مانگی ڕابردوو سەیری حەنانیامان کرد، ئەو کەسەی بەدوای پەسەندکردندا دەگەڕا و حەنانیای ئەو کەسەی مەترسییەکانی دەگرتە ئەستۆ. ئەم مانگە بە سەیرکردنی حەنانیای پلیکانەچی کۆتایی پێدەهێنین.
حەنانیای پلیکانەچیی ئایینی
حەنانیای کۆتایی ئێمەیش جوولەکە بوو، چاودێرێکی دینداری یاسا بوو و زۆر ڕێزی لێدەگیرا. لە ڕێگەی ساڵانێکی زۆر لە کاری دڵسۆزانە، پلیکانەی ئایینی جوولەکەی بڕی و لە کۆتاییدا بوو بە سەرۆکی کاهینانیان (کردارەکانی نێردراوان 23:2). پۆستی سەرۆکی کاهینان لەلایەن خوداوە دروستکرابوو، و لەو ڕۆژانەی کە ئیسرائیل ناوەندی مامەڵەکانی خودا بوو لەگەڵ مرۆڤدا، کارێکی پڕ لە ئیمتیاز و بەرپرسیارێتییەکی گەورە بوو.
بەڵام کاتەکان دەگۆڕان و مامەڵەکانی خودا لەگەڵ مرۆڤدا دەگۆڕان. حەنانیای بێ ئاگا لەم گۆڕانکارییانە، بە توندی دەستی بە دەسەڵاتەکەیەوە گرتبوو: نە سیاسی، چونکە ڕۆمەکان ئەوەیان هەبوو؛ نە ڕۆحییش، چونکە کڵێسای مەسیح کە تازە سەری هەڵدابوو ئەوەی هەبوو. حەنانیای تەنها ئەو دەسەڵاتەی دەپاراست کە هێشتا دەیتوانی کۆنترۆڵی بکات: ئایینی ڕێکخراو و کاریگەریی ئابووری. کاتێک خودا چرادانەکەی (ئامادەبوونی) لە کڵێسایەکی ناوخۆیی لادەبات، سەرکردایەتییەکە لە هەمان دۆخی حەنانیادا دەمێنێتەوە.
دوای ئەوەی فەریسییەکی نموونەیی بوو، پۆڵس ئێستا بووبووە هۆی بێزارییەکی گەورە بۆ حەنانیای و سەرکردە ئایینییەکانی تر. سەرەتا عیسا بوو کە دەسەڵاتی جوولەکەکانی بە گومان خست. ئێستا شوێنکەوتووانی ملکەچی سەرکردایەتییەکەیان نەدەبوون. وازهێنانی بێخۆپەرستانەی پۆڵس لە بەدواداچوونی فراوانبوونی کڵێسای مەسیح، لەلایەن ئەوانەوە بەم شێوەیە لێکدرایەوە: «ئەم پیاوەمان دۆزییەوە کە کێشە دروستکەرە، ئاژاوە لە نێو جوولەکەکاندا لە سەرانسەری جیهاندا دروست دەکات. ئەو سەرۆکی تاقمێکی ناسرییە و تەنانەت هەوڵی پیسکردنی پەرستگای دا» (کردارەکانی نێردراوان 24:5-6).
ئەمە مەترسییەکی شاراوە لە هەموو جۆرەکانی ئایینی ڕێکخراودا دەردەخات: گەشەی ڕۆحی بە پێشکەوتن لە نێو پێکهاتە ئایینییەکاندا یەکسان دەکرێت. مەسیحییەکان بەم ڕێبازە بۆ ڕۆحانییەت هەوڵدەدەن ببنە «ئەندامی ئەنجومەنی بەڕێوەبردن». پاشان دەبێت نیشانی بدەن کە شایستەن. دواتر دەبێت پۆستەکەیان بپارێزن. ڕەنگە هەر بۆیە خودا کڵێساکەی بە شێوەیەک دیزاین کردووە کە زۆرترین دەسەڵات لەسەر زەوی بە سەرکردەکانی کڵێسای ناوخۆیی دراوە، تەنها مەسیح لە سەروویانەوەیە. بە سادەیی هیچ پلیکانەیەکی گەورە نییە بۆ سەرکەوتن!
