لێیە (پەندەکان ٦:١٧)، و پێویستە دڵنیا بین کە قسەکانمان دڵی ئەو خۆش دەکات. ئەو دادوەریی ئەوانە دەکات کە وشەکانیان بێ سنوورن. وەک نووسەری ئەم زەبوورە، ڕەنگە ئێمەش تووشی نەیاری بین و ئارەزووی ئەوە بکەین لە شوێنێکی باشتر بین. ماڵی ئاسمانی دەبێت ئارەزوویەک لە دڵماندا دروست بکات!
زەبووری ١٢١
ئەمە زۆرجار بە «زەبووری گەشتیار» ناودەبرێت. وشەکانی «پاراستن» و «پارێزەر» شەش جار دەردەکەون، کە بابەتی گۆرانییەکە پشتڕاست دەکەنەوە. کاتێک دەیخوێنینەوە، دەتوانین وێنەی ئیسرائیلییەکان بکێشین کە گەشت دەکەن بۆ ئۆرشەلیم. ئەوان بە چاوەڕوانییەوە سەیری پەروەردگار دەکەن بۆ پاراستن و نائومێد نابن. ئەو گەلەکەی دەپارێزێت بە شەو و بە ڕۆژ، و بە سەلامەتی دەیانگەیەنێتە شوێنی مەبەست. ئێمەش دەتوانین دڵنیا بین کە ئەو ئێمە دەپارێزێت «لە ئێستاوە، و تەنانەت بۆ هەتاهەتایە» (ئایەتی ٨).
زەبووری ١٢٢
ئەم زەبوورە جیاوازە لە دوو زەبوورەکەی پێشوو لەوەی کە لەلایەن داودەوە نووسراوە. بەم شێوەیە دەست پێ دەکات: «دڵخۆش بووم کاتێک پێیان گوتم، 'با بچینە ماڵی یەزدان'» (ئایەتی ١). ئایا ئێمە دڵخۆشین بە دەرفەتی هاوڕێیەتیی مەسیحی؟ کتێبی پیرۆز پێمان دەڵێت چەند پێویستە کە بە زۆری لەگەڵ گەلی خودا کۆبینەوە، (عیبرانییەکان ١٠:٢٥). لەم زەبوورەدا هۆزە جیاوازەکان یەکگرتوو دەبینرێن لە هەمان مەبەستدا کاتێک گەشت دەکەن «بۆ سوپاسگوزاریی ناوی یەزدان» (ئایەتی ٤). سەرەڕای زۆر جیاوازیی تاکەکەسی و کولتووری، گەلی خودا ئەمڕۆ پێویستە ئەم یەکێتییە بە جیهان نیشان بدات. وەک ئیسرائیلییەکان، ئێمەش دەبێت ئارەزووی ئەزموونی کردەیی ئاشتی لەنێو گەلەکەیدا بکەین. شاری زەمینیی ئۆرشەلیم هێشتا لە پلانەکانی خودادا جێگەی هەیە. دەبێت ئەوەندە نیگەران بین کە نوێژ بۆ ئاشتییەکەشی بکەین (ئایەتی ٦).
زەبووری ١٢٣
زۆر ئەگەری هەیە کە ئەم زەبوورە لە کاتێکی «نزم»دا نووسرابێت کاتێک جوولەکەکان هێشتا دیلی بابل بوون. کاتێک تووشی گاڵتەجاڕی و سووکایەتیی ئەشکەنجەدەرە بێدینەکانیان دەبوون، بە چاوەڕوانییەوە سەیری خودای خۆیان دەکرد بۆ ڕزگاربوون. باوەڕداری تاکەکەسی ئەمڕۆ پێویستی بە هەمان هەڵوێستی چاوەڕوانیکردنی پەروەردگار هەیە ڕۆژانە بۆ ڕێنمایی و ئاراستەکردن: «چاوەکانمان چاوەڕوانی یەزدان، خودامان دەکەن، تا بەزەیی پێماندا بێتەوە» (ئایەتی ٢).
زەبووری ١٢٤
ئەمە دووەم زەبووری سەرکەوتنە کە لەلایەن داودەوە نووسراوە. بە ناسینەوەی ئەو مەترسییانەی کە لە دوژمنەکانیانەوە ڕووبەڕوویان ببووەوە، خەڵکەکە یەکگرتوو بوون لە ستایشکردنی پەروەردگار بۆ ڕزگارکردنی. ئەگەر ئەو یارمەتیی نەدابوونایە، چی بەسەردەهاتن؟ زۆرێک لە گەلی خودا لەو کاتەوە توانیویانە ئەم وشانە بڵێن کاتێک بەزەیی و هێزی خودایان ئەزموون کردووە. ناسینی پەروەردگار هەموو جیاوازییەک دروست دەکات! «ئەگەر یەزدان لەگەڵمان نەبووایە ... یارمەتیی ئێمە لە ناوی یەزداندایە» (ئایەتەکانی ١، ٨).
