کاهینایەتیی مەرجدار
بابەتی
یەکەم ئاماژە بە کاهینایەتی لە دەرچوون ١٩دایە، کاتێک پێشنیاری پێدانی یاسا بە موسا کرا.
پەیوەندی خودا بە موساوە مەبەستی ڕەسەنی خۆی نیشان دەدات، کە هەموو نەتەوەی ئیسرائیل دەبێت کاهین بن، لە تیۆکراسییەکدا کە ئەو حوکمڕانی هەمووانی دەکرد، شانشینێک کە جیاواز و تایبەت بوو لە نەتەوەکانی تر. هەموو خەڵکەکە دەبوو ببنە بەشێک لە گەنجینە تایبەتەکەی؛ هەموویان دەبوو پیرۆز بن (یان بۆ ئەو جیا بکرێنەوە)، و هەموویان دەبوو دەستڕاگەیشتنی ڕاستەوخۆیان بەو هەبێت.
بەڵام
کاهینایەتیی لێڤی
چونکە نەتەوەکە بە گشتی لە وەرگرتنی ئیمتیازاتی کاهینایەتی شکستی هێنا، خوداوەند یەک خێزانی هەڵبژارد، خێزانی هارون، و ئەو و کوڕەکانی دەستنیشان کران بۆ ئەوەی وەک کاهینایەتییەکی تایبەت خزمەت بکەن.
چونکە هارون و کوڕەکانی سەر بە هۆزی لێڤی بوون، بە کاهینایەتیی لێڤی ناسرا. هارون یەکەم سەرۆک کاهین بوو، بۆیە هەندێک جار بە کاهینایەتیی هارونی ناسراوە. پۆستی کاهینایەتی ئێستا تایبەت بوو، نەک گشتگیر وەک ئەوەی لە سەرەتادا مەبەست بوو، و دەستڕاگەیشتن بە خوداوەند بە توندی ڕێکخرابوو. خەڵکی ئاسایی نەیاندەتوانی ڕاستەوخۆ بێنە بەردەم خوداوەند بە قوربانییەکانیانەوە. دەبوو سەرەتا بۆ کاهینەکانی بهێنن، کە قوربانییە پێویستەکانیان لەبری ئەوان پێشکەش دەکرد. پەرستن لە ڕێگەی پیاوانی ترەوە ئەنجام دەدرا.
هیچ خێزانێکی تر جورئەتی ئەوەیان نەدەکرد ڕۆڵ و بەرپرسیارێتییەکانی نەوەکانی هارون قۆرغ بکەن، بە سزایەکی زۆر توند. تەنانەت پاشاکانیش لێی بەدەر نەبوون. ڕێگە بە پاشا عوزیا نەدرا بخوور لەسەر قوربانگای پەرستگای خوداوەند بسوتێنێت، و لە کاهینەکان تووڕە بوو. دەستبەجێ گولی لەسەر نێوچاوانی دەرکەوت! هەرچەندە پاشای یەهودا بوو، ناچار کرا لە ماڵێکی دابڕاودا بژی تا کۆتایی ڕۆژەکانی وەک سزا (٢ کتێبی پاشاکان ٢٦:١٦-٢٣).
ئەم کاهینایەتییە لە سەردەمی پەیمانی کۆندا کاری پێدەکرا، و تا هاتنی خوداوەند هەر کاری پێدەکرا. تەنانەت لە دادگاییکردنەکەیدا، عیسا ڕووبەڕووی قەیافا بووەوە، سەرۆک کاهینێک کە لێکۆڵینەوەی لێکرد، و بڕیارە هەڵە و نادادپەروەرانەکەی دەرکرد.