ماوەیەک لەمەوبەر خوێندمەوە کە زۆر ئەستەمە باوەڕدارێک بتوانێت 50 ساڵ لە «بازنەیەکی مەسیحی»دا بژیێت کە هیچ جۆرە دابەشبوونێکی تێدا نەبێت. دابەشبوون لە نێو گەلی خودادا هەمیشە ئازاربەخشە، بەڵام زیاتر لە نێو ئەوانەی کە پلیکانە ئایینییەکان و پێکهاتەکانی دەسەڵاتیان خۆشدەوێت. ئایا دەکرێت «خۆشەویستییەکی ڕاستگۆیانە بۆ براکانت... بە قووڵی، لە دڵەوە» (1 پەترۆس 1:22) هەبێت لە کاتی ململانێدا؟ هەندێک دەڵێن، «بەڵێ، تا ئەو کاتەی ئەوانەی ناکۆکن لەگەڵم ئامادەن گوێڕایەڵی ڕاستی بن بەو شێوەیەی من دەیکەم.» ئێمە مەیلمان هەیە وا بیر بکەینەوە کە ئەگەر برایەک لەبەردەم خودادا ڕاستگۆ بێت، ئەوا ڕاستییەکە دەبینێت وەک چۆن من دەیبینم. و ئێمە مەیلمان هەیە هەموو جیاوازییەکان بە جەستەیی، یاسایی، ناڕۆحی، شل یان یاخیبوون ببینین.
لە کردارەکانی نێردراوان 23 پۆڵس ناچار کرا لەبەردەم سەنهێدرین بوەستێت. نێردراوەکە بەرگرییەکەی بەم شێوەیە دەستپێکرد: «'برایانم، من ئەرکی خۆمم بەرامبەر بە خودا بە ویژدانێکی پاکەوە تا ئەمڕۆ جێبەجێ کردووە.' لەسەر ئەمە سەرۆکی کاهینان حەنانیای فەرمانی بەوانە دا کە لە نزیک پۆڵس وەستابوون لێی بدەن لە دەمی» (کردارەکانی نێردراوان 23:1-2). پۆڵس چی وتبوو کە حەنانیای هێندە بێزار کرد؟ بۆچی ئەم هەموو توندوتیژییە؟ بۆ حەنانیای مەحاڵ بووبوو کە بتوانێت ئەگەری ئەوە ببینێت کە نەیارەکەی بە ویژدانێکی پاکەوە لەبەردەم خودادا کار دەکات.
ڕەنگە ئەگەر لە مێشکماندا ڕێگە بە ئەگەری ئەوە بدەین کە برا یان خوشکێک بتوانێت بەشێک لە کتێبی پیرۆز بە شێوەیەکی جیاواز لە ئێمە تێبگات، و بە ویژدانێکی پاکەوە لەبەردەم خودادا ئەوە بکات، ئەوا ئارەزووی «لێدان لە دەمی» کەم دەکاتەوە. ڕەنگە یارمەتیمان بدات خۆشەویستییەکی ڕاستگۆیانە لە نێو ململانێدا پەیڕەو بکەین. ڕاستی بە ئاشکرا گرنگترە لە ویژدان. پۆڵس، بۆ نموونە، ویژدانێکی پاکی هەبوو لە کاتی کوشتنی مەسیحییەکاندا. لە کاتی ئەوەدا، پۆڵس هەڵە بوو، بەڵام دووڕوو نەبوو، گومڕا نەبوو.
