لە لایەن: ئێرنی براون
پیاوەکە و پەیامەکەی
بەشی ١: بەشەکانی ١ و ٢
ئامانجی ئەم زنجیرەیە پەرەپێدانی هەندێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکان، بابەتەکان، و ئاراستەکانی کتێبی پێغەمبەر زەکەریا.
هەندێک هەن کە بانگەشە دەکەن کە لێکۆڵینەوە لە پێشبینی لە پەیمانی کۆندا تەنها ئەکادیمییە چونکە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە کڵێسای مەسیحییەوە نییە، یان بەم سەردەمەی ئێستاوە. بەڵام ئەو بابەتانەی کە لە ووشەی خودادا مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بۆ شکۆمەندیی مەسیحە، و بۆ جێبەجێکردنی ویستی خودا. پێویستە، بە ناچاری، جێگەی سەرنج و بایەخ بن بۆ ئەوانەی کە گەورە عیسایان خۆشدەوێت.
زەکەریا وەحییەکی لە خوداوە وەرگرتبوو. ئەمە سەرنجی ڕاکێشا و بایەخی پێدا. ئەم ڕاهێنانانە بۆ بەرەکەتەکانی خۆی بوون، بۆ ئەوەی شیاوی خزمەتەکەی بێت، و هەروەها بۆ بەرەکەتەکانی ڕۆحیی کۆتایی ئەوانەی کە لە نێوانیاندا خزمەتی خودای دەکرد.
پێغەمبەرانی پەیمانی کۆن زۆر بە ووردی هەڵدەبژێردران، بە ناوەکانیان، ژیانیان، خزمەتەکانیان کە هەموویان تایبەتمەندیی ئەو کارە بوون کە دەبوو بیکەن. لە کتێبی پیرۆزدا، ناوەکان زۆر جار تایبەتمەندیی کەسەکەن. زەکەریا کوڕی بەراخیا بوو، کوڕی عیدۆ، پێغەمبەر. لێرەدا سێ نەوەی خوداپەرستی یەک لە دوای یەکمان هەیە. عیدۆ واتە «کاتی دیاریکراو.» بەراخیا واتە «یەهۆڤا بە دڵنیاییەوە بەرەکەت دەدات.» زەکەریا واتە «یەهۆڤا لەبیر دەکات.» ئەم کۆمەڵەیە پەیامی گشتی دەدات. لە کاتی دیاریکراودا، یەهۆڤا گەلەکەی لەبیر دەکات، و بە دڵنیاییەوە بەرەکەت دەدات. پلانەکانی خودا پووچەڵ نابنەوە، نە بە دژایەتیی دوژمنەکانی و نە تەنانەت بە سەرپێچیی گەلەکەی خۆشی. ئیسرائیل، وەک نەتەوەیەک، دەبوو ئەو وانەیە فێر بێت. زەکەریا تەنها پێغەمبەر نەبوو. ئەو کاهینیش بوو. ئەو نموونەیی بوو بۆ ئەو کارەی کە دەبوو بیکات.
سوڕی سەرپێچی و گەڕاندنەوە
ئایەتەکانی ٣-٦ی بەشی ١ هێڵکارییەکی گرنگمان پێدەدەن. پێغەمبەر کەمینەی خوداپەرست هان دەدات بۆ لێکۆڵینەوە لە مێژووی نەتەوەکە. زنجیرەیەکی دیاریکراو، بەردەوام، دووبارەبووەوە، سوڕیی هەڵوێست و ڕووداوەکان هەیە. سوڕەکە بە دروستی بە هەڵبژاردنی خودا بۆ بەرەکەت دانی گەلەکەی دەست پێدەکات. ئەو وای دەکات. زۆر زوو، نەتەوەکە سەرپێچیی خودای خۆیان دەکەن کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر بەرەکەتی پێداون. لە ئەنجامدا، خودا پێغەمبەرێک بەرز دەکاتەوە بۆ ئاگادارکردنەوەی نەتەوەکە لە پێویستیی چاککردنی ڕێگاکانیان.
