«کێ دەزانێت، ڕەنگە تۆ بۆ کاتێکی وەک ئەمە گەیشتبیتە پلەی پاشایەتی؟» ئەستێر 4:14
ئایا شتێک هەیە بە ناوی ڕێکەوت لە ژیانی مەسیحیدا؟ ئایا دەتوانین تەنها بە ڕێکەوت لە شوێنی ڕاست و کاتی ڕاستدا بین؟ و چی دەربارەی شوێنی هەڵە لە کاتی هەڵەدا؟ یان ئایا خودا چارەنووسی ئێمە کۆنترۆڵ و ڕێنمایی دەکات – تەنانەت بۆ ئەو کەسانەی کە دەیانبینین، ئەو شوێنانەی کە سەردانیان دەکەین و ئەو کاتە دیاریکراوانەی کە تێیدا دەژین؟ ئایا ڕێکەوتە یان ڕێنوێنیی خوداییە؟
وەڵامی ئەم پرسیارە هەم سادەیە و هەم ئاڵۆزە. سادەیە چونکە وەڵامە ڕاستەوخۆ یەک وشەییەکە بریتییە لە ڕێنوێنیی خودایی. کتێبی پیرۆز فێرمان دەکات کە خودا نەک تەنها سەروەرە لە کۆنترۆڵکردنی هەموو شتێک لە هەموو کاتێکدا، بەڵکو ئەو بە شێوەیەکی کردەیی ڕووداوەکان بەرنامەڕێژ دەکات و ڕێنمایی دەکات بەپێی مەبەستە هەتاهەتاییەکانی. ئەفەسۆس 1:11 دەڵێت کە ئەو «هەموو شتێک بەپێی مەبەستی ویستی خۆی ئەنجام دەدات.» و زەبوور 33:11 دەڵێت کە «پلانەکانی یەزدان بۆ هەتاهەتایە جێگیرن، مەبەستەکانی دڵی لە هەموو نەوەکاندا.» هیچ شتێک بە ڕێکەوت یان بە هەڵە ڕوونادات، و ئەوەی کە تەنها وەک بارودۆخێکی بەختەوەر یان ناخۆش دەردەکەوێت، لە ڕاستیدا جێبەجێکردنی پلانەکانی خودایە.
پرسیارێکی ئاڵۆز
بەڵام، وەڵامی پرسیاری ڕێکەوت یان ڕێنوێنیی خودایی ئاڵۆزیشە – واتە، لە ڕوانگەی مرۆڤەوە ئاڵۆزە، بەهۆی سنوورداربوونی ئێمەی مرۆڤ. ئێمە هەمیشە وێنە گەورەکەمان نییە بۆ ئەوەی نیشانمان بدات خودا چی دەکات و بۆچی دەیکات. «وەک چۆن ئاسمان لە زەوی بەرزترە، بە هەمان شێوە ڕێگاکانی من لە ڕێگاکانی ئێوە بەرزترن، و بیرۆکەکانی من لە بیرۆکەکانی ئێوە بەرزترن» یەزدان ڕایدەگەیەنێت (ئیشایا 55:9 NIV). تا چەند خودا ڕێگە بە ویستی گوناهکاری مرۆڤ، و هەروەها ویستی شەیتان، دەدات لەم جیهانەدا لە حاڵەتە دیاریکراوەکاندا کار بکات، بە ئاسانی دیاری ناکرێت. دووبارە دەبێت دان بەوەدا بنێین، «چەند بڕیارەکانی ئەو ناگەڕێن و ڕێگاکانی ئەو نادۆزرێنەوە!» (ڕۆما 11:33). و چۆن خودا دەتوانێت ڕێگە بە خراپە و دڵڕەقی بدات کە لەلایەن پیاوان و شەیتانەکانەوە ئەنجامدراوە، و هێشتا «هەموو شتێک بەپێی مەبەستی ویستی خۆی ئەنجام دەدات» لە تێگەیشتنی سنوورداری ئێمە بەدەرە.
