لێکۆڵینەوەیەکی کورت لەسەر زەبووری ١١٩
زەبووری ١١٩ تەنها یەک بابەتی هەیە: نایابی و بەهای ووشەی خودا. بۆ باوەڕدارانی مەسیحی، ووشەی خودا نەک تەنها زانیاریمان پێدەدات دەربارەی خودای زیندوو، بەڵکو دەربارەی مەسیحیش دەدوێت کە ئەو خودایەی ئاشکرا کردووە. لە یۆحەننا ١:١-١٤ عیسای مەسیح پێی دەوترێت «ووشە» (NKJV). هەروەها ئەو «ئەلفا و ئۆمێگایە» (بینین ١:٨،١١، ٢١:٦، ٢٢:١٣) – «لە A بۆ Z»ی خودا.
زەبووری ١١٩ پڕە لە ئایەت کە سوودی ووشەی خودا ڕوون دەکاتەوە، لەم چەند نموونەیەدا زەبوورنووس دەربارەی ئەم شتانە دەدوێت:
دڵخۆشی پێی – «من دڵخۆشم بە یاساکەت» (ئایەتی ٧٠). ئارەزووی پاراستنی – «من فەرمانەکانت دەپارێزم» (ئایەتی ٨). داوای یارمەتی بۆ ژیان بەپێی ئەو – «من … هاوار بۆ یارمەتی دەکەم [چونکە] هیوام بە ووشەکەتە» (ئایەتی ١٤٧).
من بۆ هەمیشە سوپاسگوزاری خودام کە لە تەمەنی هەرزەکاریمدا لەلایەن مامۆستای پۆلی کتێبی پیرۆزمەوە بە بەهای ووشەی خودا ئاشنا کرام. ئەو منی خستە سەر پلانێکی خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی ڕۆژانەی کتێبی پیرۆز، و ئاماژەی بەوەدا کە ئەم چالاکییە چەند پێویستە بۆ باوەڕدارانی گەنج بۆ ئەوەی ببنە قوتابیانی مەسیحی خودا. ئەو ئایەتی ٩ی هێنایەوە: «چۆن گەنجێک دەتوانێت ڕێگای خۆی پاک بکاتەوە؟ بە گوێگرتن بەپێی ووشەکەت.»
چەند ساڵێک دواتر دەستم بە کارێک لە زانستدا کرد، دڵنیا بووم لە ڕاستییە ڕەهاکەی دروستبوون لە کتێبی پیرۆزەوە چونکە ئایەتی ١٦٠ دەڵێت، «ووشەکەت لە سەرەتاوە ڕاستە» (KJV). واتە، گێڕانەوەی سەرەتای ١ دەربارەی شەش ڕۆژی دروستبوون، کە بووە هۆی ڕۆژی حەوتەمی پشوو، شەممە، ڕاستییە، نەک خەیاڵ!
دوای سێ ئایەتی یەکەمی زەبووری ١١٩، باقی زەبوورەکە ڕاستەوخۆ ئاراستەی خودا دەکرێت. بە گشتی، کۆمەڵێک گەورەی بیرکردنەوەیە لەسەر ووشەی خودا. کاتێک ڕێنمایی و هاندان و ئاگادارکردنەوەکانی دەخوێنینەوە، دەبێت لە ڕۆژگارەکەماندا بە هەمان شێوە نوێژ بۆ خودا بکەین: «چاوەکانم بکەرەوە، با شتە سەرسوڕهێنەرەکانی یاساکەت ببینم» (ئایەتی ١٨ ESV).
زەبوورنووس هەموو ووشەی خودای بە «یاسای خودا» دەزانی، کە دەبوو گوێڕایەڵی بکرێت. بەڵام، ووشەی جیاواز بەکاردەهێنرێت بۆ وەسفکردنی ووشەی خودا: «یاسا،» «شایەتییەکان،» «ڕێنماییەکان،» «فەرمانەکان،» «دادگاییەکان،» «ڕێساکان» و «ڕێگا.» وەک هەموو خوداپەرستەکانی ئیسرائیل، زەبوورنووس ڕێز و شکۆی بۆ هەموو لایەنەکانی ووشەی خودا هەبوو:
تۆ هاتیتە خوارەوە بۆ کێوی سینا و لە ئاسمانەوە لەگەڵیان [ئیسرائیل] قسەت کرد و یاسا ڕاستەکان و ڕێسا ڕاستەکان، فەرمانە باشەکان و ڕێنماییەکانت پێدان (نەحمیا ٩:١٣).