زەبووری ١٢٥
کاتێک حاجییەکان نزیک دەبوونەوە لە ئۆرشەلیم و چیاکانی دەوروبەری شارە خۆشەویستەکەیان دەبینی، ئەوە بیری دەخستنەوە کە چۆن خودی پەروەردگار دەوریانی گرتبوو (ئایەتی ٢). ئەو ئەو فشارانە دەزانێت کە ئێمە ئەزموونی دەکەین و بە بەزەییانە لە کاتی گونجاودا دەستێوەردان دەکات (ئایەتی ٣). هێشتا ڕاستە: «ئەوانەی متمانە بە یەزدان دەکەن وەک کێوی سییۆن دەبن کە ناتوانرێت بجوڵێنرێت» (ئایەتی ١). ئەوان سەقامگیرییەک لە ژیانیاندا بەدەست دەهێنن کە جیهان هەرگیز لێی تێناگات.
زەبووری ١٢٦
ئەم گۆرانییە تەواوکەری زەبووری ١٢٣یە. چ خۆشییەک دڵی حاجییەکانی پڕ دەکرد کاتێک لە دەربەدەری دەگەڕانەوە! نەتەوەکانی غەیرەجوولەکە دانیان بەوەدا دەنا کە هەمووی کاری پەروەردگار بوو. کاتێک ڕزگاربوونە گرانبەهاکەمان بەبیر دەهێنینەوە، ئێمەش دەتوانین بە خۆشییەوە بڵێین، «یەزدان کاری گەورەی بۆ ئێمە کردووە» (ئایەتی ٣). بەرپرسیارێتیی ئێمە بۆ گوتن بە خەڵکی دیکە لە چوارچێوەی چاندنی تۆودا دەبینرێت. کارەکە ڕەنگە سەخت و بێ هیوا بێت، بەڵام کاتێک دروێنە دێت، خۆشی دەبێت. دەبێت سەیری پەروەردگاری دروێنە بکەین بۆ ئەوەی بەرەکەتی کارەکەمان بدات: «ئەوانەی بە فرمێسکەوە دەچێنن، بە خۆشییەوە دەدروێنن» (ئایەتی ٥).
زەبووری ١٢٧
پێدەچێت ئەم زەبوورە، کە وەک نووسراوێک بۆ سولەیمان ناسێنراوە، لەلایەن داودیشەوە نووسرابێت. جا بیناسازیی پەرستگا بێت، پاراستنی ئاسایشی شارەکە بێت، یان بەخێوکردنی خێزانەکەی خۆی بێت، سولەیمان دەبوو فێر بێت پشت بە پەروەردگار ببەستێت. «ئەگەر یەزدان ماڵەکە دروست نەکات، ئەوانەی دروستی دەکەن بە فیڕۆ کار دەکەن؛ ئەگەر یەزدان شارەکە نەپارێزێت، پاسەوانەکە بە فیڕۆ بە ئاگا دەمێنێتەوە» (زەبوورەکان ١٢٧ NASB). بەداخەوە، ئەو لە کاروباری هاوسەرگیری و لەگەڵ خێزانەکەیدا شکستی هێنا (١ پاشایان ١١). دایک و باوکی مەسیحی ئەمڕۆ دەبێت دان بەوەدا بنێن کە منداڵەکانیان میراتێکن لە پەروەردگارەوە. وەک چۆن تیرەکان توانایان هەیە، منداڵانیش وایان لێ دێت. دەبێت دڵنیا بین کە بە شێوەیەکی گونجاو بۆ بەسوودبوون ئامادە کراون.
زەبووری ١٢٨
بابەتی ژیانێکی ڕێکخراو لێرەدا پەرەی پێ دەدرێت. هەموو بەرەکەتەکانی ئەم زەبوورە لە ترسی پەروەردگارەوە سەرچاوە دەگرن. هیچ شتێک گرنگتر نییە: «خۆزگە بە هەموو ئەوانەی لە یەزدان دەترسن» (ئایەتی ١). لەم «زەبووری خێزان»ەدا دایک لە دڵی ماڵەکەدایە، بە لێهاتوویی لەلایەن مێردەکەیەوە پشتگیری دەکرێت. دایک و باوکی خوداپەرست دەتوانن کاریگەرییەکی باشیان لەسەر منداڵەکانیان و نەتەوەکەیان هەبێت (ئایەتەکانی ٥-٦).