بەداخەوە، زۆربەی نەتەوەکە ئاگادارکردنەوەکان پشتگوێ دەخەن. خودا پێغەمبەرانی تری بانگ کرد. ئەوان ئاگادارکردنەوەکە چڕتر دەکەنەوە، بەڵام بە کاریگەرییەکی کەم. بە ناچاری، سزای هەڕەشەلێکراو دێت. خودا نەتەوەکە سزا دەدات، نەک تەنها بۆ لادان، بەڵکو لەبەر ئەوەی، کاتێک ئاگادار کرانەوە لە هەڵەی ڕێگاکانیان، ڕەتیان کردەوە دەستبەرداری سەرپێچی و بتپەرستیی خۆیان ببن. لە کۆتاییدا بڕێک تۆبەکردن لە کەمینەیەکی خوداپەرستدا هەیە کە هەوڵ دەدەن دڵسۆز بن بۆ خودای خۆیان. دڵسۆزییەکەیان پاداشت دەکرێت. خودا دڵخۆشە بە هەڵگرتنی سزا بۆ کاتێک. دوای ئەوەی گەڕێندرانەوە بۆ بڕێک لە هاوبەشی لەگەڵ خودای خۆیاندا، ئەو بەرەکەتەی کە خودا بە نیعمەتی سەرسوڕهێنەری خۆی پێیان دەبەخشێت تەنانەت باشترە لەوەی کە پێشتر چێژیان لێ وەرگرتبوو. بەڵام، زۆر زوو، سوڕەکە دووبارە دەست پێدەکاتەوە، وەک لە وێنەکەدا نیشان دراوە.
لە زۆر حاڵەتدا لە مێژووی نەتەوەکەدا، تۆبەکردن لە لایەن لانیکەم هەندێک لە گەلی خوداوە دروست دەبێت بە پێدانیان، لە ڕێگەی ووشەکانی پێغەمبەرێکەوە، دیدگایەکی درێژخایەن لەوەی کە خودا چی لە مێشکدا بووە بۆیان. بنەمایەکە زۆر لەگەڵ پەندەکانی ٤:٢٥دا دەگونجێت،
با چاوت ڕاستەوخۆ سەیری پێشەوە بکات.
هەمیشە بەرەکەتی ڕۆحی هەیە لەوەی کە شتەکان لە کاتی ئێستادا بە شێوەیەکی دروست ببینرێن بە سەیری پێشەوە بۆ ئەوەی بزانرێت خودا چی لە مێشکدایە. زەکەریا وای دەکات. بە گوتن بەوان کە چی لە داهاتوودا ڕوودەدات، وەک ئەنجامی نیعمەتی خودا، تۆبەکردن دروست دەبێت، و بڕێک لە گەڕاندنەوە دەدرێت.
چوارچێوەی مێژوویی و بانگەواز بۆ تۆبەکردن
پاشخانى پێغەمبەرایەتییەکە گەڕانەوەی پاشماوەیەکی خوداپەرست بوو لە بابلەوە، ڕێژەیەکی کەم لە نەتەوەکە. ئەوان وەڵامی فەرمانی ڕێگەپێدراویان دابووەوە، کە لەلایەن کۆرش پاشای فارسەوە دەرکرابوو، بۆ گەڕانەوە بۆ ئۆرشەلیم. ئەمە پێشەکییەکە بۆ دەرفەتێکی گەورەتر؛ گەڕانەوەیەکی گەورەتر؛ خۆشگوزەرانی و ئاشتییەکی گەورەتر، لەوەی کە پاشماوەی سەردەمی زەکەریا هەرگیز نەیاندەزانی. ئەمە ڕوودەدات کاتێک گەورە عیسای مەسیح بە هێز و شکۆمەندییەکی گەورەوە دەردەکەوێت. ئەوکات، و تەنها ئەوکات، ئاشتی ڕاستەقینە و خۆشگوزەرانی ڕاستەقینە لەلایەن نەتەوەکەوە چێژ لێ وەردەگیرێت.
پەیامی سەرەتا، ئایەتەکانی ٢ تا ٦، بانگەوازێکە بۆ تۆبەکردن. پێغەمبەر دەڵێت:
«وانەی مێژوو فێر بن. باوباپیرانتان بەهۆی سەرپێچییانەوە لە خودا، ملکەچی دەسەڵاتە بێگانەکان بوون. تۆبە بکەن. خۆتان فڕێ بدەنە سەر بەزەیی خودا. هیچ ڕێگایەکی تر نییە بۆ گەڕانەوە بۆ خودا.»