ڕێنماییەکان
یەکەم داوای زەبوورنووس لە نوێژدا لە زەبووری ١١٩ بریتییە لە: «تۆ فەرمانت پێکردووین کە فەرمانەکانت بە پەرۆشەوە بپارێزین. ئۆه، با ڕێگاکانم ئاراستە بکرێن بۆ پاراستنی فەرمانەکانت!» (ئایەتەکانی ٤-٥ NKJV). ئەو تێگەیشت کە خودا بە ڕوونی ڕایگەیاندووە کە چاوەڕێی ئەوە دەکات گەلەکەی لە هەموو سەردەمێکدا شوێن فەرمانەکانی و ڕێنماییەکانی بکەون. ئەوان دەبوو بیر و ووشە و کردارەکانی خەڵک بەڕێوە ببەن: «هەنگاوەکانم بە ووشەکەت ئاراستە بکە [فەرمان بکە]» (ئایەتی ١٣٣). ئێمە پێویستە:
- لە ووشەی خوداوە فێر بین.
- ووشەی خودا بخوێنینەوە، لێکۆڵینەوەی لێ بکەین و واتاکەی بدۆزینەوە.
- دڵخۆش بین بە ووشەی خودا.
- ووشەی خودا خۆش بوێت و بە گرانبەهای بزانین.
- بیر لە ووشەی خودا بکەینەوە بۆ ئەوەی بتوانین بیپارێزین.
- بەپێی ووشەی خودا بژین.
نوێژە دووبارەبووەکەی زەبوورنووس ئەوە بوو کە لەم ستانداردانەدا فێر بکرێت و لە دڵیدا هەبێت (ئایەتی ١١، بڕوانە ئایەتی ٨٠)، بۆ ئەوەی بتوانێت بە کردەوە بەپێیان بژی (ئایەتی ١١٢).
واتای «فەرمانەکان» بریتییە لە «شتە نووسراوەکان،» و زاراوەکە ئاماژە بە سروشتی هەتاهەتایی ووشەی خودا دەکات. ئەو ڕەها دەمێنێتەوە. داواکارییە ڕەوشتییەکانی خودا لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر ناگۆڕێن، کە مایەی دڵنەواییەکی گەورەیە بۆ ئێمە لەم ڕۆژگارە کۆتاییانەدا کە مرۆڤایەتی تەنها بەها ڕێژەییەکان دەناسێت. ئەوە ڕەنگە ببێتە هۆی ناکۆکی بۆمان، بەڵام ئەو ناخۆشییە یارمەتیمان دەدات بۆ فێربوونی ڕاستی ئەم فەرمانانە (ئایەتەکانی ٧١،٨٣).
هەروەها، زەبوورنووس بە پەرۆشەوە ئارەزووی دەکرد (ئایەتی ٢٠) فەرمانەکانی خودا فێر بێت (ئایەتی ٧)، لەلایەن ئەوانەوە فێر بکرێت (ئایەتی ١٠٢)، بیانپارێزێت و پابەند بێت پێیانەوە (ئایەتی ١٠٦). فەرمانەکان واتای بڕیارە دادوەرییەکان دەگەیەنن و نیشان دەدەن چۆن ووشەی خودا بۆ هەموو بارودۆخەکانی ژیانی پیرۆزەکان جێبەجێ دەبێت، چونکە ترسی خوداپەرستی دروست دەکەن (ئایەتی ١٢٠). چونکە ئەو ڕاستگۆیە، فەرمانەکانی هەمیشە ڕاستن (ئایەتی ١٣٧) و باشن (ئایەتی ٣٩). بۆیە زەبوورنووس دەیەوێت ڕایانبگەیەنێت (ئایەتی ١٣)، و سوپاسیان بکات لە شەودا (ئایەتی ٦٢) و هەروەها بە درێژایی ڕۆژ (ئایەتی ١٦٤). ئەم فەرمانانە ناگۆڕێن؛ بۆ هەمیشە دەمێننەوە (ئایەتی ١٦٠، مەتیۆس ٢٤:٣٥ لەبەرچاو بگرە). هەندێک جار فەرمانەکانی خودا پێیان دەوترێت «ڕێساکان،» وەک لە زەبووری ١١٩:٩١، کە بۆ ڕێکخستنی ژیرانەی دروستکراوەکەی جێبەجێ دەبن (ئایەتەکانی ٨٩-٩١).
هاندان
زەبووری ١١٩ بە ووشەکانی گەورەترین هاندان دەست پێ دەکات: «خۆزگە بەوانەی کە لە ڕێگادا بێگەردن، ئەوانەی کە بە یاسای خودا دەڕۆن! خۆزگە بەوانەی کە شایەتییەکانی دەپارێزن، ئەوانەی کە بە هەموو دڵیانەوە داوای دەکەن! ئەوانیش هیچ خراپەیەک ناکەن؛ ئەوان بە ڕێگاکانی دەڕۆن» (ئایەتەکانی ١-٣). ئەم ووشانە دەنگی یەکەم ووشەکانی کتێبی زەبوورەکان دەدەنەوە (١:١-٣). بۆیە دەتوانین بڵێین کە ئەمە پەیامی سەرەکی زەبوورەکانە.