زەبووری ١٢٩
لەدوای لەدایکبوونی لە میسرەوە (دەرچوون ١) نەتەوەی ئیسرائیل ئازاری چەشتووە. موعجیزەیە کە نەتەوەکە ڕزگاری بووە! پەروەردگار لە کۆتاییدا مامەڵە لەگەڵ هەموو دوژمنەکانی ئیسرائیل دەکات. ئایەتی سێیەمی ئەم زەبوورە بە دڵنیاییەوە بیری پەروەردگار عیسامان دەخاتەوە کە پشتی بە دڕندەیی لێ درا: «کێڵەرەکان پشتیان کێڵام.» لە ژیانی خۆماندا، لە کاتی ناخۆشیدا زیاتر لە کاتی ئاسوودەییدا لێی فێر دەبین.
زەبووری ١٣٠
ئەوەی لە زەبوورەکەی پێشوودا بە شێوەیەکی نەتەوەیی ئەزموون کرا، لێرەدا بە شێوەیەکی تاکەکەسی وێنا کراوە. بابەتی ناخۆشی بەردەوامە کاتێک تاکێک لە قووڵایی نائومێدییەوە هاوار بۆ پەروەردگار دەکات. خودامان بە بەزەیی و لێخۆشبووە، و دەبێت هیوامان بەو بێت. «گیانم چاوەڕوانی یەزدان دەکات زیاتر لەوانەی چاوەڕوانی بەیانی دەکەن» (ئایەتی ٦). وەک چۆن بەیانی دێت، پەروەردگار لە کاتی خۆیدا ئاسوودەیی دەهێنێت – و ئەو دێت بۆ پیرۆزەکانی!
زەبووری ١٣١
زەبوورێکی دیکەی داود، بەڵام ئەمجارە وا دیارە جۆرێک لە بەرگری بێت لە دژی تۆمەتەکان. بە زانینی ئەوەی کە ڕێگاکانی خودا هەمیشە باشترینن، ئەو بە کەمێک خۆی ڕادەستی ویستی خودا دەکات. «با ئیسرائیل لە ئێستاوە و بۆ هەتاهەتایە هیوای بە یەزدان بێت» (ئایەتی ٣). کەمێک و هیوا دەبێت تایبەتمەندیی منداڵی خودا بێت.
زەبووری ١٣٢
هەندێک پێشنیار دەکەن کە ئەم زەبوورە لەلایەن سولەیمانەوە نووسرابێت بۆ گوتن لە کاتی تەرخانکردنی پەرستگادا. ئەو گواستنەوەی سندوقەکە بۆ ئۆرشەلیم وەسف دەکات و بۆیە گۆرانییەکی گونجاو بوو بۆ حاجییەکان کە بیڵێن. درێژترین گۆرانییەکانی سەرکەوتنە. بە تایبەتی ئایەتی ٩ تێبینی بکە: «با کاهینەکان بە ڕاستودروستی پۆشراو بن؛ و با پیرۆزەکانت هاوار بکەن بۆ خۆشی.» باوەڕدارانی پەیمانی نوێش «کاهینن» (بینین ٥:١٠؛ ١ پەترۆس ٢:٥، ٩)، و بە ڕاستودروستیی مەسیح پۆشراون (١ کۆرنسۆس ١:٣٠). وەک ئەم پیرۆزانی پەیمانی کۆنە، ئێمەش دەتوانین دڵخۆش بین بەوەی کە پەروەردگار بۆمان کردووە.
زەبووری ١٣٣
ئەمە دوا گۆرانیی سەرکەوتنە کە دەگەڕێتەوە بۆ داود. بابەتی یەکێتی، کە لە زەبوورەکانی پێشوودا بینرا، لێرەدا باڵادەستە: «سەیر بکەن، چەند باش و خۆشە بۆ براکان کە پێکەوە بە یەکێتی بژین» (ئایەتی ١). یەکێتیی مەسیحی ئەمڕۆ ناتوانرێت بە هەوڵەکانی مرۆڤ دروست بکرێت. بەرپرسیارێتیی ئێمە ئەوەیە کە یەکێتیی ڕۆح بپارێزین کە پێشتر هەیە (ئەفەسۆس ٤:٣).
زەبووری ١٣٤
ئەم گۆرانییە کۆتاییەی سەرکەوتن کۆتاییەکی گونجاوە بۆ زنجیرەکە. لە پەرستگادا دانراوە و پێدەچێت لە کۆتایی پەرستشی ئێوارەدا لە جەژنی چادرەکاندا گوترا بێت. کاتێک حاجییەکان لە کۆتایی هەر جەژنێکدا ئۆرشەلیمیان بەجێ دەهێشت، دەیانویست بەرەکەتی پەروەردگار لەگەڵ خۆیان ببەنەوە ماڵەوە. وەک باوەڕدارانی سەرەتایی پەیمانی نوێ، با بەردەوام ستایشی ئەو بکەین (لۆقا ٢٤:٥٣)، و با زیاتر بەرەکەتی ئەو لە ژیانماندا وەک حاجییەک بناسین. «یەزدان کە ئاسمان و زەویی دروست کردووە، بەرەکەتت لێ بکات» (ئایەتی ٣).
