تایبەتمەندییەکی گەورەی خوداوەند عیسا چاودێری کردنی منداڵانە. یەکێک لەو چەند جارەی کە دەخوێنینەوە خوداوەند عیسا ناڕازی بووە، کاتێک خەڵک نەیانویستووە منداڵە بچووکەکان لێی نزیک ببنەوە (مەرقۆس ١٠:١٣-١٦). ئەو قوتابییەکانی سەرزەنشت کرد بۆ هەوڵدانی دوورخستنەوەی منداڵان، بە شوێنکەوتووانی گوت کە ڕێگە بە بچووکەکان بدەن بێنە لای بەبێ وەستاندنیان. نموونەیەکی تر لە خۆشەویستی خودا بۆ منداڵان لە یەعقوب ١:٢٧دا دەدۆزرێتەوە. لەوێ پێمان دەوترێت کە «ئایینی پاک» (KJV) چاودێری کردنی بێباوکانە. هان دەدرێین کە دۆزی ئەوان بگرینە ئەستۆ (بڕوانە ئیشایا ١:١٧). کاتێک بیر لە خودا وەک باوکمان دەکەینەوە، بیرمان دێتەوە کە هەموومان وەرگیراوین (ڕۆما ٨:١٥؛ ئەفەسۆس ١:٥).
چەندین نموونە لە کتێبی پیرۆزدا هەن لەسەر منداڵان کە خوداوەند چاودێری کردوون کاتێک لەلایەن دایک و باوکی سروشتییانەوە پەروەردە نەکراون. ئەم منداڵانە بەهۆی هۆکاری جیاوازەوە لە دایک و باوکیان جیاکرابوونەوە: هەتیو، دیل کرابوون یان نێردرابوون بۆ شوێنێکی تر بۆ ژیان. سەیری ژیانی چەند منداڵێک دەکەین کە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دایک و باوکی بایۆلۆجییان پەروەردە کراون، بە تایبەتی: موسا، ساموێل، کچە بچووکەکە و ئەستێر.
بەڵام، پێش ئەوەی سەیری ژیانیان بکەین، دەبێت ئاماژە بەوە بدەین کە خوداوەند عیساش لەلایەن باوکێکی زەمینییەوە پەروەردە کراوە کە باوکی بایۆلۆجی نەبووە. خودا یوسف دابین کرد بۆ ئەوەی باوک بێت بۆ خوداوەند عیسا کاتێک خوداوەند منداڵێکی بچووک بوو. یوسف دابینی کرد، پاراست و چاودێری خوداوەند عیسا و دایکی مریەمی کرد، و ساڵانە بردی بۆ پەرستگا (لۆقا ٢:٤١). عیسا بە «کوڕی یوسف» (٤:٢٢) و «کوڕی دارتاشەکە» (مەتتا ١٣:٥٥) ناسرابوو.
موسا
ژیانی موسا سەرەتایەکی زۆر نائاسایی هەبوو، چونکە دایکی لە کاتێکدا ئەوی لەدایک کرد کە دەبوو هەموو کوڕە لەدایکبووەکانی ئیسرائیلییەکان «بخرێنە ناو ڕووبارەکە» و خنکێنرێن (دەرچوون ١:٢٢). دایک و باوکی باوەڕیان هەبوو کە دەبێت بیپارێزن و خوداوەند دەیپارێزێت (عیبرانییەکان ١١:٢٣).
دایک و باوکی موسا لە «سندوقێکی» بچووکدا (دەرچوون ٢:٥) لەسەر ڕووبارەکە شاردبوویانەوە، بەڵام کچی فیرعەون منداڵە کوڕەکەی دۆزییەوە و ویستی وەک کوڕی خۆی پەروەردەی بکات. بەڵام، خودا فەرمانی دا کە پێش ئەوەی ئەم کوڕە بچووکە ببرێت بۆ ژیان لەگەڵ کچی فیرعەون، ئەو بیداتەوە بە دایکی سروشتی. دایکی موسا توانی چاودێری بکات تاوەکو گەورە بوو بۆ ئەوەی جێی بهێڵێت (ئایەتی ٩). لە کاتی بوونی لەگەڵ دایکی، موسا زۆر شتی فێر بوو. دایک و باوکی دەرفەتیان هەبوو ڕاهێنانی بکەن و فێری بکەن سەبارەت بە خودا کە هی ئەو بوو (دێوتێرۆنۆمی ٦:٧).