وەک هەموو زەبوورەکان، ئەم ئایەتە دەستپێکییانە (١١٩:١-٣) وەک ناونیشانێک بۆ هەموو زەبوورەکە کار دەکەن. ئەوان خۆزگە، یان خۆشگوزەرانی تەواو، بۆ ئەوانە ڕادەگەیەنن کە بەپێی ووشەی خودا دەژین و ڕاستییەکەی دەپارێزن. نهێنی ئەوان، بێ گومان، ئەوەیە کە بە هەموو دڵیانەوە داوای بکەن (ئایەتی ٢).
ئەمڕۆ، لە ڕۆژی نیعمەتدا، هەمان بنەماکان جێبەجێ دەبن. یۆحەننا ١٤:٢٣ لەبەرچاو بگرە، کە عیسا فەرمووی، «ئەگەر کەسێک منی خۆش بوێت، ووشەکەم دەپارێزێت؛ و باوکم خۆشی دەوێت، و ئێمە دێینە لای و ماڵی خۆمان لەگەڵیدا دروست دەکەین.» با هان بدرێین کە خوداپەرستەکان بەڵێنی بەرەکەتەکانیان پێدراوە بۆ دڵخۆشبوون بە ووشەی خودا و شوێنکەوتنی، بە هەموو تایبەتمەندی و تواناکانی جیاوازییەوە، کە لە سەرانسەری زەبووری ١١٩دا وەسف کراوە.
بە گشتی، بەشی یەکەم (ئایەتەکانی ١-٨) بەرەکەتە گەورەکەی ژیان بەو شێوەیە وەسف دەکات کە خودا دەڵێت باشترینە. چ وەڵامێکی باشە کە بتەوێت بەو شێوەیە بژیت! من پێشتر ئاماژەم بە شایەتی مامۆستای پۆلی کتێبی پیرۆزم کردووە دەربارەی هێزی پاککەرەوەی ووشەی خودا (ئایەتی ٩)، کە دواتر وێنەیەک لەوەی ژیانمان چۆن دەبێت ئەگەر بەپێی ووشەکەی بژین (ئایەتەکانی ١٠-١٤) دێت. جگە لەوەش، ئایەتی ١١ هانمان دەدات کە بە ئەنقەست ووشەی خودا لە دڵماندا بشارینەوە، بۆ ئەوەی دژی ئەو گوناه نەکەین. وتراوە کە ئەم ئایەتە باشترین شت (ووشەی خودا) لە باشترین شوێن (لە دڵماندا شاراوە) بۆ باشترین هۆکار (بۆ ئەوەی دژی خودا گوناه نەکەین) وەسف دەکات. سەیر نییە کە زەبوورنووس نوێژی کرد، «خۆزگە بە تۆ، ئەی خودا! فەرمانەکانت فێرم بکە» (ئایەتی ١٢).
زەبوورەکان شیعری عیبرین. بە پێچەوانەی شیعری ئینگلیزی، کە تێیدا قافیە و کێش وەک ڕێگایەک بۆ لەبیرنەکردن و گەیاندنی بیرۆکەکانی بەکاردەهێنرێن، شیعری عیبری دووبارەکردنەوەی بیرۆکە بەکاردەهێنێت. بۆیە لە سەرانسەری زەبووری ١١٩دا ئەم بابەتە هاندەرە سەرەتاییانە بە شێوەیەک یان شێوەیەکی تر دووبارە دەبنەوە، لە کاتێکدا تایبەتمەندییەکانی تری ووشەی خودا – وەک ژیانبەخشین، زیندووکردنەوەی ڕۆح، فراوانکردنی دڵ، پاراستن، بەهێزکردن، دڵنەوایی، ڕووناککردنەوە، هیوادان، بێ کۆتایی – زیاد دەکرێن.