کاهینایەتیی هەتاهەتایی
بەڵام شتێکی سەرسوڕهێنەر لە ساتەوەختی مردنی مەسیح لەسەر خاچ ڕوویدا: بوومەلەرزەیەکی گەورە بە تاریکییە سەروو سروشتییەکەدا دەنگی دایەوە؛ مردووەکان زیندوو بوونەوە و لە گۆڕەکانیان هەستانەوە؛ وەک ئەوەی بە دەستی نەبینراو، پەردەی پەرستگاکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە دڕا (مەتتا ٢٧:٥٠-٥٣). ئەم پەردەیە بوو کە شوێنی پیرۆزی لە پیرۆزترین شوێن جیا دەکردەوە، پەرستگای ناوەوە لە پەرستگاکەدا کە سەرۆک کاهین تەنها ساڵانە جارێک دەچووە ناوی بۆ ئەوەی کەفارەت بۆ گوناهەکانی خەڵک لە ساڵی ڕابردوودا بکات.
گرنگی ئەم ڕووداوە زەوی-هەژێنە لە کتێبی عیبرانییەکاندا ڕوون کراوەتەوە:
لەم هەموویەدا هێمایەکی قووڵ هەیە. پەردەکە نوێنەرایەتی جەستەی مەسیحی دەکرد، کە لە مردندا لەسەر خاچ دڕا. سیستەمی کۆنی کاهینایەتی بە شێوەیەکی دراماتیکی کۆتایی پێهات. سیستەمێکی نوێی کاهینایەتی دەستی پێکرد، کە خودی مەسیح سەرۆک کاهین بوو. دەستڕاگەیشتنی ڕاستەوخۆ بە خودا لە پیرۆزترین شوێنی هەموواندا ئێستا بۆ هەموو منداڵێکی خودا کراوە بوو کە باوەڕی پێی هەیە. جیاوازی نێوان کۆن و نوێ ناتوانێت لەوە زیاتر سەرنجڕاکێش بێت.
کاهینایەتیی هارون
هارون و نەوەکانی: گوناهبار بوون، و شکستیان دەزانی وەک هەموو مرۆڤایەتی؛ لە پەرستگایەکی زەمینیدا کاریان دەکرد (سەرەتا چادرەکە، پاشان پەرستگاکە)؛ قوربانی ئاژەڵیان پێشکەش دەکرد، کە تەنها دەیانتوانی سزای گوناهەکانی گەلی جوولەکە دوابخەن، بەڵام هەرگیز بە تەواوی لایان نەدەبرد؛ پێویست بوو سەرەتا قوربانی بۆ گوناهەکانی خۆیان پێشکەش بکەن، پێش ئەوەی بتوانن لەبری ئەوانی تر کار بکەن؛ هەموویان لە کۆتاییدا مردن، و کاهینایەتییەکەیان کۆتایی هات، پێش ئەوەی بۆ نەوەکانیان بگوازرێتەوە.
کاهینایەتیی مەسیح
مەسیح، سەرۆک کاهینمان:
کاهینایەتیی باوەڕدار
ئاکامی کۆتایی هەموو ئەمانە بۆ کەنیسە ئەمڕۆ چییە؟ بە سادەیی ئەمەیە: لە دوای مردن و زیندووبوونەوەی مەسیحەوە، مەسیحییەکان توانیویانە مەبەستی ڕەسەنی خودا بۆ نەتەوەی جوولەکە بەدی بهێنن کە
بەڵام
کاهینایەتیی پیرۆز
بە لەبەرچاوگرتنی ئەم پێگەیە نوێیە، گرنگە ماف و بەرپرسیارێتییەکانمان بناسینەوە. یەکەم، دەبێت پەرستکار بین. وەک پەرستکاران، باوەڕداران دەتوانن قوربانی ڕۆحی پێشکەش بکەن، ستایش و پەرستنی دڵەکانیان:
بۆ ئەوەی ئەمە بکەین، دەبێت سەرەتا خۆمان بدەینە دەستی ئەو (ڕۆما ١٢:١). پەرستنێکی ژیرانە و قبوڵکراو ناتوانێت لە دڵێکی ڕزگارنەکراوەوە سەرچاوە بگرێت. خودی واتای وشەی پەرستن –
چەمکی کاهینایەتییەکی پیرۆز بە باشی ڕوون کراوەتەوە بە بەراوردکردن لەگەڵ کاهینایەتیی پەیمانی کۆن. کاهینەکان پێویست بوو بە شوشتنێکی سەرەتایی ڕێوڕەسمی تێپەڕن، بۆ ئەوەی دڵنیا بن کە پاکن بۆ ئەو بەرپرسیارێتییە جددییەی کە لەبری خەڵک دەیانگرتە ئەستۆ. ئەمە تەنها جارێک ڕوویدا (دەرچوون ٢٩:٤)؛ دواتر تەنها پێویست بوو دەست و قاچەکانیان بشۆن (دەرچوون ٣٠:١٩).