زۆر دواتر، موسا، بە هاندانی ڕۆحی پیرۆز، پەیدابوونی نووسی، کە پڕە لە چیرۆکی گەنجان و ئەو هەڵبژاردانەی کە دەبوو بیکەن. بۆ نموونە، زۆر بەش لە پەیدابووندا چیرۆکی یوسف دەگێڕنەوە، گەنجێک کە دەبوو فێر بێت خۆی لە زۆرێک لە تاقیکردنەوەکانی میسر بپارێزێت. ئەمانە وانە بوون کە موسا لە تەمەنێکی زۆر بچووکدا لە دایک و باوکییەوە فێری بوو، لەو کاتەدا کە خوداوەند دەرفەتی پێدان بۆ پەروەردەکردنی کوڕەکەیان بۆ ئەو. پاشان خودا موسای لە گەندەڵی میسر پاراست.
دواتر، کاتێک موسا گەورەتر بوو، هەمان باوەڕی دایک و باوکی هەبوو (عیبرانییەکان ١١:٢٤-٢٧). وەک گەورەیەک بڕیاری دا کە بەپێی بنەماکانی جیهان ناژی؛ لەبری ئەوە سەرنجی لەسەر براکانی، عیبرانییەکان، دەبێت (کرداری ٧:٢٣). خوداوەند ڕاهێنانی ڕۆحیی کە لە تەمەنێکی بچووکدا هەیە بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی لە جیهان، کە دژی ئەوە، بمانپارێزێت.
ساموێل
پەروەردەی ساموێل هەندێک لێکچوونی لەگەڵ موسادا هەبوو، لەوانەش ئەوەی کە هەردووکیان بۆ چەند ساڵی یەکەمی ژیانیان لەگەڵ دایک و باوکی سروشتییاندا ژیان. حەننا، دایکی ساموێل، نەیار بوو منداڵی هەبێت (١ ساموێل ١:٥). لە کاتی سەردانێک بۆ ماڵی خوداوەند، نوێژی بۆ کوڕێک کرد و بەڵێنی دا کە کوڕەکە دەدات بە خوداوەند بۆ خزمەتکردنی (ئایەتی ١١). بە تێپەڕبوونی کات، حەننا ساموێلی لەدایک کرد، کە لەگەڵ دایک و باوکی ژیا تاوەکو گەورە بوو بۆ ئەوەی بچێت و لەگەڵ عیلی قەشە لە ماڵی خوداوەند بژی. لەو کاتەوە، عیلی پەروەردەی کرد.
ساموێل لە پەرستگادا خزمەتی خوداوەندی دەکرد، بەڵام لەلایەن کەسانێکەوە دەورە درابوو کە بێدڵسۆز بوون بەرامبەر خوداوەند. دوو کوڕەکەی عیلی، حۆفنی و فینحاس، خوداوەندیان نەدەناسی (٢:١٢)، و هێشتا لە کاری پەرستگادا بەشدار بوون. ئەوان خراپەکار بوون، و عیلی هیچ شتێکی نەکرد بۆ ڕێگریکردن لێیان. لەبری ئەوە، زیاتر ڕێزی لێگرتن وەک لەوەی ڕێزی لە خودا بگرێت. خوداوەند ساموێلی لەم کاتەدا بانگ کرد، کاتێک هێشتا منداڵ بوو، و پێی گوت چی دەکات (١ ساموێل ٣).
خودا پێشتر ئاشکرای کردبوو کە هەردوو کوڕەکەی عیلی لە یەک ڕۆژدا دەمرن (بڕوانە ١ ساموێل ٢:٢٧-٣٦). لە هەمان بەشدا دەخوێنینەوە کە خودا بەڵێنی دا کە قەشەیەکی دڵسۆز بەرز دەکاتەوە کە ئەوە دەکات کە لە دڵیدایە، و خودا بۆ ئەم قەشەیە «ماڵێکی دڵنیا» دروست دەکات (١ ساموێل ٢:٣٥). ساموێل بەردەوام بوو لە گەشەکردن، و خوداوەند لەگەڵ کوڕەکەدا بوو. خودا توانی ساموێل بپارێزێت و بەکاری بهێنێت تەنانەت کاتێک ساموێل لە ژینگەیەکی خراپدا گەورە دەبوو. زۆر دواتر، خودا ساموێلی بەکار هێنا بۆ دەستنیشانکردنی شاول و پاشان داود وەک پاشاکانی ئیسرائیل (١ ساموێل ١٠:١، ١٦:١٣). ساموێل تەرخانکراو بوو بۆ خوداوەند و لە تەواوی ژیانیدا دڵسۆز بوو بۆی.
کچە بچووکەکە
لە ٢ پاشایان ٥دا چیرۆکی کچێکی گەنج دەخوێنینەوە کە ناوی پێمان نەوتراوە. ئەو بە «کچێکی بچووک» (ئایەتی ٢) ناودەبرێت چونکە گەنج بوو و خزمەتی ژنی پیاوێک دەکرد بە ناوی نەعمان. ئەم پیاوە «گەورە» و «ڕێزدار» بوو، فەرماندەی سوپای سوریا بوو (ئایەتی ١).