کەی و لە کوێ خودا یاسا سروشتییەکانی خۆی بە دەستێوەردانی موعجیزەیی و سەرووسروشتی پچڕێنێت، هەمیشە ڕوون نییە. و چ پەیوەندییەکی ورد لە نێوان نوێژەکانی باوەڕدارێکدا هەیە، هەم وەڵامدراوە و هەم وەڵامنەدراوە، و جێبەجێکردنی پلان و مەبەستە پێشوەختەکانی خودا وەڵامێکی سادەی نییە. بەڵام، ئێمە دەزانین کە «نوێژی پیاوێکی ڕاستودروست بەهێز و کاریگەرە» (یاقوب 5:16)، و هەروەها «لە هەموو شتێکدا خودا بۆ چاکەی ئەوانە کار دەکات کە خۆشیان دەوێت» (ڕۆما 8:28). بۆیە لە کاتێکدا وەڵامی کتێبی پیرۆز بۆ پرسیارە ڕەسەنەکەمان ڕێنوێنیی خوداییە نەک ڕێکەوت یان بەخت – بە هیچ شێوەیەک، فۆرمێک یان جۆرێک – دەبێت دان بەوەدا بنێین کە تێگەیشتنی ئێمە لەم وەڵامە زۆر دوورە لە تەواوبوون. تێکەڵاوییە ئاڵۆزەکانی کارەکانی خودا لە مێژوودا هەندێک جار زیاتر بەرز نرخێنراون وەک لەوەی لێکۆڵینەوەیان لەسەر بکرێت (زەبوور 131، 139).
خودا لە کاردایە
نرخاندنی ڕێنوێنیی خودایی یەکێکە لەو سوودانەی کە کاتێک کتێبی ئەستێر دەخوێنینەوە بەدەست دێت. ڕێنوێنیی خودایی بابەتی گشتی ئەم کتێبی پەیمانی کۆنەیە. هەرچەندە ناوی خودا یەکجاریش لە کتێبی ئەستێردا نەهاتووە، بەڵام لە سەرانسەری کتێبەکەدا ئێمە ئاگاداری ئەوەین کە خودا شتەکان پێکەوە بۆ چاکە لە پشت پەردەوە کار پێدەکات بۆ ئەوەی مەبەستەکانی خۆی بەدی بهێنێت. ڕێکەوت نییە، بەڵکو ڕێنوێنیی خوداییە کە بە ڕوونی لە ڕووداوەکانی ئەستێردا کار دەکات. ناوی خودا ناخوێنرێتەوە، بەڵام دەستی خودا لە هەموو شوێنێکی ئەم کتێبی کتێبی پیرۆزدا دیارە.
لە ڕاستیدا، چەمکی ڕێنوێنیی خودایی لە ئەستێردا زیاتر بەهێز کراوە چونکە خودا بڕیاری دا ناوی خۆی لە سەردێڕەکاندا دانەنێت، بەڵکو لە هەموو شوێنێک لە نێوان دێڕەکاندا. لێرەدا وانەیەکی کردەیی گەورە بۆ ئێمە هەیە. زۆر جار خودا خۆی بە ڕوونی لە مامەڵەکانی لەگەڵ ئێمەدا نیشان نادات، و هێشتا دەتوانین دڵنیا بین کە ئەو بە بێدەنگی و بە بەردەوامی لە ژیانماندا کار دەکات بۆ ئەوەی مەبەستە باشەکانی خۆی بەدی بهێنێت: «دڵنیام لەمە، کە ئەو کە کارێکی باشی لە ئێوەدا دەستپێکردووە، بەردەوام دەبێت لەسەری تا تەواوبوونی لە ڕۆژی عیسای مەسیحدا» (فیلیپی 1:6).