هاوتای پەیمانی نوێ بۆ ئەمە لە تیتۆس ٣:٥دا دەدۆزرێتەوە و لە یۆحەننا ١٣دا نیشان دراوە. لەوێ قوتابییەکان، بە تایبەتی پیتەر، پێویست بوو جیاوازی نێوان دوو شوشتنەکە فێر ببن. بۆ ئێمە ئەمڕۆ، نوقمبوونی لەدایکبوونەوەی نوێ لە مەسیحدا (نوێبوونەوە) تەنها جارێک ڕوودەدات، لە کاتی گۆڕانکاریدا؛ پاککردنەوەی ڕۆژانە لە پیسبوون (نوێکردنەوە) دەتوانێت و دەبێت زۆرجار ڕووبدات. خوداوەندمان بە پەرۆش بوو بۆ ڕوونکردنەوەی جیاوازییەکە کاتێک بە پیتەری گوت،
کاهینەکان بە خوێنی بەران لەسەر گوێی ڕاست، پەنجە گەورەی دەست و پەنجە گەورەی قاچیان تەرخان کران (دەرچوون ٢٩:٢٠). ئەمە ئەوانی بۆ ڕۆڵی پەرستنی کاهینایەتی و خزمەتکردن بە خوداوەند گونجاند. بە هەمان شێوە، خوێنی بەنرخی مەسیح، بەرخی ئاسمانی، کاهینە باوەڕدارەکان بۆ خزمەتەکەیان ئەمڕۆ تەرخان دەکات. پێویستە گوێمان لە وشەی خودا بێت (لە ڕێگەی گوێوە)، ویستی ئەو بکەین (لە ڕێگەی پەنجە گەورەی دەستەوە)، و بە ڕێگاکانی ئەودا بڕۆین (لە ڕێگەی پەنجە گەورەی قاچەوە). هێماکە ڕوون و سەرنجڕاکێشە.
کاهینایەتیی شاهانە
باوەڕداران وەک سەر بە کاهینایەتییەکی شاهانە باس دەکرێن. ئێمە خزمەتکارانی تایبەتی پاشای پاشاکانین.
هەردووکیان لە عیبرانییەکان ١٣:١٥-١٦دا لەبەرچاو گیراون. وەک کاهینە پیرۆزەکان، دەبێت قوربانی ستایش و سوپاسگوزاری بە خودا پێشکەش بکەین، بە ڕێک و پێک و بەردەوام. وەک کاهینە شاهانەکان دەبێت چاکە لەگەڵ ئەوانەدا بکەین کە لە خۆمان کەمتر بەختن، ئەوەی هەیەتمان (لەوانەش پارە) لەگەڵ ئەوانی تردا کە پێویستیان پێیەتی هاوبەش بکەین. خزمەتی کاهینایەتی نوێژکردن بۆ ئەوانی تر دەکەوێتە ئەم پۆلێنکردنەوە. کاهینەکان تەنها پەرستکار نین، بەڵکو نێوەنگیرن. وەک چۆن مەسیح نێوەنگیرە ئاسمانییەکەمانە، نوێژمان بۆ دەکات وەک سەرۆک کاهینی گەورەمان (عیبرانییەکان ٧:٢٥)، بە هەمان شێوە ئێمە لەسەر زەوی دەبێت نێوەنگیری بۆ ئەوانی تر بکەین. ئەمە نوێژکردن بۆ حکومەتەکەمان و ئەوانەی لە دەسەڵاتدان لە کۆمەڵگاکانماندا دەگرێتەوە (١ تیمۆساوس ٢:١-٢). کاهینی پەیمانی کۆن باری گوناهەکانی خەڵکی لەسەر دڵی بوو؛ بە هەمان شێوە ئەمڕۆ، کاهینە باوەڕدارە دڵسۆز و بە بەزەییەکان بە قووڵی هەست بە سەختییەکان و خەمەکانی (هەروەها گوناهەکانی) گەلی خوداوەند دەکەن، و بە پەرۆشەوە نوێژیان بۆ دەکەن.