بینینەکانی زەکەریا
پاشان لە سەرەتای ئایەتی ٧ی بەشی ١ەوە تا کۆتایی بەشی ٢، تۆماری سێ بینینمان پێدەدرێت کە بە زەکەریا دراون. یەکەم بینین بریتییە لە پیاوەکە لە نێو دارەکانی مورتدا. دووەم بینین قۆچەکان و دارتاشەکان لە کۆتایی بەشی یەکدا لەخۆدەگرێت. سێیەم، لە بەشی ٢دا، پیاوەکە بە هێڵی پێوانەوە.
پیاوەکە لە نێو دارەکانی مورتدا
یەکەم، پیاوەکە لە نێو دارەکانی مورتدا. وانەکە ڕوونە. کاتێک گەلی زەمینیی ئەو لادەدەن، خودا نەتەوە بێگانەکان بەکاردەهێنێت بۆ سزادانی گەلەکەی. ئیسرائیل، کە دەبوو لە سەری نەتەوەکان بێت، ملکەچی یەک لە دوای یەک نەتەوە بێگانەکان دەبێت. ئەوان بە توندی ئەمەیان ڕەتکردەوە. بە دڵنیاییەوە شەرمەزارییەک بوو بۆیان. تەنانەت زیاتر، بێڕێزییەکە بۆ یەهۆڤا، خودایان. ئەوە شەرمەزاریی ڕاستەقینەیە. بەڵام ئەم دەسەڵاتە بێگانانە زۆر زیاتر لەم ڕاهێنانە سزادانەدا ڕۆیشتبوون لەوەی کە خودا مەبەستی بوو. ئەو لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەکات بۆ ئەوە. جوولەکەکان بەهۆی سەرپێچییانەوە ملکەچ کرابوون. ڕێگە بە بێگانەکان درا بۆ کاتێک لە سەرەوە بن، بەڵام ئەوان بەرپرسیارن لە خودا بۆ ئەوەی کە کردیان.
قۆچەکان و دارتاشەکان
بینینی دووەم قۆچەکان و دارتاشەکان لەخۆدەگرێت. قۆچەکان هێمای هێزن. لە ئایەتەکانی ١٨ و ١٩ی بەشی ١دا، ئەو دەڵێت،
«سەیری چوار قۆچ بکەن.»
مەبەستی چی بوو؟ ئەمانە چوار نەتەوە بێگانەکەن کە یەهودایان بڵاوەپێکردبوو و ئۆرشەلیمیان وێران کردبوو و وێرانی دەکەن. خودا دەڵێت، «ئەمە یەکەم جار نییە، و کۆتا جاریش نابێت.» بە دیدگایەکی گشتی لە مێژووی نەتەوە بێگانەکان، یەکەم جار یەکێک، پاشان یەکێکی تر و یەکێکی تر و یەکێکی تر؛ لە کۆتاییدا چوار نەتەوە بێگانە دەبن کە یەک لە دوای یەک لەلایەن خوداوە بە شێوەیەکی سزادان هێنراون، بۆ ملکەچکردنی گەلی زەمینیی ئەو.
بابل هاتبوو و ڕۆیشتبوو. میدییەکان و فارسەکان لەو کاتەدا لە دەسەڵاتدا بوون. یۆنانییەکان، پاشان ڕۆمانەکان، و لە کۆتاییدا ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی زیندووکراوە جێگەیان دەگرنەوە. لێرەدا زەکەریا سەیری هەموو شتەکە دەکات. چاوی ڕاستەوخۆ سەیری پێشەوە دەکات. ئەو ئەمە وەک ئاگادارکردنەوەیەک لە سزای پێویست، بەڵام لە کۆتاییدا، وەک بەڵێنێک بۆ ئاشتی و بەرەکەت، بەرز دەکاتەوە.