ڕووداوەکانی کتێبی ئەستێر نزیکەی 475 پ.ز لە خاکی فارسدا ڕوویاندا، کە ئێستا ئێرانە. جوولەکەکان ناچار کرابوون چەندین ساڵ پێشتر (586 پ.ز) وەک دیل وڵاتی خۆیان جێبهێڵن کاتێک سوپای بابل بە سەرکردایەتی نەبووخەدنەسەر نەتەوەکەیانی داگیر کرد و پەرستگاکەیان سووتاند. دوای ئەوەی بابل لە ساڵی 539 کەوتە دەست فارسەکان، پاشای فارس، کۆرش، فەرمانێکی دەرکرد کە ڕێگەی بە جوولەکەکان دا بگەڕێنەوە بۆ خاکی یەهودا. نزیکەی 50,000 جوولەکە لەو کاتەدا گەڕانەوە بۆ ئۆرشەلیم، بەڵام زۆرێکی تر بڕیاریان دا لە نزیک بابل و ناوچەکانی تری ئیمپراتۆریەتی فارسدا بمێننەوە.
هەندێک لە جوولەکەکان لە ژێر دەسەڵاتی فارسدا گەشەیان کرد، و چەند کەسێکیشیان پۆستی سیاسییان هەبوو. دانیال و نەهەمیا، بۆ نموونە، پۆستی باڵایان لە حکومەتی فارسدا هەبوو (دانیال 6:1؛ نەهەمیا 1:11). مۆردەخای، ئامۆزا گەورەکەی ئەستێر و پارێزەرەکەی، جۆرێک لە پۆستی حکومەتیشی هەبوو. دەستەواژەی «دانیشتن لە دەروازەی پاشا» لە ئەستێر 2:21دا وادیارە ئاماژە بەمە دەکات. بەڵام، لەم کاتەدا بڕێکی بەرچاو لە دژایەتی سامییەکانیش هەبوو، وەک ئەستێر 3:13 و 9:1 ئاماژەی پێدەکەن.
لەو چوارچێوە مێژووییەدا بوو کە هامان – بەرپرسێکی باڵای حکومەت و خراپەکارەکەی چیرۆکەکە – دڵنیا بوو کە پیلانەکەی بۆ کوشتنی هەموو جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتەکە جێبەجێ دەکرێت (ئەستێر 3:8، 13). بە سروشتی، وادیار بوو کە هەموو هیوایەک بۆ جوولەکەکان نەماوە. تیروپشکەکە بە ڕاستی فڕێدرا (ئەستێر 3:7). پیلانی شەیتان بۆ لەناوبردنی گەلی خودا، کە مەسیحی پێشبینیکراو لێیەوە دەهات، وادیار بوو بێ کەم و کوڕی بێت. بەڵام ڕێنوێنیی خودایی لە کاردا بوو.
شوێنی ڕاست، کاتی ڕاست
خەخشای یەکەم (ئەحەشڤێرۆش شێوەی عیبری ئەم ناوەیە) زیاتر لە کەمێک تووڕە بوو کاتێک شاژن ڤەشتی ڕەتی کردەوە جەستە جوانەکەی خۆی لە جەژن و ئاهەنگی خواردنەوەی پاشادا نیشان بدات (ئەستێر 1:10-12). دوورخستنەوەی دواتری ڤەشتی دەرگای بۆ شاژنێکی نوێ کردەوە بۆ ئەوەی ئەم پۆستە کاریگەرە لەگەڵ پاشا ئەحەشڤێرۆشدا بەدەست بهێنێت. ڕێنوێنیی خودایی! و تەنها بەو شێوەیە بوو کە ئەستێری جوان بە ڕێکەوت لە شوێنی ڕاست و کاتی ڕاستدا بوو و وەک شاژنی نوێ هەڵبژێردرا. زیاتر ڕێنوێنیی خودایی!