شایەتحاڵی گشتی ئەرکێکی تری کاهینایەتییە شاهانەکەمانە. کاهینە باوەڕدارەکان پێویستە ستایشەکانی خودا بە شێوەیەکی گشتی ڕابگەیەنن. کاهینەکانی پەیمانی کۆن بەرپرسیار بوون لە هەڵگرتنی سندوقەکە (کە نوێنەرایەتی ئامادەیی خودا لەگەڵ گەلەکەیدا دەکرد) لەسەر شانیان، و گواستنەوەی لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر. بۆ نموونە، ئەوان بە دەوری شاری ئەریحادا دەڕۆیشتن، کە بە دەستەیەکی سەربازی پارێزرابوون، و پێش سندوقەکە کەڕەنایان لێدەدا، سەرنجیان بۆ ڕادەکێشا. بە هەمان شێوە، کاهینە باوەڕدارەکان مەسیح بەرز دەکەنەوە (کە سندوقەکە باسی دەکات) بە بەرز ڕاگرتنی لە هەڵسەنگاندنیاندا، و لێدانی کەڕەنای ئینجیل، سەرنجی خەڵک بۆ ڕزگارکەر و پێویستیی ڕێککەوتن لەگەڵیدا ڕادەکێشن ئەگەر نەیانەوێت تووشی سزای هەتاهەتایی ببن.
لە سەرەوە ڕوونە کە بوون بە کاهینێکی باوەڕدار تەنها مافێکی پیاوان نییە. زۆرێک لە ڕۆڵ و بەرپرسیارێتییەکانی کاهینە باوەڕدارەکان بۆ ژنانیش دەگونجێت. زۆربەی چاودێری و نوێژی بە بەزەیی لە کەنیسەدا لە سەردەمەکاندا لەلایەن ژنانی دڵسۆزەوە ئەنجام دراوە. بەڵام سنوورە کتێبییەکان هەن لە قسەکردنی گشتیدا لە کۆبوونەوەدا، و دەبێت ئەمانە ڕەچاو بکرێن. کاتێک باوەڕداران پێکەوە لە هاوڕێیەتی کەنیسەدا کۆدەبنەوە، بە تایبەتی لە پەیوەندیدا بە یادەوەریی ناسراو بە هاوبەشی یان خوانەکەی خوداوەند، پیاوان ڕۆڵێکی بیستراوی تایبەتیان هەیە لە سەرکردایەتیکردنی ستایش و پەرستندا. بەڵام تێبینی بکە، کاتێک سندوقەکە لەلایەن داودەوە گەڕێنرایەوە بۆ چادرەکە لە ئۆرشەلیم، پێش دروستکردنی پەرستگاکە،
با لە مافەکانمان وەک کاهینە باوەڕدارەکان جددی بین، بە بەردەوامی خوداوەندمان بیر بێت، و دڵەکانمان لە پەرستندا بۆ ئەو بڕێژین. لە کۆتاییدا، ئەمە دوا داوای خوداوەند بوو لە قوتابییەکان، کە ئەمە لە یادی ئەودا بکەن.
— یان لیڤینگستۆن