کچە بچووکەکە وەک دیلێک لە وڵاتی ئیسرائیلەوە گیرابوو و کرابوو بە خزمەتکار لە ماڵی نەعمان لە سوریا. خوداوەند چاودێری دەکرد، و لە دۆخێکدا کە دەیتوانی زۆر خراپتر بێت، پاراستی. ئەو پلانێکی بۆ ژیانی هەبوو بە دوورخستنەوەی لە دایک و باوکی، و دابینی کرد بۆی کە لە شوێنێکدا بێت کە بتوانێت یارمەتی پیاوێک بدات – نەعمان – کە گولی هەبوو.
کاتێک کچەکە بیستی کە نەعمان نەخۆشە، دەستبەجێ بیری لە خودای ئیسرائیل کردەوە، کە دایک و باوکی فێری کردبوو. کچە بچووکەکە بە ژنی نەعمانی گوت کە ئەگەر نەعمان بتوانێت بچێتە لای پێغەمبەری خودا لە ئیسرائیل، ئەوا لە گولییەکەی چاک دەبێتەوە (٢ پاشایان ٥:٣). ئەم کچە گەنجە خودای لەم خاکە بتپەرستەدا لەبیر نەکردبوو، و خوداوەند بەکاری هێنا بۆ ئەوەی شایەتییەکی پتەوی لێ بدات. نەعمان سەبارەت بەوەی کە ئەو بە ژنەکەی گوتبوو بیستی و کاری پێکرد.
هەروەها ئێستا خوداوەند دەتوانێت لە جیهانی بێباوەڕیدا کە تێیدا دەژین بمانپارێزێت، و دەتوانێت قسەکانمان بەکار بهێنێت تەنانەت کاتێک بە شێوەیەکی زۆر بێدەنگ دەوترێن. قسەکانی کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر نەعمان هەبوو؛ ئەو کاری بەوە کرد کە گوترا و بە شێوەیەکی زۆر سەرسوڕهێنەر چاک بووەوە. وڵاتی سوریا بەردەوام بوو لە ئازاردانی گەلی خودا، بەڵام هەرگیز نابیستین کە نەعمان لەگەڵ ئەوەدا بەشدار بووبێت. ژیانی گۆڕابوو چونکە خودا کچێکی بچووکی بەکار هێنا کە، سەرەڕای بارودۆخی سەخت لە ژیانیدا، قسەی شایەتی لەسەر ئەوەی کە خودا دەتوانێت بیکات، دا.
ئەستێر
ئەستێر هاوشێوەی سێ کەسەکەی تر بوو کە لێیان ورد بووینەوە لەوەی کە لەلایەن دایک و باوکی بایۆلۆجییەوە پەروەردە نەکراوە. بەڵام، دۆخی ئەو جیاواز بوو، چونکە لەلایەن ئەندامێکی خێزانی باوەڕدارەوە، مۆردەخای، پەروەردە کرابوو. دەتوانین لەمە فێر بین کە خوداوەند زۆرجار کەسێک دابین دەکات کە دەتوانێت کاریگەرییەکی ڕۆحی بەهێز بێت بۆ منداڵان کە لەگەڵ دایک و باوکیاندا ناژین.
ڕووداوەکانی کە لەسەر ئەستێر دەیانخوێنینەوە لە پایتەختی نەتەوەیەکی بتپەرستدا ڕوویان دا. وادیارە کاتێک مۆردەخای لە ئۆرشەلیمەوە برا بۆ ژیان لە شوشان، پێشتر سەرپەرشتی ئەستێری دەکرد، و ڕێگەی پێدرا کە لەگەڵ خۆی بیهێنێت. ئەمە نیعمەتێکی تایبەتی خوداوەند بوو. نیشانەی کاری چالاکی خودایە لە دڵنیابوون لەوەی کە چاودێری دەکرێت، و بیرهێنانەوەیەکە کە سەبارەت بە «بێباوکان» و «بێوەژنەکان»،
خودا تەنیاکان لە خێزانەکاندا دادەنێت (زەبوور ٦٨:٥-٦).
ئەستێر لە شوشان گەورە دەبوو بۆ کچێکی گەنج لەو کاتەدا کە پاشا ئەحەشڤێرۆش بەدوای شاژنێکی نوێدا دەگەڕا. ئەو وەشتی دەرکردبوو چونکە ئەوەی نەکردبوو کە داوای لێکردبوو و بڕیاری دابوو شاژنێکی تر بدۆزێتەوە (ئەستێر ١:١٦-٢٢). لە کۆتاییدا ئەستێر هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە شاژنی نوێ (٢:١٧). لەم کاتەدا، و تەنانەت دوای ئەوەی بوو بە شاژن، ئەستێر بە پاشای نەگوت سەبارەت بە مێژووی خۆی یان ئەوەی کە جولەکە بوو. مۆردەخای پێی گوتبوو کە نهێنی بپارێزێت، و ئەو لە ساڵانی گەورەیدا ڕێزی لێگرت وەک چۆن کاتێک گەنجتر بوو گوێڕایەڵی کرد (ئایەتی ٢٠).