با کەمێک بوەستین بۆ وانەیەکی کردەیی. ئایا ناکرێت خودا بە سەروەری جوانی یان تواناکانی تایبەتی تۆی دیاری کردبێت بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی تایبەت بۆ شکۆمەندیی ئەو بەکار بهێنرێت؟ بیر لە هەموو ئەو فاکتەرانە بکەرەوە کە «تەنها بە ڕێکەوت» بۆ ئەستێر جێگیر بوون. تەنانەت باری دەروونی پاشا بە ڕێکەوت لە ڕۆژی دەرکەوتنی ئەستێردا گونجاو بوو. ئەمە بە تایبەتی گرنگە کاتێک لە سەرچاوە دەرەوەی کتێبی پیرۆزەوە فێر دەبین کە خەخشای یەکەم ئیمپراتۆرێکی زۆر دڵڕەق، بێزراو و تووڕە بوو. ئەم ڕاستییە یارمەتیمان دەدات لە تێگەیشتنی ئایەتەکانی وەک ئەستێر 4:11، کە پێمان دەڵێن «ئەو کوشتی» ئەوانەی کە بەبێ بانگهێشتن لێی نزیک دەبوونەوە. دووبارە ڕێنوێنیی خودایی دەبینین لە کاردا بۆ هێنانی ئەستێر بۆ ئەو شوێن و پۆستەی کە لە پلانی خودا و مەبەستی خودا بۆ ڕزگارکردنی گەلەکەی بوو.
پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە خودا بە هیچ شێوەیەک ئەستێری لە دۆخێکی ناڕەحەتکەردا دانەنا. شەوی ئەو لەگەڵ پاشا (ئەستێر 2:14-16) کردەیەکی داوێنپیسی نەبوو. هەموو ژنانی حەرەمی پاشا بە هاوسەری پاشا دادەنران. خەخشای یەکەم پیاوێکی فرەژنی بوو، بەڵام ئەستێر داوێنپیس نەبوو. ڕەنگە ئەستێر 4:14 – «بۆ کاتێکی وەک ئەمە» – بتوانێت ڕاستەوخۆ بۆ ئەو پۆست یان کارە بەکار بهێنرێت کە خودا ئێستا تۆی تێدا داناوە. هەرگیز بە ڕێکەوت، بەخت یان هەڵە بیر مەکەرەوە، بەڵکو بە ڕێنوێنیی خودایی.
لەم نێوەندەدا، مۆردەخای بە ڕێکەوت گوێی لە پیلانێک بوو بۆ تیرۆرکردنی پاشا ئەحەشڤێرۆش. ئەم زانیارییە لە ڕێگەی ئەستێرەوە گەیەنرایە پاشا و لە تۆمارە شاهانەییەکاندا تۆمار کرا (ئەستێر 2:21-23). زۆری نەخایاند ئەم ڕووداوانەش سەلماندیان کە ڕێنوێنیی خودایی بوون. شەوێک پاشا ئەحەشڤێرۆش خەوی لێ نەکەوت، بۆیە کاتەکەی بە خوێندنەوەی ئەو تۆمارانە بەسەر برد. بە دڵنیاییەوە، ئەو دەربارەی دڵسۆزیی مۆردەخای خوێندەوە و بڕیاری دا پاداشتی بداتەوە (ئەستێر 6:1-3). خودا تەنانەت کۆنترۆڵی بێخەوی پاشا و ماددەی خوێندنەوەکەشی دەکرد.
نزیکەی ئەم کاتە هامانی خراپەکار گەیشتە کۆشک بۆ داواکردنی مۆڵەت بۆ هەڵواسینی مۆردەخای. هامان ڕقی لەم جوولەکە دڵسۆزە بوو چونکە ڕەتی دەکردەوە کڕنۆش بۆ هیچ مرۆڤێک ببات، تەنانەت هامانی بەرزیش. پاشا لە هامانی پرسی، «چی بکرێت بۆ ئەو پیاوەی کە پاشا دەیەوێت ڕێزی لێ بگرێت؟» (ئەستێر 6:6). چاوەکانی هامان گەشایەوە کاتێک بیری لە ڕێگاکان دەکردەوە کە خۆی بتوانێت بە جلی شاهانەیی و تاجەوە لە شاردا بگەڕێنرێت. کەم خەونی بەوە دەبینی کە پاشا مۆردەخای لە مێشکدا بوو. و بزانە کێ دەبوو سەرکردایەتی نمایشەکە بۆ مۆردەخای بکات؟ هامان! چ ڕێنوێنیی خوداییەک!