حەنانیای و هاوڕێکانی سوور بوون لەسەر ئەوەی پۆڵس لەناوببەن. هەستیان دەکرد کە ئەرکیانە بەپێی پێگەیان لە پلیکانەی ئایینیدا. گریمانەیان کرد، سوێندی گەورەیان خوارد، پلانیان دانا، بیانوویان بەکارهێنا، و فێڵباز بوون (کردارەکانی نێردراوان 21:29؛ 23:12-15). کاتێک ڕۆمەکان پۆڵسیان لە ئۆرشەلیمەوە گواستەوە بۆ قەیسەریا، حەنانیای هێشتا هەستی دەکرد پابەندە بە ئەرکەوە. ڕێبازی ئەو بۆ ڕۆحانییەت ئەم بەدواداچوونە وردەی دەویست. هەندێک لە پیرانی و پارێزەرەکەی تێرتولوسی برد، و ئەوان «تۆمەتەکانیان لە دژی پۆڵس لەبەردەم پارێزگاردا هێنا» (کردارەکانی نێردراوان 24:1).
ئایینی مرۆڤ-پشتپێبەستوو پشت بە فشاری گرووپ و پارێزەرە ئایینییەکان دەبەستێت. ڕاستیی خودا بە توندی و بە ئارامی دەمێنێتەوە. بەڵام، ئەگەر ئێمە لە جێگەی پۆڵس بووینایە، یان لە زنجیرەکانی پۆڵسدا، چۆن هەستمان بەرامبەر بە حەنانیای دەبوو؟ حەنانیای سەرکەوتوو بوو لەوەی کە پۆڵس مرد بەبێ ئەوەی هەرگیز ئازادییەکەی بەدەستبهێنێتەوە. ئایا ئەوە دادپەروەرانە بوو؟ ئایا پۆڵس پلانی تۆڵەسەندنەوەی هەبوو؟ ئایا بەدوای تۆڵەسەندنەوەدا دەگەڕا؟
پۆڵس لەم بارودۆخە سەختانەدا بە سوود مایەوە، بەوەی ڕێگەی نەدا تاڵی، تووڕەیی یان کینە دەست بەسەر دڵیدا بگرێت. پێمان دەوترێت کە «تووڕەیی مرۆڤ ژیانی ڕاستودروست ناهێنێتە دی کە خودا دەیەوێت» (یاقوب 1:20). سێ ڕاهێنان دڵی پۆڵسیان پاراست: دەیزانی کە خودا لەگەڵیدا بوو (کردارەکانی نێردراوان 23:11)؛ بە شێوەیەک ڕەفتاری دەکرد «بۆ ئەوەی ویژدانێکی پاکی لەبەردەم خودا و مرۆڤدا بپارێزێت» (کردارەکانی نێردراوان 24:16)؛ و هەرگیز لەبیری نەدەکرد کێ بانگی کردبوو و بۆ چ مەبەستێک. سنووردار کرابوو بەڵام بێدەنگ نەبوو، گەمارۆ درابوو بەڵام ترسنۆک نەبوو، لە زنجیردا بوو بەڵام هێشتا باڵیۆز بوو (ئەفەسۆس 6:19-20).
ئایا تاڵی، تووڕەیی یان کینە لە دڵماندا ڕەگی داکوتاوە؟ هیچ پاساوێک نییە. ئەم ترشە مەترسیدار و پیسکەرە کاتێک سەرهەڵدەدات کە هەوڵدەدەین بەرگری لە خۆمان بکەین. دەبێت وەک گوناهێک بناسرێتەوە و دانپێدانانی پێبکرێت. پاشان دەتوانین شوێن سێ ڕاهێنانەکەی پۆڵس بکەوین بۆ پاراستنی دڵمان و بە سوود هێشتنەوەمان.
پاشان خودا ئەم بارودۆخە بێزارکەر و سنووردارکەرانەی بەکارهێنا بۆ دووبارە چڕکردنەوەی خزمەتی پۆڵس. زیندانیکردنەکەی وای لێکرد بتوانێت شایەتی بدات بۆ پارێزگار فێلیکس، پۆرکیۆس فێستوس، پاشا ئەگریپا و بێرنیس، ئەفسەرە باڵاکان و سەرکردەکانی شارەکە، و زۆرێک لە ڕۆما (کردارەکانی نێردراوان 24:2،10،27؛ 25:23؛ 28:30-31). هەروەها کاتی زیاتری هەبوو بۆ نووسینی نامە نێردراوییەکان.