ئەم دارتاشانە کێن کە ئەم بێگانانە فڕێ دەدەنە دەرەوە؟ بە ڕوونی دەسەڵاتێکن کە دەهێنرێنە ناوەوە کە یەک لە دوای یەک مامەڵە لەگەڵ چوار قۆچەکە دەکەن. ئەو سەرەتا دەڵێت قۆچێک، پاشان دارتاشێک؛ پاشان قۆچێک، و پاشان دارتاشێک، و هتد. قۆچی دووەمیش یەکەم دارتاش بوو، چونکە بە دڵنیاییەوە داریوش میدی بوو کە بابلی داگیر کرد. بە دڵنیاییەوە ئەسکەندەری گەورەی یۆنان بوو کە فارسی داگیر کرد، و بە دڵنیاییەوە ڕۆمانەکان بوون کە بوونە هۆی ڕووخانی ئەم ئیمپراتۆریەتە یۆنانییە. ئەمە ئێمە دەباتە سەر ڕووخانی شێوەی کۆتایی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی، کە بە دەستێوەردانی کەسیی خودا خۆی لە کەسایەتیی گەورە عیسای مەسیح، مەسیحی ئیسرائیل، کاتێک بە هێز و شکۆمەندییەکی گەورەوە دەردەکەوێت (مەتتا ٢٤:٣٠). بۆیە، ئەمە لەگەڵ ئەوەدا دەگونجێت کە چوار قۆچەکە بە چوار ئیمپراتۆریەتی جیهانی بێگانە دابنرێن، و چوار دارتاشەکەش بە سێ ئیمپراتۆریەتی کۆتایی و لە کۆتاییدا گەورە عیسای مەسیح بە شێوەیەکی کەسی. لە هەر قۆناغێکدا خودا دەسەڵاتێکی تر دەهێنێتە ناوەوە بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتی پێشوو. ئەو تەنها ڕێگەیان پێدەدات تا ڕادەیەک بڕۆن و زیاتر نا.
پیاوەکە بە هێڵی پێوانەوە
لە بەشی ٢دا، دەربارەی پیاوەکە بە هێڵی پێوانەوە دەخوێنینەوە. مایەی دڵنەواییەکی گەورەیە بۆ قەشە ئازارچەشتووەکان لە هەر سەردەمێکدا کە بزانن خودا پلانی گشتیی خۆی هەیە. مرۆڤ ناتوانێت پووچەڵی بکاتەوە. ئەوەی خودا بڕیاری داوە لە کۆتاییدا جێبەجێ دەکرێت. خودا کۆنترۆڵی کۆتایی و گشتی بۆ خۆی دەپارێزێت. ئەو کەسەیە کە وەک پیاوەکە بە هێڵی پێوانەوە وێنا کراوە. پلانەکانی خودا پووچەڵ نابنەوە.
زەکەریا، بە واتایەکی تر، دەڵێت،
«با چاوت ڕاستەوخۆ سەیری پێشەوە بکات.»
خودا لە کۆتاییدا لە کەسایەتیی کوڕەکەیدا دەستێوەردان دەکات، کە سزای شیاو بەسەر دوژمنانی خودا و گەلەکەیدا دەسەپێنێت. دوای ئەوەی هەموو دوژمنەکانی لەناوبرد، شانشینی خۆی دادەمەزرێنێت. پاشان «ئەو ڕۆژە» دێت کە خودا بۆ ماوەیەکی زۆر چاوەڕێی کردووە. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە زەکەریا ناوی دەنێت «ئەو ڕۆژە» (٢:١١)، ڕۆژی شکۆمەندی کاتێک گەورە عیسای مەسیح، پاشای پاشاکان و گەورەی گەورەکان، شانشینی خۆی دادەمەزرێنێت. تەنها ئەوکات جیهان بە ڕاستودروستی، لەلایەن پیاوی دیاریکراوی خوداوە (کردارەکان ١٧:٣١) بەڕێوە دەبرێت.
دوای شکۆمەندی (٢:٨)،
واتە، دوای دەرکەوتنی، شانشینێکی ئاشتی، خۆشگوزەرانی، و شکۆمەندی دەبێت کە ئەم جیهانە هەرگیز نەیبینیوە، لووتکەی ڕێگاکانی خودا لەسەر زەوی، کاتێک هەموو ئەم پێشبینییە درێژخایەنانەی کە لە سەردەمی زەکەریادا دراون بە شێوەیەکی وشەیی جێبەجێ دەکرێن.
ئەم تۆبەکردنە بەشەکییانە، چاکبوونەوە بەشەکییەکان، گەڕاندنەوە بەشەکییەکان، ئاماژەن بۆ ئەو کاتەی کە تۆبەکردنی نەتەوەیی، ڕزگاریی نەتەوەیی، بەرزبوونەوەی نەتەوەیی، بەرەکەتی نەتەوەیی دەبێت.