تاقیکردنەوەی باوەڕ
ئەستێر گەیشتبووە ئەو ئەنجامەی کە دەبێت لە پێناوی گەلەکەی کار بکات تەنانەت بە نرخی ژیانی خۆی. تەنها لەبەر ئەوەی ئەستێر بە ڕێنوێنیی خودایی هێنرایە پۆستە کاریگەرەکەی، بەو مانایە نەبوو کە ژیان ئاسان دەبێت یان خودا باوەڕی تاقی ناکاتەوە. خودا باوەڕی ئێمە تاقی دەکاتەوە! (یاقوب 1:3؛ 1 پەترۆس 1:7). ئایا ئێستا لەو پۆستەدا تاقی دەکرێیتەوە کە خودا تۆی تێدا داناوە؟ ئایا دەتوانیت بە باوەڕەوە بڵێیت، وەک ئەستێر وتی، «ئەگەر لەناو بچم، لەناو دەچم» (ئەستێر 4:16).
بە دڵنیاییەوە ڕێکەوت نەبوو کە ئەحەشڤێرۆش نەک تەنها گۆچانی زێڕینی بۆ ئەستێر درێژ کردەوە، بەڵکو نیوەی ئیمپراتۆریەتی فارسیشی پێشکەش کرد (ئەستێر 5:2-3). بڕوانەکراو! ئەستێر تەنها هیوای ئەوەی دەخواست کە پاشا دەرفەتێکی پێبدات بۆ ئەوەی داوای بەزەیی بۆ گەلەکەی بکات. هەرگیز چەکێکی بەتاڵی چاوەڕوان نەدەکرد. ڕێنوێنیی خودایی! خودا هێشتا «دەتوانێت زۆر زیاتر لەوە بکات کە داوای دەکەین یان بیری لێ دەکەینەوە» (ئەفەسۆس 3:20). بە ڕێکەوت، ئەگەر نیوەی ئیمپراتۆریەتی فارس پێشکەش بکرایە، داوای چیت دەکرد؟
نەتەوەیەک ڕزگار کرا
لە ئەنجامی ئازایەتی و دڵسۆزیی ئەستێردا، هامانی خراپەکار لەناو برا – «لە سێدارە درا لەسەر ئەو سێدارەیەی کە بۆ مۆردەخای ئامادەی کردبوو» (ئەستێر 7:10) – و گەلی جوولەکە ڕزگار کران. بێگومان، لە ڕوانگەی خوداییەوە هەمووی ڕێنوێنیی خودایی بوو. تەنانەت فڕێدانی زارەکانی هامانیش (ئەستێر 3:7) لەلایەن دەستی خوداوە کۆنترۆڵ کرابوو بۆ ئەوەی جوولەکەکان هەشت مانگیان هەبێت بۆ ئامادەکاری بۆ بەرگرییان. پەندەکان 16:33 دەڵێت، «تیروپشک فڕێ دەدرێت ... بەڵام هەموو بڕیارەکانی لەلایەن یەزدانەوەیە.» ئەوەی کە فەرمانی فارسی بۆ کوشتنی هەموو جوولەکەکان نەدەتوانرا هەڵبوەشێنرێتەوە (ئەستێر 8:8) بەشێک بوو لە پلانی خودا. فەرمانە نوێیەکە کە دژی ئەم «یاسای ماد و فارسەکان» بوو نەک تەنها بووە هۆی پاراستنی جوولەکەکان، بەڵکو بووە هۆی لەناوبردنی زۆرێک لە دژە سامییەکان. جەژنی پوریم، کە هێشتا ساڵانە لەلایەن زۆرێک لە جوولەکەکانەوە بەڕێوە دەچێت، بۆ یادکردنەوەی ئەم ڕووداوانە سەری هەڵدا.
هەموو ئەم ڕووداوانەی ناو کتێبی ئەستێر ئەنجامی ڕێنوێنیی خودایی بوون، نەک ڕێکەوت. و ڕووداوەکانی ژیانمان لە ئەمڕۆدا بە ڕێکەوت یان بەخت بەڕێوە نابرێن. هەموویان بەشێکن لە پلانی ڕێنوێنیی خودا بۆ بەرەکەتە کۆتاییەکەمان.