ئایا لەم دواییانەدا کەسێکی خۆشەویستمان لەدەستداوە؟ ئایا ئازادییەکەمان بەهۆی تەمەن یان تەندروستی خراپەوە سنووردار کراوە؟ ئایا بە قەیرانێکی دارایی تێدەپەڕین؟ ئایا دەکرێت خودا گۆڕانکاری، ئازار یان ململانێ بەکاربهێنێت بۆ ئاراستەکردنەوەی بواری خزمەتکردنمان؟ سوپاس بۆ خودا بۆ دڵسۆزیی ڕابردووی. سەیری سنووردارکردنەکان مەکە. سەیری سەرەوە بکە و بە ئارامی بەناو دەرگا نوێیەکاندا بڕۆ کە خودا دەیانکاتەوە. وشە پێغەمبەرایەتییەکانی خودا بۆ حەنانیای پێشوو دەستیان بە جێبەجێبوون کرد: «ئەم پیاوە ئامرازی هەڵبژێردراوی منە بۆ هەڵگرتنی ناوی من لەبەردەم نەتەوەکان و پاشاکانیاندا» (کردارەکانی نێردراوان 9:15).
کام حەنانیای دەبێت؟
پۆڵس ئارەزووی دەکرد کە باوەڕدارە نوێیەکان گەشە بکەن و ببنە «ڕۆحی» (1 کۆرنسۆس 3:1). کڵێسای ناوخۆیی پێویستی بە خەڵکی «ڕۆحی» هەیە (غەڵاتییەکان 6:1). کام حەنانیای باشترین شێوەی ڕێبازی تۆ بۆ ڕۆحانییەت ڕەنگدەداتەوە؟ ڕۆحیبوون حاڵەتێک نییە کە پێی دەگەین، بەڵکو شێوازێکە بۆ ژیان، ڕێگایەکە کە لەگەڵ عیسادا دەڕۆین. مەسیحییە سەرەتاییەکان ئەوانە بوون کە «سەر بە ڕێگاکە بوون» (کردارەکانی نێردراوان 9:2). خودایان پەرست وەک شوێنکەوتووانی ڕێگاکە (کردارەکانی نێردراوان 24:14).
زاراوەی «ڕێگاکە» ئاماژەیە بۆ جووڵە و گەیشتن. نە بانگکراوین بۆ بازدان و زەردەخەنەکردن بۆ ئەوانەی لەسەر لێوار وەستاون، نە بۆ گەڕان بەدوای پەسەندکردنی ئەوانەی لەگەڵماندا لە ڕێگاکەدا دەڕۆن – وەک یەکەم حەنانیای. هیچ شتێک نییە وەک پلیکانە، پێکهاتە و پێگەی تایبەت لەم ڕێگایەدا بۆ ڕۆحانییەت. بە خێراتر پێشناکەوین بە سەرزەنشتکردنی ڕێگاکانی تر یان ڕەخنەگرتن لە شێوازی ڕۆیشتنی مەسیحییەکانی تر. پێویست ناکات توندوتیژ بین، وەک دوایین حەنانیای. ڕێگاکە هەر یەکە، بەڵام دیمەنەکە بەردەوام دەگۆڕێت. ئەمڕۆ خۆرە، بەڵام سبەی ڕەنگە با بێت. هەندێک جار ڕێگاکە سەرەوژوورە، و هەندێک جار بەلای ئاوە هێمنەکاندا دەڕوات.
هاوڕێی گەشتیار، تەنها ڕێگا بۆ گەشەکردنی ڕۆحی ئەوەیە کە ڕۆژانە لە نزیک عیسای مەسیحی سەرکردەمانەوە بڕۆین، چێژ لە هاوڕێیەتییەکەی وەربگرین، گوێ لە دەنگەکەی بگرین و گوێڕایەڵی فەرمانەکانی بین – وەک دووەم حەنانیای. تکایە کەمێک کات تەرخان بکە بۆ دووبارە جوین و هەرسکردنی ئەو وشانە ناسراوانەی خوداوەند عیسا: «من ڕێگام و ڕاستیم و ژیانم» (یۆحەننا 14:6).