ڕەنگە گەورەترین هاندان لە زەبووری ١١٩دا ئەوە بێت کە باس لە خۆشەویستی نەگۆڕی خودا دەکات، کە خوداپەرستەکان پشتی پێ دەبەستن بۆ ئەوەی بەرەکەتدار بن. هەرچەندە خۆشەویستی ئەو بە شێوەیەکی گشتی بۆ هەموو مرۆڤایەتی درێژ دەبێتەوە (بڕوانە زەبووری ٣٦:٧)، بەڵام خوداپەرستەکان بە شێوەیەکی کەسی ئەزموونی دەکەن و سوودی لێ وەردەگرن. ئەمە خۆشەویستییەکە کە هەرگیز پشتت لێ ناکات و ناهێڵێت بێ هیوا بیت! «خۆشەویستی نەگۆڕ» بە «میهرەبانی» و «میهرەبانییەکان»یش وەرگێڕدراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات خۆشەویستی خودا بۆ کەموکوڕییەکانیشمان دابین دەکات. لە زەبووری ١١٩:٤١دا زەبوورنووس خودای بە «ئەی خودا» ناودێر کردووە، کە خودای زیندووە و بۆ ئیسرائیل وەک «من هەم»ی گەورە ئاشکرا بووە (دەرچوون ٣:١٤). خۆشەویستی نەگۆڕی خودا بابەتی ستایشەکانی ئیسرائیل بوو (وەک ٢ کتێبی پاشاکان ٥:١٣). لە سەردەمی ئێمەدا باوەڕداران خودا وەک «باوک» دەناسن، کە خۆشەویستییە گەورەکەی بە تەواوی بۆمان ئاشکرا بووە لە کەسایەتی کوڕەکەی، عیسای مەسیح.
ئاگادارکردنەوەکان
لە زەبووری ١٩دا بە ڕوونی پێمان دەوترێت کە ووشەی خودا ئاگادارکردنەوە دابین دەکات:
یاسای خودا تەواوە … شایەتی خودا دڵنیایە … فەرمانەکانی خودا ڕاستن … فەرمانی خودا پاکە … ترسی خودا پاکە … فەرمانەکانی خودا ڕاست و دادپەروەرن بە گشتی … جگە لەوەش بەهۆیانەوە خزمەتکارەکەت ئاگادار دەکرێتەوە، و لە پاراستنیاندا پاداشتێکی گەورە هەیە (ئایەتەکانی ٧-٩،١١).
لە سەرانسەری زەبووری ١١٩دا ئاگادارکردنەوەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بە شێوەی مەترسییە زۆرەکان پێشکەش دەکرێن کە خوداپەرستەکان تووشی دەبن:
- ترسی ئەوەی کە بە کردەوە بەپێی باوەڕی ڕاگەیەندراوی بە خودا نەژی، بە تایبەتی لە کاتی نەخۆشیدا.
- نیگەرانی کەوتنە ناو ڕێگا خراپەکان بەهۆی کێشەی بەردەوامی گوناه لە دڵیدا سەرەڕای ڕق لێبوونەوەی لێی (ئایەتەکانی ٩-١١،٣٦،١٠٤،١٦٣).
- سەرنجڕاکێشی شتەکانی جیهان، کە بە ڕاستی هیچ بەهایەکی هەمیشەییان نییە (ئایەتی ٣٧).
- تەنهایی بوون بە گەشتیارێک (ئایەتەکانی ١٩-٢٠،١٢٦-١٢٨،١٣٦،١٣٩)؛ و ترسی هەمیشەی لادان لە ڕێگای باوەڕ (ئایەتی ١٧٦).
- سەرکۆنەکردن، گاڵتەپێکردن، سووکایەتی، تۆمەتی درۆ، ستەم و چەوساندنەوە لەلایەن خەڵکی بێ خوداوە، لەوانەش دەسەڵاتدارانی دنیایی.
ئەم مەترسییانە وەک ئاگادارکردنەوە بۆ باوەڕداران کار دەکەن. بەڵام ئەوەی کە لە ئایەتی ٤ەوە، زەبووری ١١٩ نوێژێکی بەردەوامە، نیشان دەدات کە زەبوورنووس دەیزانی خودا وەڵامی داواکەی بۆ ڕزگاربوون، یان دەربازبوون، لەم مەترسییانە دەداتەوە. مەترسی سەرەکی کە زەبوورنووس ڕووبەڕووی بووەوە، سەرکۆنەکردن بوو تەنها لەبەر متمانەکردن بە خودا. ڕەنگە زەبوورنووس بە سروشتی خۆی دەیزانی کە خۆی نییە بەڵکو خودا بوو کە کرابووە ئامانج. هێشتا، هەستی دەکرد لە مەترسیدایە کە بە تەواوی تێکبشکێت: «پەرۆشییەکەم منی خواردووەتەوە، چونکە دوژمنەکانم ووشەکانت لەبیر کردووە» (ئایەتی ١٣٩). ئەزموونەکانی دەبنە ئاگادارکردنەوە بۆ ئێمە. چەند دڵنەوایی و دڵنیایی بەخشە کە بزانین ووشەی خودا هەمیشە وەڵامی بۆ هەموو بارودۆخێک هەیە.
