هابیل

ناوێک بە واتای 'لەوەڕگە'، کە بە چەندین شوێن دراوە، کە بە ناوەکانی تری زیادکراو جیاکراونەتەوە. ناوی 'هابیل' بە تەنها لە 1 ساموئیل 6:18دا هاتووە؛ بۆ ئەمە بڕوانە 'هابیل، گەورەکە'؛ و لە 2 ساموئیل 20:14،18، بۆ ئەمە بڕوانە 'هابیل-بێت-مەعاکا'.

کوڕی دووەمی ئادەم. ناوی، حێبێل کە دایکی لێی نا، بە واتای 'هەناسە' یان 'پووچی' دێت، ڕەنگە لە نائومێدی دایکییەوە سەرچاوەی گرتبێت کە قایین نەبووەتە ڕزگارکەری بەڵێندراو. بە تێپەڕبوونی کات، جیاوازی گەورە لە نێوان دوو برایەکەدا دەرکەوت بەوەی هابیل ئاژەڵێکی سەربڕاوی پێشکەش بە خودا کرد، لە کاتێکدا قایین بەرهەمی ڕەنجی خۆی لە زەویی نەفرەت لێکراو هێنا، بە بێ گوێدانە ئەو ڕاستییانەی کە لە کەوتنی ئادەمدا ژیان لەدەستچووبوو و زەوی نەفرەت لێکرابوو. هابیل قوربانییەکی بە شێوەی باوەڕ لە ڕێگەی نێرینەیەکی یەکەمی سەربڕاوی مێگەلەوە پێشکەش کرد. عیبرانییەکان 11:4. بەم شێوەیە شایەتییەکی بەدەست هێنا کە ئەو ڕاستودروست بوو، خودا شایەتی بە دیارییەکانی دەدا: بڕوانە مەتتا 23:35. بەم شێوەیە زوو بە ڕێگەیەکی ڕوون دوو تۆوەکە دەرکەوتن: یەکێکیان لە خوداوە لەدایکبوو، و ئەوی تریان 'لەو خراپەکارە' 1 یۆحەننا 3:12. هابیل نموونەی مەسیحە، وەک چۆن قایین نموونەی جولەکەیە. وەک چۆن جولەکەکان یاسایان شکاند دژی خودا و دراوسێکەیان، بە هەمان شێوە قایین گوێی نەدایە حوکمی خودا لەسەر مرۆڤ، و برای خۆی کوشت. لە قاییندا ئایینی مرۆڤی سروشتیش نموونە کراوە، کە بە بێ گوێدانە دووری خۆی لە خودا، پێی وایە دەتوانێت لە هەر کاتێکدا و بە هەر شێوەیەکی پەرستن نزیک بێتەوە.

پەیدابوون 4:2-10. شێوەی عیبریی حێبێل بە واتای 'هەڵم' یان 'هەناسە' دێت (بڕوانە وتاربێژ 1:1، وەشانی ئینگلیزی 'پووچی')، کە وەک ناوی کوڕێکی ئادەم ('مرۆڤ') جێگەی سەرنجە. بەڵام ڕەنگە پەیوەندی بە وشەی ئاشووریی ئەپلو، 'کوڕ'ەوە هەبێت. هابیل کوڕی ئادەم و حەوا بوو، و برای قایین بوو. بەڵام گێڕانەوەکە پێشبینی ئەوە دەکات کە ماوەیەکی زۆر لە مێژووی مرۆڤایەتیدا تێپەڕیوە لەوەتەی دۆخی سەرەتایی یەکەمین جووت. جیاوازی نێوان ژیانی شوانکارەیی و کشتوکاڵی ناسراوە، چونکە هابیل شوان بوو، بەڵام قایین جووتیار بوو (بڕوانە قایین). گێڕانەوەکە، وەک لای ئێمەیە، شێوێندراوە: لە پەیدابوون 4:8 عیبری دەڵێت 'و قایین بە هابیلی برای گوت' (نەک وەک وەشانی ڕێگەپێدراو و وەشانی پێداچوونەوە). حەفتاکان وشەکانی 'با بڕۆینە ناو دەشتەکە' زیاد دەکات، بەڵام ئەمە ڕەنگە تەنها ڕوونکردنەوەیەک بێت، و نازانرێت چەندێک لە چیرۆکەکە ون بووە. هیچ شتێک لە پەیدابووندا لەبارەی کەسایەتی ڕەوشتی هابیلەوە نەگوتراوە، یان لەبارەی هۆکاری ئەوەی بۆچی قوربانییەکەی ئەو لە قوربانییەکەی قایین باشتر بوو لە چاوی یەهووە؛ قوربانییەکانی دانەوێڵە بە هەمان شێوەی قوربانییەکانی ئاژەڵ لەگەڵ یاسا و دابونەریتی عیبریدا گونجاو بوون. عیبرانییەکان 11:4 'باوەڕ' وەک هۆکارەکە دەدات. لە عیبرانییەکان 12:24 'خوێنی پڕژاندن' 'شتێکی باشتر لە خوێنی هابیل دەدوێت'، بەو پێیەی کە دووەمیان داوای تۆڵەی دەکرد (پەیدابوون 4:10). لە مەتتا 23:35 || لۆقا 11:51 هابیل وەک یەکەمین شەهیدە ڕاستەقینەکان ناودەبرێت کە خوێنیان ڕژابوو لە ماوەی سەردەمی پەیمانی کۆن، دوایینیان زەکەریا بوو (کە بڕوانە). لە یۆحەننا 8:44 ڕەنگە عیسا بیری لە چیرۆکی هابیل کردبێتەوە کاتێک باسی شەیتانی کرد وەک 'بکوژێک لە سەرەتاوە'، واتە هاندەری کوشتن وەک چۆن هاندەری درۆیە. ئەی. ئێچ. مەکنیل. هابیل. وشەیەک بە واتای 'لەوەڕگە'، و وەک توخمێک دەچێتە ناو چەندین ناوی شوێنەوە. لە 1 ساموئیل 6:18 ئاماژەیەک لە وەشانی ڕێگەپێدراودا بۆ 'هابیل' لە وەشانی پێداچوونەوەدا ڕاستکراوەتەوە بۆ 'بەردی گەورە'. لە شوێنەکانی تردا ناوەکە تەنها لەگەڵ نازناوە شیاوەکاندا دەدۆزرێتەوە. ئاڕ. ئەی. ئێس. ماکالیستەر.