سەرسوڕهێنەرە کە کچێکی هەتیوی گەنج لە وڵاتێکی بیانییەوە ئێستا بووبووە شاژنی پاشای میدییەکان و فارسەکان. ئەو بەهێزترین پیاو بوو لەسەر زەوی لەو کاتەدا کە زیاتر لە ١٢٧ پارێزگای هەبوو (١:١-٣). بەڵام، خوداوەند پلانێکی تایبەتی بۆ ژیانی هەبوو، و ئەم چیرۆکە تەنها لەسەر ئەو نییە.
لە بەشەکانی تری کتێبی ئەستێردا دەبینین چۆن گەلی جولەکە نزیک بوون لە لەناوبردن لەلایەن حامانی جێگری پاشاوە (ئەستێر ٣). هۆکاری پیلانەکەی حامان بۆ کوشتنی هەموو جولەکەکان ئەوە بوو کە مۆردەخای ڕەتی کردبووەوە کڕنۆشی بۆ ببات. لە کۆتاییدا، ئەستێر چووە لای پاشا بۆ داواکردنی ژیانی گەلەکەی. حامان کوژرا، و گەلی جولەکە ڕزگار کران. ئەستێر ترسابوو بچێتە لای پاشا، بەڵام بە فەرمانی مۆردەخای ئەوەی کرد. ئەو پێی گوت:
کێ دەزانێت ئایا تۆ بۆ کاتێکی وەک ئەمە هاتووی بۆ شانشینەکە (ئەستێر ٤:١٤).
ئەو لەلایەن خوداوە پارێزرابوو، نەک تەنها بۆ سوودی خۆی، بەڵکو بۆ سوودی گەلەکەشی. پلانی خودا بۆ ژیانی بەرەکەتێک بوو بۆ کەسانی تر، تەنانەت ئێستاش کە لە چیرۆکەکەیەوە فێر دەبین.
دەرئەنجام
چیرۆکی ئەم منداڵانە ئاماژە بە ڕاستییەکی گەورە دەکەن: خودا پلانێکی گەورەتری بۆ ژیانیان هەبوو وەک لە تەنها چاودێری کردنی پێداویستییە دەستبەجێیەکانیان. خوداوەند بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر بەکاری هێنان بۆ سوودی کەسانی تر. لە پاراستنیان و هێشتنەوەیان بۆ کاری خۆی، ئەویش بەرەکەتداری کردن. ئەمە بیرهێنانەوەیەکە لەوەی کە لە ڕۆما ٨:٢٨دا دەیخوێنینەوە، کە خودا شتەکان بۆ باشە ڕێک دەخات. پلانەکان یان ڕێگاکانی ئەو بەرزتر و گەورەترن لە هی ئێمە (ئیشایا ٥٥:٨-٩).
خۆشەویستی خوداوەند بۆ منداڵان لەم چیرۆکانەدا نیشان دەدرێت، هەرچەندە ئەزموونی سەختیان تێپەڕاند. ئەو دابینی بۆ کردن و بۆ خزمەتێکی گەورە بەکاری هێنان – خزمەتی خۆی. هەرگیز نابێت ئەو شێوازەی کە لە ژیاندا دەستمان پێکردووە کەم نرخ بکەین. زۆر کەس لە بارودۆخی سەختدا دەست پێدەکەن، بەڵام خوداوەند دەتوانێت ئەم دۆخانە بۆ باشە و بۆ ڕێز و شکۆمەندی خۆی بەکار بهێنێت.
زستانێک، کوڕێکی هەتیوی بچووک داوای لە خانمێک کرد کە ڕێگەی پێبدات بەفر لەسەر پەیژەکانی پاک بکاتەوە. «ئایا زۆر شت دەکەیت بۆ ئەوە، کوڕە بچووکەکەم؟» ئەو پرسی. «هەندێک جار دەیکەم،» کوڕەکە گوتی، «بەڵام زۆرجار زۆر کەم دەستم دەکەوێت.» «و هەرگیز ناترسی کە بەشی ژیانت دەست نەکەوێت؟» منداڵەکە سەرلێشێواو دیار بوو، و گوتی: «پێتوانییە خودا چاودێری کوڕێک بکات ئەگەر متمانەی پێ بکات و هەموو ئەو کارە بکات کە دەتوانێت؟» —پەیامەکانی خۆشەویستی خودا، ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٠٢
